De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Prooemium

Disputatio CIX: Utrum Reprobatio includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii velit non admittere reprobos in regnum suum.

Disputatio CX: Utrum detur ex parte nostra causa Reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.

Disputatio CXI: Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.

Disputatio CXII: An Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et Reprobis, tribuat auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint.

Disputatio CXIII: Utrum Deus ab aeterno, voluntate absoluta, et efficaci, antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis, statuerit non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.

Disputatio CXIV: Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in Limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem Iudicii in hoc mundo vitam beatam.

Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in Limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem Iudicii in hoc mundo vitam beatam.

I. QUIDAM dixerunt, quod parvuli cum solo originali peccato decedentes post diem iudicii, cum ipsorum animae suis fuerint corporibus restitutae, ab omnibus molestiis, et aerumnis, quibus in hac mortali vita subiacemus, supernaturaliter liberabuntur, melioremque in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem, in perpetuas aeternitates ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit. Quam sententiam prius docuit Ambrosius Catherinus ad caput 3. epist. 2. S. Petri, ubi explicans illa verba: Novos autem caelos, et terram novam, ait: Sed in quem usum nova terra, si nullus habitaturus sit in ea? Idcirco congruentissime creditur a multis, eos, qui peccato proprio non merebantur infernum, nec tamen a Christo recepti fuerint per gratiam, quales pueri absque baptismo decedentes, hanc novam multo pulchriorem terram, puram ab omni inquinamento, et corruptione possessuros, ubi perpetuo laudabunt Dominum Deum. Idem docet ex propria sententia in opusc. de statu puerorum, absque baptismate decedentium, et fauere videntur alii plures Doctores inferius allegandi. Et probatur.

Primo ex illo Ecclesiastes 4. cap. Feliciorem utroque iudicaui eum, qui nec dum natus est, nec vidit mala, quae sub Sole sunt; quibus verbis significari videtur, praedictos parvulos post diem iudicii potituros vita iucundiori, quam possit in hoc mundo naturaliter haberi. Sic explicat hunc locum Nicol. Lyranus: Feliciorem, inquiens, idest, minus miserum utroque, scilicet malo homine mortuo, et malo homine vivente, iudicaui; qui nec dum natus est, abortivum, qui non habet experientiam aliquam mali poenae, aut mali culpae actualis, et sic non sustinet aliquam poenam sensibilem, sed habet vitam magis delectabilem, quam possit haberi in vita praesenti, secundum omnes Doctores, qui loquuntur de dormientibus in solo peccato originali.

Secundo idipsum probatur auctoritate Scholasticorum, qui huic sententiae adhaerere videntur. Etenim Ricchardus in secundo sententiarum, distinct. 33. articulo tertio, quaestione secunda, expresse docet, eos habituros multa bona, et gaudium percepturos ex eis, et forte plus gaudii de bonis creatis, quam peccatores habeant in hac vita. Scotus etiam eadem distinctione, quaestione unica, §. et si quaeratur, tanquam probabile relinquit, eos consequuturos rerum naturalium longe maiorem cognitionem, quam habuerint Philosophi; verba Scoti sunt: Videtur probabile concedere, quod omnium naturaliter cognoscibilium possunt naturaliter cognitionem habere, excellentius, quam aliqui Philosophi habuerint pro isto statu: et ita aliqualem beatitudinem naturalem de Deo cognito in universali poterunt attingere. Et Bassolis eadem distinctione, quaestione prima, articulo tertio, inquit: De loco, ubi erunt nescio. Quidam aiunt, eos in hac terra habitaturos, in locis amoenis, una cum societate mutua, et iucunda, pulchriori, et delectabiliori, quam habeant quidam peccatores modo. Denique Sanctus Thomas, secundo sententiarum, distinct. 33. quaest. 2. art. 2. in corp. docet, quod cognitionem perfectam habebunt eorum, quae naturali cognitioni subiacent. Et in solut. ad 5. subdit haec verba: Quamvis pueri non baptizati, sint separati a Deo, quantum ad illam coniunctionem, quae est per gloriam: non tamen ab eo penitus sunt separati, imo sibi coniunguntur per participationem naturalium bonorum: et ita etiam de ipso gaudere poterunt, naturali cognitione, et dilectione. Ex quibus verbis desumitur argumentum: nam parvuli cognoscent Deum perfecta cognitione, quae naturaliter potest haberi, et diligent illum super omnia, inquantum est auctor naturae, et nullam prorsus in corpore patientur molestiam: ergo, meliorem in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem perpetuo ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit.

II. Tertio probatur argumento, quo aliqui auctores huius sententiae convincuntur: nam parvuli reprobati, praeterquam in gratuitis donis consequendis, aut amittendis, in reliquis perinde se habebunt, ac si in solis naturalibus essent constituti, sed si in puris naturalibus decederent, post diem iudicii in corporibus reassumptis, meliorem in naturalibus vitam ducerent, quam ullus unquam mortalium duxerit, omni vitio corporis, et mentis immunem: ergo eamdem vitam ducent, etiam supposito, quod per gratiam homo fuerit ordinatus ad vitam aeternam.

Quarto, Post diem iudicii mundus iste visibilis innovabitur, et terra purior erit ab omni inquinamento, et similiter aer, quam fuerit ante, ut ex verbis illis Isa. 65. Ecce ego creo caelos, et terram novam; colligunt, sanctus Hieronymus super eumdem locum, sanctus Isidorus lib. de doctrina, et fide, cap. 36. Euthymius super Psal, 101. et omnes Theologi cum Magistro in 4. dist. 47. Huiusmodi autem innovatio esset superflua, si nullus hominum, propter quos haec sublunaria creata sunt, inhabitaturus esset terram istam visibilem: cum ergo beati non sint illam inhabitaturi, sed caelum Empyreum, nec etiam reprobi adulti, qui propter peccata actualia aeterno igne torquebuntur in inferno; relinquitur, inhabitandam esse post diem iudicii a parvulis, cum solo originali peccato decedentibus.

Quinto. Si parvuli essent post diem iudicii permansuri in Limbo tenebroso subtus terram existente, tristitia magna, et dolore afficerentur: nam cum homo potentia visiva, amica lucis sit praeditus, non potest non conturbari, et dolere, videns se in carcere tenebroso in perpetuas aeternitates conclusum, absque facultate videndi creaturas corporales, quae propter ipsum factae sunt; sed huiusmodi parvuli post diem iudicii nullam prorsus habebunt tristitiam, vel dolorem, aut poenam sensibilem: nam, ut docet sanctus Thomas, huiusmodi poena solum debetur peccato actuali, ratione inordinatae conversionis ad bonum commutabile: ergo parvuli, post diem iudicii, et resurrectionis universalis, non permanebunt in Limbo; sed terram istam visibilem inhabitabunt, ac meliorem in ea vitam perpetuo ducent, quam ullus unquam mortalium duxerit.

III. In contrarium est: nam parvuli decedentes cum peccato originali sunt Dei inimici, atque ab eo aversi, ac reprobi, et in perpetuum sustinebunt poenam damni, quamvis eam non cognoscent, et ideo non afficientur tristitia propter illam: ergo post diem iudicii non ducent meliorem in naturalibus vitam, vitio omni mentis, et corporis immunem, quam ullus unquam mortalium duxerit.

Hanc difficultatem super caput 52. Isaiae breviter tetigi, sed nunc latius est examinanda, et dissolvenda, circa quam tria sunt determinanda.

Primum; Utrum revera parvuli decedentes cum solo originali detrudendi sint in perpetuum in Limbum, aut in aliquem locum subtus terram existentem; an vero inhabitaturi super terram. Secundum: An sint habituri felicitatem aliquam naturalem, omni vitio mentis, et corporis immunem. Tertium; Utrum passuri sint propter peccatum originale poenam aliquam sensibilem, quamvis mitissimam.

IIII. Parvuli cum orig. pecc. decedentes statim recipiuntur in limbo.— PRima ergo conclusio sit. Ante diem universalis iudicii, omnes parvuli decedentes in solo peccato originali, sive in lege naturae, sive in lege scripta, sive in lege gratiae decesserint, statim recipiuntur in limbo puerorum, et in eo existent conclusi usque ad diem universalis iudicii. In hac conclusione conveniunt omnes Catholici. Et, ut ait M. Sotus in 4. dist. 48. quaest. 2. art. 4. ad 4. recepta est Patrum omnium sententia, quam docet sanctus Augustinus lib. de Bapt. parvulorum; et refertur de consecr. dist. 4. capite, Nulla praeter. Idem docent Theologi, qui cum Magistro Sententiarum, et SS. Patribus distinguunt quinque receptacula animarum post mortem. Primum est caelum Empyreum, secundum est Infernus, tertium Purgatorium, quartum Limbus puerorum, quintum Limbus Patrum. Quorum distinctionem, et sufficientiam ex sacris litteris colligit Sotus. Et Concilium Florentinum in decretis fidei expressam facit mentionem trium ex praedictis receptaculis: sic enim loquitur: Item diffinimus, si vere poenitentes in Dei caritate decesserint, antequam dignis poenitentiae fructibus de commissis satisfecerint, et omissis, eorum animas poenis purgatorii purgari: et ut a poenis huiusmodi releventur, prodesse his vivorum fidelium suffragia, missarum scilicet sacrificia, orationes, et eleemosynas, et alia pietatis officia, quae a fidelibus pro aliis fidelibus fieri consueverunt, secundum Ecclesiae instituta. Illorum etiam animas, qui post baptisma susceptum nullam omnino peccati maculam incurrunt; illas etiam, quae post contractam peccati maculam, vel in suis corporibus, vel eisdem exutae corporibus (prout superius dictum est) sunt purgatae, in caelum mox recipi, et intueri clare ipsum Deum Trinum, et Unum, sicuti est, pro meritorum tamen diversitate, alium alio perfectius. Illorum autem animas, qui in actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas. Alia vero duo receptacula, nempe limbus sanctorum Patrum, et limbus puerorum, colliguntur ex locis Scripturae, quae adducit M. Sotus, ubi supra. Nam de limbo Patrum dicitur Gen. 44. de Iacob: Deducetis senectutem meam cum tristitia ad inferos. Et Luc. 16. appellatur idem limbus sinus Abrahae: de limbo autem puerorum fit mentio in capite, Nulla praeter, de consecratione dist. 4. ubi dicitur: Nulla, praeter baptismum Christi, salus promittitur infantibus, quia infantes, si per Sacramentum, quod ad hoc est divinitus institutum, in credentium numerum non transeant, profecto in tenebris manent. Et desumptum est hoc caput ex Augustino lib. 1. de peccatorum merit. et remiss. cap. 26.

V. Necessitatem autem, et sufficientiam horum receptaculorum hac ratione colligunt Doctores: nam anima in hoc saeculo in statu est merendi, et demerendi; a corpore autem egressa, eo est in loco excipienda, quem promeruit, dum esset in corpore: quia in hac vita omne meritum, vel demeritum comparatur. Igitur vel meruit perpetuum praemium, quod est hereditas regni caelestis, aut perpetuum exilium ab eodem regno: si praemium, tunc vel aliquod habet impedimentum, quo ab eius ingressu retardetur, aut nullum: si nullum, destinatum ei receptaculum est caelestis Paradisus. Si autem quodpiam habet obstaculum, aut est ratione personae, propter veniale, aut mortalium reliquias; et tunc eius receptaculum est purgatorium: aut ratione naturae, quia nondum erat per Christi mortem redempta, et ideo olim adhibebatur limbus patrum. Si vero anima est in exilium relegata, tunc aut propter mortale crimen, et propter hoc obtruditur in infernum: aut propter originalem labem; et tunc recipitur in limbum puerorum. Ex his manet sufficienter prima conclusio comprobata: nam quaelibet anima, cum exit a corpore, excipitur in aliquo ex quinque receptaculis supra positis: sed animae parvulorum cum solo peccato originali decedentium non recipiuntur in caelum Empyreum, quia peccato originali sunt inquinatae: nihil autem coinquinatum in civitatem illam caelestem introibit, ut dicitur Apoc. 21. nec etiam recipiuntur in infernum damnatorum, cum nullum commiserint actuale peccatum: neque in purgatorium: nam in loco illo solum excipiuntur animae decedentes in gratia, in quibus reperiuntur reliquiae peccatorum purgandae; aut etiam peccata venialia dimittenda: et multo minus recipiuntur in limbo Patrum, ut ex supra dictis constat: restat ergo, ut in limbo puerorum absque sacramento salutis decedentium excipiantur.

VI. Parvuli omnes comparebunt in iudicio ut cum aliis iudicentur.— Secunda conclusio. Omnes parvuli cum solo originali peccato decedentes tempore universalis iudicii, a limbo, in quo nunc detinentur, exibunt, et coram omnium iudice praesentialiter comparebunt, ut cum aliis iudicentur. Hanc conclusionem quidam non admittunt, eo argumento convicti: nam Apostolus 2. Cor. 5. ait: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, pro ut gessit, sive bonum, sive malum. Et ad Rom. 14. Omnes enim stabimus ante tribunal Christi, et unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo; sed parvuli nihil boni, vel mali gesserunt in corpore: ergo non oportet, eos manifestari ante tribunal Christi. Nostra tamen conclusio, ut ait Sotus, receptissima est, et huic obiectioni respondet Augustinus, verba Apostoli esse intelligenda de omnibus, qui dum essent in corpore, aliquid boni, vel mali gesserunt sive per seipsos, sive per alios; parvuli autem, quamvis propria voluntate nihil gesserint per seipsos, dum essent in corpore; id tamen gesserunt per alios. Verba Augustini sunt: Scimus, quod omnes adstabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea, quae per corpus gessit, non secundum ea, quae, si diutius viveret, gesturus fuit sive bonum, sive malum. Scimus etiam, parvulos secundum ea, quae per corpus gesserunt, recepturos vel bonum, vel malum. Gesserunt autem non per seipsos, sed per eos, quibus pro illis respondentibus, et renunciare diabolo dicuntur, et credere in Deum: unde et in numero fidelium computantur, pertinentes ad sententiam Domini, dicentis: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Propter quod et illis, qui hoc Sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. Unde et ipsi, sicut dixi, si in illa parva aetate moriuntur, utique secundum ea, quae per corpus gesserunt, idest tempore, quo in corpore fuerunt, quando per corda, et ora gestantium crediderunt, vel non crediderunt, quando baptizati, vel non baptizati sunt, quando carnem Christi manducaverunt, vel non manducaverunt; quando et sanguinem biberunt, vel non biberunt. Secundum haec ergo, quae per corpus gesserunt, non secundum ea, quae, si diu hic viverent, gesturi fuerant, iudicantur. Probatur ergo conclusio evidentissimis sacrarum litterarum testimoniis: dicitur enim Matth. 25. Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis, et statuet oves quidem a dextris suis; haedos autem a sinistris. Ex quibus verbis desumitur argumentum: nam in die universalis iudicii, erunt a dextris iudicis inter oves parvuli, qui cum Sacramento salutis decesserunt, ut constat ex cap. 24. Matthaei, ubi dicitur: Et mittet Angelos suos cum tuba, et voce magna, et congregabunt electos eius a quatuor ventis, a summis caelorum usque ad terminos eorum. Ergo etiam erunt inter eos a sinistris parvuli, cum peccato originali decedentes. Probatur consequentia: nam sicut parvuli reprobi nihil per seipsos gesserunt in corpore, sed solum per suos parentes, a quibus peccatum originale, propter quod damnantur, contraxerunt; ita etiam parvuli electi nihil per seipsos gesserunt in corpore, sed per eos, quorum ministerio Sacramentum regenerationis susceperunt.

VII. Secundo probatur ex illo Act. 10. Ipse est, qui constitutus est a Deo iudex vivorum, et mortuorum. Ubi nulla fit exceptio parvulorum, sed omnium mortalium iudicem esse Christum Dominum decernitur. Et Apoc. 1. Veniet, et videbit eum omnis oculus. Confirmatur: nam propterea iudicium illud ultimum dicitur universale, quia universaliter in illo omnes comparebunt, ut praemium, vel poenam a summo omnium iudice Christo Domino recipiant. Sed contra hanc conclusionem est argumentum: nam parvulos, qui sine remedio decesserunt, non comprehendet iudicis sententia; nec enim dicetur illis: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum: quoniam, ut supra dictum est, non intrabunt in regnum caelorum, quod et Dominus docuit Ioan. 3. Nisi qui renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei; nec etiam eos comprehendet illa sententia: Ite maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis eius: nam cruciatus ignis solum debetur reprobis, qui mortaliter deliquerunt: ergo revera non comparebunt in iudicio.

Solutio.— Sententia illa, ite maledicti, parvulos reprobos etiam comprehendet.— Respondetur, quod illa verba: Ite maledicti, quibus significatur poena damni, seu separatio a Deo, inquantum est ultimus finis supernaturalis, comprehendet etiam parvulos peccato originali infectos: nam peccato originali vere correspondet poena damni, et carentia divinae visionis, ut in Decretalibus dicit Innocentius, et S. Th. q. 5. de malo, ar. 1. Reliqua autem verba, scilicet: In ignem aeternum, praecipue dirigentur ad eos, qui actualiter deliquerunt: nam poena sensus, et internus dolor solum debetur peccato actuali: ut eadem q. 5. de malo, ar. 2. et 3. docet S. Thomas.

VIII. Parvuli reprobi post diem iudicii cum suis corporibus detrudentur in limbo.— Tertia conclusio. Peracto iudicio, parvuli iterum detrudentur in limbum, ubi in perpetuas aeternitates manebunt in morte. Hanc conclusionem docet S. Augustinus locis inferius allegandis, et est communis sententia Theologorum asserentium, eos sub terra esse mansuros in tenebris, ita docet M. Sotus in 4. sent. dist. 48. q. 2. ar. 4. ad 4. argumentum. Et probatur. Primo ex sacris litteris: dicitur enim Ioan. 12. Ego in mundum veni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris, ubi a contrario sensu videtur declarare, eos, qui actu, vel habitu non crediderunt, in tenebris esse mansuros in aeternum. Sic intelligit istum locum S. Augustinus, cum ait: Hoc dicto, quid ostendit, nisi in tenebris esse omnem, qui non credit in eum, et credendo efficere, ne maneat in tenebris? Has tenebras, quid nisi peccata intelligimus? Sed quodlibet aliud intelligatur hae tenebrae, profecto qui non credit in Christum, manebit in eis, et utique poenales sunt, non quasi nocturnae, ad quietem animantium necessariae. Proinde si parvuli per Sacramentum, quod ad hoc divinitus institutum est, in credentium numerum non transeant; profecto in his tenebris remanebunt. Item etiam Ioan. 3. dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. Ex quo testimonio sic arguit Augustinus. Parvuli non baptizati non erunt in regno caelorum: ergo erunt in inferno, scilicet in limbo. Probatur consequentia: nam post diem iudicii non erit medius locus inter haec duo. Verba Augustini sunt: Ecce non baptizatus, vitali etiam cibo, poculoque privatus, dividitur a regno caelorum, ubi fons viventium permanet Christus: da mihi, praeter hunc, alterum locum, ubi vitae possit requies esse perennis. Primum enim locum fides Catholicorum divina auctoritate regnum credit esse caelorum, unde, ut dixi, non baptizatus excipitur. Secundum, gehennam, ubi omnis apostata, vel a Christi fide alienus aeterna supplicia experietur. Tertium penitus ignoramus, imo nec esse in scripturis sanctis invenimus. Finge Pelagiane locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitam requiei, et gloriae possidere parvuli possint.

Praeterea: nam omnibus illis, qui a sinistris iudicis erunt, dicetur: Ite maledicti in ignem aeternum, idest in locum poenarum, propriis delictis correspondentium: nam, ut docet S. Thomas, ignis aeternus, seu supplicium, poenam damni aliquando significat, quae est carentia divinae visionis; et sic intelligit illud dictum Augustini de fide ad Petrum cap. 27. Firmissime tene, et nullatenus dubites, parvulos, qui sine Sacramento baptismatis de hoc saeculo transierunt, aeterno supplicio puniendos; Sed parvuli absque Sacramento regenerationis decedentes, erunt in die iudicii a sinistris iudicis inter haedos: ergo, iuxta eiusdem iudicis sententiam, ibunt in locum poenarum, correspondentium peccato originali, propter quod solum damnantur: quod statim ipse Dominus explicuit, cum subdit: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Cum ergo locus poenae damni deputatus iis, qui cum solo originali peccato decesserunt, sit limbus puerorum, et non superficies terrae; relinquitur, in die iudicii praedictos parvulos in carcerem illum tenebrosum esse detrudendos. Idem docet, et probat latius lib. 1. contra duas epist. Pelag. cap. 22. cuius verba adduximus, et expendimus supra, cum de originali peccato ageretur.

Secundo probatur ex Ioanne Papa 8. in epist. ad Anselmum Lemovic. ecclesiae Episcopum, et refertur capite ad limina beatorum 30. q. 2. ubi docet, parvulos decedentes sine baptismate sub potestate auctoris mortis, et tenebrarum permansuros. Verba Pontificis sunt: Unde, si supradictus genitor filium suum corpore morientem aspiciens, ne animam perpetua morte pereuntem dimitteret, sacri unda baptismatis lavit, ut eum de potestate auctoris mortis, et tenebrarum eriperet, et in regnum Christi iam regnaturum, sine dubitatione transmitteret; bene fecisse laudatur. Idem etiam S. Augustinus lib. de fide ad Petrum c. 27. et refertur de consecratione dist. 4. c. Firmissime, inquit, firmissime tene, et nullatenus dubites, non solum homines iam ratione utentes, verum etiam parvulos, qui sive in uteris matrum vivere incipiunt, et ibi moriuntur, sive cum de matribus nati, sine Sacramento sancti Baptismatis, quod datur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, de hoc saeculo transeunt; sempiterno igne puniendos: quia etsi propriae actionis peccatum nullum habuerunt; originalis tamen peccati damnationem carnali conceptione, et nativitate traxerunt.

Tertio probatur ratione: nam, ut supra dictum est, ante diem iudicii omnes parvuli, cum solo originali peccato decedentes, vincti manent in limbo, tamquam in carcere tenebroso: sed nulla potest sufficiens ratio assignari, propter quam iudicio peracto, debeant ab illo carcere liberari, cum etiam post diem iudicii vere sint reprobi, Dei inimici, ac peccato originali infecti, propter quod ad illud ergastulum sunt damnati: ergo.

Confirmatur: nam sicut illi, qui cum peccato mortali decesserunt, detruduntur in infernum, ut igne crucientur, ita et parvuli, propter peccatum originale, statim post mortem detruduntur in limbum, ubi poena damni afficiuntur: sed illi post diem iudicii non liberabuntur a suo carcere; sed in inferno perpetuo manebunt: ergo neque isti a limbo, sed ad illum iterum revertentur.

IX. Parvuli post diem iudicii vitam beatam, etiam naturalem non habebunt.— Quarta conclusio. Dici non potest, parvulos post diem iudicii in corporibus reassumptis felicitatem naturalem esse habituros, aut meliorem in naturalibus vitam, omni vitio mentis, et corporis immunem, ducturos, quam ullus unquam mortalium duxerit. Conclusio est S. Augustini locis superius allegatis, et infra adducendis. M. Soti ubi supra. Et probatur. Primo: nam, ut dictum est, illi parvuli erunt in morte, ac damnatione perpetua; et in tenebris subtus terram in reassumptis corporibus existent: sed cum iis minime compatitur hominis felicitas naturalis, aut melior vita in naturalibus, quam ullus unquam mortalium duxerit: ergo.

Secundo probatur ex S. Aug. epi. 106. ad Bonifacium, ubi explicans illud Apostoli: Per unum hominem peccatum, et per peccatum mors, et illud: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur: Unde fit, ait, quod infantes non baptizati, non solum regnum caelorum, verum etiam vitam aeternam habere non possint? Et lib. 2. de anima, et eius origine cap. 12. explicans illud Marci 16. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur, ait: Cuius mysterium credulitatis in parvulis per eorum responsionem, a quibus gestantur, impletur; ne, si factum non fuerit, eant ex uno omnes in condemnationem; et tamen contra tam manifestas voces, quas concinit veritas, procedis in medium magis vecors, quam misericors vanitas, et dicit: Non solum non erunt in damnatione parvuli, et si nullum eos Christianae fidei lavacrum a vinculo originalis peccati absolvat, verum etiam felicitate paradisi post mortem interim perfruentur, post resurrectionem vero etiam regni caelorum felicitatem possidebunt. Haec iste contra Catholicam, fundatissimamque fidem numquid dicere auderet, si quaestionem solvendam de animae origine, vires suas excedentem, suscipere non auderet? Quibus verbis aperte impugnat illam doctrinam, quae parvulis non baptizatis felicitatem concedit post mortem, et idem docuerat lib. 1. cap. 9.

Tertio probatur: nam parvulus peccato originis infectus differt a parvulo, qui absque ullo peccato in puris naturalibus nasceretur: ergo etiam status, quem habebit post universalem resurrectionem, differt ab eo, quem haberet, si in puris naturalibus constitutus fuisset: sed non potest assignari alia differentia, nisi, quia existens in peccato originali est in perpetua miseria, nullaque felicitate naturali etiam post resurrectionem perfruitur, quam tamen haberet in puris naturalibus: ergo.

Quarto. Peccatum originale inficit non solum animam, sed etiam eius potentias, ut supra dictum est; ac per consequens, est vitium mentis, omni vitio corporis deterius; cum ergo parvuli, etiam post resurrectionem, sint in peccato originali, in quo decesserunt, permansuri; relinquitur, eos non esse habituros meliorem in naturalibus vitam, omni vitio mentis, et corporis immunem, quam ullus unquam mortalium duxerit.

Quinto. Id probat M. Sotus, ubi supra: nam, cum parvuli in hac vita nullam acquisiverint scientiam, neque suis meritis debeatur, ut post mortem sibi divinitus scientiae naturales infundantur; nulla apparet ratio, propter quam debeant illis post mortem a Deo infundi, ut perfectam omnium rerum naturalium cognitionem habeant, in qua felicitas naturalis consistit: non ergo est dicendum, illos felicitatem naturalem esse habituros, aut vitam in naturalibus magis perfectam, quam ullus unquam mortalium duxerit.

X. Parvuli reprobi etiam post diem iudicii nullam patientur poenam sensus, sed solum damni.— Quinta conclusio. Parvuli cum solo peccato originali decedentes, nulla prorsus, etiam post diem iudicii, afficientur poena sensus, sed solum punientur poena damni, quae in carentia visionis divinae consistit, et haec est poena mitissima, quam illis inferendam esse, docet Augustinus. Ita docet expresse Innocentius III. in capite Maiores de baptismo, et eius effectu, ubi ait, peccati originalis poenam esse carentiam divinae visionis: actualis autem, gehennae perpetuum cruciatum. Eandem sententiam docet S. Th. q. 5. de malo. art. 2. et ait, esse communem: eam docet Magister in 2. dist. 33. S. Th. eadem dist. q. 2. ar. 1. et alii plures Doctores. Probat hanc conclusionem S. Th. triplici ratione:

Primo: quia persona quaelibet est alicuius naturae suppositum: et ideo ad ea, quae sunt naturae per se, et immediate ordinatur; ad ea vero, quae sunt super naturam, ordinatur mediante natura. Quod ergo detrimentum aliquod patiatur aliqua persona in his, quae sunt super naturam, potest contingere vel ex vitio naturae, vel ex vitio personae: quod autem detrimentum patiatur in his, quae sunt naturae, hoc non videtur posse contingere, nisi propter vitium proprium personae. Ut autem ex praemissis patet, peccatum originale est vitium naturae: peccatum autem actuale est vitium personae: gratia autem, et visio divinae sunt super naturam humanam. Et ideo privatio gratiae, et carentia visionis divinae debentur alicui personae, non solum propter actuale peccatum, sed etiam propter originale. Poena autem sensus opponitur integritati naturae, et bonae eius habitudini: et ideo poena sensus non debetur alicui, nisi propter peccatum actuale.

Secundo: quia poena proportionatur culpae: et ideo peccato actuali mortali, in quo invenitur aversio ab incommutabili bono, et conversio ad bonum commutabile, debetur et poena damni, scilicet carentia visionis divinae, respondens aversioni, et poena sensus respondens conversioni. Sed in peccato originali non est conversio, sed sola aversio, vel aliquid aversioni respondens, scilicet destitutio animae a iustitia originali: et ideo peccato originali non debetur poena sensus, sed solum poena damni, scilicet carentia visionis divinae.

Tertio: quia poena sensus numquam debetur habituali dispositioni. Non enim aliquis punitur ex hoc, quod est habilis ad furandum, sed ex hoc, quod actu furatur: sed habituali privationi, absque omni actu debetur aliquod damnum, puta qui non habet scientiam litterarum, ex hoc ipso indignus est promotione ad Episcopalem dignitatem. In peccato autem originali invenitur quidem concupiscentia per modum habitualis dispositionis, quae parvulum facit habilem ad concupiscendum, ut Aug. dicit: adultum autem actu concupiscentem: Et ideo parvulo defuncto cum originali non debetur poena sensus, sed solum poena damni: quia scilicet non est idoneus perduci ad visionem divinam propter privationem originalis iustitiae.

Nec obstat, quod August. dicit: Parvuli decedentes experientur gehennam: ibi enim per gehennam intelligitur poena; et ponitur species pro genere. Sic etiam intelligitur id, quod dicit libro de fide ad Petrum cap. 27. eosdem parvulos aeterno supplicio esse puniendos; ut explicat S. Thom. art. 2. cit. ad 1. argumentum.

XI. Parvuli cum solo orig. pec. decedentes nullam internam patientur tristitiam propter carentiam visionis beatae.— Sexta conclusio. Parvuli cum solo originali decedentes nullum prorsus dolorem internum, vel tristitiam patientur propter carentiam divinae visionis. Conclusio est expressa S. Thom. q. 5. de malo. art. 3. Et in 2. sent. d. 33. q. 2. ar. 2. quam etiam docent communiter Doctores, praesertim allegati supra. Et probatur triplici ratione S. Thom. Primo: nam dolor, seu afflictio poenae debetur delectationi culpae, secundum illud Apoc. 18. Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit, tantum date ei tormentum ad luctum; sed in peccato originali, nulla fuit delectatio; haec enim tenet se ex parte conversionis ad bonum commutabile: peccatum autem originale consistit formaliter in privatione originalis iustitiae, ut supra dictum est: ergo.

Secundo. Interior afflictio est multo magis poenalis, et multo magis opponitur mitissimae poenae, quam S. Aug. eisdem parvulis attribuit, sed in illis non erit aliqua poena sensus, ut supra dictum est: ergo nec interior afflictio, aut dolor, seu tristitia.

Tertio. Quamvis animae illorum puerorum a corpore separatae naturali cognitione non careant, qualis debetur animae separatae, secundum suam naturam: nihilominus carent supernaturali cognitione, quae hic in nobis per fidem plantatur, eo quod neque hic fidem habuerunt in actu, nec sacramentum fidei susceperunt. Cum ergo illa gloria, quam sancti possident, sit supra cognitionem naturalem, et solum innotescat nobis per revelationem divinam, secundum illud: Neque oculus vidit, neque auris audivit, neque in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se, nobis autem revelavit per spiritum suum; relinquitur, parvulos non cognoscere, se propter originale peccatum privatos esse beatitudine supernaturali, neque an sit talis beatitudo, ac per consequens non dolent, se eandem beatitudinem propter originale peccatum, quod etiam ignorant amisisse; sicut homo dives non doleret, si latro ab eo abstulisset mille aureos, posito, quod ignoraret, se eiisdem aureis privatum fuisse.

XII. Sed contra hanc rationem est argumentum difficile: nam omnes parvuli comparebunt in universali iudicio, ut praemium recipiant, vel poenam iuxta ea, quae per alios gesserunt, vel non gesserunt, dum essent in corpore: sed in iudicio opponitur, et detegitur reis delictum, propter quod damnantur, et fit nota eis poena infligenda: ergo saltem post diem iudicii recognoscent, se propter originale peccatum privatos esse gloria beatorum, et ad carcerem perpetuum iuste damnatos; ac per consequens dolebunt ex tunc, et magna tristitia afficientur, quod regnum illud, ad quod per lavacrum regenerationis pervenire poterant, culpa originali amiserint.

Respondent quidam recentiores Theologi, quod quemadmodum eorum corpora post diem iudicii nihil mali accipient a contrariis, vel a causis extrinsecus agentibus, sic etiam eiusmodi notitia nihil maeroris, dolorisve inferet, quia Deus suam operationem summovebit, et subtrahet, ita, ut eorum voluntas nihil tristetur, ac doleat. Et, si fiat argumentum: nam id est ponere miraculum, sine necessitate; respondent, id miraculo tribuendum non esse, quia sicut ceterae causae naturales tunc temporis non agent secundum consuetum in hac vita naturae ordinem, sed iuxta praescriptas divinae iustitiae leges; sic etiam mentis notitia, quae nunc naturaliter solet tristitiam parere; tunc nullum inducet, inferetve maerorem, divinitus impedita. Et videtur haec solutio habere fundamentum in S. Thom. q. 5. de malo. ar. 2. ad 5. ubi assignatur rationem, propter quam corpora illorum puerorum post resurrectionem, cum dotem impassibilitatis non habeant, ad praesentiam causarum extrinsecus agentium, poenam sensus non patiantur; ait, quod in statu futurae vitae, ignis, et alia huiusmodi activa non agunt in animas, aut in corpora hominum, secundum necessitatem naturae, sed magis secundum ordinem divinae iustitiae, quia ille status est recipiendi pro meritis. Unde cum divina iustitia non exigat, quod pueris, qui cum solo originali peccato decedunt, poena sensus debeatur, nihil ab huiusmodi activis tale patientur.

Parvuli cum solo orig. pec. decedentes, nullam cognitionem habebunt supernaturalis beatitudinis.— Haec tamen solutio revera non est ad mentem S. Thomae: nam in locis superius allegatis solum tribuit parvulis cum solo originali decedentibus cognitionem naturalem; et expresse negat, eos cognoscere, supernaturalem beatitudinem, et propter originale peccatum, se eadem beatitudine privatos esse: nec distinguit de pueris ante, vel post diem iudicii. Praeterea, nam ut illa subtractio concursus generalis, vel notitia, quae nunc solet naturaliter dolorem parere, afficiat tristitia parvulos, sine miraculo esse non potest, cum naturaliter hominem torqueat cognitio priuationis boni, quod potuit habere, et sua culpa, atque suorum negligentia amisit. Nec est eadem ratio de causis extrinsece agentibus, aut inferentibus poenam sensus: nam cessante motu primi mobilis, quod absque dubio, post diem universalis iudicii, cessabit, naturaliter cessat omnis alius motus, vel alteratio inferiorum agentium corporalium, eo quod, ut docet S. Tho. omnis motus, et alteratio corporum inferiorum a motu caelestium corporum, et praesertim primi mobilis dependet. Et ideo absque ullo miraculo, licet pueri dotem impassibilitatis non habeant, pati non poterunt post diem iudicii poenam sensus ab ullo agente corporali. Ceterum afflictio interna ex motu primi mobilis per se non dependet. Unde, sicut fuit miraculum, quod Deus cum igne fornacis Babylonis non concurreret ad molestiam inferendam tribus pueris, ita etiam esset miraculum, si suam operationem, vel concursum generalem subtraheret, ne pueri contristarentur, et dolerent ex carentia divinae visionis procedente ex peccato originali, si semel constituatur in illis post diem iudicii eiusdem priuationis cognitio.

Aliter ergo respondetur ad argumentum, quod cum parvuli non damnentur propter aliquam culpam actualem, seu personalem, sed propter originale peccatum, quod pertinet ad naturam; non est necessarium, quod illis in die iudicii reveletur, seu manifestetur culpa originalis, propter quam damnantur: nam ut docet S. Thom. Etiam pueri ante perfectam aetatem decedentes in iudicio comparebunt, non ut iudicentur, sed ut videant gloriam iudicis. Et, si fiat argumentum: nam sequeretur, quod etiam infidelibus adultis non sit revelandum in die iudicii, se propter peccatum originale, et actuale privatos esse beatitudine supernaturali: nam illi etiam non resurgent, neque apparebunt in iudicio, ut iudicentur, quia, ut dicitur Ioann. 3. Qui non credit, iam iudicatus est: sed comparebunt ad gloriam iudicis intuendam, ut in eodem ar. 5. ad 2. ait S. Th. Respondetur, negando consequentiam: nam infideles adulti damnabuntur, non solum propter peccatum originale, sed etiam propter actualia, propter quae poena sensus, et interiori afflictione, ac verme conscientiae, qui non morietur, torquendi sunt; et ideo ad eorum statum, et damnationem pertinet, ut gloriam, et beatitudinem supernaturalem, quam propria culpa amiserunt, ad suam ipsorum confusionem cognoscant, secundum illud, quod dicit Isai. Videant, et confundantur zelantes populi, et ignis hostes tuos devoret; unde Psalmista canit: Peccator videbit, et irascetur; dentibus suis fremet, et tabescet: desiderium peccatorum peribit. Haec autem non habent locum in parvulis; unde non est simile.

XIII. Abortivi nomine quid Iob intelligat.— AD primum argumentum respondetur, quod in illo loco non fit comparatio inter abortivum ex una parte, et homines mortuos, aut viventes ex alia, sed inter hominem, qui numquam fuit, et hominem mortuum, vel viventem. Et ratio huius est: nam alias extrema illius comparationis coinciderent inter se: quod sic ostenditur: nam, vel fetus abortivus erat animatus, vel non; si erat animatus, computatur plane inter mortuos, et ita fieret comparatio eiusdem ad seipsum, scilicet hominis mortui ad hominem mortuum; si autem non erat animatus, ergo non fuit homo: nam ante infusionem animae non est homo, nec contrahit subinde originale peccatum. Legitima ergo illius loci explicatio est, quam assignat S. Hieronymus; quod scilicet praestantius sit, seu minus malum, simpliciter loquendo, omnino non esse, quam infaeliciter esse, vel vivere, scilicet cum peccato actuali. Dicitur enim Marc. 14. de Iuda proditore. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Et Apocalypsis 9. In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam, et desiderabunt mori, et fugiet mors ab eis. Et, si fiat argumentum: nam licet pro summa miseria cavenda, optabilius sit non esse, quam infaeliciter esse, tamen non est optabilius omnino non esse, quam videre calumnias innocentum, et neminem consolatorem: Ecclesiastes autem loquitur de ipsis videntibus calumnias innocentum, ut constat ex ipsa littera; Respondetur, ea, quae diximus, locum habere in principibus, de quibus loquitur Salomon: illis enim plurimae calumniae, et iniustitiae, quae fiunt innocentibus, imputantur ad culpam; quia vel sunt earum directa causa, cum fieri praecipiunt; vel indirecta, quia prohibere poterant, et debebant, et non prohibuerunt, et ita peccatum mortale committunt, quod est gravius malum, et in statu deteriori hominem constituit, quam dum non erat omnino. Cuius ratio est: nam bonum, cui formaliter opponitur peccatum mortale, est esse divinum, quod participamus per gratiam: hoc autem bonum multo excellentius est, quam vita rationalis, aut esse naturale, quod per creationem accipimus, cum sit superioris ordinis: ergo maius malum est, bonum illud divinum amittere per peccatum, quam natum non fuisse. Hinc est illud, quod in persona damnatorum dicitur Sap. 5. Nati continuo desivimus esse, et in malignitate nostra consumpti sumus. Ac si dicerent. Peccata nostra, quod accepimus, consumpserunt. Secundo potest explicari locus ille, ita ut Salomon loquatur more concionatorum, malum illud exaggerando, ac si diceret: Ea tristitia sum affectus, videns calumnias innocentum, ut optassem potius mortem, aut numquam fuisse, ne tanta mala oculis meis viderem: tam longe esse a calumniis, quae innocentibus fiunt, desidero, sicut sunt mortui, vel potius illi, qui numquam esse habuerunt.

XIIII. Parvuli omnes resurgent in virili aetate, et absque ullo defectu naturali corporis.— Ad auctoritatem Lyrani respondetur, quod pueri solo peccato originali infecti, resurgent in virili aetate, et absque omni deformitate, tam proveniente ex defectu alicuius membri, quam ex indebita partium dispositione, vel ex indebita quantitate, vel qualitate, aut situ, et similibus defectibus; sicut sunt febres, et aliae huiusmodi aegritudines, ut in 4. d. 44. q. 1. art. 2. quaestiunc. 1. et eiusdem d. q. 3. ar. 1. quaestiunc. 1. docet sanctus Thom. loquens de damnatis. Et quantum ad hoc, certum est, parvulos meliorem vitam esse ducturos post diem iudicii, quam ducant mortales in hoc saeculo. Item etiam, ut docet S. Th. cognoscent beatitudinem naturalem, et diligent Deum, ut est auctor naturae, et non erunt separati a Deo, quantum ad participationem naturalium bonorum, quae cognoscunt; quia tamen erunt a Deo separati, ut est finis supernaturalis, et peccato originali infecti; ideo, simpliciter loquendo, non habebunt felicitatem naturalem, aut vitam perfectiorem in naturalibus, quam ullus unquam mortalium duxerit; et hoc tantum intendit docere Lyranus cum Doctoribus superius allegatis. Et per haec patet solutio ad secundum, et similiter ad alia loca adducta.

Ad tertium respondetur, negando maiorem; iam enim disp. 45. et duabus seqq. ostensum est, hominem in natura lapsa non differre ab homine in puris naturalibus constituto, in eo dumtaxat, quod unus sit nudus, alter vero nudatus, sed etiam, quia in natura lapsa vulneratus est, et laesus in naturalibus per peccatum, cum quo non compatitur felicitas etiam naturalis: at in puris naturalibus non esset vulneratus per peccatum, et ideo non est simile.

XV. Mundi innovatio ad quid sit futura.— Ad quartum respondetur, quod innovatio mundi non ideo est futura, ut parvuli decedentes cum originali peccato super faciem terrae inhabitent, sed propter perfectionem universi, et in testimonium gloriae beatorum, ut dicit M. Sotus; quod etiam innuere videtur Apostolus, cum ait: Nam expectatio creaturae, revelationem filiorum Dei expectat. Vanitati enim creatura subiecta est non volens, sed propter eum, qui subiecit eam in spe: quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Scimus enim, quod omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc. Quibus verbis, ut explicat S. Thomas, significatur, creaturas sensibiles, quae nunc vanitati, id est mutabilitati subiiciuntur, in renovatione mundi ab huiusmodi mutabilitatibus esse liberandas in libertatem gloriae filiorum Dei, quia videlicet hoc etiam libertati gloriae filiorum Dei congruit; ut sicut ipsi sunt innovati, ita etiam eorum habitatio innovetur, secundum illud Isaiae 65. Ecce creo caelos novos, et terram novam, et non erunt in memoria priora, id est prior mutabilitas creaturae non erit amplius.

Ad quintum patet solutio per ea, quae in 5. et 6. conclusione dicta sunt.

Finis Libri Undecimi.

Liber Duodecimus

↑ Top of work