De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Liber Decimus

Liber Undecimus

Prooemium

Disputatio CIX: Utrum Reprobatio includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii velit non admittere reprobos in regnum suum.

Disputatio CX: Utrum detur ex parte nostra causa Reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.

Disputatio CXI: Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.

Disputatio CXII: An Deus omnibus hominibus, quantumvis obduratis, et Reprobis, tribuat auxilia supernaturalia sufficientia, per quae ad vitam aeternam pervenire possint, et re ipsa perveniant, si velint.

Disputatio CXIII: Utrum Deus ab aeterno, voluntate absoluta, et efficaci, antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis, statuerit non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.

Utrum Deus ab aeterno, voluntate absoluta, et efficaci, antecedenter ad praescientiam futurae determinationis creatae voluntatis, statuerit non dare auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia illis, qui revera in tempore ea non recipiunt.

I. NON defuerunt, qui existiment, non posse concedi, Deum aeterno, absoluto, et efficaci decreto suae voluntatis, decrevisse revera non dare auxilia gratiae iis, qui in tempore ea non accipiunt: et hanc sententiam adeo certam esse asserunt, ut oppositam reputent non modo periculum, et offensionem piis auribus; sed etiam causam praebere desperationis, et intermissionis bonorum operum. Quod probari potest.

Primo: nam sequeretur, Deum tum omnibus, qui de facto non convertuntur, tum iustis, qui actu non bene operantur, negare sufficiens auxilium, quo convertantur, et pie operentur. Consequens est contra sanctos Patres, et Doctores, qui Deum nemini sufficiens auxilium denegare, tanquam principium sine controversia certissimum, affirmant: ergo, etc. Sequela probatur. Nam si voluntate immutabili, et ante praevisionem determinationis voluntatis humanae, statuit Deus non conferre auxilia supernaturalia sufficientia, vel efficacia, quae necessaria sunt ad conversionem, aut piam operationem: ergo negat, quantum est ex parte sua, auxilium necessarium ad salutem.

Confirmatur, et explicatur vis praecedentis argumenti. Si nollet Deus producere in oculo species, aut lumen in aere, quae ad videndum omnino requiruntur, homo revera non haberet necessaria ad videndum, et consequenter videre revera non posset; ergo eodem modo, si Deus, voluntate absoluta, et efficaci, ante praescientiam mali usus liberi arbitrii, statuit immutabili decreto non conferre aliquibus hominibus auxilia necessaria ad salutem, praesertim illud praedeterminans voluntatem, quod necessarium esse asseritur ad conversionem, et omnem supernaturalem actionem; sequitur, Deum negare illis sufficiens auxilium, cum non minus necessarium sit tale auxilium ad conversionem, et supernaturales operationes, quam ad videndum sit necessarium lumen, et species.

Confirmatur secundo. Quoties caret quis aliquo principio necessario ad actum aliquem producendum, et non est in eius potestate illud habere, eo ipso caret principio sufficienti ad talem actum. Si enim quis sit in loco tenebroso, ex quo exire non possit, etiam si habeat potentiam vitalem videndi; tamen quia caret lumine, et specie visibili, quae ad videndum necessario requiruntur; dici vere non potest habere sufficiens principium videndi, cum etiam careat potestate pergendi ad locum, ubi lumen effulget: ergo, si Deus absoluta voluntate statuit, idque independenter a praevisione voluntatis creatae, et hominis voluntas sine his auxiliis, et determinatione nullo modo converti potest; sequitur, huiusmodi homines non habere sufficiens principium ad conversionem, et alias operationes supernaturales, praesertim cum in eorum potestate non sit haec auxilia, et divinam praedeterminationem habere.

II. Secundo. Voluntas, quando caret intellectione, non habet sufficiens principium volendi, quoniam intellectio ad volitionem est prorsus necessaria: ergo, si illa auxilia, et Dei praedeterminatio necessaria sunt ad supernaturales actus, quando homo illis caret, eo quod Deus ab aeterno voluntate absoluta statuit non conferre, nec determinare voluntatem; voluntas non habebit principium sufficiens ad bene, et supernaturaliter operandum.

Tertio. Non minus est necessarium hoc auxilium determinans voluntatem, ut homo se convertat, et supernaturaliter operetur, quam sit necessarius concursus physicus Dei ad motum localem creaturae: sed si Deus statueret independenter a voluntate creata non dare concursum physicum ad motum localem, tunc vere homo careret auxilio necessario, nempe concursu Dei, necessario requisito ad motum localem: ergo pari ratione, si Deus independenter a voluntate humana, denegat auxilium necessarium, et cooperationem requisitam ad conversionem, et supernaturales actiones, vere homo caret auxilio ad illas necessario, et principio earum sufficienti.

Quarto: nam sequeretur etiam ex opposita sententia, non esse homini imputandum, quod, instante praecepto, ad Deum non convertatur, et quod maius est, eidem homini praeceptum conversionis in Deum imponi non posset. Probatur hoc: nam, si Deus iam decrevit non dare alicui homini auxilium sufficiens, aut efficax ad conversionem necessarium, nec est in eius potestate illud a Deo obtinere: ergo non erit ei imputandum, quod non convertatur, quia revera sine illo auxilio converti non potest: ideo etiam infideles negative, qui propter peccata commissa privantur notitia rerum fidei, non peccant contra fidem, non credendo; quia non habent principium sufficiens, et necessarium ut credant: Quomodo enim credent, quem non audierunt; quomodo autem audient sine praedicante? Et consequenter etiam non poterunt praecepto aliquo ad conversionem obligari; vel dicendum esset, praecepta Dei esse ad implendum impossibilia contra expressam doctrinam, et definitionem Concilii Tridentini.

III. Quinto: nam ex eadem doctrina sequitur, hominem prius a Deo deseri, quam ipse deserat Deum; quod adversatur illis verbis Oseae 13. Perditio tua ex te Israel. Et Eccl. 15. Ne dixeris: Per Deum abest: et definitione Trid. Sinodi sess. 6. cap. 11. cuius verba sunt: Deus namque sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur: quo loco non solum de gratia habituali, sed de quovis auxilio gratiae Concilium agere constat ex fine, quem Concilium in eo capite propositum habuit, quippe quod adhortari homines voluit, ut divinae legi obtemperarent. Et constat praeterea ex ipsa capitis inscriptione, quae est de observatione mandatorum, de illius possibilitate, et necessitate: ergo hanc gratiam, seu auxilium nemini Deus negat, praeterquam illi, qui Deum antea deseruit.

Confirmatur ex iis verbis c. 13. eiusdem sess. Deus, nisi ipsius gratiae adversentur, sicut coepit opus bonum, perficiet usque in diem Christi: sed nulla maior derelictio fingi potest, ea, qua Deus, ante praevisionem cuiuscumque determinationis creatae voluntatis, firmo proposito decrevit non conferre illi auxilium, sine quo homo converti non possit, nec bene operari, aut gravi tentationi resistere: ergo necessario dicendum est, Deum ante praevisionem determinationis voluntatis creatae, non statuisse voluntate absoluta, et efficaci eadem auxilia non conferre iis, qui in tempore ea non accipiunt.

Sexto arguitur auctoritate S. Thomae 2. 2. q. 2. art. 5. ad 1. ubi ait, quod si in potestate hominis esse dicatur aliquid, excluso auxilio gratiae, sic ad multa tenetur homo, ad quae non potest sine gratia praeparante, sicut ad credendum, et ad diligendum Deum super omnia: tamen hoc potest cum auxilio gratiae, quod quidem auxilium quibuscunque divinitus datur misericorditer datur: quibus autem non datur, ex iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis, ut dicit Aug. in lib. de correp. et gratia, cap. 5. et 6. Ex quibus verbis deducitur argumentum. Quidquid Deus ipse in tempore facit, vel non facit, necesse est, ut ab aeterno statuerit facere, vel non facere; sed in tempore ita res habet iuxta doctrinam S. Thomae, et S. Augustini, quod quotiescumque Deus non confert alicui auxilium gratiae ad credendum, operandum, vel diligendum Deum, in poenam praecedentis peccati saltem originalis tale auxilium non confert: ergo ab aeterno statuit non conferre idem auxilium in poenam praecedentis peccati, et non aliter: ergo ante praevisionem eiusdem peccati non statuit voluntate absoluta, vel consequente idem auxilium non conferre iis, qui in tempore illud non recipiunt. Est ad idem probandum alius locus S. Tho. 1. 2. q. 112. artic. 3. ad 2. ubi ait, quod defectus gratiae prima causa est ex nobis, sed collationis gratiae prima causa est a Deo, secundum illud Oseae 13. Perditio tua ex te Israel, tantummodo in me auxilium tuum. Quibus verbis clarissime docet, defectum gratiae, et auxilii divini non esse referendum in simplicem Dei voluntatem, sed in praecedentem hominis culpam, propter quam Deus idem auxilium non confert: et consequenter propter eandem culpam, et non aliter statuit ab aeterno idem auxilium non dare iis, qui in tempore illud non recipiunt. Item 3. cont. Gent. cap. 159. inquit, quod illi soli gratia privantur, qui in seipsos gratiae impedimentum praestant. Et 1. p. q. 94. art. 4. ad 5. ait, quod in tentatione non fuit primo parenti subventum, ne deciperetur, licet tunc maxime indigeret, quia iam praecesserat peccatum in animo, et ad divinum auxilium recursum non habuit. Sentit ergo, Deum numquam denegare auxilium gratiae, nisi propter praecedens peccatum, ac per consequens ante praescientiam illius non decrevisse idem auxilium non conferre iis, qui in tempore illud non recipiunt.

Denique idipsum probari potest omnibus argumentis adductis disputatione 101. ad probandum, negationem auxilii efficacis causam non esse, quod homo in Deum non convertatur, etiamsi non conversio accipiatur, ut puram negationem significat.

IIII. Oppositam sententiam docent Thomistae, inter quos est M. Bañes 1. p. q. 23. artic. 3. dub. 3. conc. 10. ubi ait: Deus ab aeterno statuit voluntate vel absoluta, vel consequenti, non dare omnibus supernaturalia auxilia, videlicet eis, qui revera non erunt recepturi: et loquitur M. Bañes in eo sensu, quo verbum, dare, correlativum est verbi, recipere, ut patet ex 8. et 9. conclusione eiusdem dubitationis, et ex iis, quae in disputatione praecedenti a nobis dicta sunt. Si enim verbum, dare, absolute, et simpliciter accipiatur, fatetur, Deum, quantum est ex parte sua, paratum esse dare omnibus hominibus, quandiu sunt in hac vita, auxilium, quo fiant potentes converti; immo et auxilium specialius, quo convertantur, si velint. Et in hoc sensu veram esse reputo hanc secundam sententiam, et necessario defendendam ab iis Theologis, qui sentiunt, nullam dari causam reprobationis ex parte nostra, quantum ad integrum effectum illius.

Auxilii supernaturalis negatio considerari potest, ut est mera negatio, et ut est privatio.— Ad cuius evidentiam observandum est, quod, sicut non conversio accipitur, ut est pura negatio conversionis, et ut est eius privatio, et consequenter peccatum, ut disput. 101. latius explicavimus, ita etiam negatio supernaturalis auxilii, potest accipi dupliciter: Primo, ut est simplex negatio, quae potest dici et de eo; quod est; et de eo, quod non est: vere enim dicimus, quod Deus non conferat auxilium gratiae hominibus, aut Angelis possibilibus, qui numquam fuerunt, nec sunt, aut erunt, vel etiam lapidibus, qui eiusdem auxilii capaces non sunt. Secundo potest accipi, ut significat privationem auxilii, et ut formaliter habet rationem poenae.

V. Deus ante praescientiam mali usus arb. statuit quibusdam non dare auxilia supernaturalia ad immediate credendum.— PRima ergo conclusio sit. Deus ante praescientiam, vel praevisionem determinationis creatae voluntatis statuit ab aeterno voluntate absoluta, vel consequenti non dare supernaturalia auxilia eis, qui revera ea non recipiunt, si verbum, non dare, accipiatur, ut significat meram negationem auxilii, seu voluntatem absolutam, et consequentem non dandi tale auxilium.

Probatur haec conclusio primo: nam, ut disp. 110. ostensum est, ex parte nostra nulla datur causa reprobationis, quantum ad integrum effectum illius: sed sicut praedestinatio, quantum ad primum eius effectum, refunditur in solam Dei voluntatem gratuitam: ita et reprobatio, quantum ad primarium eius effectum, qui est prima permissio peccati, propter quod reprobus damnatur, tribuitur simplici Dei voluntati: neque ante illam permissionem potuit esse, vel praeintelligi aliud peccatum; alias illud primum peccatum, non esset primum: ergo antequam intelligatur aliquod peccatum praecedens in homine, qui reprobatur; intelligitur in Deo absoluta voluntas permittendi illud peccatum; sed in voluntate permittendi peccatum, includitur necessario voluntas absoluta non dandi auxilium efficax ad vitandum illud peccatum: nam, ut 1. 2. q. 79. art. 2. docet S. Thom. si Deus tribueret homini hoc auxilium, homo non peccaret: ergo ante omnem praevisionem futuri peccati praecedit in Deo voluntas absoluta, vel consequens non dandi auxilium efficax eis, qui in tempore illud non recipiunt.

Confirmatur. Propterea ex parte nostra non datur causa praedestinationis, quia revera non datur causa primi effectus praedestinationis, ut ex praemissis disput. 37. constat: ergo, si non datur ex parte nostra causa reprobationis; etiam non dabitur causa primi effectus reprobationis. Cum ergo in primo reprobationis effectu, includatur voluntas absoluta non dandi auxilium efficax, quo homo vitet primum illud peccatum, propter quod damnatur; relinquitur, Deum, ante praevisionem mali usus arbitrii creati statuisse absoluta voluntate non dare illud auxilium iis, qui illud non recipiunt.

Secundo. Negatio simpliciter est quid superius ad privationem, quae est propter culpam: cum omnis privatio sit negatio, et non e converso: ergo ubicumque fuerit privatio auxilii divini, prius intelligitur eius negatio, qua Deus illud auxilium non tribuit, aut vult non tribuere: sed ad huiusmodi negationem nullum praesupponitur ex necessitate ex parte nostra peccatum: nam cum illud auxilium non sit alicui debitum, sed mere gratuitum, potest Deus pro sua tantum voluntate idem auxilium dare, cui voluerit; et cui noluerit, non dare: ergo, etc.

Confirmatur. Si ex necessitate praesupponeretur praecedens aliquod peccatum hominis, ut Deus voluntate absoluta statuisset illi non dare auxilium efficax; sequeretur, quod etiam antequam Deus statuisset non dare auxilium efficax ad vitandum primum peccatum simpliciter, et ante permissionem eiusdem peccati, praeintelligeretur aliud peccatum; quod est impossibile: tum quia illud peccatum, quod supponimus esse primum, revera non esset primum, sed ante illud esset aliud: et eadem difficultas procederet de illo peccato, et sic daretur processus in infinitum: tum etiam quia sequeretur, aliquod peccatum fieri, Deo non permittente, quod est contra expressam doctrinam S. Augustini in Enchi. ad Laurent. cap. 95. et 96. Ad permissionem namque cuiuscumque peccati necessario requiritur, quod praecedat in Deo absoluta voluntas, seu voluntas consequens non dandi auxilium, quo illud peccatum vitetur. Unde si ante primum peccatum non praecederet in Deo voluntas absoluta, vel consequens non dandi eiusmodi auxilium; tale peccatum fieret, Deo non permittente; ex quo rursus sequeretur, actum positivum, cui coniungitur malitia peccati, fieri, inquantum actus est, Deo non volente. Si enim aliquod peccatum fit sine permissione divina, ex consequenti etiam entitas actus, sine qua malum peccati esse non potest, eo quod non est dabile summum malum, fieret ab homine, antequam Deus velit illum actum, quod, ut supra ostensum est, non potest admitti.

VI. Tertio. Deus, voluntate consequenti, et absoluta ante omnem praevisionem mali usus creatae voluntatis, voluit reprobos non admittere ad suum regnum, ut disputatione 109. ostensum est: ergo similiter voluit ante praevisionem eiusdem mali usus non conferre illis auxilia gratiae, quibus ad idem regnum pervenirent. Probatur consequentia: nam voluntas absoluta, seu consequens non conferendi alicui auxilia efficacia ad aeternam salutem, includitur intrinsece in voluntate absoluta, et consequenti illum non admittendi ad regnum caelorum.

Quarto. Ut disput. 34. ostensum est, voluntas Dei consequens est illa, qua Deus vult aliquod bonum consideratum secundum omnes circumstantias; antecedens autem Dei voluntas est, quae fertur in bonum aliquod absolute consideratum, et secundum se; et ideo voluntate antecedenti Deus vult omnes homines salvos fieri, et conferre illis auxilia ad salutem, quia hoc obiectum secundum se bonum est; quia tamen hoc bonum habet adiunctam privationem alterius maioris boni, scilicet splendoris iustitiae divinae in reprobis, et maioris misericordiae in electis; ideo voluntate consequenti Deus non vult omnes homines salvos fieri, sed solum praedestinatos, ut 1. p. q. 19. art. 6. ad 1. docet S. Tho. ergo similiter voluntate consequenti, quae est voluntas simpliciter, non vult Deus omnibus conferre auxilia efficacia ad supernaturales actus producendos, sed aliquibus dumtaxat, illis videlicet, qui ea in tempore recipiunt. Probatur consequentia: nam quamvis absolute, et secundum se bonum sit omnes in se habere, et recipere huiusmodi auxilia supernaturalia; id tamen non reputatur bonum, consideratis omnibus circumstantiis particularibus, eo quod adiunctam habet carentiam maioris boni, nempe maioris splendoris divinae misericordiae in gratuita collatione horum auxiliorum: ergo quamvis Deus voluntate antecedenti velit, omnes habere auxilia gratiae ad supernaturales actus eliciendos; id tamen non vult voluntate consequenti.

Si dicatur, voluntatem consequentem in Deo illam esse, quae a nostro vitio ortum habet, et illud praesupponit, et ideo voluntate consequente Deum ante praescientiam mali usus nostri arbitrii non decrevisse non dare alicui auxilia gratiae ad supernaturales actus producendos, sed solum, supposito malo usu eiusdem arbitrii a Deo praecognito, et praeviso; contra hoc militant argumenta, quibus disputatione 34. ostensum est, voluntatem Dei consequentem non praesupponere ex necessitate malum usum arbitrii creati, neque ex illo occasionem captare, alias non voluisset Deus, voluntate consequenti, aeternam salutem Angelis praedestinatis: nam talis voluntas non praesupponit aliquem malum usum liberi arbitrii eorundem Angelorum, neque ex illo occasionem eos praedestinandi captavit.

VII. Quinto. Voluntas Dei consequens semper impletur, ut 1. p. q. 19. art. 6. docet S. Thomas: ergo, si Deus voluntate consequenti ab aeterno statuit, et voluit, ut omnes in seipsis reciperent auxilia gratiae sufficientia, vel efficacia ad supernaturales actus producendos; sequitur, quod omnes pro loco, et tempore, huiusmodi auxilia in seipsis recipiant; et ita nullus esset infidelis pure negative: etenim si quilibet habet auxilium sufficiens ad credendum, cum teneatur credere, peccabit mortaliter contra fidem, si non credat, et consequenter quicumque non credit, erit infidelis contrarie, quod doctrinae S. Tho. 2. 2. q. 10. art. 1. manifeste repugnat; necesse est ergo dicere, Deum voluntate consequenti antecedenter ad praevisionem mali usus liberi arbitrii voluisse non dare aliquibus auxilia gratiae sufficientia, vel efficacia ad supernaturales actus immediate producendos, illis videlicet, qui in tempore ea non recipiunt.

Confirmatur hoc specialiter de auxilio efficaci: nam si Deus, voluntate consequenti, vult omnes homines in seipsis recipere auxilium efficax ad credendum, et diligendum Deum: ergo omnes recipiunt huiusmodi auxilium pro loco, et tempore: nam ut dictum est, voluntas Dei consequens semper impletur, et ita omnes crederent, et diligerent Deum, instante praecepto: quod est falsum, et contra ipsam experientiam.

VIII. Quod auxilium sufficiens, vel efficax in exequutione homines non recipiant, ipsorum culpa est.— Secunda conclusio. In exequutione quotiescumque Deus pro loco, et tempore non dat alicui auxilium sufficiens, vel efficax ad credendum, diligendum, et alia supernaturalia opera exercendum, semper in poenam praecedentis peccati, et saltem originalis illud non tribuit, sive tale peccatum praecesserit ordine temporis, sive ordine dumtaxat naturae. In hac conclusione conveniunt utriusque sententiae auctores, et est expressa S. Augustini, et S. Thomae locis superius allegatis, et eam probant efficaciter argumenta facta a principio.

Praeterea probatur ratione desumpta ex S. Thoma 3. cont. Gent. cap. 159. nam Deus, quantum in se est, paratus est omnibus gratiam dare. Vult enim omnes homines salvos fieri, ut dicitur 1. Timoth. 2. Sed illi soli gratia privantur, qui in seipsos gratiae impedimentum praestant, sicut, Sole mundum illuminante, in culpam imputatur ei, qui oculos claudit, si ex hoc aliquod malum sequatur; licet videre non possit, nisi lumine Solis praeveniatur: ergo quotiescumque Deus non tribuit alicui auxilium gratiae sufficiens, vel efficax ad credendum, vel alios supernaturales actus eliciendum, illud negat in poenam praecedentis peccati.

Secundo. Nam, licet Deus ante praevisum malum usum liberi arbitrii statuerit non admittere reprobos ad suum regnum, quatenus non admissio importat meram negationem eius, quod non est alicui debitum; nihilominus in exercitio nullum, excludit ab eodem regno, nisi propter praecedens peccatum, saltem originale; quia talis exclusio habet rationem poenae, quae subinde non infertur alicui, nisi propter culpam: ergo similiter, quamvis Deus ante praevisum malum usum liberi arbitrii statuerit non dare aliquibus auxilium sufficiens, vel efficax, quatenus id importat simplicem negationem auxilii supernaturalis, quod nulli substantiae creatae est debitum; in exercitio tamen numquam privat aliquem pro loco, et tempore huiusmodi auxilio, nisi propter praecedentem culpam: nam etiam haec privatio habet rationem poenae, quia ex necessitate praesupponit culpam, saltem ordine naturae praecedentem, sicut praesupponitur in eo, cui Deus non dat de facto, sed solum offert auxilium efficax ad vitandum primum peccatum, per quod gratiam iustificantem amittit: tunc enim non praesupponitur aliquod peccatum, tempore antecedens privationem gratiae, vel auxilii efficacis, sed solum natura: Deus enim homini iustificato tribuit auxilium excitans, et sufficiens ad vitandum quodlibet peccatum, paratus conferre efficax, nisi ipse sua malitia eidem auxilio impedimentum praestet. Quod si ille homo peccet mortaliter, propter huiusmodi peccatum Deus non confert illi auxilium efficax: nam illud peccatum est impedimentum, cum quo auxilium efficax ad vitandum tale peccatum, non compatitur.

IX. Et, si fiat argumentum: nam cum peccato mortali compatitur auxilium sufficiens ad credendum, et eliciendum alios actus supernaturales: ergo per illud peccatum non praestat homo impedimentum eidem auxilio; respondetur, quod, quamvis cum peccato mortali simul compatiatur auxilium sufficiens, nihilominus per idem peccatum, sicut et per peccatum originale, fit homo indignus, ne tale auxilium ei conferatur: et ex hac parte, quantum est ex se, eidem auxilio impedimentum praestat. Nihilominus etiam si, inquantum ordo rerum exigit, peccator ille gratiam praevenientem non deberet recipere; quia ea est indignus, tamen quia Deus praeter ordinem rebus inditum operari potest, sicut cum caecum illuminat, vel mortuum resuscitat interdum ex abundantia bonitatis suae, etiam eos, qui impedimentum gratiae praestant, auxilio suo praevenit, avertens eos a malo, et convertens ad bonum, ut 3. cont. Gent. cap. 161. dicit S. Tho. Multo ergo magis regulariter dabit auxilia sufficientia ex abundantia eiusdem bonitatis ad supernaturales actus eliciendos etiam iis, qui per peccatum indigni sunt eiusmodi auxiliis, quamvis aliquando ea non conferat de facto aliquibus, in quibus vult ordinem suae iustitiae manifestari. Unde videmus, quod ex duobus hominibus infidelibus, qui eisdem peccatis detinentur, unum praevenit, auxilium sufficiens ad credendum ei tribuendo, ministerio praedicatorum eum docendo, et interius ad fidem excitando, et movendo; alium vero permittit secundum ordinem rerum procedere; nec est ratio inquirenda, quare hos praeveniat, aut convertat; hoc enim ex simplici eius voluntate dependet; sicut ex simplici voluntate artificis procedit, ut ex eadem materia similiter disposita, quaedam vasa formet ad nobiles usus, et quaedam ad ignobiles, ut ex Apostolo ad Rom. 9. An non habet potestatem figulus luti, etc. ostendit S. Thomas 1. p. q. 23. art. 5. ad 3.

Tertia conclusio. Datur causa ex parte reprobi, propter quam Deus permittit ipsum incidere in alia peccata, quae committit post primum peccatum, in quo invenitur, et causa demeritoria est peccatum praecedens. Probant hanc conclusionem aliqua argumenta ex factis a principio. Praeterea probatur: nam ad salvandum, quod non detur causa reprobationis ex parte reprobi, quantum ad integrum effectum illius, sufficit, quod non detur causa permissionis primi peccati, propter quod reprobus damnatur: ergo non est inconveniens, quod detur causa permissionis sequentium peccatorum: ergo sicut in praedestinatione effectus intermedius est causa ultimi effectus, ut ex dictis disput. 37. constat: ita et in reprobatione peccatum commissum post primam Dei permissionem est causa, non solum in exequutione, sed etiam in intentione Divina, permissionis sequentium peccatorum.

X. AD primum argumentum respondetur, Deum omnibus tribuere, quantum est ex parte sua, auxilium sufficiens, imo et efficax ad salutem, et piam operationem, quia non stat per illum, si homines illud non recipiant; de facto tamen aliquibus non confert auxilium, etiam sufficiens ad credendum immediate, ita ut illi tale auxilium recipiant, sicut ostensum est disputatione praecedenti in infidelibus pure negative. Et quamvis in proposito suo absoluta voluntate, ante praevisam determinationem arbitrii creati, qua vult committere peccatum illud, quod sequitur ex culpa hominis post illam permissionem, statuerit non dare haec auxilia iis, qui in tempore ea non recipiunt, si verbum, non dare, accipiatur, ut significat simplicem negationem; in exercitio tamen propter culpam privat hominem huiusmodi auxiliis, ut dictum est: unde non sequitur, quod, quantum est ex parte sua, neget alicui auxilium sufficiens, vel necessarium ad salutem.

Ad primam confirmationem respondetur, quod si Deus, quantum est ex parte sua, paratus esset producere speciem in oculo, et lumen in aere, et in exercitio sua culpa homo haec non haberet, quia videlicet utrique impedimentum praestat; tunc revera haberet saltem in alio, scilicet in Deo, qui paratus est haec subsidia ad videndum conferre, quae ex parte speciei, et luminis necessaria sunt ad videndum; et ita per intrinsecam potentiam visivam, quam habet, videre posset, quamvis de facto sua culpa non videat, eo quod impedimentum posuit, ne species in oculis, et lumen in aere produceretur. Quia ergo Deus, quamdiu obligat praeceptum credendi, ita ut peccet, non credendo, tribuit de facto cuilibet homini auxilium intrinsecum, et supernaturale sufficiens, quo credere potest, paratus ei dare auxilium efficax; nisi eidem auxilio impedimentum praestet: ideo non sequitur, Deum negare, auxilium sufficiens omnibus, qui ad Deum non convertuntur, quando tenetur, et alios supernaturales actus non operantur, ut etiam in superioribus dictum est. Addo, quod, ut supra ex Caietano, et Ferrarien. ostensum est, aliquod principium dupliciter dicitur sufficiens ad aliquam operationem. Primo dicitur sufficiens in ratione potentiae, seu principii tribuentis posse operari, et hoc modo potentia visiva dicitur sufficiens ad videndum, etiam si careat specie intelligibili, aut in loco tenebroso sit constituta, quia, quantum est ex parte virtutis, quae tribuit posse videre, habet homo omnia necessaria ad videndum. Secundo dicitur sufficiens omnibus modis, et in omni genere, quia videlicet continet in virtute omnia tam intrinseca, quam extrinseca ad operationem requisita: et isto modo qui caret specie visibili, aut est in loco tenebroso, a quo exire non potest, revera non habet sufficiens principium videndi. Proportionaliter dicendum est in proposito, quod etiam si quis non habeat auxilium efficax in se receptum, si tamen excitetur a Deo, et moveatur ad supernaturales actus, vere dicitur habere principium in suo genere sufficiens ad eosdem actus producendos, videlicet in genere auxilii tribuentis posse, quamvis non sit omnibus modis sufficiens. Et per haec patet solutio ad secundam confirmationem.

XI. Ad secundum argumentum respondetur eodem modo, quod voluntas, etiam si intellectus nihil ei proponat, habet in seipsa virtutem ad volendum sufficientem in ratione potentiae, quamvis sola virtus eiusdem voluntatis non sit omnibus modis ad actualiter volendum sufficiens.

Ad tertium respondetur, quod sicut carens concursu Dei physico (si tamen habeat integram, et sanam potentiam gressivam) revera habet potentiam sufficientem ad motum localem, quamvis actu non moveatur; ita etiam qui caret auxilio efficaci praedeterminante, caret quidem principio necessario, ut actu convertatur, nihilominus habet auxilium sufficiens, quo possit converti, ut dictum est, et sua culpa praestat impedimentum auxilio efficaci, oblato sibi a Deo.

Ad quartum argumentum iam disput. 18. num. 20. et disput. 22. et 23. sufficienter, ut arbitror, responsum est. Et nunc dicimus cum Ferrarien. quod, si quis propria voluntate in malum aliquod cadat, a quo per se liberari non potest, si non liberetur, non est absque eius imputatione: debebat enim cavere, ne in illud malum incideret, a quo sciebat, se propria virtute liberari non posse: sicut non est absque imputatione, quod aliquis non exeat ex puteo, ex quo non potest exire, nisi ab alio adiuvetur, quando propria voluntate in illum se deiecit. Homo autem, qui peccat, propria voluntate cadit, per quod gratia privatur, quam per se acquirere non potest; ideo merito sibi imputatur, si gratiam non habeat, etiam deficiente sibi divino auxilio, ad gratiae praeparationem necessario. Unde, ut ex S. Augustino lib. de corrept. et grat. c. 11. colligitur, propositio assumpta veritatem habet dumtaxat, quando is, qui sic privatur, non fuit ob aliquam suam culpam causa talis priuationis: sed si ipse sua culpa fuit huiusmodi carentiae, et priuationis causa, non est universaliter vera, ut colligitur ex Sanct. Thom. dicente: quod, quamvis illi, qui in peccato sunt, vitare non possint per propriam potestatem quin impedimentum gratiae praestent, vel ponant, ut ostensum est, nisi auxilio gratiae praeveniantur; nihilominus hoc eis imputatur ad culpam, quia hic defectus ex culpa praecedente in eis relinquitur, sicut ebrius ab homicidio non excusatur, quod per ebrietatem committit, quam sua culpa incurrit. Et cum arguitur: nam homo obligaretur ad impossibile; respondetur cum eodem Ferrar. quod non est inconveniens, hominem obligari ad aliquid, quod est factum sibi propriis viribus impossibile ex sua culpa, sicut accidit in proposito: sed bene est inconveniens, ipsum obligari ad id, quod est absolute impossibile, de quo videndus est S. Thom. 2. 2. q. 2. ar. 5. ad 1. Secundo respondetur melius, quod etiam ille, qui caret auxilio efficaci, non obligatur ad impossibile: nam per auxilium sufficiens, in se receptum, potest operari actum supernaturalem, qui est in praecepto, et sua culpa non vult operari. Nec ex hoc sequitur, quod infideles pure negative peccent non credendo. Licet enim sua culpa illi non habeant fidem; tamen illa culpa non fuit commissa contra fidem supernaturalem, quia nihil de ea audierunt; sed contra legem naturae: et ideo damnabuntur propter originale peccatum, et propter alia commissa contra legem naturalem, non autem propter peccatum infidelitatis, ut supra dictum est.

XI. Homo prius deserit Deum, quam deseratur a Deo.— Ad quintum respondetur, quod, si ille, qui a Deo non accipit auxilium sufficiens, vel efficax ad credendum, vel eliciendum alios actus supernaturales, sit in peccato originali, vel mortali, iam ipse prius deseruit Deum, quam Deus illum deserat; non dando ei actu eadem auxilia. Si autem sit in gratia, numquam Deus illum deserit, auferendo ab eo gratiam iustificantem, nisi ipse prius natura deserat Deum, se convertendo ad bonum commutabile per peccatum mortale, quod cum gratia habituali est incompossibile; nec etiam Deus hominem iustum deserit, subtrahendo ab eo auxilium sufficiens, quo possit operari bonum, et perseverare usque in finem. Quod si interdum non dat ei auxilium efficax, quo actu bonum operetur, et perseveret usque in finem; non est Deo, sed homini imputandum: nam per auxilium sufficiens poterat perseverare, et sua culpa perseverare noluit: unde in exercitio ipse prius in genere causae demeritoriae deseruit Deum peccando, quam Deus eum privaret auxilio efficaci, ut supra dictum est.

XII. Ad sextum respondetur, loca inducta S. Thomae tantum probare secundam conclusionem, ut ex his, quae circa illam dicta sunt, constat. Et ad rationem in loco illo 3. cont. Gent. fundatam respondetur, quod, sicut Deus in exercitio propter praecedens peccatum privat multoties homines auxilio gratiae, ita ab aeterno statuit in exequutione privare eodem auxilio propter eadem peccata; et sicut ab aeterno, ante praevisionem, aut praescientiam mali usus creatae voluntatis, decrevit non dare aliquibus idem auxilium, quatenus non dare est pura negatio, ita etiam in exequutione, ex simplici sua voluntate, illud non dat illis, qui tale auxilium non accipiunt: sed quia illa negatio non est in exequutione mera negatio, sed etiam privatio, et poena, quia invenit, naturae saltem ordine, antecedentem culpam: ideo ex hac parte in exequutione etiam praesupponitur culpa ex parte hominis, propter quam Deus aliquibus in poenam auxilia gratiae, quae paratus erat omnibus dare, non tribuit. Explicari potest haec solutio, et confirmari exemplo: nam, ut disput. 100. dicebamus, negatio auxilii efficacis est causa adaequata non conversionis, si consideretur, ut est mera negatio; non autem ut est privatio conversionis debitae inesse: sub hac enim ratione solum tribuitur malitiae arbitrii creati. Proportionabiliter ergo dicere possumus, solam Dei simplicem voluntatem esse causam non collationis auxilii efficacis, ut est mera negatio auxilii indebiti, non autem ut est privatio, et poena: nam sub hac ratione, in liberum hominis arbitrium, tanquam in causam demeritoriam, refertur. Et per haec respondetur ad alium locum S. Thom. ex p. 2. et 3. cont. Gent. adductum. Vel dicendum, quod in 1. 2. loquitur S. Thomas de gratia habituali, quam Deus non confert iis, qui nolunt se ad illam praeparare: auxilium autem actuale non praerequirit praecedentem praeparationem, quia illa praeparatio deberet fieri per aliud auxilium, et ad illud rursus esset necessarium aliud auxilium, et sic daretur processus in infinitum. Quando ergo Deus privat aliquem auxilio gratiae, non ideo privat illum, quia non se praeparavit ad illud auxilium recipiendum; sed quia apponit, vel apposuit impedimentum peccati, cum quo est incompossibile auxilium efficax ad peccatum illud vitandum, vel per quod meretur, quod Deus tale auxilium ei non conferat.

XIII. Ad alium locum ex prima parte respondetur, quod, antequam actu exteriori Adam peccaret, edendo de ligno vetito, iam peccaverat actu interiori superbiae: et in poenam huius peccati, et quia ad divinum auxilium recursum non habuit, non fuit ei subventum, ne deciperetur; sed ante illud peccatum actu interiori commissum intelligitur, Deum non tribuisse Adae auxilium efficax, quo peccatum vitaret. Si enim tale auxilium recepisset, non peccasset, ut generaliter de omnibus dicit sanctus Thomas, prima secundae, quaest. 79. artic. 2. in corp. Quia vero recepit auxilium sufficiens, quo peccatum illud vitare posset, et sua culpa in accepta iustitia perseverare noluit, sed impedimentum apposuit auxilio efficaci; ideo merito imputatum est ei ad culpam illud primum peccatum.

Disputatio CXIV: Utrum parvuli cum peccato originali decedentes sint perpetuo mansuri in Limbo ad mortem damnati, an vero ducturi post diem Iudicii in hoc mundo vitam beatam.

Liber Duodecimus

↑ Top of work