De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Liber Undecimus
Prooemium
Disputatio CIX: Utrum Reprobatio includat actum positivum, quo Deus voluntate absoluta ante praescientiam mali usus liberi arbitrii velit non admittere reprobos in regnum suum.
Disputatio CX: Utrum detur ex parte nostra causa Reprobationis, quantum ad integrum effectum illius.
Disputatio CXI: Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.
Utrum ex parte Dei assignari possit sufficiens causa Reprobationis.
I. SUPPOSITO ergo, quod ex parte nostra nulla detur causa reprobationis, quantum ad omnes illius effectus; inquirendum est; an detur ex parte Dei. Et difficultas est: Utrum manifestatio divinae iustitiae in reprobis, et maior splendor divinae misericordiae in electis sit potissima, et per se sufficiens causa reprobationis, quantum ad primum illius effectum, qui est permissio peccati, propter quod reprobus damnatur. Quidam defendunt negativam partem, pro qua
Arguitur primo: nam velle cum tanta iactura, et damno creaturae rationalis, permittere illius peccata, hac sola, vel praecipua ratione, ut videlicet habeat, quod puniat, et in quo iustitia illius splendeat, repugnat omnino divinae clementiae, et misericordiae: ergo. Antecedens probatur: nam princeps reputaretur ab omnibus vituperabilis, et absque clementia, et misericordia, si, cum posset impedire peccata omnia suae reipublicae, vellet tamen aliqua permittere hac sola, vel praecipua ratione, ut habeat, quod iuste puniat, et in quo iustitiam suam vindicativam exerceat: ergo.
Secundo. Multi alii sunt fines praecipui, propter quos Deus permittit peccatum: ergo. Antecedens probatur: nam primus finis est, ut creaturam intellectualem libere agere permittat iuxta suam naturam, et permittat causas defectibiles aliquando deficere: quem finem videtur assignare S. Thom. 1. p. q. 23. art. 3. Secundus finis est, ut occasione peccatorum sequerentur in aliquibus alia maiora bona, ut incarnatio Verbi, et Martyrum coronae, quae non essent futura, si Deus non permisisset primi parentis, et tyrannorum peccata.
Tertio. Deus non creavit reprobos eo fine, ut eos damnaret in aeternum; quin potius illos ordinavit ad vitam aeternam, tanquam ad finem ultimum supernaturalem intellectualis creaturae: ergo non creavit illos hoc praecipuo fine, ut in illis ostenderet suam iustitiam: ergo similiter non permisit eorum peccata hoc praecipuo fine, ut ostenderet in illis iustitiam suam vindicativam.
Confirmatur: nam alias concedendum esset, Deum sua providentia reprobos destinasse ad supplicium aeternum, sicut praedestinavit electos ad gloriam; ac per consequens, Deum sua providentia procurare, ut damnatio reproborum, et punitio subsequatur: quod videtur contra illud Eccles. 15. Ne dixeris, ille me implanauit. Sequela probatur: nam ad providentiam Dei pertinet procurare, ut finis potissimus, quem intendit, infallibiliter sequatur: ergo si ostensio divinae iustitiae est finis potissimus a Deo intentus per reprobationem, sequitur, quod ad Deum pertineat procurare, ut talis finis subsequatur.
Quarto. Splendor divinae iustitiae sufficientissime manifestatur in punitione Angelorum: ergo superfluum est permittere, ut tanta hominum multitudo damnetur: quo splendeat in illis divina iustitia.
II. Contrariam sententiam docet S. Tho. in solut. ad 3. eiusdem art. pro cuius explicatione notandum est, Deum in operibus ad extra non intendere ullam prorsus in se ipso acquirere perfectionem, sed suam potius aliis communicare, et manifestare. Unde in creatione suam ostendit omnipotentiam, in distinctione rerum suam manifestavit sapientiam, et in ornatu bonitatem, et quoniam perfectiones Dei sunt infinitae, necessarium fuit, ut multipliciter bonitas illius communicaretur, et manifestaretur in rebus creatis: ut docet S. Th. 1. p. q. 23. art. 3. de quo agit optime Pater Romeus Castilionus, quondam nostri ordinis Generalis, in suo lib. de libertate, et necessitate operum verit. 12. et ita necessarium fuit, divinam etiam iustitiam, et misericordiam manifestari. sit ergo
Splendor divinae iustitiae, et misericordiae est ex parte Dei sufficiens causa reprobationis.— Prima conclusio. Splendor divinae misericordiae in electis, et similiter ostensio divinae iustitiae in reprobis, est vere, et proprie causa finalis, propter quam Deus permittit peccata, tam in hominibus, quam in Angelis reprobis. Haec conclusio, ut iacet, est de fide, quam non negant auctores oppositae sententiae: tradita est enim a S. Paulo ad Rom. 9. cum ait, quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias misericordiae suae, et gloriae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam suam: quibus verbis Apostol. docet, manifestationem suae iustitiae, et misericordiae fuisse causam, propter quam permisit peccata. Idipsum ostendit eodem cap. ex auctoritate, Exodi 9. ubi dictum est de Pharaone: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostenderem in te virtutem meam.
Probatur ratione: nam Deus operatur omnia propter semetipsum iuxta illud: Universa propter semetipsum operatus est Dominus, impium quoque ad diem mali:1 ergo finis, propter quem Deus permittit peccata, est ostensio divinae iustitiae, et misericordiae. Patet consequentia: quia Deus non potest intendere aliquam perfectionem, quam de novo acquirat, per opera ad extra, ut dictum est: ergo intendit manifestationem suarum perfectionum, sed per permissionem peccati potissime manifestatur in reprobis divina iustitia: ergo. Notentur illa verba: Impium quoque ad diem malum; quibus significatur, Deum creasse hominem, qui sua culpa futurus erat impius: et peccatum permisisse, ut in die malo, in die iudicii suam ostenderet iustitiam in punitione illius. Sic explicant illum locum Aymo super eundem locum, et Lyranus, Rodulphus, et alii plures expositores. Praeterea permittere malum culpae est absolute bonum, ut docet S. Aug. in2 Enchir. ad Laur. c. 95. similiter inflictio poenae aeternae, supposita culpa, est bona: ergo rationabiliter ordinatur ad ostensionem divinae iustitiae, quae est maius bonum, et universalius. Patet consequentia; quia minus bonum ordinatur ad maius bonum.
III. Secunda conclusio. Ostensio divinae iustitiae non est ita causa reprobationis, ut excludat alias causas, et fines particulares proximos. Istam conclusionem damus argumentis factis pro prima sententia, quam probat praesertim secundum argumentum. Praeterea; nam finis universalis non excludit alios fines particulares, et proximos, sed ostensio divinae iustitiae est finis universalis, et ultimus permissionis peccati in reprobis: ergo.
Tertia conclusio. Ostensio divinae iustitiae in reprobis, et splendor divinae misericordiae in electis est potissimus finis, et causa per se sufficiens, propter quam Deus permittit peccata reproborum, et ea punit. Conclusio est S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 3. ubi ait, quod haec est ratio, quare quosdam elegit, et quosdam reprobavit, ut videlicet repraesentaretur bonitas Dei in electis per modum misericordiae, parcendo: et in reprobis per modum iustitiae, puniendo. Et intendit S. Thom. assignare potissimam causam praedestinationis, et reprobationis; ut patet in argumento, ad quod respondet, et idem docet Caiet. in eadem solut. in responsione ad quandam confirmationem Aureoli; ubi ait, quod reprobatio, quantum ad permissionem demeriti (etiam si nulla alia esset causa, nisi relucentia divinae iustitiae) mala non esset. et idem docent omnes Thomistae. Probatur primo: nam sacra Scriptura, praesertim Apostolus hanc assignat causam, propter quam Deus permittit peccata; ut scilicet manifestetur in reprobis divina iustitia: ergo haec est potissima causa, et per se sufficiens. Patet consequentia nam ex eo S. Thom. 3. p. q. 1. ar. 3. probat, quod redemptio generis humani sit potissima causa, et per se sufficiens ad incarnationem Verbi: nam Scriptura sacra istam causam assignat, cum agit de adventu Christi. Probatur secundo: nam ostensio divinae iustitiae est finis universalissimus permissionis peccati, sub se continens alios fines particulares: ergo est potissimus. Patet consequentia: nam finis universalis est potissimus omnium, sicut victoria, quia est finis universalis, principaliter intenditur per bellum, et est per se sufficiens ad movendum bellum iustum.
Probatur denique argumento ad hominem: nam ostensio divinae iustitiae vere, et proprie est finis, propter quem Deus permittit peccata, et ea punit: sed non est finis minus principalis, alias gloria Dei ordinaretur ad nos, tanquam ad finem potissimum: ergo est finis potissimus.
IIII. Peccatum Deus non permittit, ut illud puniat.— AD primum argumentum respondetur ex Caietano, quod Deus non permittit peccatum, ut puniat illud, sed permittit, et punit peccatum, ut splendeat divina iustitia. Et ratio huius est, quoniam permissio peccati, et eius punitio, secundum se, non habent, neque possunt habere rationem finis, quia secundum se non habent, unde sint appetibiles; sed per habitudinem ad gloriam Dei, et ostensionem iustitiae eius, quae bona est absolute; sicut medicina amarissima non est per se appetibilis, sed solum propter sanitatem consequendam. Et ad similitudinem inductam in argumento, respondetur, quod non est eadem ratio de principe temporali, et Deo: nam Respublica non ordinatur per se ad principem, neque ad ipsius gloriam manifestandam, tanquam ad finem; sed potius princeps ordinatur ad bonum Reipublicae: creaturae autem per se ordinantur, tanquam ad ultimum finem ad ipsum Deum, et ad gloriam eius manifestandam. Praeterea; nam princeps est gubernator particularis, et ideo tenetur, quantum potest, peccata Reipublicae suae impedire: Deus autem est agens, et gubernator universalis simpliciter; et ideo ad illius pertinet providentiam, mala quaedam particularia permittere, ut ex illis educat maiora bona.
Respondetur secundo, quod etiam princeps particularis iuste permittit minora peccata, ut vitentur maiora: sicut permittit meretrices, ut peccata contra naturam, quae sunt graviora, evitentur.
Ad secundum respondetur, quod solum probat secundam conclusionem.
V. Deus non creavit reprobos eo fine, ut eos damnet.— Ad tertium dicendum, Deum non creasse reprobos eo fine, ut eos damnaret; quoniam eorum damnatio secundum se, non habet, unde sit appetibilis, sed creavit reprobos, et permisit eorum peccata, et damnavit eos in aeternum propter peccata, ut in illis ostenderetur divina iustitia, et potentia. Neque ex hoc sequitur, quod Deus procuret, ut fiant peccata ad consequutionem huius finis; sed solum, quod ea permittat, quoniam peccatum non potest se tenere ex parte Dei, sed supponitur ex parte hominis, ut finis ultimus reprobationis sequatur, sicut docet S. Thom. art. 3. quaest. cit. ad 2. Et per haec patet ad confirmationem.
Ad quartum respondetur, etiam in hominibus necesse fuisse divinam iustitiam, et misericordiam manifestari. Splendet autem magis misericordia in electis, si pauciores salvi fiant; quoniam omne rarum est preciosum, secundum illud, quod dicitur 1. Reg. 3. Erat sermo Dei preciosus, scilicet rarus; ut explicant SS. Doctores. Et Isaiae 13. Preciosior erit vir auro, et homo, mundo obrizo: quibus verbis significatur propter bella futura, tot homines esse morituros, ut paucissimi invenirentur, atque adeo essent preciosiores auro.