De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Prooemium
Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
Disputatio CIV: Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.
Disputatio CV: Utrum donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.
Disputatio CVI: Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.
Disputatio CVII: Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.
Disputatio CVIII: Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat; et damnetur.
Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat, et damnetur.
I. PARTEM affirmativam sequuntur aliqui Theologi, et conantur defendere sententiam eorum, qui dicunt, in casu posito contingere aliquando pro sola utriusque libertate, ut unus credat, alius non credat. Verum est, quod limitant suam sententiam ad auxilia praevenientis gratiae, qua ratione praeveniens est: nam in eo, qui convertitur, fatentur esse novum influxum gratiae simultaneum, quo Deus simul cum libero arbitrio producit liberum consensum.
Probatur haec sententia. Primo ex illo Matth. 11. Si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Quibus verbis significatur, quod eisdem signis, et auxiliis, quibus non fuerunt conversi Iudaei, conversi fuissent Tyrii, et Sidonii: ergo.
Secundo arguitur duobus testimoniis sancti Augustini, in quibus videtur expresse tenere hanc sententiam. Primum testimonium habetur lib. de praed. et grat. cap. 15. ubi loquens de Pharaone, et Nabuchodonosor, sic ait: Quantum ad naturam ambo homines erant; quantum ad dignitatem, ambo Reges; quantum ad causam, ambo captivum populum Dei possidentes; quantum ad poenam, ambo flagellis admoniti. Quid ergo fines eorum fecit esse diversos, nisi quod unus manum Dei sentiens in recordatione propriae iniquitatis ingemuit; alter libero contra Dei misericordiosissimam veritatem pugnavit arbitrio? Quibus verbis videtur expresse fateri, quod, stantibus auxiliis gratiae omnino aequalibus, unus conversus est, quia voluit; alter non est conversus, quia noluit. Alterum testimonium habetur lib. 12. de Civit. Dei, cap. 6. ubi loquens de duobus hominibus aequaliter affectis animo, et corpore, et eadem tentatione tentatis, ait: Si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat, atque consentiat, alter idem, qui fuerat, perseveret, quid aliud apparet, nisi unum voluisse, alterum noluisse a castitate deficere? Unde, nisi propria voluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis, et animae affectio? Ecce docet, ex illis duobus hominibus aequaliter affectis, unum perseverasse in bono, quia voluit; alterum peccato consensisse, quia similiter voluit: ergo cum aequalibus auxiliis praevenientis gratiae continget aliquando, unum converti ad Deum, perseverare in gratia, et salvari: alium vero peccare, in peccato persistere, et damnari.
Tertio. Auxilia praevenientis gratiae non praedeterminant voluntatem ad alteram partem, atque adeo quicumque movetur huiusmodi auxiliis, libera sua facultate potest illis consentire, et dissentire, si velit, ut colligitur ex Concil. Trident. sess. 6. de iustificat. cap. 5. et can. 4. Tunc est argumentum. Possibili posito in esse, nullum sequitur inconveniens: ergo nullum sequitur inconveniens, si ponatur, quod in casu posito unus convertatur, sicut revera potest converti cum illis auxiliis; alter vero non convertatur, sicut revera etiam potest non converti: ergo continget aliquando, cum eisdem auxiliis praevenientis gratiae quatenus gratiae praevenientis auxilia sunt, unum converti, alterum autem in peccato persistere.
Quarto. Ex duobus hominibus aequaliter a Deo iustificatis contingit, quod unus perseveret in gratia, et salvetur; alter cadat in peccatum mortale, et damnetur: ergo similiter evenire potest, quod ex duobus habentibus aequalia auxilia praevenientis gratiae, unus convertatur, et perseveret usque in finem, alter non.
Quinto. Id ipsum comprobatur omnibus argumentis, quibus supra contendebamus probare, idem auxilium sufficiens, quod in uno est inefficax, quia non vult illo bene uti, in alio esse efficax, eo quod recte utitur tali auxilio.
Pro resolutione huius difficultatis supponendum est, quod in praesenti possumus loqui de omnibus auxiliis praevenientis gratiae, tam externis, quam internis: secundo possumus loqui solum de auxiliis externis, aut de internis sufficientibus.
II. Auxiliis cum aequalibus externis, et internis sufficientibus stat unum hominem salvari, alium damnari1.— PRima conclusio. Si sermo sit de auxiliis externis praevenientis gratiae, aut etiam de internis sufficientibus tantum, evenire potest, et multoties contingit, quod ex duobus hominibus aequaliter a Deo vocatis, unus convertatur, alter perseveret in peccato; immo aliquando contingit, quod ille, qui minori suffultus est auxilio sufficienti, convertatur; alter, cui maiora donata sunt auxilia externa, vel interna sufficientia, in peccato persistat: In hac conclusione omnes conveniunt, quam probant efficaciter argumenta facta a principio, praesertim auctoritas inducta ex cap. 11. Matthaei.
Auxiliis omnibus aequalibus existentibus in duobus, non stat unum salvari, alium damnari.— Secunda conclusio. Si loquamur universaliter de omnibus auxiliis praevenientis gratiae, etiam internis; impossibile est, quod, existentibus in duobus hominibus auxiliis gratiae omnino aequalibus, unus convertatur, alter non; sed semper ille, qui convertitur, accipit aliquod maius auxilium praevenientis gratiae, quod non accepit ille, qui non convertitur: et idem dicendum de eo, qui perseverat in gratia usque in finem. Haec conclusio est S. August. lib. de praedestinat. Sanctorum, cap. 5. et 6. Eamdem conclusionem docent omnes Thomistae. Et probatur ex dictis in superioribus: etenim ille, qui convertitur, habet auxilium efficax, ille vero, qui non convertitur, non habet auxilium efficax: si enim illud haberet, infallibiliter converteretur, ut docet S. Tho. 1. 2. q. 79. ar. 2. in corp. et 1. 2. q. 112. art. 3. ergo semper, qui convertitur, habet aliquod auxilium praevenientis gratiae, quod non habet ille, qui non convertitur. Patet consequentia: nam, ut supra ostensum est, auxilium efficax praevenientis gratiae, secundum aliquam realem virtutem, distinguitur ab auxilio, quod est tantum sufficiens.
Confirmatur primo. Auxilium efficax est multo maius auxilium, quam cetera omnia auxilia sine auxilio efficaci: cum ergo ille, qui convertitur, habeat auxilium efficax; quod tamen non habet, qui non convertitur, manifeste sequitur, quod, qui convertitur, habeat maius aliquod auxilium praevenientis gratiae.
III. Gratia discernit iustum a peccatore.— Confirmatur secundo: nam alias unus homo se discerneret ab alio per aliquid, quod non accepit ex dono gratiae; contra illud Apostol. 1. Corinth. 4. Quis enim te discernit? Sequela probatur: nam, ut supponimus, auxilia sunt aequalia, et tamen unus discernitur ab alio: ergo non per auxilia, sed per seipsum, sive per innatam libertatem discernit se ab alio; quod repugnat Apostolo, ut patet ex Augustino lib. de praedestin. Sanctor. cap. 5. ubi praedictum locum Apost. expendens ait: Numquid enim per haec dona, quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit. Quis enim te discernit? et deinde addidit. Quid autem habes, quod non accepisti? posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum: Discernit me fides mea, iustitia mea; vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor: Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo nisi ab illo, qui te discernit ab alio, cui non donavit, quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris, quasi non acceperis? Et post pauca: Gratia discernit bonos a malis, non quae communis est bonis, et malis: ergo secundum August. bonus discernitur a peccatore per gratiam, quae non est data alteri peccatori.
IIII. Auxilium maius in ratione beneficii, quod dicatur.— Nec satisfacit solutio, quam adhibent; respondent enim, quod ille, qui convertitur, habet maius auxilium in ratione beneficii, et in ratione doni; sicut gladius donatus alicui tempore belli, in quo eo est usurus, ut vitet mortem, quamvis physice sit idem; tamen moraliter in ratione beneficii, et doni maius est, quam si eidem daretur tempore pacis, quando eo non indiget, nec est illo usurus: Haec enim solutio non videtur evacuare vim argumenti: nam, quod illud sit maius beneficium, et maius donum, tandem desumitur ex eo, quod liberum arbitrium pro innata sua libertate sit bene usurum tali auxilio, et cooperaturum cum illo: ergo tandem differentia refunditur ad innatam libertatem huius hominis, et non ad aliquid acceptum ex gratia.
AD primum argumentum respondetur, quod Tyrii, et Sidonii non fuissent conversi solum istis signis exterioribus, et auxiliis sufficientibus, sed auxilio efficaci, quod Deus illis misericorditer dedisset si illa signa apud eos facta fuissent, ut disp. 7. n. 23. explicatum est.
V. Nabuchodonosor poenitentia unde processerit.— Ad secundum argumentum ex auctoritate S. Aug. respondetur, sanctum Doctorem expresse tenere nostram sententiam lib. de praedest. Sanctor. superius allegato; immo etiam in locis adductis in argumento, eam tradit in verbis subsequentibus: etenim post verba illa adducta ex lib. de praedest. et grat. c. 15. inquirens rationem; quare ex illis duobus regibus, unus fuerit conversus, sic ait: Hic quicumque respondet, illi nempe Nabuchodonosor, ut mutaretur, adfuisse divinum, huic, ut induraretur, defuisse praesidium; et hoc contendit iniustum, propter quod rerum ipsarum fines in Dei voluntate constituens Apostolus dixit: Cuius vult, miseretur, et quem vult, indurat: dicente Domino: Sine me nihil potestis facere; intelligat illa omnia, vel adiuvante Domino perfici, vel deserente permitti. Quibus verbis aperte docet, Nabuchodonosor, ut converteretur, habuisse divinum praesidium, idest auxilium efficax sibi collatum, gratuita Dei voluntate; quod tamen, iusto Dei iudicio, non est datum Pharaoni, qui in peccato permansit.
Ad alium locum ex lib. 12. de Civitate Dei, respondetur, in illis verbis solum docere, ex illis duobus hominibus unum voluntarie peccare, alterum etiam voluntarie in castitate persistere, quod verissimum est. Sed statim sanctus Aug. in c. 7. et 8. primam radicem inquirit; unde mala voluntas oriatur, et unde bona. Et in cap. 7. docet, quod prima, et sola causa defectus, et peccati est ex nostro arbitrio, quia ex nihilo factum est; unde et peccabile est. Et in cap. 9. subdit, quod bona voluntas non est ex nobis, sed ex Deo, a quo est voluntas: id quod probat in Angelis, dicens: Si autem boni Angeli fuerunt prius sine bona voluntate; eamque in se ipsis, Deo non operante, fecerunt: ergo meliores a seipsis, quam ab illo facti sunt. Quam doctrinam confirmat lib. 1. retract. cap. 9. ubi ait: Et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna, et media, et minima ex Deo sunt; sequitur, ut ex Deo sit et bonus usus liberae voluntatis; quae virtus est, et in magnis numeratur bonis. Et lib. de gratia Christi, contra Pelag. et Caelest. c. 13. inquit: Si data est, non dicitur iustitia nostra, sed Dei; quia sic fit nostra, ut sit nobis ex Deo, et idem dicit lib. de dono persev. cap. 14. et lib. 2. de peccat. merit. et remiss. cap. 14.
Gratia efficax praedeterminat lib. arb. ad pie operandum.— Ad tertium argumentum respondetur, quod Deus per gratiam efficacem praedeterminat voluntatem ad pie operandum, non quidem ex necessitate, sed secundum modum potentiae liberae, ut explicat S. Th. 3. cont. Gentes cap. 90. et 1. p. q. 23. art. 1. ad 1. et de veritate q. 5. art. 5. ad 1. et in aliis locis a nobis adductis disput. 25. ubi de hoc egimus ex professo. Unde, qui movetur a Deo auxilio efficaci, etiam in ipso instanti, in quo movetur, potest dissentire, si velit; sed non dissentiet: nam ipsa gratia efficit, quod, cum homo per liberum arbitrium possit dissentire, non dissentiat, sed libere, et infallibiliter consentiat, sicut praedestinatus potest damnari, sed numquam damnabitur. Et cum arguitur: nam possibili posito in esse, nullum sequitur inconveniens;2 respondetur cum S. Thom. 1. p. q. 23. ar. 6. ad 2. quod si possibile ponatur in esse, supposito alio incompossibili, sequitur magnum inconveniens, scilicet unum impossibile, quod scilicet de eodem verificentur simul contradictoria, aut contraria, ut patet manifestissimo exemplo. Nam possibile est, quod Petrus sit albus: si hoc possibile ponatur absolute in esse, nullum sequitur inconveniens, aut impossibile, quia tantum sequitur, quod Petrus sit albus: si autem ponatur in esse, supposito, quod nigredo maneat in Petro, quae incompossibilis est cum albedine, sequitur unum impossibile, quod videlicet idem Petrus simul sit albus, et niger. Proportionabiliter dicimus in praesenti, quod si absolute ponatur in esse istud possibile: Petrus verbi gratia potest non converti, nullum sequitur inconveniens: si autem poneretur in esse, supposito quod habet motionem Dei efficacem, sequitur unum impossibile, quod videlicet motio efficax non sit efficax, aut vero, quod voluntas Dei absoluta sit inefficax, et impotens, quod est impossibile.
Ad quartum respondetur, negando consequentiam. Et ratio discriminis est: nam gratia habitualis non tribuit homini, quod perseveret usque in finem, sed solum, quod possit perseverare. Unde contingit, quod ex duobus aequaliter iustificatis, unus cadat in peccatum pro sua libertate, et damnetur; alter vero per Dei misericordiam perseveret usque in finem; quoniam Deus tribuit illi donum perseverantiae, quod non dedit alteri occulto iudicio, sed aequissimo. Ceterum auxilium efficax tribuit homini bene operari, aut perseverare usque in finem. Unde ille, qui bene operatur, aut perseverat, semper habet aliquod auxilium actuale praevenientis gratiae, quod non habet alter, qui in peccatum labitur, aut persistit in peccato.
Sed urget argumentum. Habitibus utimur, cum volumus:3 ergo si iustus, ut potest, utatur illis usque in finem, salvabitur, si autem non utatur, dum tenetur illis uti, peccabit, et damnabitur: ergo cum aequalibus auxiliis ex parte Dei continget aliquando, unum hominem salvari, alium damnari. Respondetur,4 habitibus quidem nos uti, cum volumus: sed, ut velimus illis uti, praerequiritur motio Dei efficax, praemovens liberum arbitrium, ut utatur habitu ad operandum, et operetur bonum, praesertim quando habitus sunt supernaturales: quia, cum pertineant ad superiorem ordinem, habent specialem rationem, propter quam potentia mere naturalis non utitur eisdem habitibus, nisi auxilio Dei speciali moveatur, ut eisdem habitibus utatur, eo quod res superioris ordinis non subiiciuntur rebus ordinis inferioris. Neque obstat illud 1. Corint. 14. Et spiritus prophetarum prophetis subiectus est: non enim est sensus, quod interior cognitio prophetica subiiciatur prophetis, vel sit in eorum potestate: etenim prophetia non datur per modum habitus, sed per modum motionis transeuntis; sed sensus est, quod spiritus prophetiae est subiectus prophetis, quantum ad pronunciationem, ut explicat sanctus Thomas,5 quia possunt sibi revelata pronunciare, et non pronuntiare. Sed tamen ut pronuncient, etiam moventur a Deo, sicut et ad alias operationes bonas.
Ad quintum argumentum, disput. 73 et 90. responsum est.
Finis Libri Decimi.