De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Prooemium
Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
I. Triplex auxilium gratiae.— PRO intelligentia tituli huius disputationis notandum, quod triplex auxilium gratiae solet a Theologis distingui. Primum est auxilium speciale, quo ad singulos actus pios Deus concurrit, et adiuvat liberum arbitrium. Secundum est auxilium magis speciale, quo semel iustificatus in bonis operibus longo tempore perseverat, sed non usque in finem vitae. Tertium est auxilium specialissimum, et proprium praedestinatorum, quo Deus misericorditer illis tribuit actu perseverare usque in finem, et communi vocabulo dicitur donum perseverantiae, de quo Christus Dominus ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.1 Difficultas ergo est: Utrum ad perseverandum usque in finem, sit necessarium simpliciter hoc tertium donum, sive auxilium gratiae specialissimum.
Pars negativa probatur. Primo: Ad perseverandum longo tempore sufficit gratia habitualis, et virtutes cum illo secundo auxilio speciali: ergo ad finiendam vitam in gratia sufficit idem auxilium, absque alio dono perseverantiae speciali. Patet consequentia: nam difficilius est in gratia perseverare per viginti annos, etiam si postea homo cadat in peccatum mortale, quam conservare gratiam habitualem per unam horam, et in illa finire vitam: ergo si ad primum sufficit secundum illud auxilium speciale, absque speciali dono perseverantiae; sufficiet etiam ad secundum.
Confirmatur. Nam moraliter loquendo, in una hora non possunt se offerre tot impedimenta, et occasiones peccandi, ut homo praeditus gratia habituali, et auxilio speciali, indigeat alio dono, et auxilio specialiori ad perseverandum usque in finem.
Secundo arguitur. Ut docet S. Thom. 1. 2. q. 109. art. 10. donum perseverantiae est necessarium, ut homo protegatur contra tentationum impulsus: sed parvuli decedentes cum baptismate ante usum rationis, nullos habent, nec habere possunt tentationum impulsus: ergo saltem in illis non est necessarium donum perseverantiae, ut gratia eorum habitualis continuetur usque ad finem vitae: ergo illud donum non est simpliciter necessarium.
Tertio arguitur. Donum confirmationis in gratia non est necessarium ad finiendam vitam in gratia, neque ad consequendam vitam aeternam: ergo nec donum perseverantiae. Antecedens est certissimum; multi enim salvantur, qui tamen in hac vita non fuerunt confirmati: huiusmodi namque privilegium solum fuit Beatissimae Virgini concessum, et Apostolis, et aliquibus Sanctis eximiis. Consequentia vero probatur: nam donum confirmationis in gratia non distinguitur realiter a dono perseverantiae: nam, ut docet S. Tho. q. 24. de verit. ar. 9. confirmatio in gratia importat quoddam donum, et auxilium divinum specialissimum, quo speciali providentia tolluntur a iustis occasiones peccandi, et moventur ad bonum: sed hoc idem confertur iustis per donum perseverantiae, ut docet S. Thom. 1. 2. loco citato, et 3. cont. Gent. cap. 155. ergo.
Confirmatur idem antecedens. Donum confirmationis in gratia est auxilium quoddam divinum supernaturale collatum per modum actus, sive per modum motionis: sed non pertinet ad primum auxilium, neque ad secundum ex supra positis: ergo pertinet ad tertium; sed similiter donum perseverantiae pertinet ad illud tertium: ergo non distinguitur donum confirmationis in gratia, et perseverantiae: ergo si confirmatio in gratia non est necessaria ad consequutionem vitae aeternae, nec erit necessarium donum perseverantiae.
II. Circa hanc difficultatem quidam asserunt, quod ad continuandam gratiam usque ad finem vitae sufficit secundum illud auxilium speciale supra positum: dicunt enim, quod illud idem auxilium continuatum usque ad finem vitae, sortitur rationem doni perseverantiae, de quo affirmant Concilia, esse necessarium ad ultimam salutem. Si autem non continuetur usque ad finem vitae, sed interrumpatur per peccatum mortale, non habet rationem doni perseverantiae: et ratio potissima illorum est: nam frustra multiplicantur tot auxilia sine necessitate. Communis sententia Thomistarum est, donum perseverantiae distingui realiter a secundo illo auxilio, atque adeo esse necessarium ad finiendam vitam in gratia speciale aliud auxilium doni perseverantiae. Et quoniam haec sententia est ad mentem S. Thomae, pro eius explicatione sit
III. Donum perseverantiae est praeter gratiam habitualem, et virtutes infusas ad salutem aeternam necessarium.— PRima conclusio. Secundum fidem Catholicam asserendum est, praeter gratiam habitualem, et virtutes infusas esse necessarium ad perseverandum in bono usque in finem auxilium speciale supernaturale, scilicet donum perseverantiae. In hac omnes Catholici conveniunt, et probatur auctoritatibus Scripturae, quas adducit Med. 1. 2. q. 109. ar. 10. dub. 1. et ex Conciliis, quae adducentur pro 2. conclusione. Praeterea probatur ex Aug. lib. de corrept. et gratia, c. 12. ubi sic scribit: Si in tanta infirmitate vitae huius, in qua tamen infirmitate, propter elationem reprimendam, perfici virtutem oportebat, ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adiutorio Dei, sine quo perseverare non possent, manerent, si vellent, nec Deus in eis operaretur, ut vellent2; inter tot, et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet; et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent. Idem docet lib. de dono persev. praesertim c. 20.
Secundo probatur ratione S. Thomae.3 Illud, quod natura sua est variabile, ad hoc, quod figatur in uno, indiget auxilio alicuius moventis immobilis; sed liberum arbitrium, etiam existentis in gratia habituali, adhuc manet variabile, et flexibile a bono in malum: ergo ad hoc, quod figatur in bono, et perseveret in illo usque in finem, indiget speciali Dei auxilio.
Secunda conclusio. Ad finiendam vitam in gratia, praeter secundum auxilium speciale supra positum, est necessarium tertium illud auxilium, quod est donum perseverantiae. Itaque donum perseverantiae distinguitur ab illo secundo auxilio. Haec conclusio non est ita certa, ut praecedens; est tamen S. Tho. 1. 2. q. 109. ar. 10. Et probatur ex Conc. Araus. can. 10. ubi dicit: Adiutorium Dei, etiam renatis, et sanctis semper est implorandum, ut ad finem bonum pervenire possint, vel in bono opere perdurare. In quibus verbis videtur Concilium distinguere auxilium, quod datur ad finiendam vitam in gratia, ab eo, quod confertur ad perseverandum longo tempore. Praeterea probatur. Donum perseverantiae est proprium praedestinatorum, ut patet ex illo: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: secundum autem auxilium speciale supra positum datur multoties etiam reprobis: ergo distinguuntur illa duo auxilia.
Si dicatur, distingui tantum in ratione doni, vel quod idem donum continuatum usque in finem vitae sortiatur rationem doni perseverantiae; Contra: nam ipsa continuatio gratiae usque ad finem vitae, etiam si per unam horam dumtaxat duret, habet specialem difficultatem propter quamplurima impedimenta, tam intrinseca, quam extrinseca, quae tunc occurrunt: ergo indiget homo specialissimo auxilio doni perseverantiae. Confirmatur: nam propter huiusmodi difficultates, speciali quadam ratione orabat David, ut terminus vitae esset bonus: dicitur enim in Psalm. 120. Dominus custodiat introitum tuum, et exitum tuum, et Psal. 67. Et Domini, Domini exitus mortis.
Denique probatur. Secundum illud auxilium in sua ratione formali habet, quod sit motio actualis, qua liberum arbitrium actualiter moveatur a Deo ad bene operandum: donum autem perseverantiae non includit essentialiter huiusmodi motionem, sed dumtaxat continuationem gratiae habitualis usque ad finem vitae, ut patet in parvulis decedentibus cum solo baptismate, quibus datur perseverare usque in finem absque aliqua actuali motione liberi arbitrii: ergo.
IIII. Perseverantiae donum non eosdem effectus habet in omnibus.— Ex his sequitur, donum perseverantiae non habere in omnibus aequalem effectum. Etenim in aliquibus iustis effectus doni perseverantiae est mortis acceleratio iuxta illud Sap. 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. Et iterum: Placita enim erat Deo anima illius, propter hoc properavit educere illum de medio iniquitatum. In aliis autem donum perseverantiae habet pro effectu prolongationem vitae, ut agant poenitentiam: et includit plura auxilia actualia, quibus moventur ad bonum, et ablationem tentationum, quibus succumberent. In aliis autem causat speciale robur, ut maximas superent tentationes, et alios similes effectus.
AD primum argumentum respondetur, quod gratia, et virtutes tribuunt homini posse perseverare usque in finem, si velit; non tamen quod actualiter velit, et perseveret: et idem dicendum proportionabiliter de illo secundo auxilio, quod tribuit homini actualiter bene operari; non tamen continuitatem in bono usque in finem.
Ad confirmationem respondetur ex dictis, quod terminus vitae habet specialem difficultatem propter rationes supra factas. Unde, ut sit bonus, indiget homo speciali auxilio doni perseverantiae.
V. Perseverantiae donum datur parvulis praedestinatis.— Ad secundum respondetur, etiam parvulis decedentibus in gratia dari donum perseverantiae, ut videtur colligi ex Conc. Trident. sess. 6. de iustificatione, can. 22.4 ubi dicitur: Si quis dixerit, iustificatum vel sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse; anathema sit. Ubi omnibus iustificatis necessarium esse donum perseverantiae definitur: ergo etiam parvulis iustificatis erit necessarium, ut perseverent usque ad finem. Et ad verba S. Thomae inducta respondetur quod, dum inquit, donum perseverantiae constitui ad protegendum hominem contra tentationum impulsus, non loquitur de effectu adaequato doni perseverantiae, sed de inadaequato, et qui magis communiter reperitur in natura humana; in parvulis autem habet alios effectus, ut dictum est.
Ad tertium argumentum patebit disputatione sequenti, ubi difficultas, quam tangit, dissolvetur.