De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Liber Decimus

Prooemium

Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.

Disputatio CIV: Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.

Disputatio CV: Utrum donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.

Disputatio CVI: Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.

Disputatio CVII: Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.

Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.

I. QUIDAM distinguunt duplex donum perseverantiae: alterum, inquiunt, consistere in quodam speciali auxilio, et protectione, qua Deus ita protegit, et munit quosdam, ut indeclinabiliter, et infallibiliter in gratia perseverent usque ad mortem: quale Apostolis post acceptum Spiritum sanctum, et iis, qui dicuntur confirmati in gratia, concessum est: quod subinde non est omnibus iustis commune. Aliud est perseverantiae donum, quod consistit in quodam auxilio, et protectione; qua Deus ita adest hominibus, ut possint in gratia perseverare, si velint; et hoc donum, inquiunt, esse necessarium ad salutem, et dari omnibus iustis immediate in actu primo. Probari potest haec sententia.

Primo ex S. Augustino locis superius allegatis, in quibus expresse distinguit duplex donum perseverantiae. Alterum, quo potest homo, si velit, perseverare usque in finem, sed sua culpa, non perseverat, qualis fuit perseverantia primis parentibus collata, in statu innocentiae. Alterum vero, quo non solum perseverare potest, sed etiam actu perseverat usque in finem; quale est donum collatum praedestinatis per Christum. Sentit ergo, esse aliquod donum perseverantiae omnibus hominibus iustis, et iniustis, etiam si reprobi sint, commune.

Secundo. Quilibet homo iustus per gratiam habitualem, et virtutes infusas, potest in actu primo operari quodcumque bonum, et implere omnia legis praecepta: ergo poterit etiam in actu primo perseverare, si velit, usque in finem: ergo omnibus iustis datur cum ipsa gratia, et virtutibus infusis potestas perseverandi usque in finem: ergo omnibus iustis est commune donum perseverantiae, quo perseverare possunt, si velint.

Tertio. Cum auxilio ex parte Dei, cum quo perseverat quis usque in finem, potest, si velit, non perseverare; alias necessario perseveraret, et non libere: similiter etiam cum auxilio, cum quo non perseverat, quis usque in finem, potest perseverare, si velit; alias non peccaret non perseverando: ergo donum perseverantiae, quantum est ex parte auxilii divini, commune est iustis perseverantibus, et non perseverantibus usque in finem: et differentia inter eos consistit in hoc, quod alii pro innata sibi libertate voluerunt bene uti illo auxilio, ut perseverarent usque in finem, alii vero noluerunt.

Quarto. Praedestinatio, quantum est ex parte Dei, et ex parte auxiliorum gratiae, communis est praedestinatis, et non praedestinatis; etenim si non praedestinati ita recte usi fuissent suo arbitrio, ut per auxilia gratiae illis collata salutem consequerentur aeternam, mansissent praedestinati, sicut alii, qui, recte utendo suo arbitrio, cum eisdem auxiliis salvi facti sunt: ergo donum perseverantiae in actu primo etiam est commune iis, qui salvantur, et iis, qui sua culpa pereunt, non bene utendo eodem dono.

II. Haec tamen sententia nec est vera, nec videtur in aliqua probabili ratione fundata. Unde sit

Perseverantiae donum non est omnibus commune, sed proprium praedestinatorum.— PRima conclusio. Donum perseverantiae ita est proprium praedestinatorum, ut nulli alteri conveniat. Probatur primo: nam concilia, et Patres, praesertim Augustinus, nullam aliam perseverantiam agnoverunt, nisi illam, de qua scriptum est: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Sed huiusmodi perseverantia solis convenit praedestinatis: nam illi solum revera salvantur: ergo. Maior probatur ex verbis illis Concilii Tridentini sess. 6. de iustificatione, cap. 13. Similiter de perseverantiae munere, de quo scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit: quod quidem aliunde haberi non potest, nisi ab eo, qui potens est eum, qui stat, statuere, ut perseveranter stet; et eum, qui cadit, restituere; nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur. Et can. 16. Si quis magnum illud usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum absoluta, et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit; anathema sit. Ex qua definitione habentur duo. Primum est donum perseverantiae non esse illud, quo iustus solum perseverare potest, si velit, sed quo actu perseverat usque in finem, ut declarat locus Matth. 10. a Concil. inductus, et verba illa: De quo dono nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine debet polliceri. Et tamen certissime potest quis sibi polliceri, adfuturum sibi Deum, ut perseverare possit, si velit. Sentit ergo Concilium, ad donum perseverantiae necessarium esse, quod ille, cui conceditur, actu perseveret usque in finem: non ergo est commune eiusmodi donum omnibus iustis, etiam reprobis. Secundum est, hoc donum aliunde haberi non posse, nisi a Deo, per quod videtur excludi sententia eorum, qui, ut disputatione 108. observabimus, dicunt, quod cum aequali auxilio gratiae unus perseveret usque in finem, alius non perseveret; non aliunde esse, nisi quia pro innata libertate unus voluit bene uti eodem auxilio, ut salutem consequeretur aeternam, alius non item. Cum enim sacrum Concilium doceat, donum perseverantiae aliunde haberi non posse, nisi a Deo; consequenter affirmare videtur, eiusmodi donum, formaliter loquendo, in ratione doni perseverantiae, non haberi a libero arbitrio creato, nec ex eius cooperatione pendere, etiam ut a conditione, sine qua non, ut disputatione 105. ostendimus.

III. Secundo probatur auctoritate Sanctorum, qui unanimiter docent, perseverantiae donum esse proprium praedestinatorum, per illudque Deum omnibus illis tribuere non solum posse, sed etiam actu perseverare usque in finem; ita ut indeclinabiliter, et infallibiliter perseverent. Nam S. Hilarius epist. ad August. Semipelagianorum placita commemorans, inquit: Nolunt autem, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit: nec ad incertum voluntatis Dei deduci se volunt, ubi eis, quantum putant, ad obtinendum, vel amittendum, evidens est, qualecumque sit, initium voluntatis. Et post pauca: Deinde moleste ferunt, ita dividi gratiam, quae vel tunc primo homini data est, vel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseverantiam, non qua fieret, ut perseveraret, sed sine qua per liberum arbitrium perseverare non possit: nunc vero Sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseverantiae detur; sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam, ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Et infra: Unde in hoc solo volunt a primo homine omnium distare naturam, ut illum integris viribus voluntatis iuvaret gratia volentem, sine qua perseverare non poterat: hos autem, amissis, et perditis viribus, credentes tantum, non solum erigat prostratos, verum etiam suffulciat ambulantes. Ceterum quidquidlibet donatum sit praedestinatis, id posse et amittere, et retinere propria voluntate contendunt. Quod tunc falsum esset, si verum putarent, eam quosdam perseverantiam percepisse, ut nisi perseverantes esse non possint. Ex quo testimonio videtur colligi, sententiam Massiliensium, quam S. Prosper impugnavit, fuisse, donum perseverantiae praedestinatis per Christum non tribuere, ut indeclinabiliter, et infallibiliter perseverent, sed ut possint perseverare, si velint; actualem autem perseverantiam procedere ex innata arbitrii libertate, quia cum illo auxilio perseverare voluit, cum quo alter non perseveravit, quia noluit.

Confirmat eamdem doctrinam S. Aug. lib. de dono perseverantiae, c. 6. ubi respondens Prospero, et Hilario, ait: Sed nolunt, ut scribitis, isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit, ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem; quae si data est, perseveratum est usque in finem, si autem non est perseveratum usque in finem, non est data: quod iam, et superius satis egimus. Et infra: Perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam, nisi qui perseveraverit usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte, cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia, quae poterat ante finem. Quomodo enim potest amitti, per quod fit, ut non amittatur etiam quod posset amitti? Quibus verbis S. Doctor apertissime docet, donum perseverantiae habere infallibiliter coniunctam actualem perseverantiam usque in finem, nec posse voluntate hominis interrumpi, vel contumaciter amitti. Sentit ergo, idem donum non esse commune omnibus iustis, cum ex illis quidam perseverent, quidam non perseverent usque in finem.

IIII. Est ad idem comprobandum aliud insigne testimonium S. Augustini, lib. de corrept. et grat. cap. 12. ubi constituens differentiam inter donum gratiae, primis parentibus in statu innocentiae collatum, et illud, quod in natura lapsa confertur electis per Christum, docet, quod per donum primis parentibus collatum, donatum est eis, ut perseverarent, si vellent, sed non est eis donatum, ut vellent. Praedestinatis autem per Christum etiam donatur, ut perseverare velint, et perseverent. Verba Augustini sunt: Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare, vel non perseverare in eius relinqueretur arbitrio, tales vires habebat eius voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipsa concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati, et bene vivendi facilitati, perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente, quid esset facturus iniuste, praesciente tamen, non ad hoc cogente, sed simul sciente, quid de illo ipse faceret iuste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam maioribus donis adiuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis extingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, idest omnis homo. Et idem docet aliis verbis supra inductis, sed praesertim illis: Subventum est ergo infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter, et inseparabiliter ageretur: et ideo quamvis infirma non deficeret, nec adversitate aliqua vinceretur: et illis: Fortissimo quippe dimisit, atque permisit facere, quod vellet: infirmis servavit, ut, ipso donante, invictissime, quod bonum est, vellent, et hoc deserere invictissime nollent. En S. Aug. nedum Apostolis, et aliis confirmatis in gratia subventum esse ait per donum perseverantiae, quo indeclinabiliter agerentur, et perseverarent usque in finem, sed etiam infirmitati humanae, quae in omnibus electis reperitur: ergo, secundum Augustinum hoc donum perseverantiae proprium est omnium praedestinatorum; ita ut nulli alteri conveniat. Probatur consequentia: nam reprobis non confertur a Deo aliquod donum, quo indeclinabiliter, et invictissime, quod bonum est, vellent, et hoc deserere invictissime nollent; alias a gratia, quam acceperunt, non caderent.

Hinc S. Prosper in respons. ad capita Gallorum cap. 7. Quomodo, inquit, eos haberet praeordinata in Christo electio, cum dubium non sit, donum Dei esse perseverantiam in bono usque ad finem; quam istos ex eo ipso, quod non perseveraverunt, non habuisse manifestum est? Si ergo secundum Prosperum manifestum est, eos, qui non perseveraverunt in bono usque in finem, donum perseverantiae non habuisse, quomodo asseritur, tale donum omnibus iustis esse commune? dicendum est ergo ad solos praedestinatos pertinere.

V. Tertio probatur ratione. Si donum perseverantiae est commune omnibus iustis, sequitur, quod ex se, et prout a Deo procedit, solum tribuat illis posse perseverare. Sequela probatur: nam actu perseverare usque in finem, non est commune omnibus iustis; alias semel iustificatus numquam peccaret mortaliter, nec caderet a gratia: quod tamen definitioni Concilii Tridentini repugnat: ergo solum est illis commune posse perseverare, ac per consequens, si donum perseverantiae est commune omnibus iustis, solum tribuet illis posse perseverare, et illi, qui actu perseverant, solum haberent ex dono Dei posse perseverare, si velint: actualem autem perseverantiam haberent a se ipsis; quia videlicet pro innata sibi libertate cum auxilio tribuente solum posse, voluerunt actu perseverare usque in finem, quod tamen admittendum non est.

VI. Praedestinatio ad gloriam non est omnibus iustis communis.— Quarto. Praedestinatio ad gloriam non est omnibus iustis communis, sed illis solum, qui re ipsa salvantur: ergo nec donum perseverantiae. Antecedens patet ex verbis Apostoli ad Rom. 8. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et iustificavit, et quos iustificavit, hos et magnificavit. Et Ioan. 10. loquens Christus Dominus de praedestinatis ait: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non recipiet eas quisquam de manu mea. Unde et praedestinatio, quantum ad exequutionem effectus, est certa, et infallibilis certitudine ordinis, et causalitatis mediorum, ut disput. 41. ostensum est. Consequentia vero probatur: nam donum perseverantiae est proprius effectus praedestinationis ad gloriam: ergo, si praedestinatio ad gloriam non est communis omnibus iustis, nec donum perseverantiae erit illis commune.

Ad hoc quidam auctor respondet, praedestinationem ad gloriam esse omnibus hominibus saltem iustis communem: ad cuius explicationem distinguit duplicem Dei praedestinationem, completam, et incompletam. Praedestinationem completam illam esse dicit, quae se extendit ad totam seriem mediorum, quibus homo reipsa salutem assequitur, et perseverat usque in finem, qualis est illa, de qua Aug. lib. de dono persev. c. 14. ait: Praedestinatio est praescientia, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Incompletam praedestinationem illam appellat, quae se profert tantum ad aliquam seriem beneficiorum, quibus ad salutem tenditur, praesertim usque ad gratiam iustificationis; sed non se extendit ad ultimum vitae terminum. Dicit ergo, praedestinationem incompletam esse communem omnibus hominibus iustis; praedestinationem autem completam non esse omnibus communem, sed eorum propriam; qui revera cum auxilio gratiae praevenientis, et excitantis perseverant usque in finem, et salvantur. Sed hanc praedestinationem completam pendere ait ex praevisis meritis, sequentibus gratiam praevenientem: et ratio illius est, quia existimat electos, etiam Apostolos, Ioannem Baptistam, et alios Sanctos eximios, non fuisse a Deo absoluta, et efficaci voluntate praedestinatos ad gloriam, nisi sub tacita conditione, si perseveraverint usque in finem; excipit tamen Beatam Virginem ob eius reverentiam. Eodem modo distinguit duplex donum perseverantiae; aliud incompletum; quo homo potest perseverare, si velit, quod appellat donum perseverantiae efficax in actu primo: aliud completum, quo actu perseverat usque in finem, et dicitur donum perseverantiae in actu secundo. Perseverantiam incompletam ait esse communem omnibus iustis, completam autem perseverantiam, quam vocat perseverantiam efficacem in actu secundo, censet esse propriam praedestinatorum. Addit tamen, praedictam eius efficaciam pendere ex libera cooperatione arbitrii; sicut de completa praedestinatione ad gloriam praedixerat: nam existimat, nullum auxilium gratiae praevenientis, qua ratione praeveniens est, esse prius ordine causalitatis libera cooperatione nostri arbitrii.

Hic tamen modus dicendi multa continet, quae non modicam difficultatem habent, et ex supradictis, manent satis impugnata. Et in primis illa distinctio duplicis praedestinationis ad gloriam, scilicet praedestinationis completae, et incompletae non videtur admittenda; quia neque apud S. Aug. aut S. Thomam, aut aliquem alium gravem Doctorem reperitur; quin potius nomine praedestinationis ad gloriam solum eam praedestinationem intelligunt, qua electi ordinantur efficaciter, et transmittuntur ad vitam aeternam, cuius effectus sunt vocatio, iustificatio, opera meritoria, quae fiunt per liberum arbitrium motum a Deo, et perseverantia in gratia usque in finem. Alia vero praedestinatio ad gloriam non debet dici absolute praedestinatio ad gloriam, sed communis providentia supernaturalis, quam Deus habet circa reprobos, quos non ordinavit efficaciter, seu voluntate consequente ad vitam aeternam, sed solum sufficienter, et voluntate antecedente, ut supra dictum est: possunt tamen dici praedestinati ad gratiae dona, quae Deus illis confert, ut possint ad salutem aeternam pervenire, si velint: ergo, absolute loquendo, praedestinatio ad gloriam, non debet dici donum commune omnibus iustis, sed proprium eorum, qui reipsa perveniunt ad vitam aeternam, ac per consequens, idem erit dicendum de perseverantia usque in finem, cum sit effectus praedestinationis ad gloriam: nam praedestinatio Dei est vere causa efficiens omnium beneficiorum, seu mediorum, quibus praedestinati ad vitam aeternam perveniunt.

Praeterea idem impugnatur: nam sequeretur, quod Deus ex parte sua solum praedestinaret homines ad gloriam praedestinatione incompleta; homo autem ipse bene utendo gratia excitante, et pro sua innata libertate perseverando cum illa usque in finem, efficeret se praedestinatum praedestinatione completa; et consequenter praedestinatio incompleta, et imperfecta tribueretur Deo, perfecta autem, et completa tribueretur homini, et penderet ab illo, quod non videtur posse admitti. Licet enim aliqui effectus praedestinationis pendeant efficienter a libero hominis arbitrio, moto efficaciter a Deo, ut piae operationes, et meritoriae, quibus in exequutione consequitur vitam aeternam, tamen praeordinatio Dei, qua voluntate absoluta, et efficaci statuit electis conferre vitam aeternam, in quo consistit ratio praedestinationis, nullo modo pendet ex libera cooperatione liberi arbitrii, aut ex meritis praevisis, quantumvis asseratur, eiusmodi merita non procedere ex solis viribus naturae, sed supponere supernaturalem Dei excitationem, eo quod ipsa etiam cooperatio arbitrii est in praedestinatis effectus divinae praedestinationis, ut disputatione 36. ostensum est. Unde non est admittendum, Deum absoluta, et efficaci voluntate non praedestinasse omnes electos suos, et a fortiori Apostolos, et alios Sanctos eximios ad gloriam ante praevisionem meritorum subsequentium Dei excitationem, vel ante praevisionem cooperationis eorum, qua volunt cooperari, et perseverant usque in finem. Iam enim disputatione 37. ostensum est ex professo, qualiter iuxta mentem sancti Augustini, et sancti Thomae praedestinatio absoluta, et efficax ad gloriam non pendeat ex praevisis meritis gratiae.

Perseverantia completa, et incompleta quae dicatur.— Quod vero auctor ait de duplici auxilio efficaci doni perseverantiae, completo scilicet, vel incompleto, sive in actu secundo, vel in actu primo, non videtur satisfacere, nec cum doctrina sancti Augustini congruere: nam si per efficaciam doni perseverantiae incompletam, sive in actu primo, intelligit, sicut videtur intelligere, donum perseverantiae, quo potest quis perseverare, si velit: hoc revera non est donum efficax ad perseverandum, sed solum sufficiens; nec est perseverantiae secundi Adam, sed primi, ut ait Augustinus locis superius inductis. Si autem nomine perseverantiae efficacis incompletae, sive in actu primo, intelligat efficaciam doni perseverantiae, quatenus ordine rationis, et causalitatis praevenit liberam cooperationem nostri arbitrii cum illo, et efficit, ut perseveremus usque in finem, non videtur subsistere eius doctrina: tum quia perseverantia, de qua loquimur, non est perseverantia in actu primo, a qua aliquando contingat separari actum secundum perseverandi usque in finem, ut ex verbis Augustini supra inductis constat. Nec enim haec perseverantia est proprie actus primus; alias solum tribueret redemptis per Christum posse perseverare, si velint, et non efficeret, ut velint: quod est contra Sanctum Augustinum locis citatis: sed est medium quoddam inter actum primum, et secundum, et pertinet ad complementum actus primi, sicut supra dictum est de quocumque alio auxilio efficaci. Nec est admittendum, perseverantiam, de qua loquimur, seu efficaciam eius completam pendere ex libera cooperatione arbitrii: nam ipsa libera cooperatio est effectus doni perseverantiae efficacis, quamvis non efficiat illam sine nobis libere concurrentibus. Unde ipsum velle perseverare, seu piae operationes, quibus perseveramus usque in finem, pendent quidem efficienter a nostro libero arbitrio moto a Deo efficaci motione; efficacia autem doni perseverantiae, et id, per quod formaliter constituitur complete in ratione doni perseverantiae, non pendet ex libera cooperatione arbitrii, quamvis numquam detur sine illa. Ex quo infertur, non esse in potestate nostri arbitrii facere, quod simus a Deo praedestinati absoluta, et efficaci voluntate; vel quod praedestinatio Dei sit praedestinatio completa, et perfecta: id enim solum est in potestate Dei, qui pro sua mera et gratuita voluntate, quae occulta esse potest, sed non iniusta, quos vult praedestinavit ad gloriam: et quos non vult, non praedestinavit. Unde ipse Deus sua gratia efficit, quod omnes effectus praedestinationis a primo usque ad ultimum, qui est glorificatio, compleantur. Quod non obscure docet sanctus Augustinus, cum ait: Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine eius fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus: Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim, quod ipse facturus fuerat, non quod homines: quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit, ut illi faciant, quae praecepit: non illi faciunt, ut ipse faciat, quod promisit: alioquin, ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit, dans gloriam Deo; quoniam quae promisit, potens est et facere. Non ait, praedicere; non ait praescire: nam et aliena facta potest praedicere, atque praescire; sed ait: Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. Et infra, postquam ostenderat, ea, quae a nobis Deus exigit, ut ad vitam aeternam perveniamus, ab ipso Deo nobis donari, subdit: Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur, ut intelligatur, quod et nos ea facimus, et Deus facit, ut illa faciamus: sicut per Prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi dicit: Ego faciam, ut faciatis? Locum ipsum Scripturae, fratres charissimi, attendite, et videbitis, illa Deum promittere facturum se, ut faciant, quae iubet, ut fiant. Ex quibus verbis habemus, efficaciam divinae praedestinationis absolutae, et auxiliorum gratiae, praesertim doni perseverantiae non pendere ex libera cooperatione nostri arbitrii: sed potius e converso, liberam nostram cooperationem, qua perseveramus usque in finem, pendere ex efficaci, et absoluta praedeterminatione Dei praedestinantis; et consequenter ex efficacia auxiliorum gratiae, per quam facit, ut faciamus, et operatur, ut operemur: ergo donum perseverantiae efficacis non est commune omnibus hominibus iustis, sed praedestinatorum, sive eorum, qui vitam aeternam consequuntur, donum proprium.

VII. Perseverantiae donum est omnibus praedestinatis commune.— Secunda conclusio. Non solum Apostolis, et confirmatis in gratia, et aliis Sanctis virtutis insignis, sed etiam omnibus praedestinatis est commune magnum illud perseverantiae donum, quo Deus efficit, ut infallibiliter, et indeclinabiliter perseverent. Conclusio colligitur ex Concilio Tridentino, et ex locis sancti Augustini, et Prosperi superius allegatis; nullam quippe faciunt distinctionem inter donum perseverantiae concessum Apostolis, vel aliis confirmatis in gratia; et illud, quod reliquis praedestinatis tribuitur: quin potius sanctus Augustinus lib. de correptione, et gratia, cap. 12. allegato non obscure docet, huiusmodi perseverantiae donum omnibus electis esse commune, ut supra ex verbis eiusdem Augustini ostensum est.

Secundo probatur ratione eiusdem Augustini loco citato: nam alias possent aliqui praedestinati de actuali perseverantia in seipsis, seu in viribus suis, et non in Deo gloriari, et dicere: Gratias tibi Domine, qui solum dedisti mihi adiutorium, quale primo homini concessum est, sine quo perseverare non poteram, etiam si vellem; sed gratias mihi, qui pro innata arbitrii mei libertate perseverare volui, te non operante, neque efficiente, ut indeclinabiliter, inseparabiliter, et invictissime vellem. Consequens autem videtur repugnare verbis Apostoli: Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? ergo necessario dicendum est, donum perseverantiae, de quo loquitur nostra conclusio, commune esse omnibus praedestinatis, nec posse ad Apostolos tantum, vel confirmatos in gratia coarctari.

Tertio probatur, Sequeretur ex opposita sententia, praedestinatos, Beata Virgine, Apostolis, et confirmatis in gratia dumtaxat exceptis, non differre a non praedestinatis, ex parte ordinis, et causalitatis mediorum, sed solum ex parte praescientiae eventus, quia videlicet Deus praescivit, praedestinatos bene usuros suo arbitrio, et accepta gratia, ut perseverarent in illa, et salutem consequerentur aeternam; reprobos vero non item. Consequens autem videtur contra apertissima loca Scripturae, et dicta Sanctorum, ut quaestione sexta de veritate, articulo tertio docet sanctus Thomas: et constat ex dictis disputatione 37. praesertim numero 12. ergo donum perseverantiae, quo infallibiliter, et indeclinabiliter perseverant, quicumque perseverant, est commune omnibus praedestinatis.

VIII. Perseverantiae quaedam nova distinctio impugnatur.— Tertia conclusio. Non potest admitti in praedestinatis illa distinctio duplicis doni perseverantiae; quorum alterum solis Apostolis, et confirmatis in gratia, alterum vero reliquis praedestinatis conveniat. Haec conclusio manet satis probata ex dictis in duabus praecedentibus. Praeterea probatur: nam illa distinctio, non reperitur in Patribus antiquis, vel Doctoribus Scholasticis: talis autem doctrina praesertim in rebus Theologis fugienda est, ut dicunt Vincentius Lyrenensis, et alii Doctores disput. 5. nu. 5. allegati: ergo. Secundo probatur: nam praedicta distinctio doni perseverantiae non videtur absimilis alteri, quam circa praedestinationem constituit Ambros. Catherin. distinguens duas classes praedestinatorum; ad quarum primam pertinere, ait, Beatam Virginem, Apostolos, et alios paucissimos, quos Deus ab aeterno absoluto decreto, et efficaci voluntate praedestinavit, et tot auxilia gratiae conferre decrevit, ut, salva arbitrii libertate, a salute aeterna excidere nequeant. Ad secundam classem reliquos praedestinatos revocat, quos existimat non esse praedestinatos a Deo absoluto, immobili, et efficaci decreto suae voluntatis, sed sub conditione quadam mutabili boni usus liberi arbitrii; videlicet, si ipsi voluerint auxiliis gratiae bene uti. Quod enim Ambros. Catherin. de praedestinatione statuit; haec sententia, quam impugnamus, de dono perseverantiae persuadere conatur. Distinctio autem illa praedestinatorum Ambrosii Catherini, tamquam nova, et multis difficultatibus, atque angustiis non paucis involuta a doctis, et piis Theologis improbatur, ut ex Sixto Senensi eiusdem Ambrosii discipulo, et aliis Theologis supra in disputatione 37. in principio ostendimus: ergo similiter praedicta distinctio doni perseverantiae erit pariter reiicienda. IX. Tertio idem probatur: quia sequeretur ex opposita sententia, donum perseverantiae non esse eiusdem rationis in omnibus praedestinatis; quod tamen communi Sanctorum consensui videtur repugnare. Sequela probatur: nam posse perseverare, et actu perseverare specie distinguuntur, sicut actus, et potentia, vel habitus: ergo si donum perseverantiae quibusdam praedestinatis solum tribuit posse perseverare, si velint; in aliis vero efficit, ut infallibiliter perseverent; sequitur, quod donum perseverantiae non sit eiusdem rationis in omnibus praedestinatis.

AD primum argumentum respondetur, donum illud, quo potest homo perseverare usque in finem, si velit, non esse simpliciter donum perseverantiae, sed secundum quid; quia solum est perseverantia in potentia. Unde statuendum est aliud donum perseverantiae, quo Deus efficit, ut praedestinati infallibiliter perseverent usque in finem. Et iuxta hanc doctrinam intelligenda sunt, quae dicit S. Augustinus in locis praeallegatis.

X. Ad secundum respondetur, quod, ut docet sanctus Thomas prima secundae, quaest. 109. artic. 9. in corpore, ille, qui iam consequutus est gratiam, non potest per seipsum operari bonum, et vitare peccatum absque novo auxilio Dei ipsum moventis, dirigentis, et protegentis: quod etiam ex professo in disputatione 88. ostensum est. Unde multo minus poterit per solam gratiam, et virtutes infusas absque speciali auxilio perseverare usque in finem.

Ad confirmationem respondetur, quod donum perseverantiae antecedenter ad liberam cooperationem arbitrii, non solum tribuit praedestinatis posse perseverare, si velint, sed vires efficacissimas, quibus Deus efficit, ut libere, et infallibiliter perseverent, sicut supra de quocumque alio auxilio efficaci dictum est. Etenim inter posse perseverare, et pias operationes, quibus actu perseverat quis usque in finem, datur medium, ut ex dictis disputatione 18. et 19. satis constat. Unde non sequitur, quod liberum arbitrium mere passive se habeat, in ordine ad actus bonos, quibus perseverat usque in finem: nec etiam sequitur, quod actualis perseverantia sumpta pro actuali auxilio efficaci, quo perseveratur usque in finem, pendeat ex libera cooperatione arbitrii, quamvis effectus doni perseverantiae in adultis, scilicet piae operationes, non a solo perseverantiae dono, sed etiam a libera cooperatione arbitrii cum illo efficienter procedant, ut disputatione 90. et 105. explicatum est.

Ad tertium respondetur, quod cum auxilio ex parte Dei, quo perseverat quis usque in finem, potest quidem, si velit, non perseverare, absolute loquendo, et in sensu diviso; non tamen in sensu composito, ut ex supradictis patet: neque ex hoc sequitur, quod necessario perseveret. Similiter etiam cum auxilio, quo quis non perseverat usque in finem, potest perseverare, si velit, absolute loquendo; sed tamen cum solo illo auxilio numquam perseverabit. Plura enim requiruntur, ut homo actu perseveret, quam ut perseverare possit, sicut supra dictum est, cum de auxilio sufficiente, et efficaci disputaretur. Unde non sequitur, donum perseverantiae esse commune omnibus iustis, sive perseverent, sive non perseverent usque in finem; aut quod differentia inter perseverantes, et non perseverantes solum sit desumenda ex libera cooperatione unius, quam alius adhibere noluit.

Ad quartum respondetur; praedestinationem non esse omnibus iustis communem, sed specialem aliquorum, scilicet eorum, qui reipsa salvi fiunt. Neque est admittendus aliquis casus, in quo non praedestinati ita bene utantur suo arbitrio, ut cum auxiliis gratiae sibi collatis perseverent in finem, et salventur. Licet enim non praedestinatus, absolute loquendo, et in sensu diviso, possit mori in gratia, et salvari; id tamen est impossibile in sensu composito, ut supra dictum est. Unde non sequitur, donum perseverantiae in actu primo esse commune omnibus iustis, etiam non praedestinatis.

Secundo respondetur, quod donum perseverantiae in actu primo potest accipi dupliciter. Uno modo pro actu primo incompleto; scilicet pro ipso posse perseverare; sive pro auxilio, quo potest quis perseverare, si velit, et in hac acceptione commune est omnibus iustis, etiam non perseverantibus. Sed haec perseverantia non est simpliciter perseverantia, et in actu, sed secundum quid, et in potentia, ut dictum est; nec loquitur de illa Christus Dominus cum ait: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Alio modo accipitur pro ultimo complemento actus primi; scilicet pro auxilio, quo liberum arbitrium efficaciter praemovetur ad perseverandum, mox perseverat usque in finem; et in hac acceptione donum perseverantiae, etiam in ultimo complemento actus primi, nec est commune omnibus iustis, nec competit solis Apostolis, et aliis confirmatis in gratia; sed est omnium Praedestinatorum donum proprium.

Disputatio CVIII: Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat; et damnetur.

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work