De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate
Diego Álvarez (1550–1631)
De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia
First published 1610
Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.
Liber Primus
Liber Secundus
Liber Tertius
Liber Quartus
Liber Quintus
Liber Sextus
Liber Septimus
Liber Octavus
Liber Nonus
Liber Decimus
Prooemium
Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.
Disputatio CIV: Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.
Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.
I. PRIMA sententia affirmat haec dona non distingui. Alii dicunt, quod, licet distinguantur accidentaliter per maiorem, vel minorem intensionem eiusdem auxilii, non tamen distinguuntur realiter: sed idem donum perseverantiae, secundum quod magis perficit hominem in vita spirituali, dicitur donum confirmationis in gratia. Huic sententiae favere videntur quidam recentiores Theologi, qui asserunt, confirmationem in gratia aliquid addere ultra commune perseverantiae donum. Dum hoc explicant, inquiunt, donum perseverantiae ex se conferri per ordinaria auxilia, et dona gratiae, hoc solum praestante, et providente Deo, ut illa dentur congruis temporibus, et in eo numero, seu multitudine auxiliorum, quae ad talem effectum sufficiant: confirmationem vero in gratia addere propria, et peculiaria dona, et auxilia, per quae Deus praevenit hominem in singulis actibus, et praesertim in occasionibus peccandi, voluntatemque eius moraliter efficacissime movet non solum secundum praescientiam, sed etiam secundum virtutem auxiliorum: quae, licet non determinent voluntatem, ita ut etiam physice non possit resistere, moraliter tamen efficacissime illam inducunt. Quae efficacia simul cum alia congruitate ex praescientia, confirmationem praebet.
Probatur primo haec sententia argumento ultimo, facto disputatione praecedenti, cum sua confirmatione.
Secundo arguitur. Donum perseverantiae facit hominem impeccabilem. Sed hoc ipsum efficit donum confirmationis in gratia, ut quaestione 24. de veritate, articulo 8. et 9. docet Sanctus Thomas: ergo haec dona habent eumdem effectum: ergo non distinguuntur.
Confirmatur: quia sicut donum confirmationis in gratia non potest interrumpi per peccatum mortale, licet secum admittat peccatum veniale, ita etiam donum perseverantiae secum compatitur peccatum veniale, sed numquam interrumpitur per peccatum mortale, ut Augustinus ait lib. de dono perseverantiae, cap. 6. Et ratio eius est: nam homo eo ipso, quod peccat mortaliter, desistit a bono incepto, et non perseverat: ergo implicat, quod donum perseverantiae interrumpatur per peccatum mortale, aut illud secum admittat: ergo donum perseverantiae, et confirmationis in gratia non distinguuntur.
Tertio. Quia nulla potest assignari differentia essentialis, per quam haec dona distinguantur realiter: ergo non distinguuntur inter se.
Secunda sententia est aliorum, qui admittunt distinctionem realem inter donum perseverantiae, et confirmationis in gratia: dicunt tamen, differentiam consistere in hoc, quod in confirmatis in gratia non maneat libertas in adimpletione praeceptorum, sed necessario illa adimplent; quae tamen libertas manet in habentibus donum perseverantiae: ita sentiunt aliqui recentiores. Ex quo inferunt, quod confirmati in ea gratia, in qua confirmati sunt, necessario perseverant, et eatenus non libere, sed necessario salvantur. Et addunt, quod non oportebit defendere, ab huiusmodi praedestinatis, seu confirmatis in gratia obtineri salutem libere. Ratio potissima huius sententiae est: nam confirmati in gratia praeveniuntur divino auxilio, per quod praedeterminantur ad bonum: ergo necessario operantur illud: ergo non libere salvantur. Patet consequentia: nam impossibile est, quod aliquid fiat necessario, et libere. Sed haec sententia omnino reiicienda est, ut dicetur infra.
Tertia sententia est S. Thomae, et communis discipulorum eius; pro cuius explicatione sit
II. Perseverantiae donum, qualiter a confirmatione in gratia distinguatur.— PRima conclusio. Non est idem donum perseverantiae, et confirmationis in gratia. Conclusio est S. Tho. 1. p. q. 100. ar. 2. ad 1. ubi docet, quod si Adam non peccasset, non generaret ex se filios gehennae; ita scilicet, quod ab ipso peccatum contraherent, quod est causa gehennae; possent tamen fieri filii gehennae per liberum arbitrium, peccando, vel si filii gehennae non fierent per peccatum, hoc non esset per hoc, quod essent in iustitia confirmati, sed propter divinam providentiam, per quam a peccato conservarentur immunes. Sentit ergo, non esse idem donum confirmationis, et donum perseverantiae.
Praeterea: nam alias omnibus praedestinatis concederetur donum confirmationis in gratia, atque adeo non esset singulare privilegium quorumdam Sanctorum. Sequela probatur: nam omnibus praedestinatis conceditur donum perseverantiae: ergo si non distinguuntur donum perseverantiae, et confirmationis in gratia, omnibus praedestinatis erit communis ipsa confirmatio in gratia.
Homo purus dum est in via, semper est peccabilis simpliciter.— Ut autem explicemus, in quo distinguantur ista duo dona, notandum est ex S. Th. q. 24. de verit. ar. 9. in corp. quod aliquis potest confirmari in bono, et effici impeccabilis dupliciter. Primo totaliter ab intrinseco, et simpliciter; ita videlicet, ut in seipso intrinsecum habeat suae confirmationis principium, ut peccare non possit, et sic sunt impeccabiles omnes beati. Secundo potest effici impeccabilis secundum quid; et non ab intrinseco totaliter, sed partim ab intrinseco, partim ab extrinseco; quod contingit, quando alicui datur aliquod munus gratiae, quo inclinatur in bonum; ita ut ab illo non possit de facili deflecti; non tamen per hoc ita retrahitur a malo, ut omnino peccare non possit; nisi divina providentia protegatur, et custodiatur.
Secundo notandum cum eodem S. Tho.1 quod eodem modo, quo aliqua potentia est impeccabilis, esse debet immutabilis a bono in malum. Etenim peccatum tunc contingit, quando potentia rationalis a bono in malum mutatur. Immutabilitas autem simpliciter, et proveniens totaliter ab intrinseco, non potest reperiri, nisi in beatis: cuius ratio illa est, quam assignat S. Tho. eod. cap. nam ex eo voluntas immutabilis redditur, quia totaliter eius capacitas impletur,2 sicut caelum est immutabile substantialiter, et incorruptibile, quia tota capacitas materiae caeli expletur per formam illius: sed tota capacitas animae rationalis non impletur, nisi in patria, ubi possidebit summum bonum, et habebit illud praesens: ergo voluntas hominis solum est in patria totaliter ab intrinseco immutabilis a bono in malum: sit ergo
Secunda conclusio. Tam confirmati in gratia, dum sunt in via, quam habentes donum perseverantiae, sunt simpliciter peccabiles. Hic non loquimur de Christo Domino, qui simpliciter, et ab intrinseco erat impeccabilis, ratione suppositi. Haec conclusio est Ferrar. 4. cont. Gent. c. 70. Med. 3. p. q. 27. ar. 4. conc. 3. ubi docet de omnibus confirmatis, quod, dum erant in via, erant simpliciter peccabiles; quamvis secundum quid, essent impeccabiles. Probatur: nam haec videtur expressa sententia S. Tho. q. 24. cit. de verit. ubi ait, quod solum beati sunt simpliciter confirmati in bono, et 4. cont. Gent. c. 70. rat. 2. inquit, quod immutabilitas voluntatis non potest homini competere, nisi secundum quod attingit ultimum finem, quod ibi probat efficacissimis rationibus. Et 1. p. q. 100. ar. 2. in corp. loquens de confirmatione in bono simpliciter ait, quod ex hoc creatura rationalis in iustitia confirmatur, quod efficitur beata per apertam Dei visionem, cui viso non potest non inhaerere, cum sit ipsa essentia bonitatis, a qua non potest averti.
Praeterea probatur ratione desumpta ex fundamentis positis. Ut creatura rationalis sit simpliciter impeccabilis, oportet, quod sit immutabilis simpliciter a bono in malum: sed non est immutabilis simpliciter, nisi per visionem beatificam: ergo. Minor probatur, quia solum per visionem beatificam expletur tota capacitas creaturae rationalis: ergo per solam visionem beatificam fit simpliciter immutabilis a bono in malum. Ex quo sequitur, quod tam confirmati in gratia, quam habentes donum perseverantiae solum sint impeccabiles secundum quid, et ex suppositione, quamdiu sunt in via.
III. Confirmati in gratia sunt impeccabiles secundum quid.— Tertia conclusio. Impeccabilitas secundum quid, quae reperitur in confirmatis in gratia, provenit partim ab intrinseco ex perfectione gratiae habitualis, et virtutum; partim ab extrinseco, videlicet ex custodia, protectione, et directione Dei: sicut Adam in statu innocentiae erat immortalis, partim ab intrinseco ob vigorem naturae; partim ab extrinseco, videlicet propter lignum vitae, quo vescebatur; et propter divinam custodiam, et providentiam, ad quam pertinebat removere omne nocivum corporale. Haec concl. quo ad3 primam partem, est contra Durandum, asserentem, quod impeccabilitas, quae reperitur in confirmatis in gratia, solum provenit ab extrinseco, scilicet ex directione Spiritus sancti, submoventis omnes occasiones peccati.4 Quo ad secundam vero partem est contra alios Doctores, asserentes, confirmatos in gratia esse impeccabiles totaliter ab intrinseco ob plenitudinem gratiae, et virtutum. Sed nostra conclusio, quo ad utramque partem est S. Tho. et Ferrar. ubi supra. Et quidem, quod illa impeccabilitas partim proveniat ab intrinseco, probatur ex S. Tho. 3. p. q. 27. ar. 5. ad 2. ubi loquens de gratia, per quam in bono confirmata est Beatissima Virgo, habuisse docet quamdam perfectionem intrinsecam: ait enim, quod in conceptione filii Dei, consummata est eius gratia, confirmans eam in bono. Quibus verbis ostendit, gratiam confirmantem Beatam Virginem in bono, in seipsa perfectam fuisse.
Praeterea probatur. Anima confirmatur in bono, quatenus ita perfecte inclinatur in illud, ut de facili ab eo averti non possit: eo quod per gratiae perfectionem tolluntur defectus inclinantes ad peccandum, ut quaestione 24. citata, de veritate, docet S. Thomas: sed ista inclinatio pertinet ad perfectionem intrinsecam ipsius gratiae, et virtutum: ergo impeccabilitas, quae reperitur in confirmatis in gratia provenit aliquo modo ex intrinseca ipsius gratiae perfectione.
IIII. Gratia confirmans in bono in quo consistat.— Si quis inquirat, in quo consistat haec maior perfectio gratiae in bono confirmantis, respondetur, non consistere in maiori intensione eiusdem gratiae habitualis. Etenim gratia non confirmans in bono, aliquando est magis intensa, quam gratia in bono confirmans, quod ex eo patet: nam multi sunt in via non confirmati in gratia, qui habent gratiam, et caritatem magis intensam, quam aliqui existentes in patria. Dicendum est ergo, quod haec perfectio attenditur secundum quamdam participationem gratiae, et caritatis patriae, quae secundum modum est alterius rationis a gratia, vel caritate non confirmante, ut ait S. Tho. 2. 2. q. 24. ar. 7. ad 3.
Secunda vero pars conclusionis probatur: nam facere hominem impeccabilem totaliter ab intrinseco est proprium caritatis patriae, ut dictum est: ergo donum confirmationis in gratia non facit hominem impeccabilem totaliter ab intrinseco, sed partim ab intrinseco, partim ab extrinseco. Probatur praeterea: nam gratia existens in viatoribus confirmatis, non tollit ab eis omnem originem peccati, quia non tollit omnem ignorantiam, et inconsiderationem, ex qua peccatum potest provenire; nec etiam efficit, quod intellectus, et voluntas semper sint in actu secundo, respectu contemplationis, et dilectionis Dei, et similiter non tollit fomitem peccati, vel omnem inordinationem appetitus sensitivi, ex qua etiam potest provenire peccatum: ergo exigit protectionem specialem Dei, ut faciat hominem impeccabilem.
Confirmati in gratia salvantur libere.— Quarta conclusio. Nullatenus est admittendum, confirmatos in gratia non salvari libere, sed necessario. Probatur: quoniam, si necessario salvarentur, et non libere; sequeretur, quod necessario, et non libere adimplerent praecepta, et consequenter nihil mererentur in eorum impletione: quod nullatenus est concedendum: alias enim Beata Virgo, quae in omnium sententia fuit confirmata in gratia, et Christus Dominus, qui per naturam suppositi divini erat impeccabilis; non meruisset per actus virtutum, ut per passionem, et mortem; consequens autem non potest admitti: ergo.
Praeterea: nam confirmati in gratia solum necessitantur ad bonum necessitate conditionata, et ex suppositione, non autem absoluta: necessitas autem conditionata, et ex suppositione, cum sit necessitas secundum quid, non destruit libertatem, ut disp. 25. ostensum est: ergo.
Ex his sequitur, differentiam inter donum perseverantiae, et confirmationis in gratia in hoc consistere, quod donum perseverantiae nullam perfectionem intrinsecam constituit in ipsa gratia habituali; quam tamen perfectionem intrinsecam illi tribuit confirmatio in gratia, ut dictum est.
V. PEr haec respondetur ad primum argumentum ex factis a principio, quod erat tertium controversiae praecedentis. Dicimus, enim donum quidem confirmationis in gratia non esse simpliciter necessarium ad vitam aeternam consequendam: ex hoc tamen non sequitur, quod donum perseverantiae non sit simpliciter necessarium. Et ad impugnationem respondetur, quod donum perseverantiae, et donum confirmationis in gratia quamvis in aliquibus conveniant, non tamen in omnibus, ut constat ex dictis: unde non sunt simpliciter idem auxilium.
Confirmatio in gratia includit donum perseverantiae, et non a contra.— Ad confirmationem respondetur, quod donum confirmationis in gratia includit donum perseverentiae, et non e contra. Etenim omnis confirmatus in gratia perseverat usque in finem: sed non omnis, qui perseverat usque in finem, est confirmatus in gratia. Unde ex eo, quod confirmatio in gratia non sit simpliciter necessaria ad vitam aeternam consequendam; non sequitur, donum perseverantiae non esse ad id necessarium. Secundo respondetur ad eamdem confirmationem, quod in illa divisione actualis auxilii supernaturalis supra assignata, qua in tria illa membra dividitur, solum comprehenduntur auxilia, quae nullam ponunt perfectionem intrinsecam in ipsa gratia habituali per modum permanentis, sed solum auxilia, quibus per modum transeuntis Deus movet actualiter ad bene operandum opera supernaturalia. Unde non oportet, quod confirmatio in gratia pertineat ad aliquod ex illis tribus auxiliis, quia, ut dictum est, ponit aliquam perfectionem intrinsecam in habituali gratia.
Ad secundum, cum sua confirmatione, et ad tertium patet ex dictis: dicimus enim, quod, quamvis donum perseverantiae, et confirmationis in hoc conveniant, quod neutrum per peccatum mortale interrumpitur; distinguuntur tamen ex alia radice, ut dictum est.
Ad quartum argumentum pro secunda sententia respondetur, quod illa determinatio non tollit libertatem, sed perficit, quia non est determinatio ad unum ex necessitate, sed secundum modum libertatis, quia videlicet ita determinat ad bonum, ut simul relinquat in voluntate facultatem, qua possit operari oppositum, si velit, aut non operari, ut disputatione 18. et 22. ostensum est: de quo etiam agendum erit inferius inter disputandum de ratione concordiae libertatis nostri arbitrii cum efficacia auxiliorum gratiae divinae.