De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate

Diego Álvarez (1550–1631)

De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus et libertate, ac legitima eius cum efficacia eorundem auxiliorum concordia

First published 1610

Diego Álvarez’s twelve-book treatise on divine grace and human free choice, written for the de auxiliis controversy. The first eight books treat God’s knowledge of future contingents, his motion of secondary causes, providence and predestination, the powers of fallen nature, the preparation for grace and the division of grace; books nine to twelve treat the help of efficacious grace, the gift of perseverance, reprobation, and the reconciliation of created free choice with the grace that infallibly moves it, and close with an epilogue of twenty propositions. Latin from the Rome 1610 edition, with a new English translation.


Liber Primus

Liber Secundus

Liber Tertius

Liber Quartus

Liber Quintus

Liber Sextus

Liber Septimus

Liber Octavus

Liber Nonus

Liber Decimus

Prooemium

Disputatio CIII: Utrum sit necessarium donum Perseverantiae ad continuandam gratiam usque ad finem vitae.

Disputatio CIV: Utrum donum perseverantiae distinguatur realiter a dono confirmationis in Gratia.

Disputatio CV: Utrum donum perseverantiae, in ratione doni perseverantiae, atque efficacia illius dependeat ex libera cooperatione nostri arbitrii cum illo.

Disputatio CVI: Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.

Utrum in statu innocentiae Primi parentes indiguerint speciali dono Perseverantiae ad perseverandum in gratia usque ad finem vitae.

I. QUIDAM dixerunt, primos parentes in statu innocentiae, ad vitandum lethalia peccata, perseverandumque in gratia usque in finem, non eguisse auxilio particulari, superaddito habitibus iustitiae originalis, gratiae, Theologaliumque virtutum. Itaque iuxta hanc sententiam, si primi parentes de facto perseverassent, sola iustitia originali, habitu gratiae, et virtutum infusarum, ac Dei concursu generali, secluso quocumque alio auxilio speciali, perseverassent. Probant suam sententiam.

Primo: nam communis est sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. art. 2. 3. 4. et 8. atque art. 10. hominem in statu innocentiae per suum liberum arbitrium, cum solo concursu generali Dei, potuisse absque alio auxilio speciali implere, etiam ad longissimum tempus, totam legem, quo ad substantiam actus, quae ad nihil supernaturale obligaret: atque adeo potuisse se continere ab omni peccato tam veniali, quam lethali, per quodcumque tempus, licet longissimum: ergo potuisset perseverare, et perseverasset de facto, si voluisset, cum solis habitibus infusis, et concursu Dei generali, secluso quocumque alio speciali auxilio. Antecedens probatur, quia in illo statu nulla erat inordinatio appetitus sensitivi, nullus labor, nullum taedium, nullaque interior tentatio, vel aliud impedimentum obstans, quo minus totam legem, ad longissimum quoque tempus, etiam usque ad finem vitae suo libero arbitrio posset servare, continereque se ab omni peccato lethali, et veniali.

Secundo. Iuxta communem sententiam doctorum, Adam in eodem statu innocentiae per dona supernaturalia fidei, spei, caritatis, et gratiae poterat cum communi, et generali auxilio Dei operari suam salutem, vitamque aeternam promereri, absque aliis auxiliis specialibus; cum eiusmodi habitus accommodati sint ad eliciendum cum viribus naturalibus, et communi Dei influxu actus, ad quos ordinantur, nullaque esset difficultas in Adamo, vel in efficiendis, vel in continuandis, et multiplicandis eisdem actibus: ergo cum eisdem habitibus, et concursu Dei generali, secluso quoque alio auxilio speciali, potuit perseverare usque in finem, et perseverasset de facto, si voluisset.

Confirmatur. Quoniam nos, comparato habitu fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, possumus cum communi auxilio Dei elicere unum, aut alterum actum fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, elicereque unum, aut alterum opus meritorium, licet diu totam legem, propter rebellionem virium sentientium, et debilitatem corporis, ac molestiam, implere non possimus, ut praeter alios affirmat Sotus tertio de natura, et gratia cap. 4. Cum ergo in Adamo nulla esset tunc debilitas, molestia, aut rebellio, consequens est, ut cum communi auxilio Dei potuerit operari suam salutem, vitamque aeternam promereri, ac perseverare usque in finem.

Tertio idem probant auctoritate S. August. lib. de corrept. et gratia c. 10. et duobus sequentibus; ubi plenissimam primos parentes habuisse libertatem affirmat, accepisseque gratiam, et auxilium, non quidem, quo non potuerint non perseverare in gratia; id enim ad statum sempiternae felicitatis spectat, sed quo potuerunt perseverare, et non perseverare: per solum vero eorum liberum arbitrium stetit, quo minus id opere implerent. Eandem quoque plenitudinem libertatis affirmat, eos accepisse Hypognost. lib. 3. in princ. Item etiam cap. 11. eiusdem libri: Istam gratiam, inquit, non habuit homo primus, qua numquam vellet esse malus, sed sane habuit, in qua si permanere vellet, numquam malus esset, et sine qua, etiam cum libero arbitrio, bonus esse non posset; sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Neque ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in eius libero arbitrio; quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit; ad bonum autem (supernaturale, intellige, de quo est sermo) parvum est, nisi adiuvetur ab Omnipotenti bono: quod adiutorium, si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adiutorium, quod desereret, cum vellet, et in quo permaneret, si vellet; non quo fieret, ut vellet. Et cap. 12. ait: Primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus fuerat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est ei adiutorium perseverantiae, non quo fieret, ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Et infra: Ut perseverare, vel non perseverare in eius relinqueretur arbitrio, tales vires eius habebat voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex seipsa concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati, et bene vivendi facilitati perseverandi concomitaretur arbitrium. Ecce per eadem habitualia dona, per quae interna bella erant sublata, ad bonumque propendebat, ait, Adamum in innocentiae statu consequutum fuisse arbitrium, facultatemque perseverandi, si vellet.

II. Contrariam sententiam veram esse censeo, et ad mentem SS. Augustini, et Thomae; pro cuius explicatione sit

Perseverare potuerunt primi parentes in statu innocentiae per gratiam, et dona illis collata.— Prima conclusio. Primi parentes in statu innocentiae per habitum gratiae, et iustitiae originalis, per virtutes infusas, et auxilia actualia, quae de facto in eodem statu fuerunt illis collata, potuerunt perseverare, sicut per auxilium sufficiens potest quis ad Deum converti, quamvis de facto numquam convertatur, solo auxilio sufficiente. In hac conc. conveniunt auctores utriusque sententiae, et eam probant efficaciter argumenta facta a principio estque expressa sententia sancti Augustini locis in 3. argumento allegatis.

Praeterea probatur: nam reprobus per gratiam, et virtutes, infusas, et per auxilia actualia, quae illi, dum est in gratia, a Deo donantur, potest perseverare usque in finem, quamvis cum reprobatione sit incompossibilis actualis perseverantia usque in finem: ergo a fortiori primi parentes in statu innocentiae potuerunt per supernaturalia dona habitualia, et actualia illis collata, perseverare usque in finem, si voluissent, quamvis de facto non perseveraverint.

Confirmatur. Auxilium efficax doni perseverantiae non est necessarium, ut quis possit perseverare, sed ut de facto perseveret; alias vel omnes perseverarent, vel illi, qui non perseverant, revera perseverare non possent; ac per consequens non imputaretur eis ad culpam, si non perseverent, quia nullus peccat in eo, quod vitare non potest: ergo etiam si primis parentibus in statu innocentiae non fuerit a Deo collatum donum perseverantiae, quo actualiter perseverarent, adhuc perseverare potuerunt per dona habitualia, et auxilia actualia collata.

III. Gratiae plura auxilia actualia collata fuere primis parentibus in statu innocentiae.— Dixi per dona habitualia, et auxilia actualia: quoniam certissimum est, primis parentibus in statu innocentiae non solum fuisse collata supernaturalia dona habitualia, sed etiam auxilia actualia excitantis, et adiuvantis gratiae, quibus illo parvo tempore, quo perstiterunt in gratia, nonnulla bona opera meritoria vitae aeternae exercuerunt, quamvis per subsequens peccatum fuerint mortificata. Iam enim supra ostensum est, ad quamlibet piam operationem, praeter habitualia dona, necessarium esse actuale auxilium excitantis, et adiuvantis gratiae: idque propter rationes ibi assignatas. His ergo donis potuerunt primi parentes in statu innocentiae perseverare, si voluissent, quamvis non fuerit illis a Deo donatum, ut vellent.

IIII. Perseverantiae donum etiam in statu innocentiae erat necessarium primis parentibus, ut perseverarent.— Secunda conclusio. Ut actualiter perseverarent primi parentes in statu innocentiae, necessarium erat speciale auxilium actuale doni perseverantiae a gratia habituali, et virtutibus infusis distinctum. Itaque si actualiter, ut potuerunt, perseverassent, fuisset illis collatum speciale praeveniens auxilium doni perseverantiae, quod de facto non fuit illis donatum, ac per consequens non perseverassent per solam originalem iustitiam, gratiam habitualem, et virtutes infusas: Conclusio est sancti Thom. 3. contra gentes cap. 155. ubi inter alia inquit: Sicut liberum arbitrium non sufficit ad istum effectum, qui est perseverare in bono, sine exteriori Dei auxilio; ita nec ad hoc sufficit aliquis habitus nobis infusus; habitus enim, qui nobis infunduntur divinitus secundum statum praesentis vitae, non auferunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum; licet per eos liberum arbitrium aliqualiter stabiliatur in bono: et ideo cum dicimus, hominem indigere ad perseverandum finaliter auxilio gratiae; non intelligimus, quod super gratiam habitualem prius infusam ad bene operandum, alia desuper infundatur ad perseverandum; sed intelligimus, quod, habitis omnibus habitibus gratuitis, adhuc indiget homo divinae providentiae auxilio, exterius gubernantis. Idem docet 1. 2. quaest. 109. artic. 10.

Probatur primo testimoniis Scripturae, quae pro illa adducit S. Tho. 3. cont. gent. citato: dicitur enim ad Philipp. 1. Qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Iesu Christi. Et 1. Petri ult. Deus omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam gloriam suam, modicum passos, ipse perficiet, confirmabit, solidabitque, Et: quis es, qui iudicas alienum servum? domino suo stat, aut cadit: stabit autem; potens est enim Deus statuere illum. Inveniuntur etiam in sacra Scriptura multae orationes, quibus a Deo petitur perseverantia; sicut in psalmo 16. Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea. Et 2. ad Thessalonic. 2. Deus Pater noster exhortetur corda vestra, et confirmet in omni opere, et sermone bono. Hoc etiam ipsum in oratione Dominica petitur, maxime, cum dicitur: Adveniat regnum tuum: non enim nobis adveniet regnum Dei, nisi in bono perseveraverimus. Derisorium autem esset a Deo aliquid petere, cuius ipse dator non esset, ergo perseverantia in bono est homini a Deo, in quocumque statu fuerit constitutus. Si dicatur, quod, si homo in statu innocentiae perseverasset, talis perseverantia esset quidem donum Dei, sed non processisset ex auxilio speciali superaddito, sed ex habitu gratiae, et virtutum infusarum cum Dei concursu generali, cooperante simul libero hominis arbitrio; Contra hoc est: nam ut supra ex S. Thom. dicebamus, ad perseverandum in bono nullus habitus infusus est sufficiens in hac vita: nam secundum praesentem statum habitus non auferunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum, licet per eos liberum arbitrium aliqualiter stabiliatur in bono: ergo praeter habitus infusos, necessarium est ad perseverandum speciale auxilium superadditum, non solum in statu naturae corruptae, sed etiam naturae integrae, in quo etiam habitus infusi non abstulerunt a libero arbitrio totaliter mobilitatem ad malum.

Secunda, et potissima ratio sumitur ex Concilio Arausicano, cap. 19. ubi sic dicitur: Natura humana, etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam, Creatore suo non adiuvante, servaret. Unde cum sine gratia Dei salutem non possit custodire, quam accepit; quomodo sine Dei gratia poterit reparare, quod perdidit? Quibus verbis, videtur definitum, quod, si natura humana in illa integritate, in qua est condita permaneret, per speciale auxilium gratiae adiuvantis, iustitiae originali, et habitibus infusis superadditum, perseverassent. Respondent, supponendo in primis, Pelagianos asseruisse, solas vires naturales arbitrii nostri praecise spectatas a quocumque auxilio, et dono Dei superaddito, esse satis tum ad conservandam amicitiam cum Deo, tum etiam ad illam reintegrandam, recuperandam ve per poenitentiam, postquam per peccatum esset amissa. Supponunt secundo, Patres, dum adversus huiusmodi Pelagianorum errores loquebantur, quidpiam ve definiebant, nomine auxilii gratiae, id omne intellexisse, quod superadditum viribus arbitrii nostri, has adiuvat, ut non succumbant, et ut supernaturalia opera exerceant, sive id esset habitus supernaturalis influens cum potentia, sive motio, et influxus sine habitu. Atque id totum comprehendebant nomine gratiae, qua adversus Pelagianos dicebant, arbitrium nostrum, ultra suas vires naturales, indigere. Hoc iacto fundamento, dicunt Patres Concilii Arausicani eo in capite, hanc potissimum conclusionem adversus Pelagianos intendisse definire. Homo salutem spiritualem amissam recuperare non potest suis viribus sine gratia, hoc est sine Dei supernaturali adiutorio, modo paulo ante explicato; ut vero eam definirent, praemiserunt: Natura humana, etiam si in illa integritate, in qua est condita, permaneret, nullo modo seipsam (suis scilicet solis viribus naturalibus, ut Pelagiani dicebant) Creatore suo non adiuvante; saltem per influxum habituum iustitiae originalis, gratiae, et Theologalium virtutum, servaret. Unde, cum sine gratia Dei, solo scilicet influxu suarum virium naturalium salutem non possit custodire, quam accepit; quomodo sine Dei gratia, solis scilicet suis viribus, poterit recuperare, quod perdidit? Ex quo inferunt, neminem posse ex eiusmodi definitione colligere, primos parentes in statu innocentiae ad perseverandum in gratia eguisse auxilio supernaturali superaddito habitibus iustitiae originalis, gratiae, Theologaliumque virtutum. Haec tamen solutio, praeterquam, quod aliqua praesupponit falsa, vim argumenti non evacuat, nec mentem Concilii, quantum par est, videtur defendere. Et, ut ab impugnatione primi fundamenti incipiamus, advertimus, quod, quamvis in primo statu suae haeresis Pelagius statuerit, solas vires naturales arbitrii nostri praecise spectatas absque supernaturali auxilio, et dono Dei superaddito, esse satis ad implenda omnia legis praecepta, recuperandam gratiam per poenitentiam, et vitam aeternam promerendam; postmodum tamen correctus a fratribus, quod nullum locum relinqueret gratiae Dei, per Iesum Christum, adiecit, admittendam esse gratiam internam ad posse, illuminationem videlicet intellectus, et stupentis excitationem voluntatis, ac Dei adiutorium subsequens ad determinationem creatae voluntatis, ut ex dictis in prima disputatione constat, ubi apertissimis testimoniis eiusdem Pelagii, quae in libris S. Augustini extant, et ex sententia eiusdem Augustini id comprobavimus.

V. Auxilii gratiae nomine quid intellexerint SS. PP. disputantes contra Pelagianos.— Nec est admittendum illud, quod in secundo fundamento insinuatur, Patres videlicet, dum adversus Pelagianorum errores definierunt, nomine auxilii gratiae solum intellexisse donum superadditum viribus arbitrii nostri, sive esset habitus supernaturalis, sive concomitans motio, eos ve intellexisse sufficere ad pietatis opera exequenda, habitus gratiae, et virtutum infusarum, qui pariter cum nostro libero arbitrio se determinante, in easdem pias operationes influerent, absque alio quocumque actuali auxilio speciali, eisdem habitibus superaddito. Etenim, quamvis nomine auxilii gratuiti, gratiam etiam habitualem, et virtutes infusas comprehendant, sicut intelligit S. Tho. 1. 2. q. 111. art. 2. et 3. potissime tamen in multis definitionibus, de auxilio actuali habitibus infusis superaddito, intelliguntur, ut patet ex Conc. Millevitano can. 4. et Arausicano can. 4. 6. 9. 10. et 20. ubi expresse loquitur de auxilio speciali superaddito, quo Deus in nobis, atque nobiscum, ut operemur, operatur.

Confirmatur hoc omnibus argumentis, quibus disput. 88. ostensum est, in eo, qui habet habitus infusos ad eliciendum actum supernaturalem, necessarium esse auxilium speciale, non solum excitantis, sed etiam adiuvantis gratiae, eisdem habitibus infusis superadditum.

Tertio probatur conclusio, ostendendo, Concilium Arausicanum can. 19. allegato, per gratiam adiuvantem intelligere auxilium speciale, gratiae habituali, et virtutibus infusis superadditum: nam in prima parte illius canonis loquitur de primis parentibus in statu innocentiae, in quo praediti erant iustitia originali, habituali gratia, et virtutibus infusis; et definit, in illis adhuc fuisse necessarium adiutorium gratiae, ut salutem, quam acceperunt, custodirent: ergo loquitur de adiutorio, sive auxilio speciali, eisdem habitibus infusis superaddito. Nec satis est respondere, ipsum habitum gratiae, et virtutum, quatenus pariter cum libero arbitrio, se determinante, influit in piam operationem, habere rationem specialis auxilii actualis. Contra hoc enim militant omnia argumenta, quibus disput. 18. ostensum est, speciale Dei auxilium, sicut et concursum generalem esse influxum immediatum in liberum arbitrium, ut in causam, et aliquid praevium ad eiusdem arbitrii influxum, per quod Deus praemovet, applicat, et praedeterminat voluntatem nostram, ut libere, et infallibiliter cooperetur gratiae moventi.

VI. Habitus supernaturalis a quo determinetur ad operandum.— Confirmatur: quia sequeretur ex opposita sententia, quod libera cooperatio hominis cum habitibus infusis esset causa, quod habitus gratiae, et caritatis haberet influxum in operationes pias, quibus perseverat usque in finem, et consequenter donum perseverantiae penderet, saltem, ut a conditione, sine qua non, ex libera cooperatione nostri arbitrii: cuius contrarium ostensum est in disputatione praecedenti. Sequela probatur: nam si non requiritur praevia motio, et determinatio per auxilium speciale, ut habitus gratiae, et caritatis simul cum libero arbitrio influat in operationes pias: ergo libera cooperatio, et determinatio arbitrii erit causa, quod habitus gratiae, et caritatis habeat novum influxum in operationes, quibus homo perseverat usque in finem, ac per consequens donum perseverantiae pendet ex libera cooperatione arbitrii.

Quarto probatur. Quia in nobis, praeter ipsum habituale donum gratiae gratum facientis, et virtutes infusas, ut actualiter perseveremus usque in finem, est necessarium speciale auxilium doni perseverantiae eisdem habitibus infusis superadditum: ergo similiter in Adam in statu innocentiae. Antecedens est expressa sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. art. 9. et 10. et habetur definitum in Conc. Trident. sess. 6. de iustificat. can. 22. sub his verbis: Si quis dixerit, iustificatum, vel sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse; anathema sit. Consequentia autem probatur: nam ratio, propter quam S. Thom. docet, eum, qui iam consequutus est gratiam iustificantem, indigere auxilio speciali superaddito, ut operetur bonum, et perseveret usque in finem, est, quia nulla res creata potest in quemcumque actum prodire, nisi virtute motionis divinae: haec autem ratio etiam procedit de primis parentibus in statu innocentiae: ergo. VII. Respondent, negando consequentiam, et assignant rationem discriminis: nam iustitia originalis continebat partem inferiorem, ne bellum adversus superiorem moveret, neque insurgerent passiones, vel tentationes appetitus sensitivi contra rationem; quod tamen non efficit gratia habitualis in statu naturae lapsae: et ideo indiget homo iustus post lapsum, speciali auxilio superaddito, ut actualiter perseveret, non autem in natura integra. Sed contra hanc solutionem est efficax argumentum: nam S. Thomas duplicem rationem assignat, propter quam ille, qui iam consequutus est gratiam, indiget, ut bene operetur, speciali auxilio superaddito, quo a Deo moveatur ad recte agendum: Primo ratione generali, eo quod nulla res creata potest in quemcumque actum prodire, nisi virtute motionis divinae. Secundo ratione speciali propter conditionem status humanae naturae, quae quidem, licet per gratiam sanetur, quantum ad mentem; remanet tamen in ea corruptio, et infectio, quantum ad carnem, per quam servit legi peccati, ut dicitur ad Rom. 7. ergo quamvis in statu innocentiae non procedat haec secunda ratio; adhuc tamen habet locum in eo ratio prima, ac per consequens, propter illam dicendum est, primum parentem in statu innocentiae indiguisse speciali auxilio, superaddito habitibus infusis, ut actualiter perseveraret.

VIII. Gratiae dona collata nobis per Christum maiora sunt quam dona status innocentiae.— Quinto probatur: quia S. Aug. lib. de corrept. et grat. superius allegato, et cum eo S. Thom. docent, maius donum accepisse nos per Christum, quam acceperit Adam in statu innocentiae; eo quod Adae solum fuit collatum donum, quo posset perseverare, si vellet; non autem quo actualiter perseveraret, et vellet: praedestinatis autem datur per Christum non tantum donum, quo perseverare possint, si velint; sed etiam quo actualiter perseverent, et velint. Sentiunt ergo, primum parentem in statu innocentiae, ut actualiter perseveraret, indiguisse aliquo speciali auxilio, seu dono; quod tamen non fuit illi collatum, sicut per gratiam Christi confertur praedestinatis.

Adam si in statu innocentiae perseverasset, ex speciali dono perseverasset.— Confirmatur: nam, ut supra dictum est, aliud est posse perseverare, aliud actu perseverare; sicut aliud est posse operari, aliud actualiter operari: sed tam posse perseverare, quam actualiter perseverare, sunt donum Dei; dicit enim Augustinus: Ipsius est non solum posse, quod volumus, sed etiam velle, quod possumus: ergo si Adam perseverasset, ut potuit, ex aliquo superaddito dono Dei perseverasset: quod tamen de facto non fuit illi collatum; ac per consequens indiguit in statu innocentiae speciali auxilio, ut actualiter perseveraret. Respondent, S. Augustinum, et Thomam id intelligere ex parte effectus, quia maiorem effectum habuit gratia Christi in adultis, qui usque ad finem vitae perseveraverunt; cooperante tamen ad perseverandum libero ipsorummet arbitrio, quam habuerit gratia Adamo collata, per quam ex Adami defectu non volentis cum ea cooperari, non perseveravit: non tamen negasse, neque negare posse, gratiam Adamo collatam, si per arbitrium Adami non stetisset, potuisse reipsa habere utrumque effectum, solaque culpa Adami illum non habuisse. Haec tamen explicatio verbis S. Augustini, et S. Thomae non congruit: nam expresse distinguit S. Augustinus ipsa adiutoria gratiae: Ipsa, inquit, adiutoria distinguenda sunt: aliud est adiutorium; sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium; quo aliquid fit. Et paulo ante praemiserat, quod gratia data secundo Adam, est potentior prima gratia, quae data est primo Adam. Sentit ergo, ex parte ipsius gratiae, et non solum ex parte effectus, esse potentiorem, et maiorem gratiam eam, quae confertur praedestinatis per Christum, et perseverantibus usque in finem, gratia collata Adae in statu innocentiae.

Accedit ad hoc: nam si eadem gratia duobus hominibus collata habet in uno effectum perseverandi usque in finem, non autem in alio, idque non aliunde est, nisi quia unus pro innata sibi libertate voluit ita bene uti eadem gratia, ut salutem consequeretur aeternam, alius non item; sequeretur, quod actualis perseverantia tandem reduceretur in vires naturae, sive in libertatem innatam creati arbitrii; quod tamen non potest admitti. Nec satisfacit solutio asserentium, quod si Adamus, ut potuit, perseverasset, certe eiusmodi effectus, hoc est perseverantia ipsa in gratia, seipsum ab omni lethali culpa continendo, non fuisset ex solis viribus Adami, sed praecipue ex cooperatione Dei per habitualia dona, quae ad perseverandum illi contulerat, per solumque Adamum stetit, quo minus haberent eum effectum, ad quem, dependenter tamen ab ipsius arbitrio, fuerant eidem collata. Haec, inquam, solutio non subsistit; iam enim supra ostensum est, salutem nostram non esse solum reducendam in ipsam gratiam, ut in causam partialem etiam principalem; sed tamquam in causam totalem, et adaequatam, quia licet nostrum arbitrium libere cooperetur Deo excitanti, et moventi; sola tamen gratia est, quae efficit, ut ipsum arbitrium cooperetur. Fatemur ergo libentissime, per solum Adam stetisse, quod gratia illi collata, per quam perseverare poterat, non habuerit effectum; cum hoc tamen necesse est etiam fateri, quod, si talis effectus fuisset de facto subsequutus, cooperante libero arbitrio primi parentis, effectus ille non processisset a sola gratia collata Adae, et libero eius arbitrio, cum Dei concursu generali; sed ab auxilio speciali praemovente liberum eius arbitrium ad perseverandum, et tribuente non solum posse perseverare, sed etiam velle.

IX. Denique probatur ratione S. Thomae, 3. cont. Gent. c. 155. Nam omne, quod est de se variabile, ad hoc, quod figatur in bono, indiget auxilio alicuius moventis immobilis; sed homo variabilis est, et de malo in bonum, et de bono in malum; ad hoc igitur quod immobiliter perseveret in bono, quod est perseverare, indiget auxilio divino. Haec autem ratio etiam procedit de homine in statu innocentiae; nam eius liberum arbitrium erat variabile de bono in malum, cum de facto fuerit variatum: ergo.

Confirmatur alia ratione eiusdem Sancti Thomae: nam, licet homo per voluntatem, et liberum arbitrium sit Dominus sui actus: non tamen est Dominus suarum naturalium potentiarum: et ideo, licet liber sit ad volendum, vel ad non volendum aliquid: non tamen volendo facere potest, quod voluntas in eo, quod vult, ad id, quod vult, vel eligit, immobiliter se habeat: hoc autem requiritur ad perseverantiam, ut scilicet voluntas in bono immobiliter permaneat. Perseverantia igitur non est in potestate liberi arbitrii: opus est igitur adesse homini auxilium divinae gratiae ad hoc, ut perseveret. Quae ratio etiam procedit de homine in statu naturae integrae. Videantur aliae rationes eod. c. 155.

AD primum argumentum respondetur, nedum non esse S. Thomae, vel communem, sed nec probabilem sententiam illam, quae asserit, hominem in statu innocentiae per suum liberum arbitrium cum solo concursu generali Dei potuisse absque alio auxilio speciali implere totam legem, etiam quo ad substantiam actus, vel perseverare usque in finem. Licet enim potuerit per facultatem naturae absque auxilio speciali implere totam legem naturalem; non tamen poterat absque speciali auxilio superaddito implere praecepta supernaturalia, ut habetur 1. 2. q. 109. art. 4. in corp. Ad perseverandum autem usque in finem, necesse est, non solum praecepta naturalia, sed etiam supernaturalia servare. Neque est admittendum eiusmodi praecepta, quo ad substantiam actus servari posse per solas vires naturae, quantumvis integrae, et perfectae, ut ex dictis in 65. disput. constat. Addimus praeterea, hominem in statu innocentiae ad servanda praecepta naturalia indiguisse auxilio Dei moventis, ut 1. 2. citata, q. 109. ar. 1. 2. 3. et 4. docet S. Thomas. Unde, absolute loquendo, non potuit homo in statu naturae integrae, absque speciali auxilio, habitibus infusis superaddito, perseverare usque in finem.

X. Ad secundum cum sua confirmatione respondetur similiter, quod, ut in disput. 88. ostensum est, praeter habitus infusos, ut semel iustificatus quamlibet piam operationem producat, necessarium est speciale auxilium gratiae adiuvantis non solum in natura lapsa, sed etiam in natura integra; idque propter rationes in ead. disp. assignatas. Nec M. Sotus, loco praeallegato docet, posse quempiam, comparato habitu fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, cum solo concursu Dei generali elicere unum, aut alterum actum fidei, spei, aut caritatis supernaturalis, sed potius docet oppositum, ex sententia S. Thomae 1. 2. q. 109. ar. 9. solum autem loquitur M. Sotus de opere moraliter bono, quod opinatur in homine iusto esse meritorium vitae aeternae, etiam si absque speciali auxilio gratiae eliciatur, sicut potest elici ab homine existente in peccato mortali, ut disputatione 50. ostensum est.

Ad tertium respondetur, ex omnibus illis locis S. Augustini solum colligi, primis parentibus in statu innocentiae datum fuisse gratiae adiutorium, quo perseverare potuissent, et perseverarent; si vellent, quod, et nos libenter fatemur; nihilominus, iuxta sententiam eiusdem S. Augustini locis superius allegatis, ut actualiter perseverarent etiam in statu innocentiae, indigebant speciali auxilio praeoperantis gratiae, et firmantis liberum arbitrium in bono.

Disputatio CVII: Utrum donum Perseverantiae sit omnibus hominibus fidelibus commune; an vero sit proprium donum Praedestinatorum.

Disputatio CVIII: Utrum existentibus in duobus hominibus, omnibus auxiliis praevenientis gratiae omnino aequalibus, fieri possit, et contingat aliquando, ut unus convertatur; perseveret in gratia, et salvetur: alter vero in peccato permaneat; et damnetur.

Liber Undecimus

Liber Duodecimus

↑ Top of work