Sentences, Books I–II

Cap. 1 (268).

1. De potentia peccandi, an sit homini vel diabolo a Deo. Post praedicta, consideratione dignum occurrit utrum peccandi potentia sit nobis a Deo vel a nobis.

2. Opinio quorundam quod non sit a Deo, sed falsa per simile. Putant quidam potentiam recte agendi nobis esse a Deo, potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a Deo nobis est, sed a nobis et a diabolo, bona autem a Deo tantum nobis est. — Ratio ad probandum quod bona voluntas non sit homini nisi ex Deo. — Augustinus, in libro De fide ad Petrum 1: «Bonae namque voluntatis et cogitationis initium non homini ex se ipso nasci, sed divinitus parari et tribui, in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus nec aliquis angelorum eius, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem. Quia si possibile foret ut humana natura, postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex se ipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate». — Non igitur homo vel angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni et mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista.

3. Auctoritatibus adstruit potentiam peccandi esse a Deo. Sed pluribus Sanctorum testimoniis indubitanter monstratur quod potestas mali a Deo est, a quo est omnis potestas. Ait enim Apostolus 2: Non est potestas nisi a Deo; quod non de potestate boni tantum, sed et mali intelligi oportet, cum Pilato Veritas dicat 3: Non haberes in me potestatem, nisi datum esset tibi desuper. — Augustinus, Super psalmum 85 4: «Malitia nempe hominum, ut ait Augustinus 4, cupiditatem nocendi per se habet, potestatem autem, si ille non dat, non habet. Ideoque diabolus, antequam aliquid tolleret Iob, dicebat Domino 5: Mitte manum tuam, id est da potestatem», quia 6 etiam nocentium potestas non est nisi a Deo, sicut Sapientia ait 7: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram. Unde et Iob de Domino ait 8: Qui facit regnare hypocritam propter perversitatem populi.

1 Rubrica om. RVW. 11 non BCX, om. alii. 5 Rubrica om. RVW. 6 Rubrica om. MNRVW. 13 corporis pondere trp. OPV. 23 rubrica om. MRVW. 28 et om. BCOPWX, add. alii.

1 Cap. 3, n. 32 (opus Fulgentii, PL 65, 687 C; CCL 91A, 733). 2 Rom. 13, 1. 3 Ioan. 19, 11. 4 Rectius, Enarr. in Ps. 32, serm. 2, n. 12 (PL 36, 291; CCL 38, 263); cf. tamen Enarr. in Ps. 85, n. 9 (PL 37, 1088; CCL 39, 1183s). 5 Iob 2, 5. 6 August., De natura boni, c. 32 (PL 42, 561; CSEL 25, 870). 7 Prov. 8, 15–16, iuxta LXX. 8 Iob 34, 30, iuxta LXX.

Num. 3. Glossa Lombardi in Rom. 13, 2 (PL 191, 1504 B–1505 A). Super Genesim, De natura boni cap. 2, num. 2. Ultima autem, scilicet Gregorii, omittitur in codd. x (62a) et z (37d).

Et de populo Israel dicit Deus 1: Dedi eis regem in ira mea. — Augustinus, Super Genesim 2: «Nocendi enim voluntas potest esse ab hominis animo, potestas autem non est nisi a Deo, et hoc abdita aptaque iustitia»; «nam 3 per potestatem diabolo datam iustos Deus facit suos». — De hoc etiam Gregorius in Moralibus 4 ait: «Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamus ergo quod de nostro est, quia non potentia iusta, sed actio prava damnatur». — His auctoritatibus aliisque plurimis evidenter ostenditur quod non est potestas boni 5 vel mali cuicumque nisi a Deo aequo, etsi te lateat aequitas.

Cap. 2 (269).

1. An aliquando resistendum sit potestati. Hic oritur quaestio non transilienda silentio. Dictum est enim supra quod potestas peccandi et nocendi non est homini vel diabolo nisi a Deo. Apostolus autem dicit 6 quod qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Cum ergo diabolo sit potestas mali Dei ordinatione, eius potestati non esse resistendum videtur.

2. Quod aliquando resistendum sit potestati. Sed sciendum est Apostolum ibi loqui de saeculari potestate, scilicet rege et principe et huiusmodi: quibus non est resistendum in his quae iubet Deus eis exhiberi, scilicet in tributis 7 et huiusmodi. — Si vero princeps aliquis vel diabolus aliquid iusserit vel suaserit contra Deum, tunc resistendum est. Unde Augustinus, determinans quando sit resistendum potestati, in libro De natura boni 8 ait: «Si illud iubeat potestas, quod non debes facere, hic sane contemne potestatem, timendo potestatem maiorem».

5 Tumoris] Timoris BCX. 25 debes] debeas OPWX, habes V.

1 Osee 13, 11, iuxta LXX. 2 Lib. XI, c. 3, n. 5 (PL 34, 431; CSEL 28-I, 337); vide etiam verba Augustini supra, Dist. 21, c. 4, n. 1 (p. 435, n. 1–2). 3 De natura boni, c. 32 (PL 42, 561; CSEL 25, 871). 4 Lib. XXVI, c. 26, n. 48 (PL 76, 378 A). 5 Quidam codices haec ultima verba August. adscribunt. Cf. Enarr. in Ps. 67, 12–13, n. 21 (PL 36, 744; CCL 39, 789); et Glossa Magistri in Rom. 13, 2 (PL 191, 1504 C). 6 Rom. 13, 2. 7 Resp. Rom. 13, 6–7; Matth. 22, 2. 8 Immo in Sermone 62, c. 8, n. 13 (PL 38, 420s).

Num. 2. Glossa in Rom. 13, 2 (PL 192, 1505 B); De natura boni (1504 D); in quibusdam codicibus Sententiarum, rubrica De verbis Domini, sermo 6 (nunc sermo 62). rem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte. Si quid iusserit curator, numquid faciendum est si contra proconsulem iubeat? Rursus, si quid ipse proconsul iubeat et aliud iubeat imperator, numquid dubitatur, illo contempto, illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, aliud Deus iubeat, contempto illo, obtemperandum est Deo». Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordinationi non resistimus, sed obtemperamus: sic enim Deus praecepit, ut in malis nulli potestati obediamus.

Explicit liber secundus.

1 Si Augustinus: oblegendum esse (est C) maiori contra minorem rubr. add. mg. BCX. 2 Rursus] rursum LMRT.