Sentences, Books I–II

Cap. 1 (179).

1. An aliquis praedestinatorum possit damnari vel reproborum salvari. Praedestinatorum nullus videtur posse damnari, nec reproborum aliquis posse salvari. Unde Augustinus in libro De correctione et gratia¹: «In Apocalypsi, inquit, dicitur²: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam. Si alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est electorum numerus», id est non potest augeri vel minui.

2. Oppositio *. Ad hoc autem obiiciunt quidam, nitentes probare numerum electorum posse minui et augeri, sic: Posset Deus non apponere quibus non subtrahit; quod si fieret, utique damnaretur. Possent ergo damnari isti, qui tamen salvabuntur; posset itaque minui electorum numerus. Posset etiam augeri, quia posset apponi gratia quibus non apponitur, per quam salvarentur; possent ergo salvari habita gratia, qui tamen sine ea damnabuntur; posset itaque augeri numerus electorum.

3. Responsio *. Quibus respondemus ex ea ratione dictum esse, et verum esse, numerum electorum non posse augeri vel minui, quia non potest utrumque simul esse, scilicet ut aliquis salvetur et non sit praedestinatus, vel ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Intelligentia enim condicionis implicitae veritatem facit in dicto et impossibilitatem in vero.

Si vero simpliciter intelligatur, impossibilitas non admittitur, ut cum dicitur: ‘Praedestinatus potest vel non potest damnari’ et ‘reprobus potest salvari’. In his enim et huiusmodi locutionibus ex ratione dicti diiudicanda est sententia dictionis. Alia namque fit intelligentia si per coniunctionem haec accipiantur dicta, atque alia si per disiunctionem, ut supra, cum de praescientia agebatur, praetaxatum est¹. Si enim cum dicis ‘praedestinatus non potest damnari’, intelligas ita: id est non potest esse ut praedestinatus sit et damnetur, verum dicis, quia coniunctim intelligis; falsum autem si disiunctim, ut si intelligas istum non posse damnari quem dico praedestinatum. Potuit enim non esse praedestinatus, et ita damnaretur.

4. Quomodo adhuc instent quaestioni. Verumtamen adhuc instant, et secundum coniunctionem argumentando ita procedunt: Non, inquiunt, potest esse ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Utrumque istorum simul esse non potest; sed alterum horum non potest non esse: scilicet quin iste sit praedestinatus; ab aeterno enim praedestinatus est, et non potest modo non esse praedestinatus. Cum ergo impossibile sit simul utrumque esse, et impossibile sit alterum non esse, videtur non posse alterum esse, scilicet ut damnetur. Quod si est, ergo non potest esse ut non salvetur.

5. Solutio, in qua magis vellet alios audire quam docere. In huius quaestionis solutione mallem alios audire quam docere. Dicimus tamen similem de praescientia posse moveri quaestionem; ideoque, tam hic quam ibi, unam facimus responsionem, dicentes determinandum fore illud cui innititur tota haec quaestio, scilicet ‘impossibile est alterum non esse, scilicet quin iste modo sit praedestinatus: ab aeterno enim iste praedestinatus est’. Distinguendum enim est cum ait: ‘iste non potest modo non esse praedestinatus’ vel ‘non potest modo esse quin sit praedestinatus’. Hoc enim et coniunctim et disiunctim intelligi potest. ‘Non enim potest esse ut ab aeterno sit praedestinatus et modo non sit praedestinatus, nec potest esse simul ut sit praedestinatus et non sit praedestinatus; sed potest esse ut ab aeterno sit praedestinatus et modo sit praedestinatus, nec potest esse simul ut sit praedestinatus et non sit praedestinatus.’

¹ correctione LPV. 15 Oppositio om. LNPRW.]

²

³

⁴

Tamen potuit esse ab aeterno quod non esset praedestinatus, et potuit ab aeterno non esse praedestinatus. Et sicut ab aeterno Deus potuit eum non praedestinare, ita conceditur a quibusdam quod et modo potest Deus eum non praedestinasse ab aeterno. Ergo potest Deus non praedestinasse eum; ergo potest iste non fuisse praedestinatus. Si vero non fuisset praedestinatus, nec esset praedestinatus; ergo potest modo non esse praedestinatus. Ita et de praescientia et praescitis dicunt. Quod in actionibus vel operationibus Dei et hominum nullatenus concedunt. Ex quo enim aliquid factum est vel dictum, non concedunt quod possit non esse vel non fuisse; immo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Cum vero de praescientia vel praedestinatione Dei agitur, possibilitas vel impossibilitas ad potentiam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia unum in Deo est.

Cap. 2 (180).

1. Quid sit reprobatio Dei et in quibus consideretur, et quis sit praedestinationis effectus. Cumque praedestinatio sit gratiae praeparatio, id est divina electio, qua elegit quos voluit ante mundi constitutionem, ut ait Apostolus¹; reprobatio e converso intelligenda est praescientia iniquitatis quorundam et praeparatio damnationis eorundem. Hic dicitur quid sit praedestinationis effectus, illa gratia qua in praesenti iustificamur atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adiuvamur, et illa qua in futuro beatificamur. Hic secundum duo consideretur reprobatio: quorum alterum praescit et non praeparat, id est iniquitatem; alterum praescit et praeparat, scilicet aeternam poenam. Unde Augustinus et Hilarius²: «Haec, inquit, regula inconcusse tenenda est, peccatores in peccatis praescitos esse, non praeparatos, poenam autem esse praeparatam». «Praeparavit enim Deus, ut Augustinus ait in libro De bono perseverantiae³, in praescientia sua quibus voluit bona sua; et quibuscumque donat, proculdubio se donaturum esse praescivit». «Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius⁴, malis ignem aeternum, illis utique quos iuste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim, sicut praeparavit sanctos ad iustitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad iustitiam amittendam, quia pravitatis praeparator nunquam fuit». — Augustinus in libro De bono perseverantiae⁵: Sicut ergo praedestinatio Dei proprie «est praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur»; ita reprobatio Dei est praescientia malitiae in quibusdam non finiendae et praeparatio poenae non terminandae.

2. Quod obduratio quodam modo effectus est reprobationis *. Et sicut praedestinationis effectus est gratiae appositio, ita reprobationis aeternae quodam modo effectus esse videtur obduratio.

3. Quomodo dicatur Deus obdurare *. «Nec obdurat Deus, ut ait Augustinus, Ad Sixtum⁶, impertiendo malitiam, sed non impertiendo gratiam», sicut nec digni sunt. «Quibus enim non impertitur, nec digni sunt, nec merentur; potius ut non impertiatur, hoc digni sunt, hoc merentur». Unde Apostolus ait⁷: Cuius vult miseretur Deus, et quem vult indurat: misericordiam appellans praedestinationem, et praecipue praedestinationis effectum, id est gratiae appositionem; obdurationem vero, gratiae privationem. — Non enim, ut ait Augustinus, Ad Simplicianum⁸, intelligendum est quod Deus ita induret, «quasi quemquam peccare cogat, sed tantum quibusdam peccatoribus misericordiam iustificationis suae non largitur; et ob hoc eos obdurare dicitur, quia non eorum miseretur, non quia impellit ut peccent. Eorum autem non miseretur, quibus gratiam non esse praebendam aequitate occultissima et ab humanis sensibus remotissima iudicat»; «quam¹ non aperit, sed miratur Apostolus dicens²: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei!»

⁵ beatificabimur BCMNRVW. 2 enim] autem BCV. Aug. ait trp. LNRX.]

⁶

⁷