Sentences, Books I–II

Cap. 1 (136).

1. Quare Deus permiserit hominem tentari, sciens eum casurum. — Augustinus, Super Genesim². Praeterea quaeri solet «cur Deus hominem tentari permiserit, quem decipiendum esse praesciebat. — Sed non esset laudabile homini si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse et in potestate haberet velle non consentire suadenti, Deo iuvante»; «et est³ gloriosius non consentire quam tentari non posse».

2. Quare Deus creavit quos praesciebat futuros malos. «Moventur⁴ etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? — Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam et iustam poenam». «Frustra¹ igitur dicitur: ‘non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros’; sciebat enim bonis profuturos et iuste pro mala voluntate puniendos».

¹ Ibid., c. 9, n. 12 (434; 342). ² Lib. XI, c. 4, n. 6 (PL 34, 431; CSEL 28-I, 337). ³ Ibid., c. 6, n. 8 (432; 339). ⁴ Ibid., c. 9, n. 12 (434; 342).

Apparatus: 8 constitit] consistit LRV. 15 Aug. Super Gen. om. BMRW. || Super Gen. om. CX. 21 Rubrica om. CRW, in lac. M, mg. V².

Cap. 6. Summa sent., III, 6 (PL 171, 1124 D; 176, 97 C). Cap. 1: Glossa ordin. in Gen. 3, 1 (apud Lyranum, I, 40c–d; V 24a–d); Summa sent., III, 6 (PL 171, 1126 A; 176, 98 C).

3. Addunt etiam: «Talem² hominem deberet facere, qui nollet omnino peccare. — Concedimus quidem meliorem naturam esse, quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam, quae talis facta est ut posset non peccare si vellet; et iuste punitam, quae voluntate, non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? Illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est».

4. Item inquiunt: «Si Deus³ vellet, et isti boni essent. — Et hoc quidem concedimus; sed melius voluit ut quod vellent essent, et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent».

5. Item inquiunt: «Posset⁴ Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est. — Posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet⁵».

Cap. 2 (137).

Hic qualis secundum animum, et agit de scientia hominis ante peccatum. Et quidem secundum animum rationalis fuit homo, habens discretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum creatarum et cognitionem veritatis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur; et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervallum temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illam percepisse.

Cap. 3 (138).

1. Quod triplicem habuit homo ante lapsum cognitionem rerum propter se factarum et Creatoris et sui. Fuitque homo primus ante lapsum triplici cognitione praeditus, rerum scilicet propter se factarum, et Creatoris, et sui.

2. De cognitione rerum creatarum. Rerum quippe cognitionem hominem accepisse, perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit¹, ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuit. Quae enim propter illum creata erant et ab illo regenda et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit et providentiam atque curam reliquit, quia ut ait Apostolus², non est cura Deo de bobus. Quorum aliorumque animalium Deus homini curam reliquit et providentiam, ut dominationi eius subicerentur et ratione illius gubernarentur, ut sciret illis necessaria providere, a quibus emolumentum debebat recipere.

3. In scientia dispositionis et providentiae rerum non instruit hominem Scriptura, sicut nec in scientia providendi carni necessaria, sed in scientia animae, et quare. Hanc autem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria providentur; et idcirco in Scriptura homo de huiusmodi non eruditur, sed de scientia animae, quam peccando amisit.

4. De cognitione Creatoris. Cognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat, non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur³, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate⁴ qualiter in hac vita videmus.

5. De sui cognitione. Porro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali et inferiori, non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque se ipsum cognovisset.

¹ Resp. Gen. 2, 19–20. ² I Cor. 9, 9: Numquid de bobus cura est Deo? ³ Resp. Rom. 10, 17: Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. ⁴ Resp. I Cor. 13, 12: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem.

Apparatus: 4 bonis] bonos BMV, quod corr. V. 9 haec interl. O, om. P. || sit ista add. interl. P. 12 isti] IOP. 20 animam] animam LNTV, quod corr. NV, corr. interl. T. 27 habuit] habuerit BTX.

Apparatus: 3 Rubrica om. RVWX. 5 animantibus] animalibus LNW. 6 habuit] habuerit LMNT. 13–15 Rubrica om. RVW. 14 carni] carnis BCX. 16 providentur] providetur LMTX. 21 ex om. MNTW. 25 sui cognitionem trp. NRT (Hugo). 28 quid²] etiam add. MNW.

Cap. 2–3. Hugo, De sacramentis, I, 6, cc. 12–15 (PL 176, 270 C–272 A).

¹ Ibid., c. 6, n. 8 (432; 339s). ² Ibid., c. 7, n. 9 (433; 340). ³ Ibid., c. 9, n. 12 (434; 342). ⁴ Ibid., c. 10, n. 13 (434; 342). ⁵ Rom. 12, 3.

Cap. 4 (139).

Utrum homo praescius fuerit eorum quae sibi futura erant. — Responsio qua dicitur non habuisse futurorum praescientiam. Si autem quaeritur utrum homo scientiam habuerit eorum quae circa eum ventura erant, id est si ruinam suam praesciverit, et similiter si praesciverit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset; responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit praescientiam eorum quae futura erant. Non fuit ergo homo praescius sui casus, sicut et de angelo diximus; quod Augustinus, Super Genesim¹, asserit, ratione utens quam supra posuimus². — Haec de scientia hominis, quantum ad primum statum pertinet, dixisse sufficiat.