Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

NOTANDA 1. Ex Doctore in l. dist. 6. q. 5. n. 2. quod cum in administratione Sacramenti duo possint spectari: nempe Sacramentum ipsum, et id quod sequitur Sacramentum; per Sacramentum intelligo signum sensibile rei sacrae ordinatum ad hominis sanctificationem; per id autem quod sequitur Sacramentum, intelligo finem, quem qui- sque minister Sacramentum conferendo sibi proponere possit, puta, si quis conficiat Eucharistiam, vel propter lucrum inde capessendium, vel propter obtinendam aliquam gratiam, et superandas aliquas ten- tationes. Ita duplex in Ministro potest intentio distingui: una, qua respicit Sacramentum ipsum conficiendum et ministrandum modo debito et valido; alia vero, quae intendit finem assequendum per Sa- cramentum. Talis autem finis, inquit Doctor n. 3., est duplex, scilicet principalis, et remotus, utpote, quod baptizatus fiat filius regni, qualis fieri non potest si non habeat gratiam, per quam est dignus vita. Hic est proximus, et minus principalis, ut scilicet baptizatus fiat Christia- nus, sitve membrum Ecclesiae militantis. Et utrumque finem potest ali- quis intendere in universali, vel in particulari. Quaeritur itaque, quae- nam ex illis intentionibus requiratur ad valide conficiendum et mi- nistrandum Sacramentum.

NOTANDA 2. Quod cum Sacramentum possit spectari, vel mate- rialiter, quatenus nempe constat rebus et verbis sensibilibus, physice et secundum suam entitatem spectatis; vel formaliter et moraliter, videlicet, quatenus est signum rei sacrae ordinatae ad hominis sanc- tificationem; ita etiam distingui potest duplex intentio Ministri, nempe interior, et exterior. Exteriorem appello, per quam aliquis intendit dumtaxat administrare Sacramentum materialiter spectatum, idest, adhibere res et verba, ex quibus Sacramentum conficitur et constat, nulla facta attentione ad eius significationem et efficacitatem moralem. Interiorem vero dico, per quam aliquis intendit admini- strare Sacramentum formaliter sumptum, idest, sub ratione formali Sacramenti: quatenus novit rem et verba quae adhibet, ordinari ad hominis sanctificationem et salutem.

Insuper intentio interior, alia est directa, alia indirecta. Indirecta est, qua per se res non intenditur, sed ratione alterius; talis est in- tentio homicidii in homine ebrio, qui per se quidem directe tantum intendit largiorem vini potationem, ex qua nihilominus praevidet fu- turum homicidium: quam etiam intentionem nonnulli interpretativam appellant: Directa vero ea est, per quam res aliqua per se et directe intenditur: qualis esset intentio homicidii ab homine mentis et ra- tionis compote.

NOTANDA 3. Intentionem directam solito distingui triplicem, nempe habitualem, virtualem, et actualem. Habitualis est illa facili- tas, pronitas, et inclinatio Ministri ad conficiendum Sacramentum com- parata ex frequenti eius administratione. Virtualis ea est, per quam Minister censetur agere virtute prioris intentionis, quam actu formavit, nec eam retractavit, aut mutavit, quamvis de facto et actu non attendat ad id quod exequitur, nec cogitet de Sacramento conficiendo et mi- nistrando, quando de facto illud conficit aut ministrat. Actualis tan- dem ea est, per quam Minister actu et de facto intendit Sacramentum conficere, dum illud conficit aut ministrat. — Rursus actualis et vir- tualis intentio duplex distingui potest; alia quidem absoluta; alia vero conditionata. Absolutum dico, qua quis absolute et efficaciter intendit alicui conferre Sacramentum et illius effectum. Conditiona- tum vero, qua tantummodo id intendit sub conditione; idque vel sub conditione de futuro, vel de praeterito, vel de praesenti: puta, si quis Sacerdos intenderet absolvere poenitentem ea dumtaxat conditione, vel quod debite confessus fuerit, vel quod revera doleat de peccatis, et firmum propositum non peccandi de caetero habeat, vel quod nullatenus peccet imposterum. — Denique, intentio absoluta duobus modis deter- minari potest: primo quidem ad materiam et subiectum praesens, abstrahendo ab eo, quod materia sit haec materia, vel hoc subiectum: secundo, ad hoc aut illud subiectum, hanc vel illam materiam in particulari.

His ita praemissis, resolvendum est, utrum, et qualis intentio re- quiratur ad confectionem et ministrationem Sacramenti. Lutherus, et Calvinus, eorumque sectatores negant ullam intentionem esse ne- cessariam ex parte Ministri. Lutherus enim in Assertione articulorum damnatorum per Bullam Leonis, art. 12. ait, quod si per impossi- bile confessus non esset contritus, aut Sacerdos non serio, sed ioco absolveret, si tamen credat se esse absolutus, verissime est absolutus; quoniam, ut docet, Sacramentum institutum est tantum ad excitandum fidem de apprehendenda divina promissione, per quam fidem appre- hensivam censet hominem iustificari. Calvinus autem in Antidoto Ca- nonis Sess. 7. de Sacramentis Concilii Tridentini, aliam proferens ra- tionem ait: Quantum de intentione conferendi garriunt Sophistae nulla promissa ratione fuit proditum: nam si intentio Ministri esset necessaria, nemo est nostrum, qui certum sui baptismi se facere audeat, etc. Inde subdit: Ego vero sacrosanctae institutioni tantum defero, ut si Epicureus quisquam inter totam actionem subsannans, mihi coenam ex Christi mandato, et secundum regulam a Deo latam, rituque legi- timo administret, non dubito panem et calicem illius manu porrectos, esse corporis et sanguinis Christi pignora: putidas istas naenias piget excutere, ut aiunt, saltem faciendi, quod facit Ecclesia, nempe Magistrorum suorum dictatu recinunt.

Conclusio prima. — REVERA AD CONFECTIONEM ET VALIDAM ADMINISTRATIONEM SACRAMENTI REQUIRITUR IN MINISTRO INTENTIO FACIENDI REM SACRAM. Haec est de fide, determinata in Concilio Flo- rentino, in decreto Eugenii, ubi legimus: *Omnia legis Evangelicae Sa- cramenta tribus perficiuntur; rebus ut materia, verbis ut forma, et persona Ministri conferentis sacramentum cum intentione faciendi quod facit Ecclesia; quorum si aliquid desit, non perficitur Sacramentum. Et ex Trident., Sess. 7. Can. 12. si quis dixerit in Ministris, dum sacramenta conficiunt et conferunt, non requiri intentionem saltem faciendi quod facit Ecclesia, anathema sit. Sess. 14. cap. 8. Non debet Poenitens ita sibi de sua ipsiusmet fide blandiri, ut etiamsi nulla illi adsit contritio, aut Sacerdotis unica serio et vere absolvendi desit, ut tamen se propter suam solam fidem vere et coram Deo esse absolutum credat, nec enim fides sine poenitentia remissionem peccatorum pro- curaret; nec ille esset, nisi salutis suae negligentissimus, qui Sacerdotem ioco se solventem cognosceret, et non alium serio agentem sedulo re- quireret. Et Can. 10. Si quis dixerit absolutionem Sacerdotalem non esse actum iudicialem, sed nudum ministerium pronuntiandi et declarandi remissa esse peccata confitenti, modo tantum credat se esse absolutum, aut sacerdos serio aut ioco absolvat, anathema sit. Idem constat ex Bulla, qua Martinus V in fine Concilii Constantiensis damnat errores Hussitarum et Wiclefitarum, ubi suspectum interrogat, an credat quod malus Sacerdos cum debita materia et forma, et cum intentione fa- ciendi quod facit Ecclesia, vere conficiat, vere baptizet, vere absolvat, et alia denique Sacramenta vere conficiat.

Probat Doctor hanc veritatem in l. dist. 6. q. 5. duplici ratione: prima quidem, n. 2. ex eo quod omnis actus ex se indifferens ad si- gnificandam rem sacram et profanam, debet determinari ab aliquo, ut sit sacer: sed quae aguntur in Sacramentis indifferentia sunt ad multa; possunt enim agi propter officia multa, multosque fines, et ab- lutio quae fit in Baptismo, fieri potest ad munditiam corporalem, ad sanitatem corporis, ad ludum, et similia: nihil est autem per quod determinetur ad unum Sacramentalem effectum, nisi sola ministrantis intentio; quia determinata verborum forma determinat materialem Sa- cramenti actionem ad effectum proprium; at ipsa verborum forma Sacramentalis determinari debet per intentionem Ministri: nam verba, quae sunt indeterminata, ut in Baptismo haec: Ego te baptizo, nisi determinentur intentione, qua Minister vult facere quod Ecclesia facit, certum est quod ablutionem aquae non ordinarent ad animae sancti- ficationem, unde non essent Sacramenti forma: Baptizantis autem in- tentio significatur per verba Evangelica: Ego te baptizo, etc. Pariter ut intentio Ministrorum in aliis Sacramentis per verba eorum formae.

Probat secundo, n. 3. ex eo quod omnis actio Sacramentalis debeat esse actus humanus, seu iudicio deliberatus:

nam, ut inquit, intentio requiritur in quocunque homine agente aliquid non fortuite, vel exercercente aliquem actum humanum, proprie loquendo de actibus humanis, qui scilicet causantur per intellectum et voluntatem ab homine: ille autem actus, quem Mi- nister debet exercere, debet esse humanus in eo, et non casualis, vel fortuitus: quia super fortuita non cadit obligatio: ipsa etiam obligatio est, ut homo intendat illud, ad quod obligatur.

Ita Doctor. Quasi diceret: ministratio Sacra- mentorum necessario debet importare intentionem Ministri: tum quia est actus humanus, quippe cum Christus Dominus Sacramenta com- miserit Ministris, et dispensatoribus bonorum Ecclesiae; actus autem humanus necessario requirit intentionem, qua dirigatur in proprium effectum, quia quae fiunt absque intentione casualia sunt et fortuita, ac proinde censeri non possunt fieri cum deliberatione, et humano modo: tum quia Minister, cum sit delegatus a Christo, debet agere eo modo, quo sibi demandatum est: et subinde debet intendere id exequi, quod est sibi delegatum et praeceptum: at actio praecepta debet fieri cum intentione, quia super fortuita non cadit obligatio: igitur, etc.

Dices 1. Si requireretur intentio in Ministro Sacramenti, maxime, quia Deus non conferret effectum Sacramenti, nisi iuxta intentionem ministrantis: sed ita non est, plerumque enim Deus gratias et bene- ficia divina confert praeter intentionem Ministri, seu instrumenti quo utitur ad illum effectum. Nam Gen. 17. Isaac praeter intentionem be- nedixit Iacob, cum Esau benedicere intenderet: quam tamen benedi- ctionem Deus ratam habuit: ergo a simili, licet Minister conferat Sa- cramentum praeter intentionem, non minus suscipiens effectum Sacra- menti consequetur.

Nego minorem; et ad eius probationem dico, exemplum propositum adversariorum causae non patrocinari, imo ei adversari, siquidem Isaac revera habebat intentionem benedicendi unum ex suis filiis, eumque primogenitum instituere in domo sua, quamquam erraverit in persona: igitur licet Sacramenti Minister er- raret in persona, modo revera intendat Sacramentum conferre, non minus suscipiens effectum Sacramenti consequetur.

Dices 2. Non magis requiritur intentio in ministrante Sacramentum, quam in praedicante Evangelium, siquidem Christus Dominus Matth. 28. eodem modo delegat Apostolos ad baptizandum, et praedicandum, di- cens: Ite, docete omnes Gentes, baptizantes eos, etc.: sed non praecepit intentionem in docendo, siquidem Evangelii praedicatio, etiam non sincere et per invidiam facta proficit, ut docet S. Apostolus ad Phil. 1: Quidam quidem, et propter invidiam et contentionem: quidam autem propter bonam voluntatem Christum praedicant: quidam ex charitate, scientes quoniam in defensionem Evangelii positus sum. Quidam autem ex contentione Christum annuntiant non sincere, existimantes press- uram se suscitare vinculis meis. Quid enim, dum omni modo, sive per occasionem, sive per veritatem, Christus annuntietur? Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Igitur ex ordinatione Christi Domini non etiam requi- ritur intentio in Sacramentorum administratione.

Nego antecedens; et ad eius probationem dico, non omni modo sed dumtaxat secundum quamdam comparationem delegatam fuisse potestatem baptizandi, et praedicandi; siquidem Baptismus dirigebatur ad omnes prorsus etiam parvulos; praedicatio vero dumtaxat ad adultos: unde licet duo ista ministeria simul praecipiantur, non tamen eodem modo, sed accommodate ad rem praeceptam, et ad suscipientes. Hinc non est eadem prae- dicationis, et ministrationis Sacramenti ratio, nam verbum Evangelii proponit quidem res credendas, non autem creditas efficit; unde ex parte ministrantis tantum est speculativum: verbum autem Sacra- mentale est practicum et efficax, atque ex parte ministrantis debet determinari ad eum effectum, ad quem ordinatur.

Dices 3. S. Augustinus dubius haeret, nec quidquam certo definit circa necessitatem intentionis Ministri: igitur non fuit semper ratum ac certum in Ecclesia Ministri intentionem esse necessariam. Pro- batur antecedens ex eodem S. Augustino, lib. 1. De Baptismo, cap. 53. ubi inter varias quaestiones, quas sibi proponit, etiam inquirens, an qui baptizat animo simulato vel ioco vel ludo revera baptizet, cum dixisset: Nobis tutum est in ea non progredi aliqua temeritate sententiae, quae nullo in Catholico regionali Concilio capta, nullo plenario Concilio determinata sunt: id autem fiducia secura dicimus, asserentes quod sub gubernatione Domini nostri Iesu Christi universalis Ecclesiae consen- sione roboratum est. Subiicit: Si quis tamen forte meminerit eo Concilio constituto, ubi talium rerum quaestio versatur, non praecedentibus talibus, quorum sententiam sequi mallem, urgeret ut dicerem quid ipse sentirem: si eodem modo affectus essem, quo eram cum haec di- ctarem, nequaquam dubitarem eos habere Baptismum, qui ubicumque, et a quibuscumque illud verbis Evangelicis consecratum sine sua simu- latione, et cum aliqua fide accepissent; quamquam eis ad salutem spi- ritualem non prodesset, si charitate caruissent qua Catholicae insere- rentur Ecclesiae, etc. Quibus verbis significat, se non dubitare quin Baptismus administratus verbis Evangelicis sit validus, etiam absque ulla baptizantis intentione, probitate, et fine.

Nego antecedens: sanctus enim Augustinus ibidem ea de re dubitabat, quin nullum adhuc Concilium generale id definierat; nunc autem constat inten- tionis necessitatem in Ministro definitam fuisse in tribus Conciliis, Constantiensi, Florentino, et Tridentino: unde inferre licet, quod si adhuc superesset sanctissimus ille Doctor, huic definitioni ac ve- ritati acquiesceret: dum autem ait, sibi certum esse, quod valet Ba- ptismus Evangelicis verbis consecratus, solum intendit significare Bapti- smum esse validum a quibuscumque Ministris, vel haereticis vel Ca- tholicis conferatur: non autem quod ad validitatem Baptismi dumtaxat requiratur ablutio cum prolatione verborum forma, cum exclusione in- tentionis Ministri.

Instabis. Sanctus Augustinus censet, validum esse Baptismum ab haereticis collatum: sed ex illius sententia haeretici non possunt ha- bere legitimam intentionem in Sacramentorum administratione: ergo revera non existimat illam intentionem esse necessariam. Maior con- stat ex dictis. Minor probatur ex praefatione in Ps. 82. ubi docet le- gitimam intentionem dirigi per fidem: haeretici autem non possunt habere fidem: ergo nec intentionem debitam.

Nego minorem, et ad eius probationem dico, S. Augustinum ibidem non loqui de inten- tione requisita ad confectionem et ministrationem Sacramenti: sed tantum de ea, quae desideratur ad perficiendum bonum opus merito- rium; ait enim:

Nemo computet opera sua ante fidem, ubi fides non erat bonum opus non erat; bonum enim opus intentio facit, inten- tionem fides dirigit: non attendas valde quid homo faciat, sed quid cum facit, aspiciat, quo lacertos optima gubernationis dirigat.

Urgebis: idem S. Augustinus Tract. 5. in Ioannem, dicit se non timere Ministrum ebrium baptizantem, sed tantum attendere ad Chri- stum, cuius nomine et virtute Baptisma traditur: Non timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia columbam intendo, per quam mihi dicitur: hic est qui baptizat: sed ebrius non potest habere determinatam intentionem, cum non sit compos mentis et ra- tionis.

Respondet Doctor num. 10. S. Augustinum loqui de ebrio- idest, de homine ad ebrietatem assueto et proclivi, non vero de ebrio et ratione orbato: ebriosus autem, sicut et adulter, possunt cum per- versa sua habitudine rectam habere baptizandi intentionem. Nec aliud certe intendebat S. Augustinus, nam eo loco agit de Sacramentis per pravum Ministrum collatis, quae affirmat esse valida.

Dices 4. SS. Patres, ut dictum est in Quaestione praecedenti, con- stanter docent in Sacramentorum administratione non esse attenden- dam dantis conscientiam, sed dumtaxat virtutem Christi, cuius nomine et auctoritate Sacramentum confertur; quia alioqui salus spiritualis esset incerta, ut ait S. Augustinus, lib. 1. Contra Litteras Petiliani, cap. 3: atqui eadem incertitudo occurreret, si requireretur intentio Mi- nistri: igitur sicut non requiritur in Ministro probitas, ita nec requi- ritur intentio.

Respondeo, concessa maiore, negando minorem; quamvis enim aliqua incertitudo occurrat, plurimum tamen abest, ut tanta sit, quanta foret, si ad validam Sacramenti confectionem Mini- stri probitas necessario desideraretur: vix enim dari potest aliquis ita improbus, qui intentionem non habeat conferendi Sacramentum; sae- pius autem occurrunt Ministri, qui mortali peccato inficiuntur. Adde quod cum intentio facile possit haberi, et consequenter non haberi absque gravissima malitia, quam in Ecclesia Ministro suspicari fa- cile non licet: inde moraliter certi esse debemus eum talem intentio- nem habuisse, sicut habemus de pluribus aliis minus evidentibus, puta quod simus filii talis hominis, non vero alterius. Denique: non maior foret certitudo collati nobis veri Sacramenti, si dumtaxat requi- reretur materia et forma Sacramentalis applicatio: quis enim rescire potest veram et naturalem aquam in suo Baptismate fuisse adhibitam, et integra forma verba fuisse prolata?

Dices 5. Sacramenta se habent respectu Ministri, sicut medica- menta respectu Medici; illa enim sunt animi remedia, sicut haec sunt corporis: sed medicamenta corporum non egent intentione Medici ad suos effectus: ergo nec Sacramenta intentione Ministri.

Nego ma- iorem: Sacramentorum enim collatio vere est actus humanus: qui tantum operatur ex intentione divina: quare nequidem esse possunt sine agentis intentione, nec agere ex opere operato; quippe cum illa Ministri intentio continetur in illo opere operato, cum istud sit hu- manum opus.

Dices 6. Sacramenta sunt signa sensibilia, ac proinde constare debent rebus sensibilibus: sed intentio Ministri non est res sensibilis: igitur nil confert ad valorem et integritatem Sacramenti.

Distinguo maiorem: sunt signa sensibilia speculative significantia, nego: pra- ctice, eodem. Ut autem significent practice oportet quod annexam habeant intentionem operantis, et Ministri efficientis, quia actio Sa- cramentalis fieri debet humano modo. Sic autem fieri nequit, ut di- ximus, absque deliberatione et intentione. Vel aliter distinguo cum Doctore, q. 5. n. 7. Sacramenta constare debent rebus sensibilibus, si res illae habeant rationem materiae et formae, concedo: si se habeant ut determinantes materiam et formam ad esse sacramentale, nego. Vel, ut loquitur Doctor,

dico quod ad Baptismum pertinent aliqua tamquam intrinseca, et aliqua ut extrinseca: et concedo quod nihil intrinsece pertinet ad ipsum, vel ad fundamentum eius, nisi sit sen- sibile. Tamen sicut causa efficiens requiritur necessario ad ipsum > tamquam causa extrinseca, ita et illud quod est quasi principium agendi talis causae effectivae: principium autem ultimatum determi- nans agens intellectuale ad agendum est intentio, quia tale agens per imperium voluntatis est causa activa motiva aliarum potentia- rum, quae subiacent imperio voluntatis. Quando ergo dicitur quod nihil pertinet ad Sacramentum nisi sit aliquid Sacramenti, vel res eius; verum est de eo, quod est intrinsecum ipsius Sacramenti, vel signati ipsius Sacramenti; sed intentio neutro modo est intrinsecum, requiritur tamen ex parte agentis.

Haec Doctor: quibus significat materiam et formam, quibus intrinsece constare debet Sacramentum, debere quidem esse sensibiles: secus autem de iis, quae sunt velut extrinseca, et ex parte agentis conficientis ac conferentis Sacra- mentum.

Conclusio secunda. — SOLA INTENTIO EXTERIOR NON SUF- FICIT AD VALIDITATEM SACRAMENTI, SED NECESSARIO REQUIRITUR ETIAM INTERIOR, VEL FACIENDI QUOD FACIT ECCLESIA, VEL QUOD CHRISTIANI FACERE SOLENT, VEL QUOD CHRISTUS DOMINUS IUSSIT; VEL SALTEM FACIENDI CHRISTIANAM REM QUI BAPTIZATUR. Ita Doctor loco supra citato, n. 1. ubi ait:

dico ergo quod intentio finis ultimi nullo modo requiratur in baptizante, quia Pagani nullo modo in- tendunt ordinare istum, quem baptizat, ad vitam aeternam. Requiritur tamen intentio respectu finis proximi: et hoc vel in particulari, vel in generali: in particulari, ut si intendat istum intrare legem Chri- stianorum servandam: in generali, si intendit facere circa istum, quod Christiani solent facere circa suos.

Probatur etiam Conclusio iisdem momentis, quibus firmata fuit praecedens; Concilia namque ibi laudata aperte docent, ad validitatem Sacramenti, necessario requiri intentionem in Ministro faciendi quod facit Ecclesia: haec autem intentio non solum est exterior, sed in- terior.

Confirmatur: quia si tantum exterior intentio requireretur, con- sequens esset, quod si per ludum aut iocum aliquis baptizaret aut absolveret, valide conferret Sacramentum: at hoc falsum est, et di- recte militat in Concilium Trid. Sess. 14. cap. 6. ubi ait: Non debet poenitens adeo sibi de sua ipsius fide blandiri, ut etiamsi nulla illi ad- sit contritio, aut Sacerdoti animus serio agendi et vere absolvendi desit. Subdit: Nec is esset, nisi de sua salute negligentissimus, qui Sacerdote ioco se solventem cognosceret, et non alium serio agentem sedulo requireret.

Nec valet reponere, Concilium loqui dumtaxat de subsannatione exteriori, non vero dumtaxat de sola interiori, qua per externa signa non declararetur.

— Contrarium enim apparet: primo, quia cum su- bsannatione exteriori potest aeque subsistere exterior intentio servandi ritus Ecclesiae, sicut cum subsannatione interiori. Secundo, quia in rei veritate cum subsannatione exteriori potest quis valide baptizari, si in Ministro adsit interior intentio vere baptizandi, et consequenter subsannatio exterior non officit Sacramento, nisi propter interiorem, ideoque si haec non nocet, nec illa nocere potest.

Probatur secundo: Quia ad Sacramenti perfectionem ea requiritur intentio, qua Minister sese agenti principali conformet, et res et verba ex se indifferentia determinet ad esse sacramentale: sed intentio fa- ciendi quod facit Ecclesia, seu quod Christiani facere solent, est ea, per quam Minister se conformat Christo principali agenti, et materia ac forma applicata determinantur ad Sacramenti constitutionem, cum ex se sint indifferentia ad alium effectum, si talis desit intentio. Quod utique constat: nam posset aliquis puerum balneo lavare sanitatis causa in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quas divinas Personas invocaret ad instaurandam pueri sanitatem; quamvis autem haec ablutio haberet eamdem materiam et formam quae solet adhiberi in conferendo Sacramento Baptismatis, illa tamen non foret Sacramentum, quia bal- neans et abluens non haberet intentionem faciendi quod facit Ecclesia, aut quod Christus instituit pro Sacramento Baptismi: igitur, etc.

Dices 7. Minister se habet ad Sacramentum, ut instrumentum Christi et Dei, non enim est agens praecipuum respectu effectus Sa- cramenti: sed actio non perficitur per intentionem instrumenti, sed per intentionem agentis praecipui: igitur Sacramentum potest esse validum, etiamsi nulla adsit interior intentio Ministri.

Respondet Doctor, quaest. laudata n. 9. ad maiorem,

quod Minister est causa secunda respectu ablutionis, non tantum ut ablutio est, sed ut sacra- mentalis, et ideo habet propriam intentionem, cum sit agens volun- tarium, et non naturale, illam scilicet, quae pertinet ad cognoscentem: sed respectu principalis effectus Baptismi, scilicet gratiae, potest dici instrumentum respectu Dei, eo modo, quo agens dispositivum dicitur instrumentum respectu perficientis, et tale agens non habet inten- tionem respectu termini principalis agentis, sed respectu sui proprii termini: et ita concedo, quod non est necesse baptizantem habere intentionem respectu ultimi finis Baptismi, sed respectu Baptismi.

Haec Doctor, quibus significat Ministrum esse causam secundam re- spectu Sacramenti, sed respectu gratiae esse dumtaxat instrumentum dispositivum: non est autem necesse, quod conferens Baptismum in- tendat producere gratiam, sed sufficit quod intentionem habeat fa- ciendi quod facit Ecclesia, vel quod Christiani facere solent. Inde in forma distinguo minorem: actio non perficitur per intentionem instru- menti, quod est inanime, et rationis expers, qualis est penicillus, qui sola pictoris intentione, non autem propria movetur, concedo: eiusmodi enim instrumentum in tantum confert ad effectum, in quantum mo- vetur ab agente principali. Si sit instrumentum animatum, et ratio- nale, qualis est aut servus in familia aut praefectus et Iudex a Rege delegatus, qui nomine Regis ius publicum administret, nego: cum enim Rex non eis determinet actiones particulares, sed eos relinquat in eorum arbitrio, hinc est, quod egeant prudentia, qua certas actiones exerceant ex intentione et deliberatione. Sacramentorum autem Mi- nister est eiusmodi: non enim tantum est instrumentum Dei et Christi secundum vim motricem, siquidem non solum movetur et agitur, sed etiam aliquo modo seipsum movet et agit: eius enim prudentiae Christus Dominus multa commisit in speciali et determinata Sacra- mentorum administratione. Ministri namque Sacramentorum sunt di- spensatores mysteriorum Dei: sed ex 4. cap. ad Cor. Inter dispensa- tores quaeritur, ut fidelis quis inveniatur: ac proinde deliberatione et intentione eget, ut debite commissum ministerium impleat.

Urgebis. Instrumentum etiam ratione praeditum non requirit pe- culiarem intentionem, ut actio, ad quam assumitur, debite fiat per causam principalem: igitur hac ratione non est opus intentione Mi- nistri ad valorem Sacramenti. Probatur antecedens: quis enim potest ex alterius commissione emere, aut vendere, nuptias cum absente sponsa contrahere, et alteri inservire per modum interpretis ad depo- nienda sua peccata coram Sacerdote: sed quovis animo id exequatur ille Minister, et sive actionem improbet, sive approbet, sive volens interius, sive nolens, actio, quam gerit, censetur valida: igitur, etc.

Respondeo, aliquid posse fieri per Ministrum duobus modis: primo, ut gerat tantum mentem et voluntatem hominis, qui cum rei ge- rendae interesse non possit, ipsum ut delegatum, internuntium, et in- terpretem assumit, et constituit: secundo, ita ut ille delegatus domini sui personam sustineat, et vices agat; ex suo tamen arbitrio commis- sum sibi ministerium impleat, ut oeconomus, aut dispensator rerum familiae. Itaque distinguo antecedens: instrumentum ratione praeditum potest aliquid valide facere citra intentionem, quando rem non exe- quitur ex proprio arbitrio, nec illa res pendet ab eius voluntate, sed habet dumtaxat rationem internuntii, aut interpretis, concedo; secus, nego. Minister autem Sacramenti habet partem in confectione Sacra- mentorum, quorum est oeconomus et dispensator, et illa dispensat et administrat ex proprio nutu, et arbitrio: igitur neganda est conse- quentia.

Dices 8. Non requiritur interior intentio faciendi quod facit Ec- clesia, si Baptismus per iocum et ludum collatus censeatur validus: at ita est: igitur, etc. Maior constat, qui enim mimice tantum et lu- dicro operatur non aliam habet intentionem, quam ludendi et risum ac voluptatem aliis faciendi. Minor vero probatur ex facto S. Genesii Romani Martyris; nam, ut testatur Ado, in suo Martyrologio ad diem 25. Augusti: cum Genesius mimum ageret in Theatro coram Diocletiano, ut ludum exhiberet Imperatori, finxit se aegrotare, et proposuit bapti- zari: ideoque accersiti sunt alii duo mimi, qui Presbyteri et Exor- cistae personam gerentes, eum aqua lavarent; ab eis autem interro- gatus utrum crederet, respondit ex animo se credere, statimque videt desuper manum caelitus venientem, et Angelos Dei radiantes circa se stantes, qui omnia peccata eius in ipsa aqua la varunt. Unde tali vi- sione mirum in modum confortatus, libere, et constanter coram Impe- ratore professus est se esse Christianum, et idolorum cultum coepit execrari. Quapropter variis tormentis laniatus, tandem capitis obtrun- catione gloriosum martyrium subiit.

Nego minorem, et ad eius probationem dico primo, S. Genesium dici posse fuisse baptizatum non ministerio hominis, sed Angeli cuiusdam ex illis, qui circa illum steterunt. Secundo, quod cum repente mutatus esset, et Baptismum serio postularet, potuit docere ipsum Pseudo-Presbyterum ritum legi- timum administrandi Baptismum, adeoque licet talis actio visa tuerit spectantibus in theatro tamquam subsannatio, potuit tamen revera cen- seri Baptismus serio collatus. Unde in Martyrologio Roman. legimus: cum Genesius mysteriis Christianorum illuderet, inspiratus a Deo re- pente conversus ad fidem, baptizatus est. Tertio denique, dici posset non fuisse forte verum Baptisma: licet enim Genesius non fuerit denuo baptizatus, iustificari tamen potuit per illam fidem charitate formatam, qua Catholicam Religionem animose professus est, et mar- tyrium subiit; unde forte non nisi eo quatenus baptizatus est Baptismo hominis, revera autem inundatus per Baptismum flaminis et sanguinis.

Urgebis. Revera Baptismus per iocum et ludum sine ulla inten- tione vera collatus, approbatus fuit ab Ecclesia: ergo praetacta solutio nulla. Probatur antecedens: nam Baptismus ab Athanasio adhuc puero ludi gratia collatus aliis pueris ratus habitus est, et validus ab Ale- xandro Episcopo Alexandrino, et ex Concilio Sacerdotum iudicatum est pueros illos non esse rebaptizandos, ut constat ex Ruffino, lib. 1. Ecclesiasticae Historiae, cap. 14. Alexander, inquit, collocutus cum Con- cilio Clericorum statuisse dicitur, illis, quibus per integras interrogationes et responsiones aqua fuerat infusa, iterari baptismum non debere, sed adimpleri ea, quae a Sacerdotibus ministrari mos est: idem testantur Socrates, lib. 1. cap. 11. Sozomenus, lib. 2. cap. 14. Nicephorus, lib. 3. cap. 14. Quod autem Baptismus ille collatus fuerit cum sola intentione exteriori, constat: quae nam enim potuit esse alia intentio in puero cum pueris colludente, et Episcopum simulante? igitur, etc.

Respondeo primo, negari posse antecedens, et illius probationem; historia enim illa non ita videtur certa: primo namque fuit a Ruffino scriptis man- data: ille autem eam dubiam habet, ut rem qua aliorum narratione vulgaretur, unde illam referens, ait: Fuerunt, etc. Secundo, auctores qui praedictam historiam referunt invicem non consentiunt: Socrates enim ait, quod Alexander praetergrediens ludentem Athanasium con- templatus fuerit: Sozomenus eum animadvertisse, cum Clericos con- vivas expectaret: Nicephorus autem, quod in loco sublimiori sedens hunc ludum observaverit. Tertio, idem Socrates ludum hunc puerilem narrans, praetermittit ea, quae spectant ad Baptismum, neque ullum verbum facit de aliquibus pueris ab Athanasio baptizatis.

Verum, cum Ruffinus memoret se illam historiam accepisse ab his, qui cum ipso Athanasio vixerunt; ideo, ne tot tantisque Auctoribus fides dene- getur, supposita ipsius rei veritate: respondendo dicendum, Athanasium baptizando habuisse intentionem faciendi quod facit Ecclesia: quod utique colligi potest, tum ex eo quod Athanasius tunc temporis licet dicatur puer, nihilominus non erat aetatis ita parum provectae, quin potuerit intentionem legitimam interiorem habere: tum quia de Atha- nasio speciatim Sozomenus tradit, quod Alexander non ita diu post eum Convictorem suum, et scribam constituerit; Nicephorus addit, quod non ita longo post tempore illum in Diaconorum ordinem ere- xerit. Cui consentit Socrates, scribit enim: cum iam tolerasset Atha- nasius, Alexander eum ordinavit Diaconum, Nicaeam duxit secum, ut ei in Concilio sibi esset in disputando subsidium: unde fit consequens Athanasium ad minimum fuisse 12. annorum, cum hunc Baptismum faceret: Alexander enim eum sibi reliquit successorem in Episcopatu Alexandrino; testatur autem Baronius eum mortuum fuisse anno Do- mini 326. Ludus autem ille, ut refert Rufinus, contigit anno 311. ac subinde ad minus 12. annorum puer erat Athanasius: qui cum aliunde esset eximia ingenii sagacitate ac solertia praeditus, facilè potuit in- telligere, quae necessaria erant ad Baptismum. Id confirmatur ex eo quod Ruffinus ibidem dicat, pueros ab Athanasio baptizatos, fuisse

Catechumenos; ac subinde iam de rebus fidei eruditos: ergo multo magis ipse Athanasius eas noverat. Tum quia idem Ruffinus narrat:

accersiti pueri, quaereret quis eis ludus, quid egissent, et quomodo: illi, ut talis habet aetas, pavidi negarunt primo: tum rem gestam ordine pandunt, et baptizatos esse quosdam Catechumenos fatentur per Athanasium, qui puerilis ludi simulatus fuerat Episcopus: Alexander diligenter ab iis, qui baptizati dicebantur, quid interrogati fuissent, quid respondissent: simul et ab eo, qui interrogaverat: ubi videt iuxta religionis nostrae ritum omnia constare, statuit ex Concilio Clericorum, iis, quibus aqua fuerat infusa, Baptismum iterari non debere, sed adimpleri ea, quae solent a Sacerdotibus.

Haec Ruffinus.

Sed Alexander non adhibuit hoc examen, nisi ut expenderet, an ba- ptizans habuisset intentionem faciendi quod viderat in Ecclesia fieri ab Episcopo baptizante: igitur, etc. Nec obstat, quod Baptismus ille fuerit per ludum collatus: ludus enim et iocus distingui potest du- plex: unus quo nulla res seria intenditur, sed tantum simulatio, fin- gendo videlicet facere, quod revera tamen non fit, ut cum in comoedia quis fingit se manducare, et lugere, cum tamen revera non manducet, nec lugeat: alius vero, quo ludus intenditur, tamquam finis extrin- secus actionis, nihilominus serio geritur id quod fit: quemadmodum histriones solent in theatris interdum cenam instruere ad celebrandas nuptias, ubi revera bibunt et comedunt, quamquam id praestent ad oblectandos spectatores. Hoc autem posteriori modo ludendo baptizabat Athanasius, dirigebat enim baptizandi intentionem ad recreationem et ludum quemadmodum Ministri avari Sacramenta conterunt propter comparandam pecuniam. Eadem solutione solvitur factum, quod narrat Nicephorus, lib. 3 cap. ult. ubi scribit:

Christianorum pueris, inquit, Hebraeus puer familiaris erat, et cum eis ad mare colentibus natandi incessisset cupiditas, consecutus est eos Iudaeus: tum per ludum pueri, nudum ad mare stantem baptizarunt, principio non invitum: postquam vero, et tertiam divini numinis appellationem nominarunt, et simul tertiam immersionem peregerunt, extrema lineae vestis textura discissa imaginario amictu tacto in capite eius arcanam, mysticamque galeam adumbrarunt. Deinde pro cereo dexteram ligno tenui armantes, quae eius sacri ritus sunt mysteria omnia absolverunt. Postremo et circum vicinum templum psallentes obambularunt, ut verum etiam templum ingressi sunt, sanctum munus receperunt. Idem porro ex aequo qui ita Baptismo initiatus erat, fecit. Quam rem per diligentem inquisi- tionem cognitam, qui ibi sacris praefuit; ad Ecclesiam Constantino- politanam renuntiavit: en etiam puer est accitus, cum quidam Iu- daei, ne id fieret, multa molirentur; atqui ibi quoque decretum, ut tantum ab illo, quod deesset iuxta mysterii executionem, comple- retur: et ita factum est, qui puer, ubi ad iustam aetatem pervenit, in sacerdotii Ordinem est allectus, et aedituus seu Custos maximi templi factus etiamnum ibi vivit.

Eadem, inquam, solutio, quae praecedens recurrit: ex hac enim narratione colligitur, quod isti pueri iam essent grandaevi, quippe cum natationi incumberent, et insuper quod suscipiens habuerit intentionem Baptisma revera accipiendi: di- citur enim volens illud accepisse: ac subinde validus fuit ille Bap- tismus, cum nec materia nec intentio in suscipiente et conferente deesset.

Dices 3. Si in Ministro Sacramenti requireretur interior intentio faciendi quod facit Ecclesia, maxime illa intentio dirigi deberet ad id quod facit vera Ecclesia: sed Baptismus collatus ab eo, qui non intendit facere, quod facit vera Ecclesia, non minus est validus: igitur ad validitatem Sacramenti talis intentio non requiritur. Maior constat. Minor probatur: haeretici valide baptizant: sed non intendunt facere quod facit Ecclesia Romana, quae sola est vera: sed Calvinistae v. g. tantum intendunt facere, quod fieri assolet in eorum secta et congregatione, quae non est Ecclesia vera, sed potius synagoga Sa- tanae: igitur, etc.

Nego minorem, et eius probationem distinguo: Calvi- nistae non habent intentionem faciendi, quod facit vera Ecclesia Romana, quoad effectum Sacramenti, puta impressionem characteris, gratiae sanctificantis infusionem, et realem peccatorum remissionem. Concedo: non enim existimant haec omnia per Baptismum fieri, et con- ferri: non intendunt facere quod facit vera Ecclesia. — Distinguo majorem: vera Ecclesia id intendit primario, et formaliter, nego: sic enim dumtaxat intendit sacrum opus, actum, et ritum sacramentale institutum a Christo, quem vera Ec- clesia ministrat et celebrat, nego: quamquam enim Calvinistae non credant Ecclesiam Romanam esse veram, nec in ministrando Baptismate intendant fa- cere quod illa praestat, et consequenter habeant intentionem materia- liter oppositam intentioni vera Ecclesiae, habent tamen intentionem ipsi formaliter conformem: illi siquidem intendunt facere quod Chri- stus instituit, et fieri mandavit: hoc autem ipsum est quod Ecclesia Romana in ministrando Baptismate intendit. Quamobrem Calvinistae, vel alii haeretici volunt facere quod Ecclesia vera formaliter facit: volunt enim facere quod facit Ecclesia Christi, licet in hoc errent, quod existiment illam Christi Ecclesiam non aliam esse, quam suam congregationem.

Instabis: Vera Ecclesia non tantum intendit actum Baptismi, sed etiam eius effectum, scilicet peccati remissionem, gratiae sanctifi- cantis infusionem: at haeretici istud non intendunt, ut concessum est: igitur non intendunt facere quod facit vera Ecclesia.

Distinguo maiorem: vera Ec- clesia id intendit primario, et formaliter, nego: sic enim dum- taxat intendit sacrum opus, actum, et ritum sacramentalem: id in- tendit materialiter, consequenter, seu secundario, concedo. Et similiter distincta minore, neganda est consequentia, non enim est necessum, quod Ecclesiae Ministri facere et directe intendant id omne quod intendit Ecclesia, licet hoc laudabile sit. Unde Baptismus a Pelagianis collatus admissus fuit ab Ecclesia, quamquam ipsi in conferendo Ba- ptismate non intenderint remissionem peccati originalis, quod non agnoscebant.

Conclusio tertia. — HABITUALIS INTENTIO NON SUFFICIT AD VALIDAM SACRAMENTI ADMINISTRATIONEM, VIRTUALIS AUTEM EST SUF- FICIENS, ACTUALIS VERO EST PERFECTISSIMA. Haec est communis apud Theologos; eamque tradit Subtilis Doctor, in 4. dist. 6. num. 3. ubi ait:

Dico quod sola intentio habitualis non sufficit in Baptismate, quin propter istam non dicitur actus eius, licet sit conformis illi habitui actus humanus. Nam si aliquis habeat habitum inclinantem ad desiderium sanitatis, si curatur nullo modo intendens sanitatem, sed ad ludum, non dicitur consequi sanitatem per aliquem actum humanum, sed casualiter vel fortuito, non magis, quam si non habuisset intentionem ad sanitatem: ergo sola intentio habitualis non sufficit respectu finis actus humani, ut humanus est. Neque re- quiritur in baptizante semper intentio actualis, quia non obligavit Deus hominem ad impossibile, vel nimis difficile, cuiusmodi est non distrahi, quia secundum Augustinum, 3. De Lib. Arb. Non est in potestate nostra, quin risis tangamur. Nec etiam plus obligavit Ministrum in illo actu, quam in exequendo actus aliorum Sacra- mentorum. In conficiendo autem Eucharistiam, quae est excellenti- simum Sacramentum, non obligavit hominem ad non distrahi, quia prius intendens celebrare, licet in proferendo verba Sacramentalia distractus sit, vere tamen conficit. Ex his concludo, quod sufficit in baptizante intentio virtualis, hoc est, quod aliquando habuerit intentionem actualem, ex qua descendit tunc vere actus baptizandi, sive in isto actu habet intentionem actualem, vel aliquam ex ea descendentem, sive non. Intelligo autem, quod descendit iste actus absque omni motu voluntatis contrario interveniente. Sic ut si induens se ad Missam, intendens celebrare secundum usum Romanae Eccle- siae, et ex isto procedat continuo forte secundum aliquem habitum de- relictum in phantasia, cum magna distractione, vere facit ea, quae ne- cessaria sunt ad istum actum Sacramentalem, qui est conficere.

Probatur autem Conclusio: quia (ut diximus) Minister in Sacra- mentis debet operari humano modo, hoc est, cum deliberatione et iudicio: sed res, quae fit cum intentione tantum habituali, non fit semper cum deliberatione et iudicio, ebrius enim et furiosus multa potest exequi ex habitu aliundo comparato. Deinde, habitualis intentio est indifferens ad hunc aut illum effectum, nec determinari potest ad unum potius, quam ad alterum, nisi accedat quaedam actualis adver- tentia mentis, et deliberatio voluntatis: si quis enim habitu miseri- cordia praeditus, nihil de eleemosyna cogitans, proiiciat pecuniam, quam pauper accipiat, illa pecuniae proiectio et collectio non censetur actus misericordiae, quia fit absque advertentia rationis et delibera- tione voluntatis: unde sequitur, quod si quis dormiens, aut amens ex contracto habitu baptizaret, aut verba consecratoria proferret super debitam materiam, nullus esset Baptismus, nullaque consecratio, cum ipse potius ageret ex impetu, et operaretur instar naturae, non vero modo humano et voluntario.

Dices 1. Intentio habitualis sufficit ad suscipiendum Sacramentum: igitur et ad conferendum. Probatur antecedens: si furiosus aut amens per lucidum intervallum postulaverit Baptismum, deinde turore aut amentia corripiatur, non tantum potest, sed etiam debet ei Baptismus conferri, quoniam ille censetur habere intentionem habitua- lem suscipiendi Baptismatis: igitur, etc.

Nego consequentiam: plura namque requiruntur ad conferendum Sacramentum, quam ad suscipiendum; quia suscipiens se habet ad modum patientis, non agentis; ideo in eo solum desideratur, quod non ponat obicem per reluctantiam volun- tatis. Qui vero Sacramentum ministrat, cum habeat rationem agentis, ideo tenetur per operationem humanam Sacramentum administrare, et eius materiam et formam ad esse Sacramenti determinare: id autem fieri nequit, nisi sit in eo voluntatis actus, cum actione Sacramentali coniunctus, quo velit implicite vel explicite facere quod facit vera Ec- clesia; ac subinde necessum est, quod eius actio vel habeat annexam illam intentionem, vel saltem ex eius virtute procedat.

Dices 2. Si quis ebrius ex habitu percutiat aliquem, eius intentio sufficit, ut ei deputetur ad peccatum, et subiiciatur poenae: igitur pari ratione illa intentio habitualis sufficiet ad bonum aliquod opus prae- standum, et consequenter ad validam Sacramenti confectionem.

Nego consequentiam: nam illa percussio non vertitur vitio, nec im- putatur ad culpam, pro tempore quo ebrius aut amens eam elicit in amentia aut ebrietate, sed solum propter pravam habitudinem et voluntariam consuetudinem ac complacentiam: haec autem de actione Sacramentali dici non possunt; nam illa aestimari debet ex tempore, quo elicitur; quippe cum eius materia et forma, ex se indifferentes, de- terminari debeant ad esse Sacramenti per intentionem conferentis.

Probatur secunda pars, nempe quod actualis intentio sit suficien- tissima et omnium optima; omnis enim intentio sufficiens ad Sacra- menti veritatem in actuali fundatur, et ab ea vim suam accipit. Unde Minister eniti debet eam habere ministrando, quia tendere debet ad ministerii sui perfectionem. Haec tamen non est omnino necessaria; Deus enim iustior est, quam qui ad impossibilia obliget: at est im- possibile Ministrum habere semper actualem intentionem in admini- stratione Sacramenti; mentis enim evagatio prohiberi non potest; nam humanum ingenium adeo lubricum est et inconstans, ut suam in una re cogitationem diu retinere non possit: in potestate nostra quippe non est, ut variis sensibilibus obiectis subinde non afficiamur, et ad diversa phantasmata non distrahamur.

Tertia pars denique constat, nempe quod intentio virtualis suffi- ciat. Ut enim actio Sacramentalis fiat debito modo, sufficit quod fiat cum ea deliberatione, quae requiritur, ut actio sit moralis et humana: at ad id sufficiens est intentio virtualis, ut omnes fatentur, ac proinde etiam sufficit ad legitimam Sacramenti ministrationem. Hanc verita- tem probat Doctor eadem dist. 6. qu. 6. num. 2. ubi ait:

Si aliquis intendit in principio Missae celebrare Missam, si postea est distra- ctus, non habet actualem intentionem, quando est distractus; patet, quia non intelligit tunc illud in actu: ergo nec vult illud in actu. Nec habet tantum intentionem habitualem, quia talem habet dor- miens: habet ergo se medio modo: et hanc eius dispositionem ap- pello intentionem virtualem, quia scilicet virtute alicuius intentionis prius habitae actualiter, facit omnia quae facit, ex illa tamquam ex radice: ita quod illa intentio actualis fuit principium ordinatum ad omnes istos actus, et habet in se virtualiter intentionem propriam cuilibet istorum actuum, sicut intentio finis habet in se virtualiter intentionem propriam cuiuscumque ordinati ad finem: et pro tanta manente intentione cuiuscumque ad finem ordinati, manet ista in- tentio actualis prima, virtualiter in omnibus istis. Hoc modo intendens ire ad S. Iacobum, ex intentione huius finis ordinat multa alia necessaria ad illum finem. Exequens autem illa ordinata, non semper cogitat de S. Iacobo, nec de reverentia eius. Dicens tamen, quod semper meretur, quia vel habet intentionem eo- rum, quae sunt ad finem, cuius est illa prima intentio, vel habet actus aliquos sequentes ex illis intentionibus; licet cum illis actibus concurrant aliqui actus distrahentes, et ab intentione illa prima, et ab intentionibus propriis eorum, quae sunt ad illum finem, sicut de- claratum est in 2. dist. 11. et in 3. dist. 15. ubi dictum est, quod forte Martyres in actu sustinendi martyrium non habuerunt inten- tionem, nisi istam virtualem, quia immensitas poenarum absorbebat forte usum rationis; ista tamen perpessio poenarum erat quidam ef- fectus derivatus ex intentione servandi fidem Dei; et ideo dum du- rabat passio, durabat semper ista intentio virtualiter, sicut in af- fectu.

Ex his sequitur, ad valorem Sacramenti requiri intentionem di- rectam in Ministro, qua velit actionem Sacramentalem et rem sacram ac religiosam perficere ac celebrare; nam Minister in Sacramentis debet operari humano modo; ac subinde cum deliberatione et iudicio: sed id quod fit cum intentione tantum indirecta non censetur fieri hu- mano modo: igitur qui vellet tantum actionem Sacramentalem in alia, puta Baptismum in largiore vini potu, quia videlicet experimento com- pertum habet, se toties moveri ad Baptizandum, quoties largius biberit, non baptizaret.

Sequitur secundo, aliqua Sacramenta valide ministrari sub con- ditione de praesenti, vel de praeterito; siquidem ius Canonicum de- cernit cap. 2. De Baptismo, valere Baptismum conditionatum; nam de quibus dubium est, an Baptizati fuerint, baptizantur his verbis prae- missis: Si Baptizatus es, non te baptizo: sed si nondum Baptizatus es, ego te baptizo, etc. Ratio autem huius assertionis est, quia illa con- ditio de praesenti vel de praeterito transit in absolutam, iuxta illud Instit. de Verb. oblig. §. Conditiones, quae ad praesens, vel praeteritum referuntur, aut statim infirmat obligationem, aut omnino non differunt. Veluti, si Titius Consul fuit, vel Sanctus Naevius vivit, dare spondes? Nam si ea ita non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se ha- bent, statim valet. Quae enim per rerum naturam sunt certa, non mutant obligationem, licet apud nos incerta sint. Ita Ius Civile, quo utitur Ecclesia, nisi sacris Canonibus contradicat, cap. 1. De novi operis nuntiatione ibi. Quia vero sicut leges non dedignantur sacros Canones imitari, ita et sacrorum statuta Canonum Principum consti- tutionibus adiuvantur.

Secus autem est de intentione conditionali pro futuro, maxime de ea conditione, quae humano modo cognosci non potest, puta si Sacerdos hac conditione paenitentem absolveret: absolvo te, si es praedestinatus, vel si non sis denuo peccaturus; nam illae con- ditiones suspendunt actum Sacramentalem: quod enim ut existat, pendet ab eventu alicuius effectus ponendi, non potest dici existere, quamdiu suspenditur positio eiusmodi effectus: sed ita est de eiusmodi intentione conditionali pro futuro contingenti: igitur, etc. Nec refert, quod conditio de futuro contingenti non minus sit in se certa, quam quae est de praeterito et praesenti ; nam conditio de futuro, quaecumque illa sit, suspendit intentionem; nec talis conditio potest dici efficax, quamdiu non ponitur effectus: conditio enim de futuro iuxta commu- nem concipientium modum apponitur ad suspendendum effectum, donec impleatur.

Sequitur tertio, requiri quod Ministri intentio sit determinata circa materiam ac subiectum, saltem in specie. Non tamen requiritur, ut sit determinata ad subiectum vel personam in particulari, si ma- trimonii Sacramentum excipias.

Prima pars constat, quia actio sa- cramentalis debet procedere ex intentione Ministri: at ita non proce- deret nisi versaretur circa materiam determinatam, et subiectum capax suscipiendae illius actionis sacramentalis; alias enim actio illa esset omnino vaga, et absque deliberatione, et iudicio.

Addo quod formae Sacramentorum designent aliquod subiectum praesens, ut constat ex his verbis: Ego te baptizo, etc. Absolvo te, etc. Hoc est Corpus, etc. Nam illae particulae te, et hoc, aliquam personam aut rem praesentem demonstrant. Hinc fit, ut si Sacerdos habeat prae manibus duas for- mulas, et unam dumtaxat intendat consecrare, non determinando quae- nam illa sit, neutram consecrabit: quia intentio non est determinata, sed vaga et indifferens. Si vero putet se unam habere prae manibus, et revera duas habeat, modo velit consecrare id quod habet prae ma- nibus, utramque consecrabit.

Secunda pars est etiam evidens, quia non potest melius colligi, qua debeat esse sacramentalis intentio, quam ex formis Sacramentorum: atqui ex his non apparet, quod illa intentio debeat esse determinata in individuo, quia valida est illa forma circa quodlibet subiectum capax Sacramenti suscipiendi. Unde si Paulus accedat ad deponenda sua peccata coram Sacerdote, qui existimat il- lum esse Petrum; quamquam Sacerdos intendat absolvere eum, quem existimat esse Petrum, non minus valida erit absolutio.

Tertia pars tandem apparet: cum enim in matrimonio coniuges sibi mutuo tra- dant potestatem suorum corporum in individuam vitae societatem, ra- tio et aequitas humani contractus postulat, ut determinatio intentionis feratur in subiectum in particulari: iniquum enim esset, ut quis ar- ctissimo matrimonii vinculo usque ad propriam, vel coniugis mortem, iungeretur personae, cuius affectus et mores nullatenus novisset.

Petis: an qui cum impedimento legitimo, puta defectu examinis praevii, irregularitatis, litterarum dimissoriarum, patrimonii, aut be- neficii, etc. accedunt, ut ordinentur ab Episcopo, revera Ordines su- scipiant, quando ut plurimum fieri assolet, Episcopus per Ministrum de- nuntiat publice se non intendere eos ordinare?

Respondeo, quod si illa intentio non sit tantum comminatoria, sed absoluta, tales non suscipiunt Ordines: quia intentio praerequisita ad valorem Sacramenti, nempe actualis, aut virtualis, hic non occurrit: non quidem actualis, quia circa illos Episcopus habet intentionem contrariam, nempe eos non ordinandi. Non etiam virtualis, quia haec fundatur in actuali praecedente non revocata; specialis enim intentio in individuo deter- minata generali derogat: at intentio Episcopi de ordinandis his, qui praesentes sistuntur, est tantum generalis; intentio vero non ordinandi repulsorum, est specialis, quae Episcopum determinat, ut hunc effec- tum determinate nolit. Igitur eorum ordinatio censetur nulla.

Nec refert quod Episcopus exerceat eundem actum ordinationis imponendo ma- nus porrigendo instrumenta, et formam proferendo tam circa repulsos, ac circa receptos: nam id exercet solum materialiter, non autem for- maliter: quemadmodum Sacerdos, qui sacros Missae ritus dicit, ea- dem consecrationis verba profert super debitam praesentem materiam; nec tamen consecrat, quia non profert ea formaliter, seu cum formali intentione consecrandi: idem enim potiori iure dicendum de Episcopo respectu eorum, quos non solum non intendit ordinare, sed absolute et positive non vult eis ordines conferre.

Sed an requiras ex quo iudicari possit, an episcopalis illa declaratio sit tantum comminatoria, vel absoluta?

Respondeo, istud esse maxime respiciendum ab ipso Episcopo, si adhuc in vivis perse- veret: si autem obierit, eius intentio colligi debet ex verbis, quibus suam mentem declararit. Si autem ex eis illius mens certo colligi non possit, praefata ordinatio haberi debet ut dubia, et ordinatus tamdiu cessare debet ab officio, donec sub conditione iterum ordinetur.

Mens mihi fuerat hic resolvere, quaenam sit Sacramentorum revi- viscentia, quaeve dispositiones ex parte suscipientis ad debite accipien- dum Sacramentum desiderentur; verum cum diversa sit Sacramento- rum efficacitas, diversamque dispositionem requirere videantur: ideo convenientius duxi harum quaestionum enucleationem ad Disputationes speciales de singulis Sacramentis differre: ac subinde haec de Sacra- mentis in communi dicta sufficiant.

IMPRIMATUR: Fr. ALBERTUS LEPIDI O. P. S. P. A. Magister. IMPRIMATUR: IOSEPH CEPPETELLI, Archiepiscopus Myrensis, Vicesgerens.