Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

Notandum 1. Circa institutionem Sacramentorum duplicem potestatem distingui posse: aliam quidem auctoritatis, aliam vero ministerii. Potestas auctoritatis dicitur, qua est independens a quacumque alia, et per propriam virtutem quaedam eligat signa, eisque gratiam producendi vim et efficaciam confert. Potestas vero ministerii est illa delegata virtus a principali causa ad Sacramentorum vel confectionem, vel administrationem. Insuper potestas ministerii duplex statuitur: una quidem principalis excellentiae: alia vero communis. Principalis excellentiae ea est, quae competit alicui cum singulari praerogativa supra caeteras causas, quae ad Sacramentorum vel designationem vel confectionem concurrere possunt. Potestas vero ministerii communiter dicta ea est, quae competit cuilibet ministro, quatenus dumtaxat minister est Sacramentorum, hoc est administrator et dispensator. Hinc duplex exsurgit difficultas: prima, utrum solus Deus conferre possit alicui creaturae potestatem auctoritatis instituendi Sacramenta, puta humanitati Christi: seu utrum Christus Dominus quatenus homo ex sua virtute habuerit principalem potestatem excellentiae.

Notandum 2. Ex Doctore in d. dist. 1. q. 3. num. 1. quod aliud sit signum practicum instituere ad producendam gratiam: aliud vero illud signum reddere certum et efficax ad eandem gratiam producendam.

Possibile enim est, inquit Doctor, quandoque aliquem non veracem uti illo signo: signationem enim habet ex institutione: sed quod sit certum, non habet nisi ex determinatione alicuius causae operantis illi signo ad causandum significatum; v. g. si ab aliquo legislatore instituatur in politia sua pro signo pacis tactus manus, vel huiusmodi, etsi ex ista impositione habet istud signum, quod practice significet pacem, tamen si alius non verax potest uti isto signo, istud signum non est certum ex impositione legislatoris; sed remanet aequivocum: quandoque scilicet verum, quando habet concomitans signatum, quandoque falsum; falsus enim utitur isto signo, sive signato, sicut uteretur signo speculativo, sive signato, dicendo: concedo tibi delectionem meam, habens aliud, scilicet oppositum, in monte.

Haec Doctor, quibus significat duo esse in Sacramentorum institutione distinguenda: primum est signi sensibilis designatio ad gratiam significandam et conferendam: secundum est virtus et efficacitas illius signi, ratione cuius dicitur certo et infallibiliter gratiam significare, et inferre, quantum est in se. Primum autem se habet dumtaxat incomplete et imperfecte ad institutionem Sacramenti; quippe cum de ipsius ratione sit, non solum quod sit signum gratiae sanctificantis, sed quod sit signum certum et efficax illius, quod utique obtinere non potest, nisi ab eo qui habet virtutem physicam producendi gratiam, et eam productionem huic signo annectendi.

Notandum 3. Sacramenta duobus modis a Deo censeri posse instituta, nimirum vel immediate per seipsum; vel mediate per aliquem Angelum, aut hominem. Immediate quidem, puta si Deus designaret aliquod signum sensibile, ad cuius applicationem certo et infallibiliter produceret et conferret gratiam. Quod utique fieri potest duobus modis: nempe vel immediate a Deo, ut Deus est, vel a Deo quatenus est Deus-homo, id est, quatenus divina persona, qua immediate ea Sacramenta instituit, in assumpta humanitate subsistit. Quod rursus concipi potest duobus modis: primo, ita ut illa designatio Sacramentalis signi, et vis ei annexa producendi gratiam, tota retundatur in personam divinam; sola autem illius manifestatio fieret per humanitatem assumptam; vel ut ipsa assumpta humanitas a divina persona communicatam habeat virtutem eiusmodi signa efficacia instituendi, quasi sibi propria, ita ut huius institutionis censeatur causa princeps. Similiter Deus concipi potest instituere Sacramenta mediate duobus modis; nempe vel incomplete, si videlicet concederet alicui creaturae facultatem designandi et assumendi aliquod signum sensibile, ad cuius praesentiam et positionem ipse certo et infallibiliter gratiam produceret: vel complete, si nempe ipsi creaturae, cui concedit facultatem signum instituendi, concederet etiam vim et efficaciam producendi gratiam.

His ita praemonitis, tria supersunt statuenda; primum, quod solus Deus potestatem auctoritatis ac principalem habeat instituendi Sacramenta proprie dicta, ita sibi propriam et peculiarem, ut nulli creaturae possit eam delegare: secundum, quod Christus Dominus quatenus homo non sit causa princeps et physica, sed moralis institutionis Sacramentorum: tertium, quod omnia Sacramenta quatenus est Deus immediate instituerit.

Conclusio prima. — SOLUS DEUS COMPLETE ET PROPRIE POTEST INSTITUERE SACRAMENTA. Haec est Doctoris loco supra laudato, num. 5 ubi ait:

Quantum ad signationem, possibile esset quod ab aliqua creatura institueretur Sacramentum, quia sicut posset homo imponere signum speculativum effectus Dei, ut patet de ista oratione; Deus causat gratiam in anima, ita posset imponere signum, quod practice signaret Deum invisibiliter agere: sed non posset dare illi signo, quod esset regulariter certum: non enim potest dare certitudinem alicui signo practico, nisi in cuius potestate est posse causare signatum illius signi: solus autem Deus potest se determinare ad causandum effectum sibi proprium: ergo solus Deus potest dare certitudinem signi practici sui effectus. Sic ergo patet, quod a Deo solo potest institui Sacramentum, quantum ad signum certum.

Et infra num. 6. ibi:

quod si hoc signum certum est de ratione Sacramenti, uti videtur ex illa particula, efficax, sequitur, quod de ratione eius proprie dictae, a solo Deo possit institui. Si autem est de ratione eius, etc.

Quibus verbis Doctor satis aperte docet solum Deum posse Sacramentum instituere: quippe cum solus virtutem habeat gratiam infallibiliter producendi ad applicationem et positionem alicuius signi, quamquam posset committere purae creaturae designationem alicuius signi practici, ad cuius praesentiam ipse gratiam sanctificantem conferret: haec autem, ut diximus, designatio esset dumtaxat Sacramentum imperfectum ex parte ipsius designantis, qui enim tale signum determinaret, ex se non haberet vim illud signum efficax et practicum efficiendi, sed id necessario praestandum esset a Deo, ac subinde solus Deus potest auctoritative instituere Sacramenta. — Qua utique ratio sic formari potest: ille tantum auctoritative potest instituere Sacramenta, qui potest virtutem Sacramento tribuere, et significatum per illud effectum producere: atqui solus Deus potest virtutem tribuere Sacramento, et illius effectum, nempe gratiam sanctificantem, et peccati remissionem producere: igitur, etc. Maior constat. Minor probatur illis omnibus Scripturae textibus, quibus Deus asseritur solus gratiae sanctificantis et iustificationis auctor. Sicut Iob 14. Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? nonne tu qui solus es? Et Psal. 83. Gratiam et gloriam dabit Dominus, etc.

Dices 1: Sacramenta legis naturae erant signa pro arbitrio ab hominibus fidelibus ad suae fidei obtestationem assumenda: Sacramenta vero legis scriptae sicut et ipsa lex Moysi consignata fuerant per Angelos: igitur Sacramenta possunt institui a creaturis. — Respondeo ad primum, ex eo solum inferri, quod determinatio signorum Sacramentalium fuerit ex voluntate humana, non vero quod ab ea penderet Sacramentorum institutio: Deus enim voluit et immediate per se ipsum instituit, quod homines tempore legis naturae assumerent ad suam sanctificationem signa sensibilia, ad quorum positionem ipse gratiam produceret, non vero quod homines illis signis tribuerent vim producendi gratiam. Ad secundum dico, legem et Sacramenta legis Mosaicae idem dici, tradita per Angelos, non quod legem istam condiderint, aut Sacramenta illa instituerint propria auctoritate, sed tantum quod eorum fuerint promulgatores.

Dices 2: Qui potest producere effectum Sacramenti potest etiam instituere Sacramentum: sed Ecclesiae Ministri producere possunt effectus Sacramentorum: igitur, etc.

Maior constat ex dictis. Minor vero probatur: effectus Sacramentorum est, ut homo purgetur a peccatis, illuminetur, et perficiatur per gratiam: sed purgare, illuminare, et perficere pertinet ad Ecclesiae Ministros, ut docet S. Dionysius in lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 5: igitur, etc. — Nego minorem, et cuius probationem distinguo: purgare, illuminare, et perficere per se immediate est effectus Sacramentorum, concedo: mediate tantum, nego. Similiter distincta minore, neganda est consequentia: purgatio enim, quae attribuitur Ecclesiae Ministris, non est immediata: illi namque ideo purgare dicuntur, quia spiritus immundos eiiciunt a coetu fidelium, et catechismis, ac sacris admonitionibus disponunt ad Sacramentorum receptionem; similiter illuminant populum Dei, non quidem per se illuminando singulorum animas, aut gratiam infundendo, sed rerum Dei praedicando, et Sacramenta subministrando.

Dices 3: Ex S. Augustino, Tract. 6. in Ioan. circa medium: Baptismus Ioannis erat Baptismus hominis: sed Baptismus Ioannis erat verum Sacramentum: igitur homo potest instituere verum Sacramentum. Maior est ipsius S. Augustini; ait enim:

Aliud est, inquit, baptizare per ministerium, aliud per potestatem; baptismus enim talis est, qualis est ille, in cuius potestate datur: non qualis est ille per cuius ministerium datur: tale erat baptisma Ioannis, qualis Ioannes: Baptisma tamen iusti hominis, sed qui accepit a Deo talem gratiam, ut dignus esset praeeire Iudicem: tale autem baptisma Domini, qualis Dominus, etc.

— Respondeo negando minorem: Baptismus enim Ioannis non habebat vim conferendi gratiam sanctificantem, nec remittendi peccata, ut probabimus agendo de Baptismo.

Dices denique: Creatura potest designare aliquod signum, ad cuius praesentiam Deus infallibiliter produceret gratiam: sed hoc sufficit ad rationem Sacramenti: igitur creatura potest instituere Sacramentum.

Probatur maior auctoritate S. Augustini loco supra laudato, ubi ait:

Potuit autem Dominus noster Iesus Christus, si vellet dare potestatem alicui servo suo, ut daret baptismum suum tamquam eius, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo, translato in servum, quantam ipse haberet baptismus datus a Domino, etc.

— Respondeo ad minorem cum Doctore loco supra laudato n. 6. quod si haec ad rationem Sacramenti sufficiant, revera quidem pura creatura poterit ex commissione Dei instituere Sacramenta; et hac ratione conciliari poterit sententia Doctoris cum opinione Doctorum Angelici et Seraphici asserentium posse Deo creaturae committi virtutem, et facultatem instituendi Sacramenta; si nempe haec institutio sumatur praecise tantum, ut est designatio formae et materiae sensibilis, et ut praescindit a certitudine et efficacia respectu effectus. Quod utique patet, quia sic aliqui statuunt remedium legis naturae fuisse institutum, ut in potestate cuiuslibet esset assumere quamlibet rem ad protestationem fidei. Sic Christle per potestatem excellentiae instituit Sacramenta, qua homo, et sicut Ecclesiae data est potestas instituendi ritus et solemnitates Sacramentorum, ita potuit committi potestas designandi materiam et formam: tamen non inde sequeretur certitudo et efficacia signi instituti, sed ex decreto Dei, quo determinaret concurrere infallibiliter ad productionem effectus significati: igitur signa sic instituta haberent quidem suam designationem a pura creatura, suum vero effectum a Deo: et sic creatura esset quidem auctrix institutionis signi, Deus vero esset auctor effectus significati. — Nec aliud certe voluit S. Aug. verbis in obiectione laudatis, ut constat ex sequentibus: ait enim:

Hoc noluit idem, ut in illo spes esset baptizandorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Voluit ergo servum ponere spem in servo. Ideo clamabat Apostolus, cum videret homines colentes ponere spem in seipso: Numquid pro vobis Paulus crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? Baptizavit ergo tamquam minister, non tamquam ipse potestas. Baptizavit autem Dominus tamquam potestas.

Quibus patet S. Augustinum nolle eam potestatem primariam et absolutam interius per Sacramenta sanctificandi potuisse communicari servo. Enimvero si talis concederetur, nihil prorsus sequeretur absurdi, si quis in eo spem collocaret. Solum itaque voluit potestatem Sacramentalem conficiendi ac ministrandi nomine proprio conferentis, v. g. Ego te baptizo in nomine Claudii, vel meum tibi confero baptismum, potuisse quidem conferri servo, sed non fuisse conveniens, ne servus verbis ipsis deceptus in baptizante spem suam, non autem in Deo principali causa reponeret.

Conclusio secunda. — CHRISTUS DOMINUS QUATENUS HOMO ERAT TANTUM CAUSA MORALIS, ET MERITORIA INSTITUTIONIS SACRAMENTORUM.

Probatur: Christus Dominus aliquam causalitatem habuit circa Sacramentorum institutionem: sed non habuit physicam: ergo moralem.

Maior patet quia, ut probabitur Concl. sequenti, ipse omnia Sacramenta instituit. Minor vero probatur: causalitas physica vel est principalis, vel instrumentalis: sed neutram habuit. Nimirum quidem principalem: tum quia solus Deus est causa principalis iustificationis, ut colligitur ex his Scripturae textibus, Iob 14. Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? nonne tu qui solus es? Isaias 43. et Osee 13. Non est absque te Salvator. Nec solvitur dicendo, eos textus solum innuere Deum esse causam primam iustificationis: siquidem licet Deus sit causa prima calefactionis, inepte tamen diceretur: quis potest calorem facere? nonne tu qui solus es? cum ignis pariter ad calorem efformandum concurrat. Tum quia si Christi humanitas esset causa principalis gratiae per Sacramenta producendae; maxime vel ex innata sua virtute, vel divinitus indita.

Non primum: quippe cum illius humanitas eiusdem sit speciei ac ordinis naturalis, cuius sunt caeteri; gratia autem sit ordinis supernaturalis, et cuiusvis naturae vires excedens. Non etiam secundum: id enim haberet vel a gratia habituali, vel ab unione hypostatica. Non primum; alias quilibet iustus talem habere posset firmitatem; quippe cum habeat gratiam Christi gratam in specie similem. Nec obstat maior intensio gratiae Christi; quia non mutat naturam et vim efficiendi; forma enim intensior id solum habet, ut intensiorem effectum possit edere; quem remissior non ederet ratione maioris resistentiae in subiecto, quod in praesenti locum non habet. Nec etiam secundum, quia per illam unionem natura non mutatur substantialiter, ac proinde nullam vim physicam accipit, quam ex se non haberet: sed Deus ratione unionis ei tantum assistit, qua divina assistentia et unione fit ut humanitas sit causa moralis, meritoria et impetratoria gratiae, quam alter iustus ratione suorum operum et sua gratia, impetrare et obtinere non posset. Haec autem moralis causalitas non debet immutare physice Christi humanitatem; sed sufficit ut Deus per extrinsecum respectum eam dignam efficiat id obtinendi quod postulat; sicut regia dignitas non immutat physice naturam Reginae, quae aliquid a lege obtinet ratione talis dignitatis, quod alteri non concederetur, v. g. Esther. Sic Christus exauditus est pro sua reverentia, inquit Apostolus; ut autem esset causa secunda et physica efficiens ratione unionis hypostatica, oporteret ut aliquid reale et physicum in eam ab unione ipsa effunderetur, alioquin immutata manens physice, nullam physicam activitatem ab unione obtineret.

Dices 1: Illa est causa principalis, cui per se assimilari debet effectus: sed nostra iustificatio in hoc consistit, ut nos assimilet Christi humanitati, iuxta illud ad Rom. 8. Praedestinavit nos conformes fieri imagini (id est humanitati) Filii sui. Ergo, etc. — Nego maiorem; siquidem Deus uti potest tamquam instrumento gratia unius iusti ad producendam gratiam in altero iusto; et tunc effectus esset similis causae illi morali, et causa illa non esset principalis.

Dices 2: Quidquid est principium universale nostrae iustificationis est eius causa principalis: sed talis est Christus; in plenitudine enim eius omnes nos accepimus. — Nego maiorem; et ad minorem dico, Christum idem dici causam universalem iustificationis, quia meruit ut homo omnem gratiam, quam ut Deus producit.

Urgebis: Ex hoc plura sequuntur absurda: primo enim sequitur Christum non differre a reliquis ministris, qui etiam sunt causae instrumentariae: secundo, si solum esset instrumentum morale, non deberet prius esse iustus, et Deo gratus, instrumentum enim non debet habere formam quam in alio producit; quo fit ut etiam Sacerdos, licet sit in peccato mortali, conferat gratiam, et a peccatis solvat, quia tantum est instrumentum: tertio, sequeretur nostram gratiam esse perfectiorem gratia et iustificatione Christi; effectus enim semper est nobilior instrumento, quo producitur. — Nego has omnes consequentias.

Primum quidem, quia licet per instrumentariam virtutem non differant, differt tamen quia ipse per verum meritum de condigno impetrat a Deo gratiam: caeteri autem per nullum sui meritum, sed per Sacramenti virtutem gratiam producunt. Secundam pariter, quia gratia et sanctitas vere praerequiritur in Christo, ut vere impetret; secus si tantum ut Sacerdos ministraret ea, ex quorum collatione gratia infallibiliter confertur. Tertiam denique, id enim verum est de instrumentis physicis, non de moralibus, et impetrativis: cum enim dona iniquorum non probet Altissimus, nec peccatores exaudiat, hinc ut quis ab eo petita excipiat, iustus et ei gratus esse debet.

Dices 3: Christus est iustus per essentiam, habet enim sanctitatem ex propriis, non autem per participationem: sed quod est tale per essentiam est causa principalis caeterorum, quae talia sunt per participationem. — Distinguo maiorem: quatenus Deus-homo habet sanctitatem a se, non ab alio emendicatam, concedo: quasi eius humanitas haberet iustitiam a se, non vero a divinitate mutuatam, nego. Similiter est distinguenda maior: quae suapte natura talia sunt, concedo: quae tantum ab alio, nego. Humanitas autem Christi suapte natura sancta non est, sed per gratiam habitualem internam, et per externam Dei assistentiam ab unione profluentem, qua eam physice non immutant, nec proinde aliquam efficacitatem physicam ei conferunt.

Nec est etiam causa instrumentalis physica: tum quia, ut dictum est, humanitas non habet physicam activitatem in gratiam: tum quia, ut intra dicetur fusius, nulla creatura habere potest efficacitatem naturalem erga gratiam, et ea quae sunt ordinis supernaturalis. — Restat itaque inferendum Christum tantum esse causam moralem et meritoriam. Meritoriam inquam, quippe cum (inquit Doctor in 4. dist. 2. q. 1. n. 7) ille sit causa meritoria Sacramentorum, qui signis a se institutis meruit efficacitatem gratiae producendae: at Christus ut homo id meruit. Probatur: Deus ab hominibus offensus decreverat talem offensam non condonare, nec aliquod auxilium ad eam expiandam concedere, nisi prius divinus honor repararetur, iustitiaeque divinae factum fuisset satis, per oblationem alicuius tantum honoris Deo tribuentis quantum hominis peccatum abstulerat: sed id praestitit Christus, seipsum offerendo ut nos redimeret ab omni iniquitate: imo ut ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia, ut copiosa apud eum esset redemptio: ergo, etc. — Confirmatur, nam omnis Sacramentorum efficacitas provenit ex passione Christi: igitur est eorum causa meritoria. Probatur antecedens: ab eo Sacramenta habent suam efficacitatem, a quo habent quod gratia ad eorum collationem regulariter et infallibiliter producatur: atqui id habent meritorie a passione Christi. Maior constat: siquidem non alia est Sacramentorum efficacitas. Minor probatur: omnis gratia hominibus conferenda solum confertur intuitu et virtute Christi meritorum. Unde S. Ioannes: Gratia et veritas per Iesum Christum, et rursus: De cuius plenitudine omnes nos accepimus: ergo maxime ratione completorum Christi meritorum: sed Christi merita non fuerunt completa nisi per mortem et passionem, quae fuit nedum rite passibilis terminus, sed et signaculum et complementum eius meriti. Licet enim nomen Iesu ei fuerit inditum in Circumcisione, et prius ab Angelo praenuntiatum quam nasceretur: attamen in sola passione eius nominis perfectam virtutem assecutus est, iuxta illud Apostoli: Christus humiliavit semetipsum, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis: propter quod, etc. Cum ergo Salvatoris nomen nonnisi per mortem perfecte fuerit assecutus, inferendum est ab eius morte nostrae salutis media, qualia sunt Sacramenta, suam duxisse virtutem et originem. Idipsum indicant omnes illi sacri contextus, quibus Christus dicitur nos lavisse a peccatis nostris in Sanguine suo; redemisse nos non corruptibilibus auro vel argento, sed pretiosissimo Sanguine, etc.

Dices 1: Effectus in actu non est nisi a causa in actu, ex Arist. 5. Metaph., cap. 2: sed passio Christi non est in actu: ergo non potest tribuere efficaciam, quam actu Sacramenta obtinent. — Distinguit maiorem Doctor: causa efficiens et physica, concedit: moralis et meritoria, negat: plura namque actu beneficia contulimus propter obsequia praeterita, et quorum sola memoria perseverat.

Dices 2: Sacramenta haberent illam efficaciam a Christi passione vel praeterita, vel futura. Nec primum, alias Baptismus et Eucharistia non haberent illam efficaciam, quippe cum ante passionem fuerint instituta. Non etiam secundum, alias Sacramenta Legis veteris parem habere potuissent efficaciam. Ergo, etc. — Respondet Doctor, habuisse a passione exhibita non quidem in actu exteriori, sed interiori, qua Christus ab instanti Conceptionis se cruci et morti adiudicavit, iuxta illud: In capite libri scriptum est, etc. Et illud: Baptismo habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur? Resp. 2. quod si ministrata fuissent vivente Christo, minorem efficacitatem habuissent, tum quia caelum non aperuissent suscipientibus: tum quia si ex tota Christi vita sit contracta et integrata una oblatio ad nostram redemptionem, ex qua Sacramenta nostra suam hauserunt efficaciam, certo certius est eam non ita fecundam fuisse ex incompleta, quam fuit ex completa per passionem oblatione.

Dices 3: Si Sacramenta haberent illam efficaciam a Christi passione, maxime vel tamquam a causa meritoria, vel tamquam a causa principali. Non secundum; quia nihil potest esse causa principalis et efficiens Sacramentorum, nisi quod potest esse causa effectus signi per Sacramenta: sed solus Deus potest esse causa efficiens et principalis gratiae. Neque etiam primum: quia gratiae nulla est causa meritoria, si enim ex meritis, jam non est gratia, ut arguit Paulus, Rom. 9.. Unde S. Aug. mystice loquitur, et per quamdam similitudinem eorum quae a Christi latere fluxerunt cum Sacramentis. Sanguis enim assimilatur speciei vini in Eucharistia, et aqua qua fluxit assimilatur aquae baptismali; unde dicit S. Augustinus haec duo Sacramenta ex Christi latere fluxisse.

Conclusio tertia. — OMNIA NOVAE LEGIS SACRAMENTA SUNT IMMEDIATE INSTITUTA A CHRISTO DOMINO. Haec videtur esse de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 7. Can. 1. his verbis: Si quis dixerit sacramenta novae legis non fuisse omnia a Christo instituta, anathema sit. Ibi quamvis particula immediate expresse non habeatur, tamen Canonem de immediata institutione intelligendum esse, aperte colligitur: Primo quia alias Concilium hunc Canonem non edidisset, si ageretur solum de institutione mediata; eam enim ultro fateantur omnes: quippe cum certum sit Ecclesiam nihil praescribere, maxime in iis quae spectant ad Sacramentorum confectionem et administrationem, nisi per auctoritatem sibi a Christo Domino delegatam. Secundo, quia hic Canon additus est praesertim contra Lutheranos, qui contendebant Sacramenta Baptismi et Eucharistiae tantum esse a Christo Domino instituta, ac subinde affirmabant caetera esse quidem sacros ritus ab Ecclesia ordinatos, sed negabant esse proprie dicta Sacramenta. Tertio, quia Sess. 21. cap. 2. declarat S. Synodus hanc potestatem perpetuo in Ecclesia fuisse, ut in Sacramentorum dispensatione, salva illorum substantia, statueret vel mutaret ea, quae suscipientium utilitati, seu ipsorum Sacramentorum venerationi, pro rerum, temporum, et locorum varietate magis expedire iudicaret: at frustra adderetur haec exceptio, salva illorum substantia, si illa non a Christo, sed ab Ecclesia fuissent instituta: enimvero si illa instituisset Ecclesia, illorum quoque substantiam mutare posset: eiusdem enim est potestas et leges terrae, et approbare. Quarto denique, si difficultas foret de immediata institutione alicuius Sacramenti a Christo Domino, maxime de Extrema-Unctione, quam a S. Iacobo institutam esse nonnulli contendunt, ex cap. 5. eius Epistolae Canonicae: sed Conc. Trident. Sess. 14. Can. 1. De Sacramento Extremae-Unionctionis, decrevit: Si quis dixerit Extremam-Unctionem non esse vere et proprie Sacramentum a Christo Domino Nostro institutum, et a B. Iacobo promulgatum, sed ritum tantum acceptum a Patribus, aut figmentum humanum, anathema sit.

Colligitur pariter haec veritas e Scriptura sacra; nam S. Paulus 1. ad Cor. 4. ait: Sic nos existimet homo, ut Ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei, id est Sacramentorum: sed si sacramenta quaedam instituissent Apostoli, non essent tantum dispensatores, sed etiam auctores et institutores mysteriorum Dei: igitur, etc. Deinde Actor. 1. Christus Dominus dicitur post Resurrectionem, et per dies quadraginta apparuisse Discipulis, cum eis conversatum et locutum esse de regno Dei, id est de Ecclesia aedificanda et administranda: Sacramenta autem pertinent imprimis ad aedificationem et administrationem Ecclesiae. Unde praeclare S. Leo, Serm. 1. De Ascensione Domini, scribit:

Illi dies, qua fluxerunt inter Domini Resurrectionem et Ascen> sionem, non otioso transire decursu, sed magna in eis continentur Sacramenta, magna sunt revelata mysteria. Hoc ipsum luculenter confirmat Subtilis Doctor in 4. d. 2. q. 1. n. 1. ubi ait:

Omnia Sacramenta instituta sunt a Christo, vel a Deo, pro tempore istius Legis. Quod breviter ostendo hic, quia de singulis in locis eorum propriis plenius apparebit: De Baptismo patet quod fuit institutus a Christo vivente: quia Discipuli baptizabant, ut patet Ioan. 3. et praeceptum fuit ut publice praedicaretur. Matth. ult.: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos. etc. — De Eucharistia patet eius praedicatio diffusa, Ioan. 6. sed institutio in Cena. Matth. 26. — De Confirmatione patet institutio. Ioan. 20. Accipite Spiritum sanctum, etc. Vel in die Pentecostes. Act. 2. — De Poenitentia dicitur quod est instituta Iacobi 5. Confitemini alterutrum, etc. Sed hoc non videtur probabile ex processu litterae, quia statim sequitur: Orate pro invicem, etc. Manifestum est enim quod per illud sequens non intendebat aliquod Sacramentum instituere, nec promulgare: nec etiam erat apud Iacobum auctoritas instituendi aliquod Sacramentum, sicut post tangetur in ratione ponenda ad istam conclusionem. Melius ergo est ut dicatur institutam fuisse. Ioan. 20. Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata, etc. Et promissam Matth. 16. Tibi dabo claves regni caelorum. Quodcumque ligaveris, etc. Ista enim potestas non erat principaliter dimittendi peccata, quod est Dei proprium: sed arbitrandi de dimissione peccati, arbitrio a Deo approbato: sic autem arbitrari, est in foro paenitentiae, solvere vel ligare. — De Extrema-Unctione dicitur quod Iacob. 5. Infirmatur quis in vobis? etc. Sed licet ibi promulgaverit Sacramentum, est melius dicere, quod fuerit institutum a Christo. Legimus enim Marci 6. quod Apostoli ungebant oleo multos infirmos, et sanabantur: constat autem quod hoc non fecerunt, nisi in virtute Christi, qui instituerat illam unctionem virtuosam. — De Matrimonio apparet Matth. 19. Non legitis (ait Christus) quia masculum, et feminam fecit eos? supple Deus, et dixit, supple per os Adae: Quamobrem relinquet homo: etc. ubi Christus approbat et ratificat id, quod Deus in statu innocentiae, per os Adami publicavit. — De ordine, Matth. 26. Hoc facite in meam commemorationem. Et Ioan. 20: Quorum remiseritis peccata, etc. Haec enim duo pertinent ad Ordinem Sacerdotalem, scilicet potestas respectu Corporis Christi veri, et potestas respectu corporis Christi mystici, ut dicetur in materia de Ordine. — Quod autem haec omnia a solo Deo fuerint instituta, patet per illud, quod tactum est in generali de institutione Sacramenti. Nulli enim competit signum instituere practicum, nisi vel respectu alicuius actus sui proprii, vel respectu alicuius, qui subest sibi, quantum ad illum actum: Sacramentum autem est signum practicum respectu effectus Dei proprie, et Deus non potest in actu sibi proprio alicui alii subesse: ergo, etc. Haec Doctor.

Eandem veritatem docent SS. Patres, maxime S. Dionysius, qui in Ecclesiast. Hierarchia, cap. 1. ait: Apostoli sacramentorum formas acceperunt, non confinxere: sed aliunde non potuerunt accipere, quam a Christo: igitur, etc. — Similiter S. Ambrosius, lib. 4. De Sacramentis, cap. 4. ait: Auctor Sacramentorum quis est, nisi Dominus Iesus! Et

S. Augustinus, lib. De Vera Religione, cap. 17. Ubi, inquit, erit tempus gratiae, ubi ipsa Dei sapientia homine assumpto, a quo in libertatem creati sumus, quaedam Sacramenta saluberrima constituta sunt, etc. Suadetur etiam triplici ratione, seu congruentia: decens enim erat, ut omnia Sacramenta, quae sunt efficacia media ad salutem consequendam, ad eum ortum ducerent, qui est revera Mediator Dei et hominum, ne videlicet in alio, quam in ipso Mediatore homines suam spem constituerent. Secundo ne divisio et schisma in Ecclesia fieret, propter diversa Sacramenta a diversis instituta: si enim facta fuisset inter fideles contentio, ex eo quod qui baptizati fuerant ab Apostolis, se praeterendos esse existimarent iis, qui dumtaxat a Discipulis Baptismum susceperant, ut observat Apostolus 1. ad Cor. 1. obiurgans eos, quod dicerent: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, licet omnes in Christi baptismate fuissent baptizati: at quanto magis fuissent invicem divisi, si a diversis diversa suscepissent baptismata? Denique, cum ad caput Reipub. pertineat condere leges fundamentales, et quae vim habeant in tota Repub., cuiusmodi sunt leges sacramentales, eo ipso quod essent plures Sacramentorum institutores, essent etiam plura capita in Ecclesia, quod utique absurdum et periculosum esset.

Dices 1: Christus Dominus Ioan. 20. Discipulos alloquens ait: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: atqui ille ita missus est a Patre, ut habuerit potestatem instituendi Sacramenta: ergo eandem Apostolis delegavit. — Distinguo maiorem: quantum ad aliquid, nempe quoad munus reconciliationis hominum, et extensionem remissionis peccatorum, concedo: quia, ut dicebat S. Paulus, Pro Christo legatione fungimur: quantum ad omnimodam auctoritatis plenitudinem, nego: alioquin sequeretur, quod quemadmodum Christus Dominus potuit remittere peccata absque ulla Sacramentorum interventione, ita etiam peccata sic remittere potuerint Apostoli.

Dices 2: Auctor quisquis est Sermonis in Cena, apud S. Cyprianum, agens de ablutione pedum, ait: Ipse summus sacerdos sui est sacramenti institutor, et auctor. In caeteris homines Spiritum sanctum habuere Doctorem; et ut par est spiritui sancto et Christo dignitas, ita suis in institutis par est auctoritas et potestas. Nec minus ratum est quod dictante spiritu sancto Apostoli tradidere quam quod ipse Dominus tradidit, et in sui commemorationem fieri praecepit: ergo censet Christum Dominum solam Eucharistiam immediate instituisse. — Respondeo primo, negando consequentiam: Christus enim ideo dicitur institutor et auctor Eucharistiae prae caeteris Sacramentis, quia prius eam celebravit: nec tantum instituit, sed etiam exhibuit, et accepit: alia Sacramenta non ita. Haec enim Apostoli iam a Christo instituta contulerunt, et acceperunt. Respondeo secundum, auctorem illum per Sacramentum Christi intelligere non solam Eucharistiam, sed etiam alia Sacramenta: per ly vero in caeteris, intelligere caeremonialia, quae non a Christo immediate, sed ab Ecclesia fuerunt instituta, ut explicant Bellarminus, Gravina, et alii. Addo praetaxatam auctoritatem non favere haereticis, cum illi doceant, non solum Eucharistiam, sed etiam Baptismum a Christo immediate fuisse institutum.

Dices 3: Ex S. Augustino, Epist. 115. Christus levi suo iugo nos sustinuit, et sarcina levi: unde sacramentis numero paucissimis, observantia facillimis, significatione praestantissimis, societatem novi populi colligaverit, ut est Baptismus, communicatio Corporis et sanguinis ipsius, si quid in scripturis Canonicis commendatur: illa autem, quae non scripta, sed tradita custodimus, quae in toto terrarum orbe servantur, intelligi vel ab ipsis Apostolis, vel plenariis Conciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata, et statuta retineri: ergo Christus ea sola instituit immediate Sacramenta, quae commendantur in Scripturis; alia sunt ab Apostolis instituta. — Nego consequentiam, omnia quippe Sacramenta commendantur in Scripturis, saltem implicite. Secundo, multa de Sacramentorum materia et formis Christus immediate tradidit Apostolis, et ipsi suis Successoribus, quae scribere noluerunt, ne vilescerent apud imperitos et profanos. Nam ex S. Augustino, Epist. 57. Nosti in quo sacrificio dicatur: Gratias agamus Domino Deo nostro. Ex 3. Hierarchia Ecclesiast.: Vide ne Sancta Sanctorum numeres: sed revereris potius: nec ea minus perfecta tradas, sed cum iis solis, qui sacri sunt, communices. et cap. 7.: Consecratas invocationes nefas est seipsa interpretari, et arcanum earum sensum, ritusque, quas in his Deus operatur secreto, in publicum efferre. Quare quae dicit S. Aug. ab Apostolis, aut Conciliis statuta custodiri, sunt Ecclesiasticae caeremoniae, puta quod Domini Passio, Resurrectio, Ascensio in caelum, et adventus de caelo S. Spiritus anniversaria solemnitate celebrentur, et si quid aliud universa servat Ecclesia.

Urgebis: Idem S. Aug., lib. 3. De Doctrina Christiana, c. 19. ait:

Postquam resurrectione Christi manifestum nostrae libertatis indicium illuxit, ne eorum quidem signorum, quae iam intelligimus operatione gravi sumus onerati, sed pauca pro multis, eademque fide facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima, ipse Dominus, et Apostolica nobis tradidit disciplina

igitur ex eius mente non solum Christus, sed et Apostoli Sacramenta tradiderunt, et instituerunt. — Distinguo maiorem: ipse Dominus et Apostolica tradidit disciplina, nempe Dominus instituendo, Apostolica vero disciplina commendando et dispensando quod Christus instituit, concedo: quasi Christus ipse dumtaxat quaedam Sacramenta, Apostolica vero disciplina caetera instituerit, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam.

Dices 4: Plurimi sunt Doctores Catholici, qui diserte asserunt aliqua Sacramenta vel ab Apostolis, vel in Conciliis esse instituta. Nam Hugo Victorinus, lib. 2. De Sacramentis, p. 1. 5 cap. 2. expressis verbis habet: Sacramentum Extremae-Unctionis infirmorum ab Apostolis institutum legitur: Iacobus enim Apostolus in Epistola sua scribens sic ait: Infirmatur quis in vobis? etc. Idem De Sacramento Confessionis censet S. Bonaventura, in 4. dist. 17. art. 1. qu. 3.:

Confessio, inquit, fuit a Domino insinuata, et ab Apostolis instituta, ab Episcopo Ierosolymitano S. Iacobo promulgata in Epist. sua cap. 5. ubi ait: Confitemini alterutrum peccata vestra.

Quam utique assertionem sic probat:

Quia, inquit, confessio hominis est opus pure humanum: unde non est data virtus Sacramenti ipsi Confessioni, sed Absolutioni: ideo recte hominibus puris institutio debuit reservari.

Ex his, quae dicta sunt, quatuor possunt rationes elici, quare Do> minus immediate Confessionem et expresse non instituit: Prima quidem, quia non oportuit. Secunda vero, quia in hoc voluntariam esse debere docuit. Tertia, quia est Sacramentum recidivantium. Quarta, quia quantum est de se, est opus humanum. Unde credo, quod per se non instituit, etsi dicatur instituisse: hoc est intelligendum, insinuando, et auctoritatem dando.

Insuper Alensis noster, qu. De Sacramento Confirmationis, membr. 1. ait:

dicunt alii hac Sacramentum fuisse institutum a Domino, et collatum: utpote quando manus super pueros imposuit, Matth. 19. Sed quia in illa impositione manuum non expressum est aliquid de forma verborum, vel de materia, qua mediante hoc Sacramentum exerceretur, patet quod non fuit a Domino institutum. Dicunt alii, quod hoc Sacramentum fuit institutum ab Apostolis, collatum, et ministratum: quod non est verum, et hoc patet per hoc quod Apostoli confirmabant sola impositione manuum sine inunctione, et sine forma verborum, qua utitur Ecclesia. Propter hoc sine praeiudicio dicendum, quod Dominus neque hoc Sacramentum, ut est Sacramentum, instituit, neque dispensavit, neque Apostoli. Intelligendum est igitur, quod post Ascensionem Domini congruebat Apostolos confirmari, et illis Spiritum Sanctum dari ad robur: unde Spiritus Sanctus nondum erat datus, quia Iesus nondum erat glorificatus. Non, inquam, in plenitudine, vel ad robur, sed fuit datus die Pentecostes: unde Apostoli confirmati sunt a Spiritu Sancto immediate sine mysterio, et Sacramento, et ipsi deinde confirmabant sine Sacramento. Quare hoc? Intus patet. Sed postquam Apostoli, qui erant bases Ecclesiae, qui a Domino erant praelati, et Spiritu Sancto confirmati, defecerunt: institutum fuit hoc Sacramentum S. Spiritus instinctu, in Concilio Meldensi quantum ad formam verborum, et materiam elementarem, cui etiam Spiritus Sanctus contulit virtutem sanctificandi.

Idem docet S. Bonaventura, in 4. dist. 7. qu. 1. — Respondeo primo, nomine institutionis Sacramentorum illos auctores eorum promulgationem et ministrationem intellexisse. Quod autem nonnulli de Confirmatione cum Alensi censuent, illam in Conc. Meldensi celebrato anno 844. fuisse institutam, nulla ratione confirmari potest: cum nequidem ullum verbum institutionis, vel promulgationis in Canonibus illius Concilii habeatur. Si enim spectemus Acta Concilii, prout referuntur Tom. 3. Conciliorum Galliae, dumtaxat Canones habentur de Chrismate, nempe 4. et 16. In primo prohibetur ne quis propter sacrum chrismam aliquid munus accipiat: in secundo, ne quis sacrum chrisma, nisi in Feria V. maioris Septimanae conficere praesumat. Si autem attendamus ad caput Ut Episcopi, a Gratiano ex Conc. Meldensi citatum De consecratione, dist. 5. praecipitur tantum ut Episcopi, nonnisi ieiuniis per impositionem manuum Spiritum Sanctum tradant. Nulla autem fit mentio de institutione. Respondeo secundo, quod olim respondebat S. Augustinus Donatistis obiicientibus auctoritatem S. Cypriani de nullitate Baptismi ab haereticis collati, lib. 2. contra Cresconium, cap. 30. Non accipio, inquit, quid de baptizandis haereticis et schismaticis B. Cyprianus sensit, quia hoc Ecclesia non accipit, pro qua B. Cyprianus sanguinem fudit.