Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

NOTANDUM 1. Ex Doctore in 4. dist. 26. quaest. 3. num. 7. nomine characteris hic significari signum aliquod, quo assimilantur invicem ii qui tali signo notantur, et ab aliis hominibus discernuntur: χάραξ enim graece, latine dicitur forma, figura, vel imago, nota, aut signum quoddam distinguens aliquos ab aliis. Hinc Heb. 1. Filius Dei dicitur graece χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, hoc est, figura et imago substantiae ipsius Patris: et Apoc. 13. dicuntur aliqui habere characterem bestiae, seu figuram in frontibus et manibus, quo significetur eos pertinere ad familiam bestiae. Vocatur ea figura, qua candente ferro pecoribus imprimitur, ut domini sui notam gerant, et discerni possint a pecudibus alterius domini, vulgari sermone character appellatur. Hoc modo etiam, inquit Doctor, dicimus characteres, figuras, quibus litterae scribuntur: qua ratione etiam figurae quidem protractae in incantationibus characteres solent appellari. Itaque nomine characteris proprie significant Theologi signum quoddam spirituale impressum a Deo suscipienti Sacramentum non iterabile.

NOTANDUM 2. Ex eadem ibidem duas potissimum huius characteris distingui proprietates, duosque effectus: alium quidem physicum, alterum vero moralem. Physicus est, ut sit assimilatio subiecti habentis characterem ad aliud quod similem formam obtinet, et distinctio eiusdem ab alio ita non signato. Moralis vero est, ut sit signum rememorativum Sacramenti suscepti, conformativum Christo, cuius Sacramentum suscipitur, et obligans suscipientem ad legem et fidem servandam, cuius est initiatio: tandem ut per illud signum suscipiens Sacramentum deputetur ad aliquod munus: quemadmodum per aliquam notam peculiarem homines olim militiae adscribebantur. Inde colligit Doctor, characterem distingui ab alio effectu Sacramenti, nempe gratia, necnon a virtutibus infusis, fide, spe, et charitate; «quia, inquit, tales virtutes non semper imprimuntur suscipienti Sacramentum non iterabile, utpote suscipienti Ordinem, vel Confirmationem: character autem semper imprimitur. Hoc etiam apparet ex quadam alia conditione, quam communiter loquentes tribuunt characteri, scilicet quod est indelebilis: virtutes autem istae sunt delebiles, ut patet de peccante mortaliter, in quo non remanent istae Virtutes.»

NOTANDUM 3. Recentiores haeretici in dubium revocare conantur, quod per Sacramenta novae Legis eiusmodi character imprimatur suscipientibus: nam Ioannes Wicleff, lib. 1. Trialogi, cap. 15. ait: Multiplicant quidam in ordinibus a Sacramentis characteres: sed istorum fundationem, et fructum, nec in Scriptura sacra, nec in ratione considero. Lutherus quoque lib. De captivitate Babylonica, cap. De Ordine, characterem sic irridet: Efinxerunt, inquit, characteres, quos huic suo Sacramento tribuerunt, qui imprimerentur ordinatis: unde ergo tales cogitationes, qua auctoritate, qua ratione stabiliuntur? Similiter Calvinus in Institutione, Can. 1. Sess. 7. Concilii Tridentini: Quod, inquit, de charactere indelebili fabulantur, ex eadem prodit officina: nam in veteribus id tantum ignotum fuit, et magis consentaneum est incantationibus magicis, quam sana Evangelii doctrina: eadem ergo facilitate repudiabitur, qua excogitatum fuit.

His praemissis, quatuor potissimum in hac Quaestione sunt statuenda: primum, quod revera per aliqua dumtaxat Sacramenta imprimatur character: secundum, quod ille non sit aliqua relatio rationis, ut voluit Durandus, nec tantum realis, ut quidam perperam fingunt Doctorem Subtilem asseruisse: sed qualitas quaedam spiritualis: tertium, utrum character ille immediate subiectetur in animae substantia, vel in aliqua ex eius facultatibus: quartum denique, an sit omnino indelebilis, et inamissibilis.

Conclusio prima. — TRIA SACRAMENTA NOVAE LEGIS, PUTA BAPTISMUS, CONFIRMATIO ET ORDO IMPRIMUNT CHARACTEREM SPIRITUALEM. Haec est de fide, determinata in Conciliis, maxime Florentino in Decreto Eugenii, ubi legimus: Inter haec Sacramenta novae Legis, tria sunt, Baptismus, Confirmatio et ordo, quae characterem, idest spirituale signum a ceteris distinctivum imprimunt in anima indelebile: unde in eadem persona non reiterantur: reliqua autem quatuor characterem non imprimunt, et reiterationem admittunt. Idem definit Concilium Tridentinum, Sess. 7. Can. 1. his verbis: Si quis dixerit in tribus sacramentis, baptismo scilicet, Confirmatione et Ordine, non imprimi characterem in anima, hoc est, signum quoddam spirituale, et indelebile: unde rursum iterari non possunt, anathema sit. Eandem veritatem perpetua traditione ab Ecclesiae primordio acceptam luculenter expressit Innocentius III, ut refertur in capite Maiores, de Baptismo, ubi cum quaereretur an dormientibus et amentibus character Sacramenti imprimatur in Baptismo, ita ut excitati a somno, vel ab aegritudine non sint denuo baptizandi, respondit: «Sunt qui dicunt, quod Baptismus et Ordo non solum dormientibus et amentibus, sed invitis et contradicentibus, etsi non quoad rem, quoad characterem tamen conferuntur: alii non absurde distinguunt, quod hic, qui terroribus atque suppliciis violenter attrahitur, ne detrimentur incurrat, Baptismi suscipit sacramentum, ut qui fide ad Baptismum accedit, characterem suscipit Christianitatis impressum. Qui vero penitus contradicit, et numquam consentit, nec rem, nec characterem suscipit sacramenti; dormientes autem et amentes, si priusquam amentiam incurrerent aut dormirent, in contradictione persisterent, etsi sic fuerint immersi, characterem non suscipiunt sacramenti: secus autem, si prius catechumeni fuissent, et habuissent propositum baptizandi. Tunc ergo characterem sacramentalis imprimit operatio, cum obicem voluntatis contrariae non invenit obsistentem.» Quibus verbis supponit Innocentius, doctrinam de characteri sacramentali esse in Ecclesia constantem, et a Maioribus acceptam: ut optime notat Subtilis Doctor laudata quaest. 3. num. 11. ubi observat, quod etsi dici posset proinde huius auctoritatis verba nomen characteris significare baptismum; tamen per posteriora, inquit, quibus dicit, quod sacramentalis operatio imprimit characterem, videtur expresse loqui de charactere, tamquam de aliquo impresso ipsi animae, sicut loquimur in proposito.

Non desunt etiam Scripturae testimonia huic veritati patrocinantia: imprimis enim proferri potest illud 2. ad Corinth. 1. Qui unxit nos Deus, qui et signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris. Quibus verbis Apostolus distinguit tres effectus Confirmationis, quorum primus est gratia, qua instar olei ungimur et roboramur: secundus est character, quo consecramur Deo, et consignamur tamquam signo Christi ad cultum divinum et aliquod officium: tertius est Spiritus sanctus, qui nobis reddit testimonium bonae conscientiae, estque in nobis velut pignus futurae gloria. Fateor tamen ex hac et simili Scripturae auctoritate non clare et explicite concludi posse eiusmodi sacramentalis characteris impressionem: aliquis enim reponere posset, eiusmodi Scripturae textus exponendo esse de gratia sanctificante; quemadmodum Tridentinum, Sess. 6. cap. 7. vocat illam promissionis Spiritum sanctum, dicens: Efficacious rerum causa iustificationis misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat, signans et ungens Spiritu promisso sancto, qui est pignus hereditatis nostrae. Et de hac intelligunt locum Apostoli 2. Corinth. 1. Chrysostomus, Oecumenius, et alii. Quamvis autem non omnes eam recipiant in susceptione sacramenti, tamen ipsum Sacramentum, quantum est ex se, natum est illam conferre, quod sufficit.

Proferuntur etiam plures SS. Patrum auctoritates eandem veritatem insinuantes; primo quidem Cyrillus Hierosolymitanus praefatione in suas Catecheses: ubi ait: Magnum est sane propositum baptisma: captivitatis liberatio, peccatorum remissio, mors peccati, animae regeneratio, vestimentum candoris, signaculum sanctum, et indelebile: sed Baptismus non est indelebilis ratione gratiae sanctificantis; haec enim per quodlibet mortale peccatum deperditur: ergo talis dicitur ratione signaculi in baptizato manentis, quale nullum esse potest aliud, nisi character. Similiter S. Basilius, Homil. 13. ait: Visne signaculum in te aspiciat diabolus, quomodo pro te pugnabit, aut ab inimicis vindicabit? quomodo, dices, Dei sum, signo Dei non ostendens? an ignoras quemadmodum signatas domos in Aegypto praeteriit exterminator, in non signatis vero primogenita peremit? Thesaurus non obsignatus facile patet furibus: res absque nota, protinus insidiis est obnoxia. Item S. Gregorius Nazianzenus, Orat. 1. Baptismus, inquit, est sigillum, quia conservatio est, ac dominationis significatio: significat enim cuius Domini possessio simus. Et intra: Prius signata non facile insidias appetitur, quae non est signata facile capitur a furibus. Sanctus Chrysostomus, Homil. 2. in Epist. ad Ephesios: Signati sunt Israelitae: sed nota circumcisionis, ut pecora: nos ut filii in diem redemptionis. Unde Homil. 11. ait: Nos fecit gregem regalem. Idem habent alii SS. Patres, ut Hieronymus ad Ephes. 1. Deus imprimit animae signaculum sancti Spiritus. Et S. Ambrosius lib. De spiritu sancto, cap. 6. Spiritu signamur, ut splendorem et imaginem eius et gratiam tenere possimus, quod est spirituale signaculum. Sed omnium optime huic veritati adstipulatur S. Augustinus pluribus, maxime vero lib. 6. De Baptismo, cap. 1. scribens:

Fugit Pastoribus Ecclesiae ovis, quae foris errabat, et dominicum characterem a fallacibus praedatoribus foris acceperat convenientem ad Christianae unitatis salutem, ab errore corrigi, a vulnere sanari, characterem tamen dominicum in ea potius agnosci quam improbari.

Ille autem dominicus character, aut est ipsa Dei gratia, aut ipsum Sacramentum, aut aliquod indelebile signaculum impressum animae: sed non est ipsa gratia; haec enim non infigitur lupis, idest malis hominibus in malitia sua permanentibus, nec agnoscitur in ove foris inter haereticos errante. Non etiam est ipsum Sacramentum; quia character ille, cuius meminit S. Augustinus, infigitur lupis: at exterius Sacramentum dici non potest infigi: nam est actio transiens: igitur necessum est, quod loquatur de charactere impresso animae.

Advertendum nihilominus, ut notat Doctor num. 11: hanc auctoritatem posse intelligi de ipso Baptismo, non autem de effectu Baptismi. Unde fateor, quod neque haec auctoritas, nec aliae supra a nobis memoratae sufficerent ad astruendum istum characterem sacramentalem, nisi intercederet Ecclesiae definitio. Unde ibidem Doctor praeclare colligit: Propter ergo solam auctoritatem Ecclesiae, quantum occurrit ad praesens, est ponendum characterem imprimi. Unde praeclare Suarez, disp. 11. sect. 1, postquam varia recensuisset SS. Patrum testimonia pro impressione characteris sacramentalis, subdit: «quoniam vero, inquit, haec omnia testimonia non videntur cogere, ideo Scotus d. 6. q. 1. dicit tacite exponi posse ipsum Sacramentum Baptismi, v. g. esse characterem, et ideo concludit sola auctoritate Ecclesia nos cogi ad ponendum characterem. Sed quamvis verum sit Ecclesiam auctoritatem habere praecipuas partes in hoc negotio, tamen ea supposita intelligimus mentem Sanctorum fuisse in eadem significatione de charactere loqui; et sine dubio multa ex dictis Sanctorum melius praedicto modo intelligentur.» Quibus verbis optime attigit scopum Doctoris, et mentem a nobis expositam.

Tres nihilominus pro asserendo eiusmodi characterе congruentias profert Doctor n. 1. ubi scribit: «Primo, congruum est ad formam perfectam poni aliquam dispositionem: gratia autem forma est supernaturalis et perfecta: ergo congruit ad eam esse aliquam dispositionem praeviam supernaturalem: talis est character. Secundo, congruit Deum non instituisse Sacramenta vana, saltem pro nova Lege, «quae perfecta est: ergo congruit, quod Sacramenta sua a nullo recipiantur vere, quin aliquem effectum habeant: sed non semper habent gratiam, sicut in ficto: ergo aliquem alium. Tertio, congruit receptum in familiam Christi distingui a non recepto per aliquid intrinsecum sibi; quia licet Christus posset distinguere sine tali intrinseco, tamen perfectior est et in se, et in comparatione ad omnem Ecclesiam militantem scilicet et triumphantem, si fiat per aliquam formam intrinsecam manentem, quam si non sic fiat. Tale distinctivum eius, qui suscipit Sacramentum, quo intratur in familiam Christi, ab eo qui non suscepit, et immanens in suscepto ponitur character.» Subiicit autem quod istarum congruentiarum tertia est magis rationabilis, quia est etiam specialis de Baptismo: duae autem aliae talem habent probabilitatem, quod si ponatur character, tali modo ponetur, qualem illae congruentiae tangunt. Unde concludit: Sic ergo breviter teneatur conclusio propter auctoritatem Ecclesiae prius adductam: et duae congruentiae, una de susceptione in familiam Christi, et altera de dispositione conferenda, sunt probables.

Ex quibus apparet Doctorem Subtilem non revocare in dubium veritatem et existentiam characteris sacramentalis, ut quidam perperam ipsi imponunt, sed tantum quod illa veritas probari non possit expressis et evidentibus Scripturae sacrae, aut sanctorum Patrum sententiis: neque ulla efficaci ratione demonstrari, sed dumtaxat quod constet ex auctoritate Ecclesiae, cuius traditioni et definitioni suffragantur tum Scripturae, tum sanctorum Patrum oracula.

Aliam huius veritatis congruentiam subiicit Auctor sermonis de Cena apud Sanctum Cyprianum: nam agens de ablutione pedum, aperte significat Baptismum, Confirmationem, et Ordinem iterari non posse, quia imprimunt characterem. Baptismum repeti Ecclesiasticae prohibent regulae (scilicet in Canonibus Apostolicis 16. et 18.), et semel sanctificatis nulla deinceps manus alterum consecrans praesumit accedere. Nemo sacros ordines semel datos renovat: nec sacro delinitos iterum linuit, et conservat: nemo impositionem manuum, vel ministerio derogat sacerdotium, quia contumelia esset Spiritus sancti, si praecari posset, quin ille sanctificat.

Reponunt Haeretici 1. Baptismum non iterari, quia est ingressus in Ecclesiam. — Contra, exinde sequeretur quod ubi quis ab Ecclesia per apostasiam est egressus, iterum ad eam accedens deberet baptizari, quod militat adversus praefatorum Patrum, et veterem Conciliorum doctrinam.

Reponunt 2. Ideo non iterari, quia est spiritualis regeneratio purgans animum ab originali peccato. — Contra, dum quis cum effectu peccati mortalis baptizatur, nec regeneratur spiritualiter, nec peccatum originale dimittitur, attamen iterum dum tacti paenitet non baptizatur. Deinde, regeneratio spiritualis fit etiam per contritionem excitatam per Evangelii praedicationem, ut dicitur Apoc. 1. et ad Cor. 1. Per Evangelium ego vos genui: nihilominus sic geniti baptizantur. Denique, toties homo regeneratur, quoties amissam spiritualem vitam recipit; non tamen toties baptizatur.

Reponunt 3. In probanda characteris existentia fieri circulum vitiosum, ideirco enim dicimus tria Sacramenta imprimere characterem, quia non possunt iterari: et non possunt iterari, quia characterem imprimunt: sed haec ratiocinatio nulla est, ut constat ex Aristotele, lib. Priorum: ergo, &c.

Nego maiorem. Circulus enim vitiosus est dum fit in eodem genere causae: secus hic; nam impressio characteris est causa, cur Sacramentum non iteretur, et non iteratio est effectus illius characteris: unice sicut rationale non probatur a posteriori per risibile, et risibile a priori demonstratur per rationale, ita et character recte infertur per negationem iterationis, et iteratio per characteris impressionem.

Dices 1: Nulla apparet sufficiens ratio, propter quam videatur admittendus sacramentalis character: igitur frustra asseritur. Probatur antecedens: aut enim admitteretur tamquam dispositio ad gratiam, quod affirmari non potest, quia Sacramentum in voto susceptum confert gratiam independenter a charactere: insuper, inquit Doctor n. 16. cum in quolibet Sacramento conferatur gratia, in quolibet requireretur impressio alicuius characteris, ut esset dispositio praevia ad eiusmodi gratiam conferendam, quod falsum est: aut admitteretur ut distingueret baptizatum a non baptizato: at hoc videtur etiam inutile: tum respectu Dei, qui absque ullo prorsus signo novit homines qui et quales sint: tum respectu Beatorum et Angelorum, qui in divina essentia clarissime vident ac discernunt baptizatum a non baptizato: tum respectu nostri, quia cum illud signum spirituale sit, non potest a nobis percipi sensuum beneficio; tum in comparatione ad daemones et damnatos, cum enim signum istud sit ordinis supernaturalis, consequens est quod cognosci non possit ab intellectu operante dumtaxat ex naturae viribus; tum denique per ordinem ad officia et ministeria, ad qua huiusmodi Sacramenta suscipientes deputantur, siquidem illa deputatio fieri potest per solam denominationem extrinsecam, quemadmodum deputantur iudices ad ius cuique dicendum.

Respondeo, characterem censeri posse hominibus collatum per Sacramenta propter omnes fines assignatos: siquidem Deus hominem charactere insignitum sibi speciali iure vindicat, Beati enim in specialem custodiam assumunt viatores, in societatem fidei et Sacramentorum associant, et licet in se non sit sensibilis, tamen per causam, seu per Sacramentum semel collatum distinguit ab eo, qui tale Sacramentum non suscepit. «Beati etiam, inquit Doctor n. 1. et damnati possunt cognoscere hominem charactere insignitum, quem non cognoscerent eo modo, si tali charactere non notaretur; etenim character in beatitudine subsistit ad maiorem gloriam, et in damnatione ad maiorem confusionem.» Denique sicut qui deputantur ad diversa officia in domo cuiusdam Principis notari solent quibusdam signis, quibus eorum munia noscantur, ita homines qui per Baptismum recipiuntur in familiam Christi; per Confirmationem vero designantur tamquam milites ad profitendam fidem, et per Ordines donantur aliqua potestate circa corpus Christi verum, et mysticum; congruum, inquam, fuit ut peculiari charactere sacramentali ad eadem officia designarentur.

Dices 2: SS. Patres nomine characteris et mystici Christi signaculi seu sigilli, nihil aliud intelligunt, quam ipsum Baptismi sacramentum: igitur sacramentalis character non est aliquis effectus sacramenti. —

Distinguo antecedens: nihil aliud intelligunt, quam sacramentum Baptismi, quod est signaculum causaliter et efficienter, ut animae regeneratio, peccati mors et remissio, ordo: formaliter et per se, nego: nam illud signaculum dicitur imprimi, vel infigi credentibus, et ab eis portari, at quidem semper manens: at signum foris adhibitum non est eiusmodi, sed potius Baptismi effectus: nam ex Cyrillo Catech. 16. Spiritus sanctus obsignat animas in Baptismo. Ex Ambrosio, lib. 1. De spiritu sancto: Signamur in corpore, veritate tamen in corde signamur ut spiritus sanctus exprimat in nobis effigiem imaginis caelestis, ut sciamus cordis nostri magis hoc, quam corporis esse signaculum. Igitur illud signaculum in corde est quid internum, et a Sacramento distinctum.

Instabis. Character, de quo loquimur, est signaculum quoddam internum, et spirituale indelebiliter animae impressum: sed character, de quo loquuntur SS. Patres, maxime vero S. Augustinus, non est eiusmodi, nihilque est aliud, quam invocatio sanctissimae Trinitatis, ut constat ex sermone super gestis cum Emerito Caesariensi Donatistarum Episcopo: Ergo, inquit, quando venio ad fratrem meum, et corrigo errantem fratrem meum, attendo fidem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: iste est character Imperatoris mei, militibus, vel potius cum militibus suis ut hunc imprimerent eis, quos congregabant, castris eius praecipit dicens: Ite, baptizate gentes. —

Confirmatur, quia ibidem S. Augustinus docet, quod si Donatus, aut Paulus baptizassent in nomine suo, impressissent suum characterem: igitur nomine characteris impressi in Baptismo, nihil aliud intelligit S. Augustinus, quam ipsam invocationem sanctissimae Trinitatis, in cuius nomine et virtute confertur Baptismi sacramentum. Patet antecedens, ait enim ibidem: Quod est, inquit, quod dico? Desertor characterem suum non ferit. Donatus non baptizavit in nomine Donati: nam si Donatus, quando schisma fecit, in nomine Donati baptizaret, desertoris characterе infingeret. Et rursus ait infra, quod merito Paulus prohibuerit eos, qui dicebant: Ego sum Pauli, quia eius nomine baptizati non erant, et habebant alium characterem, nempe Patris, et Filii, et Spiritus sancti: Quid vultis, inquit, esse mei, et non potius cuius ego sum: agnoscite, advertite characterem vestrum, numquid in nomine Pauli baptizati estis?

Respondeo, impugnando maiorem, distinguendo minorem: Baptismus est character imprimens, concedo: impressus, nego: nam, ut eadem imago Regis, idemque character est in sigillo, et cera, sed in sigillo est imprimens, in cera vero est impressus: sic Baptismi sacramentum, maxime eius forma, est character imprimens; nam eius nota spiritualis imprimitur animae, qua nota character impressus appellatur. Hinc ipsemet S. Augustinus, Epist. 23. ait: Baptismi sacramentum apud haereticos valet ad conservationem, non ad aeternae vitae participationem. Nomine autem conservationis non intelligit gratiam sanctificantem, haec enim est vitae aeternae participatio; neque Baptismum, qui praeteriit: ergo necessum est, quod intelligat characterem. Unde tract. 1. in 1. Ioann. Epist. Videt, baptizatur quicunque, si habeat charitatem, et tunc dicit: Natus sum ex Deo: si autem illam non habeat, characterem impositum habet. Character autem ille non est Sacramentum ipsum, quippe cum non maneat: neque gratia, quia haec non acquiritur absque charitate: igitur, &c. Ad confirmationem dicam, sensum verborum S. Augustini esse, quod si Donatus aut Paulus in nomine suo baptizasset, illa nominum ipsorum vocatio praese tulisset speciem characteris imprimentis, revera tamen non fuisset character imprimens, quia character fuisset desertoris, non Imperatoris: qui unum subinde attulisset effectum; quocirca ait se deleturum, abiecturum, et anathematizaturum, si talem invenisset in homine ad unitatem accedente. Quemadmodum igitur in re monetaria, quando argentum vel aurum signatur Principis imagine, distinguendus est character imprimens in sigillo ferreo, et impressus in argento, vel auro: ita etiam in re Sacramentaria, quando anima in aliquo Sacramento charactere signatur, distinguendus est character imprimens in invocatione sanctissimae Trinitatis, et character impressus in anima suscipientis Sacramentum.

Dices 3: Omnis character est signum: sed nullum in anima potest esse signum, omne enim signum debet esse sensibile: igitur in anima nullus potest esse character. —

Distinguo maiorem: est signum analogice, et per aliquam similitudinem, quatenus videlicet id omne alicui configurat, et assimilat, aut ab alio distinguit, appellatur imago, figura, et signum, quemadmodum Filius dicitur character, et figura substantiae Patris, concedo; Sacramenta enim fideles invicem colligunt, Christo configurant, et eos ab infidelibus discernunt: est signum proprie dictum: rursus distinguo: ratione sui, et per se, nego, ut sic enim est aliquid insensibile: ratione sacramenti sensibilis, quod suscepit, concedo: novimus enim, et asserere possumus, aliquem insigniri charactere baptismali, quia compertum habemus, quod aqua sit ablutus in nomine sanctissimae Trinitatis.

Quaeres: Quare dumtaxat sunt tria Sacramenta characterem imprimentia?

Respondet Subtilis Doctor in 4. dist. 6. q. 10. n. 12. numerum characterum optime colligi et declarari ex proportione, quam habet status legis Evangelicae ad regimen politicum, secundum quod in familia Principis servantur quidam speciales gradus dignitatis, qui omnibus non conveniunt: Primus est associatio in familiam, qui convenit quidem omnibus servis Principis, et per quem ab aliis distinguuntur: secundus est militiae, seu militum deputatorum ad custodiam Principis, et Regni tutelam: tertius est Ministrorum, et dispensatorum, iuxta varios suos gradus. Servata hac autem proportione, Baptismus est per quem quis recipitur in familiam, Confirmatio in militiam, Ordo in ministerium et dispensationem. Caetera Sacramenta possunt esse communia omnibus aliis in Christiana familia existentibus, quae ut fiant evidentia et planiora, Doctoris verba libet hic attexere: «Dico, inquit, quod hoc potest patere per simile in politiis istis mundanis: nullus enim habet determinatum gradum in familia Regis, quia comedit vel bibit, nec quia post offensam dominus reconciliatur sibi, nec quia multiplicat personas in ista politia: nam isti actus communes esse possunt omnibus in quocumque gradu: sed alium gradu habet aliquis, quando recipitur in familiam domini; alium, quando ulterius proficit, et constituitur miles ad defendendum Rempub.: alium, quando constituitur ut supremus subdomino ad constituendos alios in gradibus determinatis in sua familia; utpote aliquis Senescallus generalis, et immediatus sub Domino, cui commissa est auctoritas universalis ad recipiendum aliquos in familiam Domini. Et ideo si esset nomen impositum, quod significaret gradum in familia, vel baliviam, non diceretur gradum, vel iugatum, vel quia rediit ad gratiam post offensam: sed diceretur tantum habere gradum, qui de populo esset assumptus in familiam domini: et ulteriorem gradum, qui in familia constitueretur tamquam praepositus ad recipiendum aliquos ad familiarem dignitatem, habere aliquis quia accedens ad mensam, vel quia conciliat et instituit inferiores instituendum. Sic in proposito, tria Sacramenta, scilicet Eucharistia ad nutritionem spiritualem, Matrimonium ad procreationem corporalem, Poenitentia ad reconciliationem annualem, in nullo certo gradu constituunt in Ecclesia, imo possunt esse communes omni membro Ecclesiae, in quosumque gradu. Sed primus gradus Ecclesiae, et quidem universalissimus, est recipi in familiam Christi, quod fit in Baptismo. Secundus specialis, in militiam ad defensionem fidei Christianae, quod fit in Confirmatione. Tertius, constitui in Patrem, et Pastorem ad introducendum alios in Ecclesiam, et ad dirigendum et instituendum eos, quod fit in Ordine. Et sicut in politia illa non congruit illas tres dignitates iterari, scilicet receptionem in familiam, promotionem ad militiam, et praelationem ad doctrinam, bene tamen iterari possunt nutritio, et procreatio, et reconciliatio: ita in proposito, tria Sacramenta non decet iterari: alia autem iterantur: et in non iterandis gradus non iterabilis acquiritur, et character dicitur: in iterandis autem non.» —

His concinit Catechismus Tridentinus, q. De sacram. in communi. n. 80. ubi ait: «Iam vero character hoc praestat, tum ut apti ad aliquid sacri suscipiendum, vel peragendum efficiamur, tum ut aliqua nota alter ab altero internoscatur. Ac Baptismi quidem charactere utrumque consequimur, ut ad alia Sacramenta percipienda reddamur idonei, et eo praeterea fidelis populus a Gentibus, quas fidem non colunt, distinguatur: idem autem in charactere Confirmationis, et sacri Ordinis licet cognoscere: quorum altero veluti Christi miles ad eius nominis publicam confessionem, et propugnationem, ac contra insitum nobis hostem, et spiritualia nequitiae in caelestibus armamur, atque instruumur, simulque ab iis, qui nuper baptizati, tamquam modo geniti infantes sunt, discernimur: altero vero tum potestatem Sacramenta conficiendi et ministrandi coniunctam habet, tum eorum, qui eiusmodi potestate praediti sunt, a reliquo fidelium coetu distinctione ostendit.»

Conclusio secunda. — CHARACTER SACRAMENTALIS NON EST RELATIO RATIONIS, NEC REALIS, SED FORMA REALIS ABSOLUTA. Haec videtur probabilior Subtilis Doctoris sententia, quidquid nonnulli minus honeste ipsi perperam affingant: quod ut appareat evidentius, placet Doctoris verba in 4. dist. 6. qu. 10. num. 18. exscribere. Ait autem: «Ad quaestionem potest dici, quod sicut non potest probari aliquam formam realem imprimi in susceptione Baptismi, aliam a gratia et virtutibus, et hoc neque per rationem naturalem, neque etiam per rationem evidentem ex creditis manifestis; ita non potest probari characterem, si ponatur forma realis, esse formam absolutam realem, vel respectivam, quia utrumque salvari potest, quod sit scilicet forma respectiva, sic ut iam ostensum est, vel quod sit forma realis absoluta. Si ponatur, non potest evidenter improbari: quaedam enim sunt satis rationabiliter concedenda de charactere, si ponatur esse, utpote quia est forma spiritualis impressa a Deo cuicumque suscipienti Sacramentum non iterabile: et quod ex institutione divina efficaciter significat gratiam illam Sacramenti, et quantum disponat ad eam, sicut declaratum est in quaestione praecedente. quia est in eodem susceptivo, ab eodem agente, et forma prior, et imperfectior, et quia sit indelebilis, cum non habeat causam meritoriam corruptivam. Et quod sit signum memorativum respectu susceptionis Sacramenti, quae praeteriit, et signum configurativum, idest signans obligationem animae ad Christum. Quod etiam sit forma assimilativa alteri suscipienti Sacramentum, et ab alio distinctiva, qui non suscipit.»

Ex his apparet, quam temere Subtili Doctori quidam cum Vasquezio 3. d. 151. c. 2. obloquantur, et cum temeritatis insimulent, quod dixerit characterem esse relationem rationis: imo longe non minus ab eius sententia recedunt, qui volunt ipsum asseruisse characterem esse relationem realem: nam si penitus ut rectus rerum aestimator et iudex inspiciatur Doctor, apparebit eum dumtaxat docuisse, quod utique propugnari posset sententia affirmans characterem esse relationem realem; probabiliorem tamen iudicat illam esse sententiam, qua contendit ipsum characterem esse formam absolutam de genere qualitatis: quam utique sententiam quasi suam propriam, ut assolet, postremo loco assignat et propugnat. Inde illam etiam propugnant celebriores illius Discipuli, Bassolius, huius quaest. 3. Mayronius, dist. 1. quaest. 5. art. 10. Rubionensis, quaest. 2. art. 2. Torillon, quaest. 3. dist. 3. con. 1, ut missam faciam omnes Modernos, qui cum doctissimo Scholiaste Cavellо eandem assertionem tuentur.

Probatur itaque Conclusio: in ea constituenda est characteris essentia, quod magis conducit ad illius dignitatem et efficacitatem: at ita est de sententia, qua affirmat illum consistere in aliqua forma reali absoluta: igitur, &c.

Maior patet: siquidem Sacramentorum effectus ea maiori commendatione celebrandi sunt, qua possunt, absque ulla contradictione et repugnantia: hoc enim maxime confert ad dignitatem Christianae Religionis, et Dei bonitatem erga homines celebrandam.

Minor vero probatur: forma realis absoluta est multo perfectior, quam quaelibet respectiva, ut norunt Philosophi: siquidem relationes sunt exilioris ac tenuissimae entitatis, magisque dependent, quam formae accidentales absolutae, siquidem haec dumtaxat dependent a subiecto cui inharent: illae vero non solum dependent a subiecto, sed etiam a fundamento et termino. —

Deinde, relatio per se non producitur, sed resultat ad alterius productionem, ut similitudo inter duos parietes albos: at character per se primo producitur, ut dictum est in praecedenti Conclusione, ubi probatum est quaedam Sacramenta producere et imprimere characterem immediate in eo, qui cum fictione, et tamen valide suscipit Sacramentum aliquod imprimens characterem: non potest autem illius Sacramenti assignari alius terminus, aut effectus, quam ipse character; quandoquidem eo in casu non producatur sacramentalis gratia: igitur character est aliqua forma realis absoluta —

Denique, si esset relatio, maxime vel rationis, vel realis: sed neutrum recte potest affirmari. Non primum: tum quia Concilia et SS. Patres asserunt characterem esse signum spirituale animae impressum: sed haec de ente rationis verificari non possunt, utpote cum non imprimatur animae, sed tantum obiective sit in intellectu: tum quia Deus est praecipuus auctor sacramentalis characteris: sed Deus non est auctor entium rationis; absit enim, ut dicamus Deum aliter concipere rem a parte rei, quam sit: tum quia homo per characterem signatur, et revera distinguitur ab alio, qui huiusmodi charactere non insignitur: sed ita signari non potest per ens rationis: quomodo enim illa relatio rationis, et extrinseca denominatio posset esse signum, quo unus prae alio deputatur ad sacras actiones, et facultatem habeat illas exercendi, cum nihil ponat in homine, nec per se sit cognoscibilis? Tum denique quia character est indelebilis: at ens rationis non potest dici indelebile, cum tantum existat per intellectus fictionem, quae facillime evanescit: igitur character non potest censeri relatio rationis.

Probabilius est pariter illum non esse relationem realem: etenim esset vel intrinsecus, vel extrinsecus adveniens. Non quidem prima: haec enim postulat fundamentum proximum, et terminum realiter existentem: sed character Baptismi, et Ordinis v. g. impressus Apostolis, non habuit aliquando terminum actu existentem, puta in triduo mortis, quando Christus non erat. Nihil etiam assignari potest, quod sit illius fundamentum proximum. si quid enim esset, maxime actualis susceptio Sacramenti: sed haec censeri non potest fundamentum proximum characteris, quia impossibile est relationem actu subsistere non subsistente amplius illius fundamento proximo: sed character subsistit, utpote cum sit indelebilis, etiam transacta actuali susceptione Sacramenti; igitur illa Sacramenti susceptio non potest censeri fundamentum proximum illius characteris. Concludendum est ergo, quod character sit forma absoluta. —

Non etiam est relatio extrinsecus adveniens: licet enim in homine baptizato, ordinato, et confirmato, ex actione sacramentali, qua baptizatus, confirmatus, et ordinatus est, maneat relatio extrinsecus adveniens ipsius hominis ad ministrum talium Sacramentorum; haec tamen relatio non potest dici character; alioqui ex actione aliorum Sacramentorum sequeretur etiam imprimi characterem, quippe cum ex illa actione eiusmodi relatio exurgat. Quod utique probatur, quia illa relatio, qua manet ex applicatione Baptismi, v. g. non est aliud, quam denominatio baptizati: atqui similis relatio, seu denominatio nutriti, absoluti, sanati, et coniugati, manet ex applicatione Eucharistiae, Poenitentiae, Extremae Unctionis et Matrimonii: igitur, &c.

Quaeres: Ad quam speciem qualitatis spectet character?

Respondet Doctor, loco supra laudato n. 15. posse revocari ad primam, vel ad secundam speciem qualitatis, nempe vel ad habitum, vel ad potentiam, ait enim Doctor: Respondeo ergo, quod si character ponatur accidens absolutum, potest poni in secunda specie qualitatis, vel etiam in prima: neutrum istorum potest evidenter improbari; quod utique sic probat:

Si character non posset reduci ad secundam speciem, maxime quia ad illam speciem solum pertinent ea, quae habent rationem potentiae naturalis; ac proinde cum character sit qualitas supernaturalis, non potest ad illam spectare: sed haec ratio nulla est; quia, inquit Doctor, quamquam Philosophus complexus fuerit sub hoc membro solas qua- litates naturaliter activas, tamen, inquit, potentia supernaturalis, si est absoluta, et non accidentalis, et spiritualis, bene potest pertinere ad idem genus intermedium cum habitu naturali. — Similiter si revocetur ad primam speciem, nempe ad habitum, quia est difficile mobilis, non poterit improbari; si enim quid obesset, quominus character posset revocari ad habitum, maxime quia habitus datur ad faciliter operan- dum, character vero, cum sit supernaturalis, datur ad simpliciter ope- randum; vel quia character est dispositio ad gratiam, ac subinde non est habitus; vel quia habitus est determinatus ad unum agendi mo- dum, bonum aut malum, quia non possumus habitibus indifferenter uti, nullus enim uti potest male virtutis habitu, nullus bene habitu vitii: character autem ad utrumlibet est indifferens, nempe ad bene et ad male operandum: quidam enim utuntur charactere sacramen- tali bene, religiose, et pie; nonnulli autem male, sacrilege, et impie: sed hae rationes nullae sunt. Non quidem prima: quia, inquit Doctor num. 16. potest habitus supernaturalis, ut est forma supernaturalis, difficile mobilis, esse principium agendi, vel resistendi corruptivo, et sic habere rationem potentiae supernaturalis; unde licet habitus natu- ralis dicat dumtaxat facilitatem, non autem potentiam, tamen habitus supernaturalis, quatenus est forma spiritualis immobilis, potest habere rationem habitus; prout vero est principium, quo possumus elicere actum supernaturalem, dici potest potentia. Non etiam secunda: quia, inquit Doctor ibidem, bene potest esse unus habitus dispositio ad alium, sicut secundum distinguentes habitum principii ab habitu conclusionis, habitus principii disponit ad habitum conclusionis; nec tamen inde se- quitur, quod sit dispositio, quatenus haec distinguitur contra habitum in prima specie qualitatis; haec enim dispositio est qualitas facile mo- bilis, et ut sic distinguitur ab habitu, quatenus est qualitas difficile mobilis a subiecto, qualis est character. Non etiam tertia, quia, in- quit ibidem, aliquis potest esse actus indifferens; sicut enim ex fre- quententer repetitis actibus bene agendi aequiritur habitus inclinans ad bene agendum, et ex frequentatis actibus male agendi comparatur ha- bitus inclinans ad male agendum, sic ex frequentibus actibus absolute agendi, acquiritur habilitas ad eliciendum actum, qui nec sit bonus, nec malus. Quod utique probat hoc exemplo: potest enim aliquis fre- quenter considerans geometriam habere facilitatem magnam ad con- siderandum conclusionem in illa scientia: at nec ibi est habitus bonus aut malus, sicut nec actus, ex quo generabatur: sic et in habitu super- naturali potest esse.

Conclusio tertia. — PROBABILIS EST CHARACTEREM IM- MEDIATE ET FORMALITER INESSE VOLUNTATI, MEDIATE AU- TEM ET REALITER IPSI SUBSTANTIAE ANIMAE. Haec est Doctoris in 4. d. 6. quaest. 10. num. 1. ubi ait: Dico ergo ad quaestionem, supponendo... de gratia. quod est idem cum charitate, et per consequens est primo in po- tentia. scilicet in voluntate: et ulterius quod ista dispositio ad for- mam est in eodem susceptivo cum forma, character autem, si ponatur inesse, convenienter ponitur dispositio ad gratiam sacramentalem...: ergo congruum est ponere characterem formaliter in voluntate. Ita Doctor: in quibus verbis signanter dicit esse congruum: nam ra- tiones quas profert ad eiusmodi assertionem probandam non evincunt omnino necessitatem, sed solum maiorem quandam convenientiam. Probat itaque primo: Convenientius est, quod dispositio consti- tuatur in eodem subiecto proximo, in quo recipitur forma, ad quam disponit: sed character est dispositio saltem moralis ad gratiam, quae formaliter et immediate in voluntate residet, ut probatum est in Tra- ctatu praecedenti: igitur, etc. Maior ridetur manifesta ex Physica: di- spositio enim cum debeat amovere obstacula, quae obessent introdu- ctioni formae, cumque praeparare debeat subiectum ad formae receptio- nem, oportet quod illa reperiatur in eodem subiecto, in quo forma est recipienda. Minorem supponit Doctor probatam, quaest. 9. n. 18. ubi inquirendo de charactere, et sibi obiiciens, quod dispositio potest esse ex parte passi vel agentis: respondeo, non agentis, inquit, quasi sit quoddam agens medium inter primum agens, et passum: non enim pono characterem habere aliquam virtutem activam respectu gratiae cau- sandae: sed dum assistit illi, tamquam signum incisibile ad cau- sandum gratiam, quum signat, recedente impedimento, sive obice inhaerente. Est ergo dispositio ex parte susceptivi, quia est forma prior, sub qua recipitur forma posterior, non simpliciter necessario, sed necessario comparando ad potentiam ordinariam agentis causantis utramque firmam. Quibus Doctor significat, quod etiamsi character et gratia non habeant ullam inter se necessariam connexionem ex na- tura rei, habent tamen in morali aestimatione; quia character ordinatur ad gratiam conferendam, tam per Sacramentum, per quod ipse impri- mitur, quam per alia Sacramenta, maxime si loquamur de charactere baptismali; quia per illum capaces efficimur aliorum Sacramentorum: non enim est ratio cur character esset indelebilis, et redderet Sacra- mentum non iterabile, nisi subordinaretur gratiae tanquam forma prior: neque proprie potest subsistere configuratio animae, et imaginis, qua principaliter fit per gratiam in solo charactere, nisi diceret ali- quem ordinem ad gratiam; neque obligatio, quae sequitur ad talem configurationem ad Christum, potest abstrahere a mediis, per quae debet impleri, nempe a gratia actuali, vel habituali: igitur necesse est, quod habeat quandam connexionem saltem moralem cum gratia, ad quam est dispositio. Probat secundo: Omnis obligatio ad opus morale spectat ad volun- tatem: sed character baptismalis v. g. inducit obligationem animae ad Christum, ut servet Legem Christianam: haec autem obligatio est ne- cessitas moralis operandi: ac subinde inclinatio quaedam ad ipsam ope- rationem, non secus ac lex, seu praeceptum, aut votum, quae dicuntur inclinare ad operationem, quatenus opponuntur libertati operandi, vel non operandi, et faciendi hoc aut illud: similiter character Confirma- tionis inducit obligationem militiae, et confessionis fidei, item chara- cter Ordinis est principium operandi; est enim potestas activa: omnis autem obligatio moralis maxime spectat ad ipsam voluntatem: igitur

Character inducit obligationem moralem operandi, potius debet esse in voluntate immediate, quam in ipsa anima substantia, quae per se non est operativa, aut in intellectu, qui ex se non est rapax actionis moralis. Deinde, character est potestas, sive signum potestatis susci- piendi ea, vel trahendi quae pertinent ad cultum divinum: atqui ad virtutem Religionis, quae est in voluntate, pertinet expendere et peragere quae pertinent ad cultum divinum: igitur signum talis pote- statis debet etiam reponi in voluntate. Confirmatur, quia Sacramenta pertinent ad Religionem: ergo et effectus ille, qui deputat hominem ad cultum divinum, qualis est character, etiam spectare debet ad Reli- gionem. Concludendum est ergo, quod character immediate et forma- liter sit in voluntate; realiter autem in ipsa animae substantia, cum qua ipsa voluntas identificatur: quemadmodum gratia et charitas in- sunt ipsi voluntati tamquam formae illam afficientes et perficientes in ordine ad operationem: realiter autem insunt ipsi animae substantiae, cum qua voluntas est indistincta realiter.

Dices 1. Character non ordinatur ad operandum, sed duntaxat ad perficiendam et signandam animam: ergo potius animae substantiae, quam inesse debet ipsi alicui facultati. — Distinguo antecedens: non ordinatur per se et effective, concedo: per aliud et dispositive, nempe ratione gratiae operativae, ad quam disponit, seu ministerii et officii, ad cuius impletionem obligat, nego.

Dices 2. Substantia animae est subiectum potentiae, cui videlicet facultates animae inexistunt, potentia autem non potest esse subiectum alterius potentiae: atqui, ut diximus, character revocari potest ad se- cundam speciem qualitatis, quae est potentia: igitur non potest exi- stere in aliqua facultate et potentia animae. — Distinguo primam partem maioris: substantia animae est subiectum potentiae naturalis, quae ab ipsa fluit, veluti proprietas ipsi connaturalis, et ipsi realiter identificata, concedo: potentiae, quae sit accidens supernaturaliter ab ipsa anima realiter distinctum, nego. Similiter distinguo alteram partem eiusdem maioris: potentia non est subiectum alterius potentiae sul- stantialitatis, et realiter sibi identificatae, concedo: accidentalis, et ab ea realiter distinctae, nego. Et sic distincta minore, neganda est con- sequentia: alioqui sequeretur, nullum habitum virtutis esse reponendum in ipsa voluntate.

Dices 3. Character est quoddam lumen spirituale: sed omne lumen spectat ad intellectum: igitur et character. Maior constat ex S. Dio- nysio, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 2. ubi ait:

Divina beatitudo hominem adductum ad Baptismum in sui participationem, seu commu- nicationem recipit et admittit, ac proprii luminis, instar signi cuiusdam, ipsum participem facit, intimum Dei reddens, et consortem munerum, ordinis sacri, quorum sacra est tessera summi Sacerdotis, datum accedenti signaculum, etc.

Hoc autem signaculum nihil est aliud, quam character, quem lucem ac lumen appellat: igitur, etc. — Distinguo maiorem: character est lumen spirituale, ordinatum ad propriam illu- minationem habentis characterem, nego: ad illuminationem aliorum, ut nempe per characterem cognoscant, me esse deputatum domesticum, aut militem, vel ministrum Christi, credo. Tale autem lumen non debet esse in intellectu: sic enim characteres et insignia servorum alios illuminant, seu deducunt in notitiam, quod sint servi talis vel talis domini, nec tamen illae servitutis notae et characteres debent esse in intellectu.

Conclusio quarta. — CHARACTER SACRAMENTALIS EST IN- DELEBILIS ET INAMISSIBILIS. Hanc veritatem sic probat Doctor dist. 6. q. 9. n. 20. ubi ait:

Licet multipliciter dicatur de indelebilitate cha- racteris, nec sit multum utile recitare: breviter dico, quod nulla forma potest esse in anima alia ab anima, quam non possit Deus de potentia absoluta delere, sicut posterius a priori, quia in hoc nulla potest inveniri contradictio. Sed character, si ponatur, hoc modo est indelebilis, nec potest deleri hoc modo: quia nec virtute alicuius creaturae. Patet, quia est forma supernaturalis. Nec potest virtute divina deleri de potentia eius ordinata, quia ordinavit nullam formam supernaturalem delere, nisi propter aliquod demeritum inha- rens animae respectu autem characteris delendi nulla potest esse causa demeritoria; cum enim imprimitur in actu peccandi morta- liter, nihil potest demereri ipsum tolli.

Quibus Doctor aperte signi- ficat, characterem sacramentalem de via ordinaria esse indelebilem. Quam utique veritatem aperte tradunt Concilia Florentinum et Tri- dentinum, ut constat ex eorum decretis Conclusione prima laudatis, quibus significatur illum characterem indelebiliter inesse animae. Constat pariter ex SS. Patribus, qui appellant signaculum istud indissolubile, maxime ex S. August. lib. 2. Contra Parmenianum, c. 13. ubi ait: Non minus haerent Sacramenta Christiana, quam corporalis militiae nota, quae quondam imprimebatur carni... et Sacramentorum sanctitas inviolabilis et impolluta manet in bonis ad praemium, in malis ad iudicium. Suadetur etiam ratione congrua: Conveniens enim fuit, ut ille cha- racter esset omnino indelebilis, nec ullo peccato posset evacuari: enim- vero si potestas Ordinis, quae significatur per characterem, posset de- periri per aliquod peccatum, consequens esset, quod homines plerumque forent dubii, an valide Sacramenta susciperent, cum nullum habeant indicium, utrum Sacerdotes, a quibus suscipiunt Sacramenta, sint in statu gratiae, nec ne: quod revera vergeret in magnum fidelium detri- mentum.

Dices 1. Si aliquis character esset indelebilis, maxime Ordinis: at ille per peccata et nefaria scelera deleri potest: igitur, etc. Maior constat. Minor vero probatur: Character Ordinis est potestas admini- strandi et gerendi ea, quae peculiariter ad cultum divinum, Sacra- mentorum administrationem, et publicum Reipublicae Christianae regi- men spectant: sed illa auctoritas per peccatum ita amittitur ut quid- quid a Ministris nefariis gestum est, tamquam irritum, et nullum ab Ecclesia reprobetur: igitur, etc. Probatur minor ex plurimis actis, et exemplis: maxime vero Photii Constantinopolitanae Sedis Episcopi, Maximi Cynici eiusdem urbis Antistitis, Proculi Massiliensis Praesulis, Ebbonis Archiepiscopi Rhemensis, quorum ordinationes et eccle- siastica munia prorsus irrita ac nulla declarata sunt. — Primo qui- dem irritam et nullam esse pravi Ecclesiae Ministri auctoritatem con- stat exemplo Photii, cuius ordinationes et ecclesiastica munia reprobantur et irritantur. Is enim cum Barde Eunuchi artibus, a Gregorio Syracusano Episcopo iam excommunicato Constantinopolitanus Patriar- cha esset consecratus, detruso primum in carcerem, et postmodum in exilium eiecto legitimo Episcopo Ignatio, Synodus Romana coacta est a Nicolao I Summo Pontifice, in qua contra Photium haec sententia lata fuit: sit omni sacerdotii honore et nomine alienus, et omni Cle- ricatus officio orbatus. Et idem Pontifex hanc quoque sententiam ad- versus eum emisit: Eos vero, quos Photius Neophytus, et Constanti- nopolitanae sedis invasor in quolibet Ecclesiastico ordine provexit, omni Clericali officio privamus. Alia his similia habes eiusdem Sum. Pontif., Ep. 1. et Epist. 1. qua est ad Michaelem Imperatorem, ubi scribit, quod nihil Photius a Gregorio accepit, nisi quantum Gregorius habuit: nihil autem habuit: nihil dedit. Idem etiam decrevit Adrianus II. sum- mus Pontifex, ut legimus Act. 3. Synodi 8. Oecumenicae, in qua de ordinatis a Photio sic habet: Quae quidem Photius in gradu quolibet, ordinasse putatus est, ab Episcoporum numero et dignitate, quam usurpare et ficte dedit, merito sequestramus. Cuius rei triplicem ra- tionem subiungit: primo, quod Photius sit similis Maximo Cynico, qui, ut mox dicemus, nullam Episcopalem auctoritatem habuisse: secundo, quod ita decretum est a Nicolao suo Praedecessore: tertio, quod ordinatus est ab excommunicato, qui nihil habuit, nihil dedit, nisi forte damnationem, quam sequentibus propinarit. — Unde in Con- cilio IV. Constant., Can. 1. haec habentur:

Amore principatus, utpote quamdam malam radicem exortorum in Ecclesia scandalorum, radicitus excidentes, eum, qui temere et praevaricatorie ac irregu- lariter veluti quidam gravis lupus, in Christi ovile insiliit, Photium scilicet, qui mille tumultibus et turbationibus orbem terrae replevit, iusto decreto damnamus, promulgantes numquam fuisse prius, aut nunc esse Episcopum; nec eos, qui in aliquo Sacerdotali gradu ab eo consecrati vel promoti sunt, manere in eo, ad quod provecti sunt. Insuper et eos, qui ab illo consuetas orationes ad praepositurae promotionem susceperunt, ab eiusmodi patrocinio coercemus; sed et Ecclesias, quas, ut putatur, tam Photius, quam ii, qui ab ipso con- secrati sunt, dedicaverunt, vel si commotas mensas stabiliant, rursus dedicari, et inthronizari, atque stabiliri decernimus; omnibus ma- xime, quae in ipso, et ab ipso ad Sacerdotalis gradus acceptionem, vel damnationem acta sunt, in irritum ductis.

Habet Concilium. Sed si Photius non censetur Episcopus, quia a Gregorio excommu- nicato fuit ordinatus, et si omnia, quae gessit ipse Photius, irrita sint, quia intrusus fuerat in Sedem Constantinopolitanam, et postmodum excommunicatus, consequens est, quod character et auctoritas Epi- scopalis in homine notorio et excommunicato desinat: igitur, etc. — Idem constat exemplo Maximi Cynici, qui cum a nonnullis Aegypti Episcopis pecunia corruptis furtiva electione Episcopus Constantino- politanus constitutus esset, ita de illo et eius ordinationibus pronun- tiavit Concilium primum Constantinopolitanum Can. 6. his verbis:

De Maximo Cynico Philosopho, propter indisciplinationis eius doctrinam, quae Constantinopoli orta est, statutum est, ut neque Maximus fuisse, aut etiam esse putetur Episcopus, neque hi, qui ab eo sunt ordinati, qualemcumque gradum Clericatus obtineant, omnibus scilicet, quae cireum, vel ab eo gesta sunt, in irritum revocatis. — Tertia eadem ve- ritas apparet ex Proculo Massiliensi: cum enim in Concilio Taurinensi, seu Taurinatensi celebrato an. 397. declaratum esset canone primo, quod Proculus Massiliensis Episcopus Civitatis gereret se tamquam Metropolitanum Ecclesiis, quae in secunda Provincia Narbonensi po- sitae videbantur, Zosimus Sum. Pontifex post 20. circiter annos, tale iudicium Synodale irritavit, sicut constat ex variis eius epistolis, ma- xime ex 6. ad Carthaginensem Episcopum, ubi Ordinationes duorum Episcoporum, nempe Universi et Terentii a Proculo factas, irritas declarat. Et Epist. 1. ad Episcopum Arelatensem damnat Proculum, quod talia esset aggressus. Cum autem necdum Proculus acquiesce- ret, scripsit Epistol. 11. ad Massilienses, in qua inter caetera scribit: Cum ipse Proculus iam non sit Episcopus, quae Episcoporum sunt facit, et humanus largitor aliis se dicit posse praestare, quod datum sibi aliquando immerito gerere non potuit, etc. Sed si Episcopus da- mnatus desinit esse Episcopus, et Sacerdotes ab eo ordinati careant sacerdotio, consequens est, quod illius character et auctoritas desinat, ac subinde non est indelebilis. — Constat quarto, exemplo Ebbonis quondam Rhemensis Archiepiscopi, cum an. 835. tempore Gregorii Papae quarti, in conventu Episcoporum in Theodonis villa habito, Episcopatu se abdicasset propter nonnulla crimina, de quibus accu- sabatur, maxime vero, quod fuisset promotor depositionis Ludovici Pii Imperatoris: nihilominus autem post suam depositionem, regnante Lothario Ludovici filio, in suam sedem restitutus esset per Synodum Episcoporum Provincialium, et plures in ea Ecclesia Clericos ordi- nasset; ab ea demum Caroli Regis auxilio, a Galliarum Episcopis amotus, et depositus est, eique adhuc viventi Hincmarus fuit substi- tutus: cum autem Hincmarus post obitum Ebbonis, quos ipse ordi- naverat Sacerdotes et Clericos, nollet admittere, Galliarum Episcopi celebrarunt Concil. Suessionense, an. 853. tempore Leonis Papae, in quo damnarunt omnes ordinationes ab ipso Ebbone post depositionem fa- ctas et eas irritas ac nullas declararunt, ut refert Flodoardus, lib. 3. Hist. Rhem., c. 11. ubi totius acta huius Concilii enarrat. Igitur his omnibus constat quod Episcopalis character et auctoritas non sit in- delebilis et inamissibilis: quippe cum per crimina, aut depositionem Episcopi desinat. — Nego consequentiam, et ad primum exemplum dico, revera ordinationes a Photio factas fuisse validas, non tamen licitas, propterea quod contra Ecclesiae Canones Photius fuisset ordi- natus: nam, ut ait Nicetas apud Baronium ad an. 857.

Photius homo gloriae appetentissimus, sex diebus ex laico transformatus est in Patriarcham, nimirum prima die ex laico factus est Monachus, secundo efficitur Anagnostes, tertio Subdiaconus, quarto Diaconus, quinto Presbyter, sexto denique Patriarcha, sedem conscendens, pa- cem populo annuntiavit nihil pace dignum cogitans. Consecratus est autem per Gregorium Syracusanum Episcopum Ignatii perduel- lem, excommunicatum, et e trono eiectum; usus est autem ministris Petro Sardorum Episcopo, qui cognominabatur miser, et Eu- lapio Apameae Episcopo. At ista denotant quidem illicitam fuisse consecrationem Episcopalem Photii, non vero invalidam.

Unde licet ab eo ordinati numquam potuerint licite exercere munia susceptiordinis, a cuius executione suspensi erant, quod ordinem suscepissent ab eo, qui in aliena Dioecesi, et non sua sine Episcopi illius loci as- sensu, manus impositionem dederat; tamen valide fuerunt ordinati, et ordinis characterem susceperunt. Quod autem Photii ordinatio fue- rit valida, constat ex Epistola Ioannis VIII summi Pontificis ad Ba- silium et Alexandrum Imperatores, in qua approbat restitutionem ipsius Photii in Sedem Constantinopolitanam, mortuo Ignatio: Vos, inquit, statutis Apostolicis non praeiudicantes, nec Beatorum Patrum regulas resolventes, eundem Photium satisfaciendo misericordiam coram sy- nodo secundum consuetudinem postulantem in charitate dilectione Fra- trem, in Pontificali officio Comministrum, in Pastorali magisterio Conso- rtrem, pro Ecclesiae Dei pace, atque utilitate, invito Christo furante recipimus, atque habemus. Id autem fieri posse probat exemplis, tum Donatistarum, tum Bonosianorum, quos constat absque ulla reordina- tione receptos fuisse in honoribus et muniis. — Nec obstat quod a plurimis redarguitur Ioannes, quod ita facilem se praebuerit erga re- stitutionem Photii, qui postmodum Ecclesiae Romanae hostis intensis- simus fuit, et auctor schismatis ac defectionis Graecorum a Latinis; nemo enim hactenus eum culpandum putavit, quod eum iudicaverit recipiendum absque reordinatione. — Idem dicendum de ordinationi- bus ab ipso factis; nam Formosus Papa scribens ad Stylianum Neo- casareae Euphratesiae Provinciae Episcopum, qui supplicem se gerebat pro Photio, inter caetera scribit: Cum his, qui a Photio fuerant ordi- nati, misericorditer nos gerentes, decrevimus, ut oblatis libellis se de- liquisse fateantur, et paenitentia veniam deprecentur, pollicentes se numquam tale quid commissuros. Quibus approbat eorum receptionem, cum paenitentia quidem, sed absque nova ordinatione. — Idem dicen- dum ad exemplum de Maximo Cynico: quippe cum Adrianus secun- dam epistolam ad Ignatium scribat, Photii ordinationem in omnibus esse simillimam ordinationi Maximi; utpote cum utraque fuerit illi- cite facta, licet valide. — Nec obstat, quod uterque dicatur non Epi- scopus: haec enim dicta sunt ad communem vulgi intelligentiam, non ad doctrinae rigorem; simili pene ratione, qua veri Sacerdotes non dicuntur impii, et Sacerdotii suis actionibus violatores, non quod Sa- cerdotii dignitatem, gravitatem, auctoritatem, statum, perfectionemque non assequantur, qui turpibus facinoribus conscientiam suam inacu- lant; sed quod Sacerdotii leges non servent: quomodo vulgo negan- tur esse consules, qui Reipublicae non consulunt, medici qui aliis non medentur, Doctores qui docendis aliis nullam operam insumunt, Reges qui Regis munia aspernantur. Quas et similes phrases, imo et duriores ad vitiorum insectationem dici posse, nemo inficiabit. — Ad exemplum Proculi Massiliensis dico, eum ideo a Zosimo dici non Episcopum, non quod revera non habuerit characterem et auctorita- tem Episcopalem, sed quod illicite et contra Canones illam prae- fecturam Metropolitani ambiret; quod enim revera hic semper verus fuerit Episcopus, aperte constat ex S. Hieronymo, Ep. 1. ad Rusticum, ubi scribit: Habes isthic sanctum et doctissimum Pontificem Chro- matium, qui viva et praesenti voce nostras schedulas superet, quoti- dianisque tractatibus iter tuum dirigat, etc. Insuper reperitur cum S. Am- brosio subscripsisse in Concilio Aquileiensi an. 381. Quando itaque Proculus dicitur non esse Episcopus, vel ordinati ab eo removentur a quocum- que gradu Ecclesiastico, vel dicuntur carere Sacerdotio, haec omnia intelligenda sunt, non de privatione characteris in conferente Ordines, aut suscipientibus: sed de privatione bonorum graduum et officio- rum. — Ad quartum dico, quidquid a Synodo Suessionensi instigante Hincmaro determinatum fuerat contra Clericos ab Ebbone ordinatos, id omne ab Apostolica Sede fuisse damnatum et reprobatum, sicut apparet ex Epist. 16. et 17. Nicolai Sum. Pontificis. Ex quibus constat, quod cum Hincmarus pro confirmatione huius Concilii iterata legatione egisset apud Leonem IV. nihilque ab eo impetrasset, Benedictum Leo- nis successorem falsis narrationibus induxerit, Synodique confirmatio- nem subreptitie obtinuerit, sed sub hac forma tantum conditionata: si ita est, etc. — Refert ibidem Nicolaus Pontifex, quod cum Benedictus Papa per epistolam suam voluntati Hincmari non plane satisfecisset, ille quaedam eidem epistolae addiderit, quaedam vero pro suo arbitratu ab ea sustulerit. — Inde, quod idem Nicolaus ad calcem Epist. 16. declarat quod licet omnia, quae adversus Ebbonem proponebantur, es- sent vera, nihilominus Clerici ab eo ordinati, cum humilitatem et obedientiam exhiberent, cum suis honoribus essent recipiendi. Quia Ebbo, qualiscumque fuerit, nullum prorsus ipsis offendiculum intulit. Quod utique confirmat exemplo Maximi, qui licet Neophytus, et re- prehensibiliter fuisset ordinatus, tamen S. Leo noluit eum ab Episco- pali dignitate repelli. Et ex Epist. Anastasii II qui rescribens ad Anastasium Imperatorem, ait, quod mali bona ministrando, sibi tan- tummodo noceant, nec Ecclesiae Sacramenta commaculent. Tandem ex ipsius Concilii Suessionensis Actis, neconon et ex iis, quae post- modum pro eorundem Clericorum ab Ebbone ordinatorum gesta sunt, evidenter constat eiusmodi Clericos suis tantum gradibus pulsos, et a suorum Ordinum ministratione suspensos. Constat, inquam, ex Con- cilio Suessionensi, confirmat enim, quod ante ab Hincmaro factum fuerat: quid autem illud sit, apparet ex petitione eiusmodi Clerico- rum, qui ex libello supplici oblato eiusmodi Concilio, inquiunt: Mi- sericordiam petimus nobis a vestra paternitate impendi de admini- stratione ordinum Ecclesiasticorum, ad quos a Domino Ebbone quondam provecti, a vestra autem auctoritate suspensi sumus. — Constat pariter ex gestis pro eorum restitutione; Nicolaus enim Sum. Pontifex, nihil aliud Hincmaro, et aliis Galliae Episcopis praecipit, nisi ut tales Clerici in suis gradibus restituantur: unde quando in eodem Concilio dicitur, actione quinta: decretum est, ut quidquid in ordinationes Ecclesiasticas idem Ebbo post suam damnationem egerat praeter sacrum Baptisma, habeatur cassum, et irritum: hoc intelligen- dum est, quantum ad honorem et gradum, a quo suspensi censeban- tur illi Clerici ab Ebbone ordinati. Eadem ratione accipiendum est id, quod subiicitur post actionem sextam, de Alduino, qui dicitur Presbyteratum accepisse per saltum a Lupo Catalaunensi Episcopo, quia antea Diaconatum ab Ebbone acceperat: mens enim Concilii non est quod Alduinus ille non fuerit revera Diaconus, sed quod re- cipiendo characterem Diaconatus, non potuit accipere gradum et honorem illius ordinis; unde cum illo agitur eodem modo quantum ad executionem ministerii, ac si revera per saltum fuisset promotus.

Urges. Ipsimet summi Pontifices aliquando improbarunt ordi- nationes a suis praedecessoribus factas, et ab eis ordinatos iterum or- dinandos esse censuerunt: igitur non existimabant Sacramentum Or- dinis imprimere characterem indelebilem. Probatur antecedens: Primo quidem exemplo Stephani IV summi Pontificis, qui an. 769. convo- cato Romae Concilio ex selectissimis Galliae, Germaniae, et Italiae Epi- scopis, irritas declaravit omnes ordinationes factas a suo praedecessore Constantino. Quam utique irritationem ratam habuit Concilium, ut legitur in eius Actis, quod etiam refert Anastasius Bibliothecarius, qui loquens de isto Concilio Romano, In eodem, inquit, Concilio pro-

mulgatum est, ut qui Episcopi ex Presbyteris, sive Diaconis ab eo or- dinati fuerant, in primum honoris sui gradum reverterentur, etsi pla- cabile fuisset omni populo civitatis suae, denuo decreto facto electionis, more solito cum Clero, et plebe ad Apostolicam reissent Sedem, ut ab eadem S. Stephano Papa benedictionis susciperent consecrationem.

Addit idem statutum fuisse de Presbyteris, et Diaconis, et statim subiungit: Illico Episcopi illi revertentes in primo honoris gradu, electi denuo a Clero, et plebe, cum solito decreto ad sedem Apostolicam properantes, ab eodem sanctissimo Papa consecrati sunt. Et tandem concludit: Ita enim in eodem Concilio statutum est, ut omnia quae idem Constantinus in Ecclesiasticis Sacramentis, ac divino cultu egit, iterari debuissent praeter S. Baptisma, nec S. Chrisma.

— Constat secundo exemplo Ste- phani VI; cum enim Formosus eius Praedecessor plures ordinasset sive Episcopos, sive Presbiteros, Stephanus, congregato Romae Concilio, non modo eos omnes deposuit, sed etiam iterum ordinavit, ut refert Luithprandus, lib. 1. cap. 8. ubi scribit, Cunctos, inquit, quos ipse or- dinaverat, gradu proprio depositos iterum ordinavit. Tum, quod For- mosus antea fuerat excommunicatus a Ioanne VIII. Tum, quod contra Canones relicta propria uxore, idest, Episcopatu, ex Portuensi Epi- scopo Romanus Pontifex creatus esset, quod utique decretum non solum Concilium istud approbavit, sed etiam Serg. III: de eo namque idem Luitprandus scribit: Servius latenter Romam ingressus Papatum intrasit, et Romano nomini terribilis deputatus, ut omnes ordinationes Formosi irritas habuerent. — Tertio tandem idipsum con- stat exemplo Ioannis duodecimi, qui congregato pariter Romae Con- cilio anno 964. Leonis vulgo dicti octavi summi Pontificis electionem anathematizavit, de ordinatis autem ab eo ita decretum est Act. 3. eius Concilii:

Eos vero, quos ipse Leo Neophytus, et invasor S. Ca- tholicae et Romanae Ecclesiae, in quolibet Ecclesiastico Ordine pro- vexit, Apostolica, atque Canonica auctoritate, et Synodali decreto in primum revocamus gradum, quia qui ordinator eorum nihil sibi habuit, nihil illis dedit: sicuti olim noster praedecessor piae memoriae Papa Stephanus sententiam tulit de iis, qui ordinati fuerant a Con- stantino quodam Neophyto, et invasore Sedis Apostolicae, et post- modum quosdam eorum sibi placabiles Presbyteros, aut Diaconos consecravit.

Igitur ex iis omnibus constat summos Pontifices exi- stimasse Pontificiam et Episcopalem auctoritatem posse deperdi, et consequenter characterem illius non esse indelebilem.

Nego ante- cedens, et ad primam illius probationem respondeo cum Baronio ad an. 769. num. 6. quod Episcopi, qui dicuntur a Steph. IV consecrati, non debeant censeri denuo Ordines suscepisse: sed dicuntur conse- crati, quia acceperunt more maiorum benedictionem pontificiam, et ritus omnes servari solitos in reconciliandis schismaticis vel haereticis; quae utique reconciliatio necessaria fuit eis, qui ab ipso Constantino fuerant ordinati: quoniam ille erat Pseudo-Pontifex, qui Tortoniae Ducis Netinae civitatis frater, et illius fratris potentia fretus, sedem Apostolicam invadens, uno fere momento, et nullis servatis intersti- tiis, tamquam ex scena prodiit Romanus Pontifex; ac per annum se- dens, plures ordinavit Diaconos, Presbyteros, et Episcopos; qui cum illius partes tuerentur, a Concilio et Stephano legitimo summo Pon- tificе merito a suis officiis et ministeriis suspensi sunt, donec nova populi et Cleri eorum electione, seu potius approbatione interveniente, benedictionem Apostolicam acciperent, et suis gradibus, honoribus, ac ministeriis redderentur. Nec obstat, quod Auxilius, lib. 2. cap. 1. affirmans Stephanum IV iterum ordinasse ordinatos a Constantino, fa- ctum illud non aliter excusat, nisi quod exemplum non sit sumendum a malis; uterque autem Sum. Pontifex, tum Constantinus, tum Ste- phanus quintus essent homines pravi: Constantinus quidem, utpote cum Romanae Sedis esset invasor; Stephanus vero, quia eius iussu et approbatione illius sequaces deprehensum fugientem Constantinum multis affectum plagis, ac semivivum relictum oculis privaverunt; quod utique factum, inquit Auxilius, non Apostolicum, sed Aposta- ticum est. Hoc, inquam, non obstat; quia falsum est, quod illa cruenta in Constantinum saevities, imperante Stephano facta sit; nam Anasta- sius Bibliothecarius, qui eodem saeculo floruit, quo Auxilius, adscribit illam oculorum suffossionem Constantini, non ipsi Stephano, sed cuidam nomine Gratioso, qui inscio Stephano militum caterva stipatus, hanc saevitiem in Constantinum exercuit: unde idem Anastasius Stephanum nullius criminis accusat, imo pluribus laudibus eum celebrat, necnon et Episcopos qui cum ipso in Concilio Romano convenerant. Si tamen malimus stare sententiae Auxilii, et existimare cum eo consecrationem a Stephano factam, veram fuisse reordinationem: respondebo exinde non sequi, quod Stephanus censuerit, vel per Sacramentum Ordinis cha- racterem non imprimi, vel illum esse amissibilem; sed tantum quod erraverit in facto, existimando nempe Constantinum non fuisse validum Episcopum, sicut illegitimus erat Pontifex: et sic existimare potuit omnia ipsius Pontificia munia prorsus irrita fuisse. Imo ne quidem omnia irrita censuit; nam, ut refert idem Anastasius, non solum ap- probavit Baptismum a Constantino collatum, sed etiam chrismationem, nempe Confirmationem, quae non nisi per verum Episcopum conferri solet. Ad secundum respondeo item cum Baronio ad an. 897. primo Stephanum illum posse merito reprobari e numero Pontificum Roma- norum, sicut et Sergium: quippe cum in periculosissimis illis Eccle- siae temporibus factione Marchionum Tusculanorum in Romanam sedem intrusi pellebantur ab intrusis. Non auderem, inquit Baronius num. 6. Stephanum inter Romanos Pontifices annumerare, nisi id a Maioribus factum accepissem. Et merito quidem: ille enim Stephanus tot ac tantis criminibus infamis fuit, ut Romani Pontificis nomine et appel- latione omnino indignus sit: nam inter gravia ipsius horrenda facinora, Formosum praedecessorem praecipit e sepulchro extrahi, atque in Sedem

Romani Pontificatus Sacerdotalibus vestimentis indutum collocari: deinde, et istum exutum, digitisque tribus abscissis, quibus populunm benedicere solebat, in Tyberim eius sic mutilatum corpus proiici, ut narrat Luithprandus, lib. 1. cap. 8. his verbis:

Formoso defuncto. atque Arnulpho in propria reverso, is, qui post mortem Formosi constitutus est, Bonus nimirum, expellitur, Sergiusque papa (sic scribere debui). Stephanus per Adalbertum constituitur, quo con- stituto, ut impius, doctrinarumque sanctarum inscius, Formosum e sepulchro extrahi, atque in Sede Pontificatus Sacerdotalibus vesti- mentis indutum collocari praecipit, cui, et ait: cum Portuensis esses Episcopus, cur ambitionis spiritu Romanam universalem Sedem usur- pasti? His expletis, sacratis exutum vestimentis, digitisque tribus abscissis in Tyberim iactari praecepit, cunctosque quos ipse ordina- verat, gradu proprio depositos iterum ordinavit. Quod quam male egeris, Pater sanctissime, animadvertere poteris; quoniam et ii. qui a Iuda Domini Nostri Iesu Christi proditore, ante probationem salutis, seu benedictionem Apostolicam perceperunt, ea post pro- ditione, proprii corporis suspensione non sunt privati; nisi quos improba forte defoedarant¹ flagitia. Benedictio siquidem, qua Mini- stris Christi impenditur, non per eum, qui videtur, Sacerdotem fun- ditur. Neque enim qui rigat est aliquid, neque qui plantat, sed qui incrementum dat Deus. Quantae autem auctoritatis, quantaeque religionis Papa Formosus fuerit, hine colligere possumus, quoniam dum a piscatoribus postmodum esset inventus, atque ad B. Petri Apostolorum Principis Ecclesiam deportatus, Sanctorum quaedam imagines tum in loculo, positum venerabiliter salutarunt. Hoc namque a religiosissimis Romana urbis viris persaepe audivi.

Addo tamen, quod factum illud Stephani reordinantis a Formoso iam ordinatos, tyrannicum fuerit in facto, non vero error in fide: quid- quid enim a Stephano septimo, et Sergio tertio gestum, non nisi minis et terroribus fuit peractum, bonis reclamantibus, malis autem suo facto perterritis. Unde etiam postquam infelici exitu ex hac vita su- blatus est Stephanus; nam anno 900. detrusus fuit in carcerem, ibi- demque laqueo suffocatus, tres succedentes summi Pontifices nempe Romanus, Theodorus, et Ioannes nonus, Acta eius omnino rescide- runt, ut narrant Luithprandus de Romano, et Auxilius de Theodoro: Ioannes autem nonus duobus celebratis Conciliis, primo quidem anno 901. Pseudo-Synodum a Stephano congregatam damnavit, his verbis:

Episcopi, seu Presbyteri atque Diaconi, necnon et Subdiaconi, caeterique alterius ordinis sanctae Sedis Apostolicae, qui ab eodem reve- rendo Papa Formoso canonice consecrati, et pro quorumdam libitu temere deiecti sunt in proprios ordines et gradus, communi Synodi consultu reducimus, perpetuoque robore, ac canonica censura stabili- ri Deo auctore decernimus,

etc. Eodem similiter anno ab eodem Ioanne celebrata est alia Synodus Ravennae, cuius meminit Sigebertus his verbis: Is etiam ad confirmandum Formosi Ordinem, quem Stephanus Papa deposuerat, synodum 74. Episcoporum praesentibus Francorum Archiepiscopis, et Rege, apud Ravennam statuit, et coram eis combusti. est Synodus, quam Stephanus in damnationem Formosi fecerat. Con- cludendum est ergo cum Bellarm., lib. 1. De Sum. Pontifice, cap. 12.

Stephanum et Sergium non edidisse aliquod decretum, quo decer- nerent ordinatos ab Episcopo degradato, vel nominatim a Formoso tamquam degradato, esse iterum ordinandos, sed solum de facto ius- sisse iterum eos ordinari; qua iussio non ex ignorantia, aut haeresi, sed ex odio in Formosum procedebat, et non nisi per vim et tyran- nidem executioni demandaretur. Nec obstat, quod decretum Stephani probatum fuerit a Romano Concilio ab eo celebrato anno Dom. 897. nam id totum per tyrannidem et metu incusso a probis qui ade- rant Episcopis factum est. Unde quotquot illi Pseudo-Synodo inter- fuerunt, veniam admissi reatus exorarunt in Concilio Romano, sub Ioanne IX: sic enim in eo legimus: Episcopi et Presbyteri, et reliquus Clerus, qui eidem Synodo interfuerunt, quia ipsi veniam petentes coa- cti se terroris metu aut formidine interfuisse confessi sunt, prece san- ctae Synodi eis indulsimus. — Ad tertium denique respondeo, nihil aliud in illo Concilio Romano gestum fuisse adversus ordinatos a Leone, nisi quod fuerint gradu illo pulsi, ad quem erecti fuerant a Leone, et ad pristinum gradum revocati; nam Sigebertus, qui acta Synodalia huius Concilii legisse visus est, sic ea summatim retulit in Chronico:

Ioannes Synodo collecta Leonem deposuit, et eius gesta cas- savit: Statutum quoque est publico omnium iudicio Synodum a Leone habitam, nec nominandam Synodum, sed Postribulum furens adul- teris (ita Leonem nominabat, quod is Romanam Ecclesiam alteri de- sponsatam invasisset) quicumque eo ordinante erant damnati, iussi sunt suam ipsorum proscriptionem praesentare in charta, haec conti- nente verba: Pater meus nihil sibi habuit, nihil mihi dedit: et sic de- positi remanserunt in illis gradibus, quos habuerant, non a Leone ordinati. si qui autem digni iudicantur, ut non recepta prius consecra- tione ordinentur, indicto illis eodem decreto, quod et damnato a Con- stantino Neophyto.

Haec Sigebertus. Nec movere debent illa verba: Pater meus nihil sibi habuit, nihil mihi dedit, etc. Intelligenda sunt enim, quantum ad honorem, gradum, et ministerium; quemadmodum dictum est de ordinatis a Constantino Neophyto; quandoquidem Sige- bertus asserit decretum illius Constantini illis fuisse intimatum.

Obiicies 3. Varios Canones Conciliorum, quibus irritae declarantur ordinationes factae vel ab iis qui non ordinant subditos, vel ab iis qui sunt excommunicati, aut suspensi, aut degradati. Primo quidem, Can. 16. Concilii Nicaeni: Si quis ad aliam paroeciam aulice in- vadere, et in suam Ecclesiam ordinare tentaverit, non consentiente Epi- scopo, a quo discessit is, qui regulae muncupatur, ordinatio huiusmodi irrita comprobetur. De Ordinationibus autem excommunicatorum sic habet Concilium Quintilineburgense, celebratum anno 1085. tempore Gregorii Papae septimi, ubi legimus: In eadem Synodo ordinatio Be- nilonis Maguntii invasoris, et Sigefridi Augustensis, et Norberti Cu- riensis; imo omnes Ordinationes et Consecrationes excommunicatorum penitus irritae iudicatae sunt, iuxta Decreta SS. Patrum Innocentii, Leonis primi, Pelagii, atque eius successoris Gregorii primi. Idem de- cernitur de Ordinationibus Simoniacorum in Concilio Placentino sub Urbano II ubi statuitur: Ut si quid in sacris Ordinibus et Ecclesia- sticis rebus, data et promissa pecunia acquisitum simoniace videtur, pro irrito habeatur: ergo semel acquisita auctoritas conferendi sacros

Ordines deperdi potest: ac proinde character non est inamissibilis. —

Nego consequentiam, et ad praetatos Canones respondeo eiusmodi ordinationes dici irritas, non quantum ad characteris impressionem, sed quantum ad ministerii et suscepti Ordinis suspensionem; quemadmodum definitur in Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 5. De Reformatione, ubi statuitur: Nulli Episcopo liceat, cuiusvis privilegii praetextu, Pontificalia in alterius Dioecesi exercere, nisi de Ordinarii loci expressa licentia, et in personas eidem Ordinariae subiectas tantum: si secus factum fuerit, Episcopus ab exercitio Pontificalium, et sic ordinati ad executionem Ordinum sint ipso iure suspensi. Quod autem nihil aliud praetendatur in praetatis Canonibus, maxime Quintilineburgensi, evidens est, quippe cum proferat auctoritatem Innocentii, Leonis primi, Pelagii, et Gregorii Magni, quos certum est approbasse Ordinationes tactas a Neophytis, haereticis, et excommunicatis, ut videbimus agendo de Ministro Sacramentorum.

Quaeres: Utrum character ille etiam post mortem subsistat, tam in Beatis, quam in damnatis?

Respondeo. Id videri certum; quippe cum Concilia et Ss. Patres absolute pronuntiant hunc characterem esse indelebilem; quamquam enim non fuerit eorum mens determinare utrum subsisteret etiam post mortem, quia de hoc dubio non movebatur controversia cum haereticis: attamen istud constans apparet ex praxi Ecclesiae, quae resuscitatum a mortuis non solet denuo baptizare, confirmare, et ordinare; tamen permittit eum Sacramenta suscipere, ac ministrare, ut faciebat dum erat in vivis, et ante mortem: asserere autem, quod Deus de novo reproducat in eo characterem, quemadmodum reproducit vitam, est admittere miraculum sine ulla necessitate et ratione sufficienti: inferendum est ergo mentem Ecclesiae esse, quod character in eo subsistat.

Suadetur insuper hac ratione communi: Si character periret cum vita, maxime vel propter corruptionem subiecti, vel propter oppositionem contrarii, vel propter defectum conservationis: at nullo ex his tribus modis deleri potest. Non ex corruptione subiecti; nam anima, quae est subiectum eius, corrumpi non potest: non ex oppositione contrarii, quia nihil ei contrarium est: nec ex defectu conservationis, quia Deus eum conservat in Beatis ad ornatum, in damnatis ad supplicium et ignominiam. Cum enim aliquid a Deo conservatur, Deus non intercipit influxum conservativum, nisi ratio quaedam urgens et efficax id suadeat: sed character perseverat usque ad mortem, nec apparet ulla ratio, cur in morte pereat, aut cur Deus ipsi concursum conservativum deneget, quippe cum spiritualis sit et a corpore independens.

Dices: Cessante fine, cessant ea quae ordinantur ad finem, alias enim frustra manerent; unde post generationem non subsistet Matrimonium, quia cessabit generatio, ad quam illud ordinatur; sed cessabit etiam in morte finis characteris, nempe Dei cultus exterior; quippe nullus erit in inferno, nec etiam aliquis erit in patria; in ea siquidem nihil fiet in figura, nec in operta, sed in aperta et nuda veritate. —

Respondeo distinguendo maiorem: si finis omnino cesset, concedo: si cesset tantum quoad aliquid, nego. Minorem similiter distinguo: cessabit cultus exterior in patria, quantum ad materiam exteriorem, concedo: quantum ad finem, nego. Et similiter, nego consequentiam: nam in cultu divino duo possunt considerari, nempe materia cultus, scilicet opera quaedam externa; et finis cultus, videlicet honor et gloria Dei, quae per haec opera externa ipsi exhibentur. Cessabunt quidem in patria externa illa opera; sed remanebit finis, nempe honor et gloria Dei; ac consequenter ipse etiam character perseverabit, in bonis quidem ad gloriam, in malis autem ad ignominiam: quemadmodum militaris character perseverat in militibus post adeptam victoriam, in his quidem qui vicerunt ad gloriam, in his autem qui victi sunt, ad poenam.

Instabis: Damnati indigni sunt omni dono supernaturali, ut testatur S. Dionysius, lib. De Divinis Nominibus, cap. 4. ubi dicit daemones carere omnibus divinis donis, tam secundum habitum, quam secundum operationem: sed character est aliquod donum supernaturale: igitur non remanet in damnatis.

Respondeo, quod etsi damnati indigni sint omni dono supernaturali, quod conducere posset ad eorum solatium; tamen non sunt indigni, imo summe digni eo omni, quod conferre potest ad illorum poenam et supplicium: qualiter haud dubie conferentur illi characteres, quibus divinitus sunt insigniti. Sicut enim summum dedecus ac opprobrium est in Republ. civili militem fieri proditorem, aut desertorem, oeconomum commissi sibi boni fieri dissipatorem ac fraudatorem, et filium aut servum fieri degenerem, et in patrem aut dominum perduellem, ita in Republ. Ecclesiastica summe dedecus est Christi fidelem, militem, ac dispensatorem, tamquam perduellem, proditorem, ac dissipatorem damnari. Quocirca tres illi characteres filiationis adeptae per Baptismum, militiae comparatae per Confirmationem, et dispensationis bonorum Christi commissae per Ordines, remanebunt in damnatis, in poenam suae perduellionis et defectionis.