Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

NOTANDUM 1. Duplicem in morali christiana, quantum ad praesens pertinet, solito distingui necessitatem, quarum prima vocatur necessitas medii, secunda vero necessitas praecepti. Necessitas medii ea est, qua aliquid ita censetur necessarium ad finem aliquem comparandum, ut sine illius ope non possit obtineri: necessitas vero praecepti ea est, qua aliquid ex sua ratione intrinseca non ordinatur, nec conducit ad alicuius finis assecutionem, sed dumtaxat ad id requiritur ex ordinatione et praecepto superioris. Porro necessitas medii duplex distinguitur, scilicet intrinseca, et extrinseca: intrinseca est ex intima connexione medii cum fine, quae solito vocatur necessitas simpliciter, qua nimirum fit, ut finis non possit obtineri, secluso tali medio: alia vero extrinseca, quae oritur non quidem ex natura rei, sed ex institutione et ordinatione divina, et dicitur necessitas ad melius esse, seu potius est congruentia, quam vera necessitas. — Certum est autem Sacramenta non esse necessaria necessitate intrinseca et simpliciter; constat enim quod Deus absolute loquendo humanam salutem operari potuerit absque eiusmodi signis sensibilibus. Insuper nulla est ratio intrinseca et essentialis, cur Sacramenta vim habeant producendi gratiam, et conferendi eos omnes effectus, quos Deus ad eorum signorum applicationem in subiectis debite paratis infallibiliter producit. Solum itaque hic inquirimus, an supposita Dei ordinatione Sacramenta fuerint necessaria in quovis hominum statu.

NOTANDUM 2. Triplicem generatim distingui posse statum humanae naturae: primus, est naturae perfectissimae, qualis est status beatitudinis; secundus, naturae innocentis, qualis extitit ante Adami lapsum: tertius, est eiusdem naturae vitiatae per Adami peccatum. Qui rursus dividitur in tres alios status: nam alius est status hominis sub lege naturae, hoc est ante legem scriptam, nimirum ab Adamo ad Moysen. Alius est sub lege scripta, puta ab eo tempore, quo populo Iudaico lex praescripta fuit a Deo per Moysis ministerium, usque ad praedicationem Evangelii per Christum Dominum. Tertius, est sub lege gratiae, qui a Christo Domino ad mundi finem perseveraturus est. Quae utique tres status S. Augustinus, Epist. 19. appellat ante legem, sub lege, et sub gratia. Certum est autem, quod Sacramenta nulla ratione sint necessaria in statu naturae perfectissimae: quia ubi est veritas aperta, omnis signorum umbra eliminatur: unde praeclare S. Aug., lib. De Catechismo, cap. 1. Comeditur agnus, post mortem huius saeculi, ut cum mane illud venerit, quod spem non habebit, non iam auferatur sacrificium imaginis Agni, sed ipsum Agnum quem quotidie immolamus, comedimus, et cuius sanguinem bibimus, intendamus illum Sacerdotem perfectum, quem constat ibi pro nostra salute occisum. Hinc Doctor in 1. disp. 1. quaest. 3. num. 7. ait: Apparet quod in statu patriae nullum congruit sacramentum, quia tunc non indiget cum sensibilibus, ut cognoscat intelligibilia pertinentia ad statum suum: neque tunc indiget excitari ad quaerendum pertinentia ad salutem, quia est perfecte consecutus salutem. Unde difficultas remanet de quatuor caeteris humanae naturae statibus, nempe innocentiae, legis naturae, scriptae, et gratiae.

NOTANDUM 3. Sacramenta posse considerari instituta et ordinata ob triplicem finem, iuxta triplicem eorum considerationem: enimvero spectari possunt, vel quatenus sunt caeremoniae sacrae ac celebres ritus, quibus homines in eamdem religionem adunati suo Deo ut supremo rerum omnium parenti et moderatori obsequium et cultum impendunt: nam, ut perbelle observat S. Augustinus, lib. 19. contra Faustum, cap. 16. In nullum nomen religionis verum aut falsum homines coadunari possunt, nisi aliquo signaculorum seu sacramentorum visibilium consortio colligantur. Secundo, considerantur, quatenus sunt medicina, seu remedia ad resarciendam, vel conservandam, aut augendam hominis salutem. Tertio, quatenus sunt media conducentia ad augendam hominis perfectionem per augmentum gratiae illuminantis et sanctificantis.

Conclusio prima. — SACRAMENTA NON EXTITERUNT IN STATU INNOCENTIAE, NEC UT REMEDIA, NEC UT ANIMAE PERFECTIONES, SED UT SACRI RITUS: IMO NEC EXTITISSENT, SI HIC DIU PERSEVERASSET.

Conclusio quatuor partibus constat, quarum prima communis est apud Theologos, eamque Doctor approbat loco supra laudato, ubi ait: In statu innocentiae non fuit congruum institui Sacramentum, sicut post lapsum: quia etsi tunc homo potuerit ex sensibilibus cognoscere intelligibilia, tamen nullum sensibile fuit necessarium tamquam conferens ad salutem, removendo aliquod impedimentum salutis, ut scilicet possit dici proprie medicina. Probatur: quia ubi nullus est morbus, ibi nulla requiritur medicina: sed durante prima innocentia nullus fuit morbus: igitur, etc. Maior constat ex illo Matth. 9. Non est opus valentibus medico, sed male habentibus: unde praeclare S. August. Tolle morbos, tolle culpas, et nulla erit medicinae causa. Minor etiam patet ex his, quae diximus in 2. vol. De felici innocentiae statu.

Dices: Matrimonii sacramentum est in concupiscentia remedium: sed illud initum fuit inter Adamum et Evam durante statu innocentiae: igitur in eo statu fuerunt Sacramenta in remedium. Maior constat ex S. August. in lib. De Nuptiis, etc. Minor vero probatur ex illo Apostoli ad Eph. 5. ubi loquens de matrimonio Adami cum Eva, ait: Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo, et in Ecclesia. — Respondeo distinguendo minorem: matrimonium illud fuit sacramentum secundum latiorem significationem, et quatenus Sacramentum est dumtaxat signum rei sacrae, non vero sanctificantis subiectum, in quo est tale signum, concedo: quatenus Sacramentum accipitur in strictiori significatione pro signo rei sacrae sanctificantis, nego. Ad probationem dico, Apostolum eatenus matrimonium Adami et Evae appellare Sacramentum, quatenus praefigurabat coniunctionem Christi cum Ecclesia sponsa. Quod autem tunc non fuerit proprie dictum Sacramentum, sufficienter determinat Concilium Trid. cum ait, Sess. 24. Can. 1. si quis dixerit Matrimonium non esse vere, et proprie unum ex septem legis Evangelicae Sacramentis a Christo Domino institutum, anathema sit.

Probatur secunda pars, nempe quod in statu innocentiae non fuerint necessaria Sacramenta ad animae perfectionem: quia in illo felici statu superiora dominabantur inferioribus, et anima corpori, ratio sensui, facultates intellectuales sensitivis et naturalibus; id enim originalis iustitia praestabat, ut quemadmodum anima perfecte erat subdita Deo, sic inferiores animae vires naturales et sensitivae rationi subiicerentur; ac proinde non erat conveniens ut anima sanctitatem mutuaretur a rebus corporeis: igitur, etc.

Dices: Sacramenta necessaria sunt homini ad gratiam assequendam, perficiendam, et servandam, contra repugnantes tentationum motus: sed in statu innocentiae potuerunt ad haec omnia prodesse: homo siquidem in eo statu debebat sibi novum in dies comparare gratiae gradum, illam contra insistentes tentationes tueri: igitur, etc. — Nego minorem: nam potuisset alia via, quam per signa corporea gratiae augmentum suscipere, nempe per exercitium virtutum, maxime divini amoris, ad quod quidem augmentum movebat originalis iustitia, quae mentem illustrando, etiam voluntatem in omne bonum inclinabat et vegetabat.

Dices 2: Sacramenta prosunt ad mentis illustrationem: at in statu innocentiae debuisset illustrari mens hominis: ergo ad id Sacramenta erant necessaria. — Distinguo minorem: per alia signa, concedo: per Sacramenta, nego: quia perfectio mentis humanae fuisset in illo statu ex divini numinis influxu, non ex phantasmatibus, sed ex speciebus: in illo tamen statu phantasmatibus utebatur anima, sed ut corpore sibi subdito: cognitionis enim perfectionem habuisset ex infuso lumine; phantasmatibus etiam utebatur, quia delectabilis est rerum experientia, quorum habemus scientiam. Quare experta fuisset naturae vires, et actiones, ut eorum, quae sciebat supernaturalium, et naturalium per scientiam quae est insita, experimentali cognitione perciperet; ore etiam confessus fuisset fidem ad salutem, et exterioribus signis Deo cultum exhibuisset, in gratiarum actione, et pietatis testificatione, et suprema potestatis agnitione: at ea signa Sacramenta non fuissent.

Dices 2: Ex S. Dionysio, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 1. Deus caelestibus et beatis mentibus exhibet divina mysteria sine sensibilibus figuris, quia sunt immateriales: nobis autem ea tradere debuit per symbola sensibilia, quia materiali natura constamus: sed Adam et Eva in statu innocentiae constabant materiali natura: igitur eis necessaria erant signa et media corporea, quibus gratiam illuminantem possent assequi. — Respondeo distinguendo maiorem: homines materiali natura constantes debent habere media corporea, quibus illustrentur, quamdiu pars superior non habet omnimode subditam sibi inferiorem, concedo: secus, nego. At in eo statu omnimode interior pars superiori obtemperabat, et aliunde quam sensuum beneficio habebat id omne, quod ad suae mentis illustrationem conducebat: nam, inquit S. Bernard., Serm. De Annuntiatione: Ipsum misericordia custodiebat, docebat veritas, regebat iustitia, protegebat.

Probatur tertia pars, nempe quod Sacramenta non fuerunt in eo statu tamquam ritus et caeremoniae sacrae: tum quia haec Sacramentorum acceptio tantum est impropria: tum quia sacrificia, oblationes, aliique cultus externi abunde sufficiebant, ut homo debitum cultum Deo impenderet.

Dices: In statu innocentiae fuissent sacrificia, ut concedimus, quia sunt praecipui actus publicae religionis: unde docent Theologi sacrificium spectare ad ius naturae, quia procedit ex naturali ratione, quod homo rebus sensibilibus suam erga Deum subiectionem, et supremum in omnia Dei dominium agnoscat: sed sacrificia sunt Sacramenta, sunt enim signa gratiae: igitur, etc. — Respondeo primo, negari posse maiorem: cum enim brevissimo tempore steterit innocentiae status, non videtur illud primis Parentibus sacrificium aliquod obtulisse; imo non abs re coniiciunt aliqui, ideirco Deum permisisse Adamum labi in peccatum, quoniam visus est ingratus erga tam munificentem benefactorem, quem nullo sacrificio in gratitudinis monimentum coluerit. Respondeo secundo, negando minorem: quia sacrificia sunt signa gratiae per modum meriti, quando offeruntur in statu gratiae sanctificantis: non vero per modum signi a Deo instituti ad gratiam efficaciter conferendam.

Probatur denique quarta pars, nempe quod etiamsi perseverasset ille felix innocentiae status, nullum proprie dictum institutum fuisset Sacramentum: tum quia Sacramenta in illo statu fuissent inutilia; etenim ad tria praecipue ordinantur, nempe vel ad gratiam recipiendam, vel ad illam conservandam, vel ad eam augendam: sed ad nullum ex his tribus indiguissent homines Sacramentis in statu innocentiae. Non quidem ad primum; quia quemadmodum Deus per propagationem naturalem producit animam, ita produxisset in anima gratiam sanctificantem, veluti sacram haereditatem a primo parente propagatam. Non etiam ad secundum, quia in illo felicissimo statu nullis internis vel externis tentationibus agitati fuissent, aut saltem subiacuissent. Non denique tertium, quia gratiae augmentum fieri debet modo statui convenienti: at non fuisset conveniens illi statui, ut homo per media corporea gratiam reciperet: ergo neque ut per eandem illam augeret.

Dices: In statu innocentiae potuissent homines peccare: ergo conveniens erat, ut pro eluendo peccato et restituenda gratia Sacramenta instituerentur. Antecedens patet: non enim melioris sortis forent Adam posteri, quam ipsemet Adamus: at ille non obstantibus illis omnibus gratiis ac dotibus, quibus donatus fuerat, peccavit: ergo etiam illi peccare potuerunt. Consequentia item probatur, quia prudens medicus non solum praesentibus morbis praebet remedia, sed etiam imminentibus et futuris parat antidota seu praeservativa: sed Deus est prudentissimus animarum medicus, peccata sunt morbi, Sacramenta vero antidota et remedia: igitur, etc. — Respondeo primo, negari posse antecedens: nam, ut diximus in 5. volumine, tract. 8. disp. 2 art. 3. qu. 1. con. 3. si Adamus innocens stetisset, ipsius posteri confirmati fuissent in gratia sanctificante; non quidem ab initio suae nativitatis, sed ubi vicissent primo eis ingruentem tentationem. Respondeo secundo, negando consequentiam: et eius probationem distinguo: si morbi contingant frequenter, et ut plurimum, concedo: si raro, nego. Quamquam enim si perseverasset innocentia status, aliqui forte hominum lapsi fuissent in peccatum, tamen istud raro et in paucis accidisset. Non fuisset autem congruum instituere Sacramenta pro paucissimis illis hominibus, maxime cum per alia media potuissent deperditam gratiam recuperare, nempe per actus contritionis, et amoris Dei, quos longe facilius ac perfectius quam nos, propter minus repugnantem sensualitatem, et praestantiora et efficaciora auxilia potuissent elicere. — Non abnuerem tamen (ex hypothesi) quod etsi Adamus non permansisset Christusque venisset, tunc instituenda forent illa Sacramenta, quibus instituendis peccatum non fuit occasio, maxime vero Eucharistiam: tum ut Incarnationis beneficium caeteris hominibus communicaret; Eucharistia enim est quaedam Incarnationis extensio: tum ad augendam gratiam; siquidem ad illius augmentum primo et per se ordinatur: tum ut praestantissimum esset pignus futurae gloriae: tum denique, ut hominibus praeberet perfectum sacrificium laudis et gratiarum actionis. Enimvero status viae caeteris perfectior quoad gratiam, congrue exigit institutionem eorum mediorum, quibus gratia perfectiori modo augeatur: at status innocentiae esset perfectissimus, ac subinde conveniens fuisset, ut in illo statu homines habuissent perfectissima media, quibus augmentum gratiae possent comparare: nullum autem medium praestantius est, quam ipsemet Dei et hominum Mediator, qui in Eucharistia recipitur. Deinde, probabile est, quod Deus non minus dilexisset homines innocentes quam per peccatum vitiatis: ac subinde quod eos minori beneficio non cumulasset: at nullum est praestantius hominibus a Deo concessum post Incarnationem, quam Eucharistiae sacramentum, in qua, inquit Concil. Trid., Sess. 13. cap. 2. divitias divini sui erga homines amoris effudit: igitur verisimile est homines in statu innocentiae fore hoc praestantissimo beneficio donandos. Denique, perfectius est habere augmentum gratiae ex opere operato et operantis simul, quam dumtaxat ex opere operantis, ut constat in adultis, qui abundantioriorem gratiam suscipiunt, dum baptizantur cum debita praeparatione, quam parvuli, qui absque eiusmodi praevia dispositione suscipientes Baptisma, minori gratiarum irriguo donantur. In statu autem innocentiae gratia fuisset hominibus collata modo omnium praestantissimo, ac subinde probabile est, quod in eo statu aliqua fuissent Sacramenta, quibus homines gratiam consequi possent ex opere operato, sicut et ex opere operantis.

Conclusio secunda. — IN LEGE NATURAE ERAT ALIQUOD DETERMINATUM REMEDIUM AC SACRAMENTUM, MAXIME PRO ELUENDO ORIGINALI PECCATO. Haec Conclusio tribus partibus constat: prima, quod fuerit aliquod remedium: secunda, quod fuerit determinatum: tertia, quod fuerit verum Sacramentum.

Prima pars communis est apud Theologos, eamque expresse docet Subtilis Doctor in 4. dist. 1. qu. 7. ubi ait:

Nullo tempore dimisit Deus cultores suos sine remedio necessario ad salutem: sed omni tempore post lapsum fuit necessaria ad salutem deletio originalis: ergo quocumque tempore aliquod remedium efficax erat ad hoc. Etsi potuit deleri in adultis per motum bonum intrinsecum; tamen in parvulis, in quibus talis motus est impossibilis, non potuit deleri per actum suum proprium: ergo per aliquem actum aliorum circa ipsos, vel ad ipsos relatum.

Quam utique veritatem nemo sanae mentis potest inficiari; Absit enim (inquit Innocentius III relatus in capite Maiores, de Baptismo) ut universi parvuli pereant, quorum quotidie tanta multitudo moritur, quin et ipsis misericors Deus, qui neminem vult perire, aliquod remedium procuraverit ad salutem. — Idem docet Auctor quisquis est de operibus Christi Cardinalibus, apud S. Cyprianum: sane, inquit, originale peccatum, quod ex primis parentibus in totam generis humani successionem defluxit, omni tempore aliquibus remediis oportuit expiari, licet eam plenum significandi non habuerint donec ad rem ipsam ventum est, quae figurarum velamine operiebatur. Nec refert, quod illius remedii Scriptura non meminerit; inde enim non est consequens, quod illud remedium non fuerit ordinatum; alioqui pari ratione dicendum esset, sexum muliebrem apud Israelitas omni caruisse remedio, et medio quo mundarentur ab originali peccato, et in populum Dei consignarentur; quippe cum Circumcisionis essent incapaces: quod tamen absurdissimum est; erant enim de foedere Abraham, sicut et masculi, et offerri debebant in templo adhuc puerulae ante usum rationis: non potuissent autem Sacramentorum et caeremoniarum legis esse participes, nec credibile videtur Deum fuisse imperaturum earum oblationem in templo, si verae fuissent naturae filiae, sicut et caetera: igitur, etc.

Dices: Quamvis innumerabilis parvulorum multitudo in utero matrum extinguntur, eis tamen nullum originalis peccati remedium a Deo provisum est, et omnes quotquot parvuli ita sunt extincti, sive in Lege naturae, sive Moysis, sive Christi, damnati sunt: ergo non congrue colligitur remedium fuisse divinitus institutum ex innumera multitudine parvulorum alioqui periturorum. — Nego consequentiam: non enim eadem est paritas: tum quia parvuli in utero morientes paucissimi sunt respectu aliorum; non est autem conveniens, ut Deus pro paucissimis hominibus Sacramentum instituat: tum quia qui moriuntur in utero, sunt incapaces remedii suscipiendi, quia per homines humano modo non potest eis applicari, cum non cadant sub hominum notitiam et administrationem, sicut ii qui nascuntur: unde licet Deus potuerit his negare remedium originalis peccati sine iniustitia, tamen bonitatis eius et providentia fuit id in omni Lege concedere.

Probatur secunda et tertia pars, nempe quod remedium istud fuerit aliquod signum sensibile determinatum, et gratiae sanctificantis productivum ex opere operato. Probatur, inquam, primo auctoritate S. Augustini, lib. 5. Contra Iulian., cap. 9. ubi ait: Nec ideo tamen credendum est, et ante datam Circumcisionem famulos Dei, quandoquidem in eis erat Mediatoris fides in carne venturi, nullo Sacramento eius opitulatos fuisse parvulis suis, quamvis quid illud esset, aliqua necessaria causa Scriptura latere voluerit. Quam utique sententiam probat et sequitur Doctor loco supra laudato, ubi subdit:

Non poterat esse certus, quod actus alterius relatus ad parvulum sufficeret ipsi, nisi hoc esset institutum a Deo: nullus enim potest esse certus, quod per aliquid attingat ad salutem, nisi sit certus, quod Deus acceptavit illud tamquam sufficiens ad talem finem. Cum ergo non solum adultis cultoribus suis providerit Deus de remediis necessariis ad salutem, sed etiam parvulis eorum (et hoc de remedio, de quo parentes possunt esse certi pro parvulis), sequitur, quod tempore illius Legis naturae erat a Deo institutum aliquod remedium, vel signum certum, et efficax deletionis originalis peccati. Et magis probabile est, quod per aliquod signum sensibile quam per aliquod signum intelligibile tantum; quia pro toto statu naturae lapsae congruunt homini signa sensibilia respectu spiritualium; ergo rationabile est aliquod Sacramentum, saltem contra originale fuisse in tempore Legis naturae.

Quibus Doctor tria docet: primum, quod remedium istud fuerit aliquod signum determinatum: secundum, quod fuerit sensibile: tertium, quod fuerit efficax: quae tria totidem sunt Sacramenti perfecti characteres. Quod autem fuerit determinatum signum a Deo, constat, quia signa practica gratiae nemo determinare potest praeter Deum, qui cum solus sit gratiae auctor, etiam signi solus potest illius productionem certo determinare ad alicuius praesentiam. — Deinde, si signum illud peccati originalis remissivum relictum esset liberae hominum determinationi, melior foret conditio parvulorum quoad salutem in Lege naturae quam in Lege gratiae, utpote cum haberent medium generalius et facilius, quam sit Baptismus. Quod autem istud remedium debuerit esse sensibile, probatur: si remedium istud non fuisset aliquod signum sensibile, maxime fuisset (ut volunt aliqui) actus interior fidei: sed ita non est; primo quia charitas longe praestantior est et efficacior fide: sed nullus iustificari potest per actum charitatis alienae: ergo multo minus per actum alienae fidei. Nec dicas ideirco fidem magis iustificare, quam charitatem, quia fides magis respicit Mediatorem, ut est alteri causa salutis, quam charitatem. Haec enim responsio prorsus esset evanida. Enimvero qua ratione actus fidei terminatur circa Mediatorem, eadem ratione actus charitatis iustificaret, quia ad ipsum Mediatorem terminaretur: ergo cum nullus dixerit actum charitatis alienae fuisse sufficientem ad iustificationem parvulorum, nec idem de actu fidei sentire debet. Adde quod non magis fidei actus conferat ad sanctificationem alienam, quam ad propriam: sed actus fidei in Lege naturae non erat sufficiens ad iustificationem propriam, quia poterat quis habere fidem informem, id est, non perfectam charitate, quae forma virtutum est. Deinde, si solus fidei actus internus fuisset sufficiens in parvulis ad eluendum originale peccatum in Lege naturae, potuissent per eundem actum iustificari parvuli, non solum nati, sed etiam concepti, et intra maternum uterum existentes: nec solum praesentes, sed etiam absentes; imo in casu necessitatis potuisset actus ille sufficere ad iustificationem omnium parvulorum totius mundi, etiam in utero existentium, quia mentis actus pure internus et intentionalis aeque potest dirigi ad pueros in utero, ac extra uterum absentes, ac praesentes, erga plures ac erga unicum; sicque remedium istud longe maioris esset efficacitatis, quam Baptismus, quod cum redundet in iniuriam Legis gratiae, concedere non possunt adversarii, nec consequenter admittere debent id unde consequentia illa eruitur. Denique, id per quod infantuli fiebant Ecclesiae membra debet esse externum ac sensibile: coniunctio enim ad corpus sensibile, qualis est Ecclesia, debet esse sensibilis: sed remedium istud, quo eluebatur originale peccatum, constituebat infantes Ecclesiae membra, sicut Circumcisio in lege Mosaica, et Baptismus in Evangelica: igitur, etc.

Dices: Plurimi Ecclesiae Doctores testantur, solam fidem internam fuisse sufficiens remedium in Lege naturae ad originalis peccati remissionem in infantibus: igitur ita est. Probatur antecedens ex Tertull., lib. De Baptismo, cap. 13. Fuerat salus retro per fidem nudam ante Domini passionem, et resurrectionem: ubi fides aucta est credendi in nativitatem, passionem, resurrectionem eius, addita est ampliatio sacramenti, adsignatio Baptismi, vestimentum quodammodo fidei, quae retro erat nuda, nec potest iam sine sua lege, lex tingendi imperfecta est, et forma praescripta. Sed et ex S. Greg., lib. 1. Moral., cap. 3. Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides, vel pro maioribus virtus sacrificii, vel pro his, qui ex Abrahae stirpe prodierunt, mysterium Circumcisionis. Ex S. Bern. Epist. 77. in Nationibus. Quotquot inventi sunt fideles, adulti quidem fide, et sacrificiis, credimus expiatos: parvulis autem etiam solam fidem profuisse, imo suffecisse credimus. Eis adstipulatur Beda in Lucam, cap. 8 dicens: Qui vel ante Circumcisionis tempora, vel post datam Circumcisionem, de exteris venientes, extitere fideles, ut Iob, et amici, liberique illius, sive victimis hostiarum se, suosque ab originali peccato, seu certe sola fide salvabunt. — Respondeo, eas omnes Patrum auctoritates eo modo solvendas et explicandas, quomodo Subtilis Doctor loco supra laudato, n. 3. solvit auctoritatem S. Gregorii, dicens: Quod S. Gregorius non intelligit solam fidem pro solo habitu, nec forte tantum pro actu interiori; sed pro actu exteriori sensibili protestante fidem: ille autem actus sufficienter potuit habere rationem Sacramenti. Qua ratione fidem iustificativam etiam usurpat S. Aug., lib. 2. De Nuptiis et concupiscentia, cap. 11. scribens:

Ex quo instituta est Circumcisio in populo Dei, quod erat tunc signaculum iustitiae fidei ad significandam purgationem, valebat parvulis originalis, veterisque peccati, ut Baptismus ex illo valere coepit ad innovationem hominis, ex quo institutus est, non quod ante Circumcisionem iustitia fidei nulla erat: nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus est ipse Abraham Pater gentium, quae fide ipsius erant sectaturae: sed superioribus temporibus omni modo latuit Sacramentum iustificationis ex fide, eadem tamen fides Mediatoris salvos iubebat antiquos, pusillos cum magnis.

Quibus verbis S. Aug. fidem illam iustificativam appellat Sacramentum fidei, ac proinde censet illam non fuisse dumtaxat actum internum, sed etiam aliquo signo exteriori et sensibili declaratum. Quodnam autem fuerit illud sensibile signum, an videlicet sacrificium aliquod oblatum pro eluendo originali peccato, an ipsa pueri emaculandi oblatio coram Deo, nihil certi definiri potest, cum istud Scriptura sacra tacuerit.

Conclusio tertia. — IN LEGE SCRIPTA SEU MOSAICA PRAETER CIRCUMCISIONEM, PLERAQUE ALIA ERANT SACRAMENTA. Haec est pariter communis. Colligitur ex Conc. Florentino in decreto Eugenii, ubi post enumerata septem Legis Sacramenta, subdit:

Quae multum a Sacramentis differunt antiquae legis: illa enim non causabant gratiam, sed eam per Passionem Christi dandam figurabant: haec vero nostra, quae et continent gratiam, et eam digne suscipientibus conferrunt.

Item ex Conc. Trid., Sess. 7. Can. 2. Si quis dixerit ea ipsa novae legis Sacramenta a sacramentis antiquae Legis non differre, nisi quia caeremoniae sint aliae, et alii ritus externi, anathema sit.

Probatur etiam auctoritate SS. Patrum, maxime S. August., lib. De vera Religione, cap. 16. lib. 19. Contra Faustum, c. 17. ubi ait:

Sacramenta veteris Legis ablata sunt, quia impleta, et alia sunt instituta virtute maiora, utilitate meliora, actu faciliora, numero pauciora.

Ratio etiam suffragatur, quia ex dictis, Sacramentum est signum sensibile et permanens ex Dei ordinatione institutum ad significandam aliquam gratiam et sanctitatem: sed praeter Circumcisionem plures erant in veteri Lege ritus et caeremoniae, quibus talis definitio competit: igitur, etc. Maior constat. Probatur minor: triplicis enim generis erant eiusmodi signa: alia namque erant consecratoria: alia eucharistica, alia purificatoria. Primi generis erant omnes Pontificum ac Sacerdotum inaugurationes, et sacri ritus, quibus destinabantur et initiabantur aliqui homines, ut debitum Deo cultum impenderent, quales erant Sacerdotes, et Levitae, quorum consecrandorum ritus memorantur Exodi 28. et 29. Secundi generis erat Agnus Paschalis, qui comedebatur in memoriam beneficiorum Dei, maxime vero liberationis a captivitate Aegyptiaca. Tertii vero generis erant omnes purificationes et expiationes, quae maxime duplicis erant generis: alia enim erant expiationes ab immunditiis exterioribus et legalibus, quae fiebant per aspersionem aquae, vel per aliquod sacrificium ordinatum ad tollendum peccatum, quo immunditia illa contracta fuerant. Expiationes vero a peccatis fiebant per sacrificia, quae offerabantur, vel pro universo populo, vel pro peculiaribus personis. — Porro omnia ista tum Legis naturae tum scripta Sacramenta figurae fuerunt ac imagines veritatis et gratiae, quae per Sacramenta novae Legis debebat uberius redundare; cum hoc tamen discrimine, ut notat Hugo Victorinus, part. II. c. 6. Quod, inquit, prima sacramenta legis naturalis quasi veritatis umbra, quae in tempore legis Moysis quasi quaedam imagines veritatis: quae autem sub gratia noverissime consequuntur, iam non umbra, sed imagines, sed ipsum corpus veritatis. — Advertendum insuper, quod ex omnibus Sacramentis Legis scriptae, aliqua nostris correspondebant: Circumcisio enim erat figura Baptismatis: comestio Agni Paschalis, et Panum propositionis, Eucharistiae: Purificationes, Paenitentiae, et consecrationes Sacerdotum, sacramenti Ordinis. Nullae autem erant figurae Confirmationis, Extremae-Unctionis, et Matrimonii. Non quidem Confirmationis, quia haec est sacramentum plenitudinis gratiae, quae tunc non fuerat ad homines derivata, nihil enim ad perfectum adducit lex. Neque Extremae-Unctionis, quia est immediata praeparatio ad consequendam gloriam aeternam, cuius possessio et aditus nondum patebat in veteri Lege, quia nondum solutum erat nostrae redemptionis pretium. Non denique Matrimonii, licet enim eo tempore verum fuerit matrimonium, non tamen erat verum Sacramentum ex ea parte, qua confert gratiam, quia nondum facta fuerat Verbi divini cum humanitate coniunctio: nec proinde erat signum indissolubilis coniunctionis Christi cum Ecclesia: unde S. Paulus loquens de Matrimonio significante unionem Christi cum Ecclesia, non dicit: sacramentum magnum erat, sed magnum est, ut nempe denotet tempus praesens, non vero praeteritum.

Urges: Utrum Circumcisio habuerit vim et efficaciam remittendi peccatum originale, et conferendi gratiam sanctificantem ex opere operato? Affirmat Doctor in 4. dist. 1. q. 6. n. 2. ubi ait: Hic supponendum est tamquam certum, quod per Circumcisionem peccatum originale delebatur, quod patet per auctoritates SS., etc. Porro hae Sanctorum auctoritates hanc veritatem comprobantes potissime petuntur ex S. Aug. qui plurimis in locis aperte docet, Circumcisionem habuisse vim remittendi peccatum, et ex eius necessitate tamquam medio efficacissimo plerumque utitur contra Pelagianos, ad probandam peccati originalis veritatem et existentiam, maxime vero lib. 4. De Baptismo, cap. 24 ubi sic ait: Tenaciter coniici possumus, quid valeat in parvulis baptismi sacramentum ex Circumcisione carnis, quam prius populus accepit. Et intra: Cur ergo ei Abrahamo praeceptum est, ut omnem demerpsset infantem masculum octava die circumcideret, qui nondum poterat corde credere, ut ei deputaretur ad iustitiam, nisi quia et ipsum per seipsum sacramentum multum iuvabat? Et lib. 3. Contra Iulianum, cap. 15. sic eum compellat: Responde, si potes, cur ipse Isaac, nisi Baptismatis Christi signo circumcisus octavo die fuisset, periisset anima eius de populo suo? Explica, si potes, tantam poenam, qua merito puniretur, nisi ex hoc illo Sacramento liberaretur? Et lib. 16 De Civit., c. 27. ibi enim, quia Circumcisio signum regenerationis fuit, non immerito parvulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperderet, nisi regeneratio liberaret. Tandem lib. 2. De nuptiis et concupiscentia, c. 11. Fixit quod, inquit, instituta est Circumcisio in populo Dei, quod erat tunc signaculum iustificationis fidei, ad significationem purgationis, valebat et parvulis ad remissionem originalis, ceteriusque peccati: sicut et baptismus ab illo tempore coepit ad innocentiam hominis, ex quo institutus est.

Et subscribunt plures e SS. Patribus, maxime S. Greg. lib. 4. Moral., c. 2. ubi ait: Quod apud nos valet aqua Baptismi, hoc apud antiquos fecit vel pro parvulis sola fides, vel pro maioribus virtus sacrificii, vel pro iis, qui de Abrahae stirpe prodierant, mysterium Circumcisionis. Similiter S. Bernardus, Epist. 77. quae est ad Hugonem de S. Victore: quia vero, inquit, et alia praeter baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus: Abraham quidem, et semini eius Circumcisionis Sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est; in nationibus vero, quotquot fideles inventi sunt, adulti quidem fide, et sacrificiis credimus expiatos; parvulis etiam solam potuisse, imo et suffecisse fidem parentum. Et Serm. 2. De Assumptione: In Baptismo, inquit, sola gratia lavat hanc maculam, quam olim radit petra Circumcisionis. — Idem docent S. Prosper, Ep. qua est 8. apud S. Ambrosium; et Beda in illud Lucae, Postquam consummati sunt dies octo, ut circumcideretur puer, ubi scribit: Scire debet fraternitas vestra, quia idem salutiferae curationis auxilium Circumcisio in Lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc Baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni caelestis ianuam necdum intrare poterant, donec veniens benedictionem daret, qui legem dedit. —

Ipsam quoque veritatem luculenter docuit Innocentius III, ut refertur cap. Maiores de Baptismo, ubi cum dixisset Baptismum Circumcisioni successisse, et utriusque aequalem necessitatem probavisset, ex eo quod Genes. 17. dicitur: Masculus, cuius praeputii caro, etc. quemadmodum Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit, etc. utriusque tandem assignans differentiam, ait: Quoniam etsi originalis culpa remittebatur per Circumcisionis mysterium, et damnationis periculum devitabatur, non tamen perveniebatur ad regnum caelorum, etc.

Probat Doctor eamdem veritatem hac ratione:

Ad hoc, inquit, est ratio congrua, quia Deus nullo tempore reliquit genus humanum sine remedio ad salutem; maxime illos, quibus ipse Legem dedit, ut per eius observantiam pertingerent ad salutem: frustra enim fuisset data talis lex sine remedio: ergo tempore legis Mosaicae dedit aliquod tale remedium observantibus eiusmodi legem. Non possunt autem attingere ad salutem sine deletione originalis culpae: ergo in illa lege instituit aliquod remedium contra illam culpam: istud non aliud videtur esse ibi institutum, tamquam tale remedium contra illam, iuxta illud Genes. 17. Masculus, cuius praeputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit.

Quam utique Doctoris rationem sic in forma > proponere liceret: Lex Mosaica revera hominibus, qui ad eius observantiam tenebantur, subministrabat media necessaria ad salutem, ac subinde ad remissionem originalis peccati: sed ad eiusmodi peccati remissionem non erat tunc aliud remedium quam Circumcisio.

Maior patet: nullus enim originali peccato, aut actuali pollutus consequi potest vitam aeternam in statu illius peccati: quia nihil inquinatum introibit in regnum caelorum. Minorem vero probat Doctor ex illo Genes., cap. 17. Masculus, cuius praeputii caro, etc. Quo pariter oraculo maxime nititur S. Augustinus, ut apparet ex dictis, praesertim ex lib. 16. De Civit. cap. 27. ubi scribit: Non aliter potest mori quemadmodum intelligi poterat quod ibi dictum est: Masculus, qui non circumcidetur carne praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo, quia Testamentum meum dissipavit. Cum haec tanta culpa sit parvuli, cuius dicis animam perituram, nec ipse dissipaverat Testamentum Dei; sed Maiores qui eum circumcidi non curarant: nisi quia etiam parvuli non secundum suae vitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem, omnes in illo uno Testamentum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccarunt… Sed intelligenda sunt haec divina verba, tamquam dictum sit: Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius, quasi Testamentum meum dissipavit quando in Adam cum omnibus etiam peccavit.

Respondeo: Illa verba octavo die neque in Hebraico, neque in vulgato Textu haberi: adeoque cum sancti Augustini et Doctoris argumentum illis maxime verbis innitatur, infirmum est et invalidum.

Insuper verba illa, seu divina comminatio dirigitur ad eum, qui capax est praecepti, et poenae: at parvulus non est capax implendi praecepti: ac subinde illa comminatio dirigitur non ad parvulum, sed ad adultum, qui puniri debet morte temporali, quod negligeret vel circumcidi, vel filium suum circumcidere. Quod utique confirmatur: quia textus Hebraicus, et Graecus, imo et Chaldaicus sic ferunt: Masculus, qui non circumciderit carnem, etc. ubi verbum circumcido sumitur active, non autem passive: quemadmodum etiam S. Ambrosius legit.

Praeterea eodem capite, ubi praecipitur circumcisio infantis octo dierum, nulla poena indicitur ei, qui circumcisus non fuerit: sed absolute statuitur: Infans octo dierum circumcidetur in vobis.

Denique, non recte videtur colligere S. Augustinus, pactum illud, ob cuius transgressionem delenda est de populo Dei, esse divinum pactum initum cum Abraham: nam pactum istud non aliud est, quam de quo prior facta tuerat mentio his verbis: Hoc est pactum meum quod observabitur inter me et vos, et semen tuum post te. Hoc autem pactum aliud non est, quam praeceptum frequentandae Circumcisionis: nam statim subditur: circumcidetur in vobis omne masculinum: igitur praefata ratio est nulla. —

Respondeo: his omnibus nihil quidquam adversus nostrae assertionis veritatem evinci: primo namque vocabula octavadie habent LXX. Interpretes etiam post emendationem Sixti V. Quam etiam lectionem habent Origenes, lib. 2. in Epist. ad Rom., cap. 2. Ambrosius, Epist. 33., etc. Deinde, sive vocabula octavo die addantur, sive non, propositio illa generalis: Masculus, cuius praeputii caro, extenditur etiam ad parvulos, de quibus paulo ante sermo fuerat, his verbis: Infans octo dierum circumcidetur in vobis omne masculinum in generationibus vestris: unde existimo illa vocabula octavo die ab LXX. Interpretibus claritatis gratia fuisse addita, cum aliunde rescirent eum esse sensum illius divinae interminationis, divinique praecepti. Nam Genes. 21. Abraham filium suum Isaac circumcidit, die octavo, sicut praeceperat ei Dominus. Et Levitici 12. Die octavo circumcidetur infantulus. — unde, quoniam oportuit haec verba fuisse iam recepta tempore S. Augustini: cum enim exinde maxime urgeret Pelagianos negantes peccatum originale, facile potuisset illius argumentum retundere, dicendo nempe illum argumentari ab auctoritate interpolata. Hinc mirari satis non possum quo genio Lugo, disp. 5, sect. 1. ausus fuerit scribere S. Augustinum illa verba Genesis intellexisse quasi inducentia necessitatem Circumcisionis ad illum effectum, sed fundatur in falsa lectione illius Textus, additis illis vocibus octavo die, quae tamen in vera littera non reperiuntur. Quamquam enim sola editio vulgata iam sit indubitatae auctoritatis, inde non est consequens omnem aliam lectionem ei minime contrariam esse falsam.

Obiicies 1. Varios Scripturae textus, quibus significari videtur: primo neminem ex Legis operibus iustificari. Sic ad Rom. 3. Ex lege tantum cognitio peccati: quia ex operibus Legis non iustificabitur omnis caro coram illo, etc. Secundo, Circumcisionem nihil prodesse, nec ullam habere efficaciam. Sic ad Galat. neque Circumcisio aliquid valet. Et 1. ad Corinth. 7. Circumcisio nihil est. Tertio, idem Apostolus ad Rom. 3. referens omnes Circumcisionis utilitates et praerogativas, non meminit illius efficaciae ad delendum peccatum originale, et conferendam gratiam sanctificantem. Quarto, Sacramenta veteris Legis appellantur ab eodem Apostolo ad Galat. 3. Infirma et egena elementa: igitur nec in se gratiam continebant, nec eam conferebant. —

Respondeo ad primum: in Lege veteri tria fuisse operum genera, nempe moralium, caeremonialium, et iudicialium. Moralia eaedem fuerunt quae in lege Evangelica, puta decem praecepta Decalogi: iudicialia autem omnino fuerunt abrogata, sicut et caeremonialia. Moralia autem erant meritoria, ac proinde conferebant gratiam ex opere operantis, quando fiebant ex fide in Christum venturum: unde Apostolus ait Rom. 3. post praemissa in obiectione verba, subiungit: Iustitia autem Dei per fidem Iesu Christi in omnes, et super omnes qui credunt in eum: non enim est distinctio (supple: personarum Iudaei, aut Graeci, etc.) et ratio est: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Iustificati non ex merito, scilicet naturae, aut Circumcisionis, aut operum: per redemptionem quae est in Christo, quem proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius, ad ostensionem iustitiae suae (supple: gratiae, quae intelligitur iustitia, per quam iustificamur) propter remissionem praecedentium delictorum, ut sit ipse iustus, et iustificans eum qui est ex fide Iesu Christi. Concludit: Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? Factorum? Non: sed per legem fidei: quia nempe tollit gloriationem hominis, sive per Legem, sive per opera naturae, ut non glorietur omnis caro in conspectu eius: et rationem subdit: Arbitramur enim iustificari hominem per fidem sine operibus legis. An, et Iudaeorum Deus tantum? Imo et gentium. Quoniam quidem unus est Deus, qui iustificat Circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Legem destruimus per fidem? Absit: sed legem stabilimus. — Secundo dico, Apostolum nihil aliud intendere, quam quod per Christi Passionem evacuata fuerit omnis virtus Sacramentorum et sacrificiorum veteris Legis: ac proinde Circumcisionem nullius amplius esse virtutis et efficacitatis sub lege Evangelica. Quod autem Circumcisio plurimam utilitatem et efficacitatem habuerit, significat ipsemet Apostolus ad Rom. 2. ubi ait: Circumcisio quidem prodest, si legem observetis. Et cap. 3. Quae utilitas est Circumcisionis? Multum per omnem modum. — Ad tertium dico esse argumentum petitum ab auctoritate negativa, ex qua nihil concludere licet. Adde quod necesse non iudicaverit Apostolus hanc Circumcisionis praerogativam referre, cum illa iam aperte constaret ex Genes., cap. 17. neque id spectabat ad scopum ab eo intentum: siquidem eius mens erat retundere Iudaeorum vanam iactantiam et superbiam, qua se gentilibus ad fidem conversis praeferri volebant, eo quod illis credita fuissent eloquia et mysteria. ait enim ibidem: Quid ergo? Praecellimus nos? Nequaquam. Causati enim sumus Iudaeos, et Graecos omnes sub peccato esse. Unde concludit: Iudaeorum Deus tantum? Nonne et gentium? Imo et gentium: quoniam quidem unus est Deus, qui iustificat Circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. — Ad quartum dico, Apostolum per infirma et egena elementa ibidem intelligere non Sacramenta veteris Legis, sed idola gentium: siquidem versu praecedenti ait: Tunc quidem ignorantes Deum, iis qui natura non sunt dii, serviebatis. Unde post verba in obiectione allata subdit: Quibus denuo servire vultis, dies observatis, et menses, et tempora, et annos. Quae omnia Gentes facere consueverant.

Urgebis: Si Circumcisio habuerit vim iustificandi, maxime respectu Abrahae, cui primum a Deo praecepta est: sed ita non est: nam Apostolus ad Rom. 4. sic scribit: Dicimus enim, quia reputatum est Abraham in Circumcisione, an in praeputio? Non in Circumcisione, sed in praeputio: et signum accepit Circumcisionis signaculum iustitiae fidei, quae est in praeputio, etc. — Respondet Doctor n. 11. Circumcisionem equidem ei contulisse gratiam:

Quia, inquit, Abraham iam attigerat, vel transcenderat illum gradum, ad quem determinata fuerat Circumcisio. Et intelligo, nihil ei intus contulit per modum Sacramenti, sive virtute operis operati: sed credo, quod ei contulerit per modum meriti, sive virtute operis operantis, quia credo, quod actus circumcidendi se ex obedientia Dei, et ex charitate procedens, ei fuit meritorius, sicut et immolatio Isaac.

Instabis: Exinde ergo sequitur Circumcisionem non contulisse gratiam ex opere operato. — Respondet Doctor, negando sequelam:

nam significabat certitudinaliter gratiam vel fieri, si non adsit obex, vel iam inesse. Sicut si beata Virgo fuisset in Conceptione Filii in summa plenitudine gratiae, ad quam Deus disposuit eam perventuram, si postea fuisset baptizata, nullam ibi gratiam recepisset de novo: tamen Baptismus non fuisset in ea signum falsum, vel incertum, quia gratiam significaret, vel tunc fieri, vel prius datam tunc inesse.

Obiicies 2. Varias SS. Patrum auctoritates, quibus insinuatur Circumcisionem nullam vim aut utilitatem habuisse ad conferendam iustitiam et gratiam sanctificantem. Sic Irenaus, lib. 1. c. 3. asserit Circumcisionem datam, non ut consummationem iustitiae, sed ut cognoscibile perseveraret genus Abrahae. Idem affirmat S. Hieronymus in cap. 2. ad Galatas: Damascenus, lib. 1. De Fide Orthodoxa, cap. 26: Chrysostomus, Hom. 27. in Genesim. Nonnulli autem expresse dicunt illam non valuisse ad iustitiam: sic Tertullianus, lib. Contra Iudaeos, cap. 2: Cyrillus, lib. 10. in Iulianum: Theodoretus, quaest. 7 in Genesim: quibus addere licet Cyprian., lib. 1. contra Iudaeos, cap. 2: Ambros., Epist. 72. igitur nostra assertio militat in SS. Patrum doctrinam. —

Nego consequentiam, et ad utrumque respondet Doctor qu. 6. n. 11. dicens SS. Patres negare Circumcisionem et alia Sacramenta veteris Legis contulisse gratiam:

Vel quia, inquit, parvam gratiam contulit Circumcisio respectu Baptismi: vel quia non contulit gratiam, ut dispositionem immediatam ad gloriam; quia non aperuit ianuam: sed hoc non fuit ex defectu eius: sed quia fluxit tempore, quo pretium non fuit solutum: vel quia non universaliter cuicunque suscipienti. Determinabatur autem certo ex institutione sua ad certum gradum gratiae: ita quod ultra illum gradum non posset, nec intendendo, nec inducendo: et ita si tantum gradum inveniret in suscipiente, nihil ipsi conferret.

Ne igitur SS. Patres invicem committantur, et aliqui aliis repugnent, uno aut altero ex illis tribus modis a Doctore assignatis explicandi sunt: et merito quidem. nam aliqui, ut Irenaeus, Tertull., Hieron., Cyprianus, dicunt Circumcisionem datam esse in signum, et non in iustitiam; quia explicant effectum explicitum Circumcisionis, et magis notum; quia per eam genus Abrahae distinguebatur a caeteris Gentibus: aliqui vero, ut Cyrillus, et Basilius, lib. De Spiritu Sancto, cap. 11. et Epiphanius, Haeres. 8. loquuntur in genere de legalibus respective ad Sacramenta novae Legis. et sic Circumcisio, in comparatione ad Baptismum, quasi nihil erat: sicut figura et umbra respectu veritatis quam significat, nihili reputatur, licet revera in se sit aliquid.

Obiicies 3. Conc. Florentinum in decreto Eugenii sic pronuncians: Sacramenta novae legis multum differunt a sacramentis veteris legis; illa enim non causabant gratiam, sed eam solum per passionem Christi venturam significabant: haec vero nostra, et continent gratiam, et ipsam digne suscipientibus conferunt. Quae utique doctrina confirmatur a Tridentino, Sess. 7. Can. 2. De Sacramentis in genere: Si quis dixerit ea ipsa novae legis sacramenta, a sacramentis antiquae Legis non differre, nisi quod caeremonias externas habeant diversas, et alios ritus externos, anathema sit. —

Respondeo primo, utramque illam auctoritatem non excludere vim et efficaciam Circumcisionis, quae non potest comprehendi sub Sacramentis antiquae Legis; quippe cum ante legem annis 100. instituta sit: unde Christus Dominus Ioan. 7. Iudaeos alloquens, ait: Moyses dedit vobis Circumcisionem, non quia ex Moyse est, sed ex Patribus. Haec utique responsio eo debet maioris esse ponderis, quod non sit verisimile Concilia voluisse decernere aliquid contra doctrinam S. Aug., et aliorum SS. Patrum, necnon et contra sententiam celebriorum Theologiae Doctorum: igitur fatendum est illa Concilia loqui stylo, et verbis ipsius S. Aug. qui in Psalm. 73. Sacramenta Veteris Testamenti dant salutem, inquit, Sacramenta veteris Testamenti promiserunt Salvatorem, etc. Epist. 19. ad S. Hieronymum: Cur non dicam praecepta illa caeterorumque Sacramentorum nec bona esse, quia eis non iustificantur homines: unica enim sunt pronuntiantes gratiam, qua iustificamur*. Item lib. 19. Contra Faustum, cap. 18. similia habet. Sicut ergo S. Augustinus ipse loquitur de sacramentis veteris Legis, non comprehendendo Circumcisionem: ita etiam Tridentinum et Florentinum de iisdem agunt, quae erant propria veteris Legis: alioquin non recte Circumcisio sub eiusmodi comprehendebatur; quia etiam proderat aliis descendentibus ex Abraham, et viventibus extra Iudaeam, puta Idumaeis, ac subinde non erat proprie Sacramentum Legis antiquae.

Obiicies 1. Remedium originalis peccati, sicut caetera media, esse commune masculis et feminis: talis non erat Circumcisio: igitur, etc. Deinde, Circumcisio fuit omissa in deserto 10. annis, ut habetur Iosue 5.: sed non est verisimile Moysem permisisse, ut tanto tempore Iudaei carerent medio conducente ad remissionem peccati originalis. Denique, remedium peccati originalis debuit quolibet tempore applicari, maxime dum urget necessitas: sed Circumcisio non poterat applicari ante octavum diem: igitur, etc. —

Respondeo ad primum, non omnia media salutis debere esse masculis et feminis communia: nam Sacramentum Ordinis, quod est medium salutis, licet non necessarium, institutum est pro solis masculis: unde Circumcisio tantum erat necessaria viris, pro quibus fuerat praescripta: mulieribus vero, sicut et parvulis ante octavum diem, necnon et Iudaeis tempore peregrinationis in deserto, opitulabatur remedium Legis naturae.

Narrantur Iudaei Adamum productum fuisse circumcisum: in Ialkut in Genesi dicitur prius Adam creatus est circumcisus. Sed, inquiunt, praeputium suum postea attraxit, ut pellicula pudendi extenderetur et glandis nudata caput iterum extenderetur, unde putant invaluisse morem apud Iudaeos quosdam hodie legis praevaricatores ut omni arte studerent resarciri pelliculam amputatam in Circumcisione. quo sensu intelligenda putant haec verba lib. 1. Machabaeorum, cap. 1. v. 15.: Et aedificaverunt gymnasium in Hierosolymis secundum mores nationum, et fecerunt sibi praeputia, etc. Eorundem mentio etiam habetur apud Iosephum, lib. 12. Antiquit., cap. 6: Menelaus et Tobias filii rogaverunt Antiochum ut sibi permitteret gymnasium Hierosolymis extruere: quo impetrato, adduxerunt sibi praeputia, ut amplius non essent Graecis dissimiles. Sic etiam post excidium templi secundi, multi inter Iudaeos Circumcisionem suam delere conati sunt. sed postea novum istud praeputium de novo fuit amputatum, et iterum fuerunt circumcisi. Quod liquet ex Talmude Hierosolymitano ubi dicitur: Dixit illi R. Iose: Multi cum attracto praeputio in diebus Ben Cosibae, qui omnes denuo fuerunt circumcisi, et vixerunt, et genuerunt postea filios et filias. Haec habentur in Talmude, Tr. Iebamot.

Hunc morem tempore suo apud Iudaeos etiam invaluisse indicat Apostolus cum scribit 1. ad Corinth. 7. v. 18.: Circumcisus aliquis vocatus est? Non adducat praeputium. Nam cum quidam Iudaei Evangelium amplecterentur, quasi illos puduisset prioris conditionis, illius reliquias et omnia vestigia deleri prorsus curabant, ut eorum conversio ad christianismum firmior et sincerior videretur: ideo partibus licet delicatioribus non parcebant, Circumcisionem praecipue deleri moliebantur et pro praeputiatis instar gentilium apud omnes haberi volebant. Conducit ad huius veritatis confirmationem et apostolici textus illustrationem, quod de Symmacho tertia Bibliorum editionis Graecae auctore scribit S. Epiphanius:

Temporibus Severi imperatoris, Symmachus Samaritanus ad Iudaeos transiit, et inter proselytos professus iterato circumciditur: quod ne forte mireeris, scias velim, id in more esse positum, ut qui a Samaritanis ad Iudaeos transeunt, vicissimque Iudaei ad Samaritanos, novam Circumcisionem suscipiant: Imo vero, quod molestius est, post Circumcisionem ad praeputium rursus prodeunt, etenim medica quadam arte coque quem spathisterem vocant, glandis cuticulam attrahentes consuunt, ac glutino circumadstringunt atque ita praeputium recuperant.

Potest id quod dicimus Apostoli testimonio comprobari, cum his verbis utitur: Circumcisus quispiam vocatus est? Ne is praeputium adducat. Cum praeputio vocatus aliquis? Ne circumcidatur. Quod nefarium vel detestandum artificium, ab Esan Iacobi fratre repertum memorant, ut eo facilius eiurare Deum et acceptam a maioribus notam abolere posset. Unde natam Dei vocem illam existimant: Esau odio habui, Iacobum autem dilexi. Ea quidem fuit sententia principum medicinae praeputium semel abscissum nulla ratione et arte restaurari posse. Sic Hippocrates, sect. 6. aphorismo 19: Postquam os quod prorsus sectum fuerit, aut cartilago, aut nervus, aut gena tenue quiddam aut praeputium, neque augetur, neque qualescit. Verum tametsi id fieri non possit solis naturae viribus, attamen redintegrari posse praeputium arte et industria medicorum et chirurgorum atque beneficio remediorum, experientia docet. Ad id enim, inquit Dioscorides, lib. 2. c. 101.: Mel verpis, inquit, seu curtis glandem quae citra Circumcisionem nudata sit, in integrum restituit, si melle praeputium a Calneo potissimum ad dies triginta emolliatur. Lib. 3. cap. 52.: Aloe, inquit, disrupta puerorum praeputia adglutinat. Et lib. 1. cap. 157. ubi agit de thapsia: Valet, inquit, succus nimirum thapsiae et ad integrandam colis glandem, si modo alia ex causa quam ex Circumcisione nudata sit. Tumorem enim excitat qui et totibus et pinguibus adhibitis emollitus, praeputii iacturam resarcit. Ex quibus constat praeputium istis succis et pinguibus remediis ita reparari posse, ut cutis emollita extendatur et longior evadat, adeo ut tota glans, illa iterum arte parata, involvi et tegi possit, modo tamen Circumcisio non prius intervenerit, idest leviora esse ista remedia, ut illis, vulneri per Circumcisionem allato remedium admoveri possit. Et revera cum post Circumcisionem praeputium adducere volebant, opus erat instrumentis validioribus quibus cutis attraheretur et pristinae pellis locum occuparet, ut constat ex praetato S. Epiphanii loco. Praeputium vero reparare solebant Iudaei, vel ut Iudaei non agnoscerentur, et a tributo et vectigali quod Iudaei solvebant et in Capitolium transferebatur omnino liberarentur, vel ut in gymnasiis et palaeestris se exercerent cum ethnicis et gentilibus, et circumcisione sic pudenda ab aliis non distinguerentur, vel ut se a iudaismo recessisse hac consuetudine significarent, vel ut iudaismi sui ignominiam possent amolliri. Nam odiosi omnibus Iudaei, et cum deprehendebantur, omnium ludibris et contumeliis patebant. Ideo rigidissima de illis fiebat inquisitio, ut videre est apud Suetonium, qui memorat nonagenarium Iudaeum in publicum prodisse, et circumcisum omnibus patuisse. Ut ergo invidiam istam declinarent Iudaei quamplurimi pellem glandis reparandam curabant, ut sic inquisitorum oculos perspicaciores possent tandem fallere. Forsan Iudaei ad christianismum deflectentes ista utebantur cautela odio iudaismi, nam sicut qui ex Iudaeis Samaritani fiebant, praeputium suum iterum trahebant et alebant, et extendebant, sicut e contra qui ex Samaritanis fiebant Iudaei, odio ordinis, religionis pristinae: sic in odium prioris iudaismi multi proselytae qui Evangelium amplectebantur, praeputium attrahebant, unde Apostolus dicit: qui est circumcisus non superinducat praeputium et illud iterum non attrahat, nam Circumcisio nihil detrahit saluti proselytae.

Praeter Iudaeos multis Circumcisio in usu fuit: Egyptiis, nimirum, Colchis, Aethiopibus, Phoenicibus, Syris, Arabibus et Troglodytis, uti scribunt Herodotus, Diodorus, Ambrosius, Hieronymus, et alii. Americanos quoque nonnullos Iucatan provinciae praeputium ponere memoriae prodidit Petrus Martyr, Dec. 4. De Egyptiorum sacerdotibus qui circumcidebantur, videndus est Origenes, lib. 2. in Epist. ad Rom.; necnon et Hetius pag. 12. et 13. in observationibus ad commentaria Origenis.

Origenes, Commentario in Gen. observat Iudaeos octavo die circumcidi debere, Ismaelitas contra non nisi decimo tertio anno. At S. Ambrosius, lib. 2. De Abraham, cap. 11.:

Egyptii quarto decimo anno circumcidunt mares, et feminas eodem anno circumcidi ferunt, quod ab eo videlicet anno incipiat flagrare passio virilis, et feminarum menstrua sumant exordia.

Et Strabo, lib. 17.: Id quoque maxime student, ut genitos quosque infantes alant, eosdem etiam circumcidant, feminas vero excidant. De Egyptiis loquitur: at tamen cum subiicit idem, Iudaeis fuisse in usu. His concinit idem Origenes, Hom. 5. in Ierem.: Circumciduntur secundum id quod sensibile est, inquam, non solum hi qui circumcisione sunt secundum legem Moysi, verum etiam alii multi. Egyptiorum idoli sacerdotes circumciduntur.

Nunc quoniam de muliebri Circumcisione mentionem iniecerunt Strabo et Ambrosius, ritum ipsius aperiemus. Ea fit resectione νύμφης, quae pars in Australibus praesertim regionum mulieribus ita excrescit, ut ferro sit coercenda. Id tradunt medici insignes, Paulus Aegineta, lib. 5 cap. 70. et Aetius Tetrabibl. 1. Serm. 4 cap. 103. Quorum hic ita pergit:

Quapropter Egyptiis visum est, ut antequam exuberet (pars illa corporis) amputetur tunc praecipue cum nubiles virgines sunt elocandae.

Rem tangit Origenes cum ait, Hom. in Exod.:

Adversum masculos virtus eius in lumbis est, adversum feminas virtus eius in umbilico ventris est. Et vide quomodo honeste viri mulierisque genitalia obtectis nominibus Scriptura nuncupaverit, ne per ea vocabula quae in promptu sunt, turpitudinem significaret. Si intellectum est exemplum quod protulimus de Iob, intellige mihi quia ut in viro praeputium circumciditur, sic in femina umbilicus amputatur.

Quod igitur necessitate primum invectum est, religione postmodum usurpatum fuit, quod et aliqui de virili Circumcisione opinati sunt, ut postea dicemus. Porro hanc consuetudinem circumcidendarum mulierum hodieque retinere Egyptios ferunt ii qui regiones illas lustrarunt, ignemque ad compescendam partis huius luxuriem adhiberi. Scribit Bellonius morem hunc servare feminas in Persia, et Cophtas in Aethiopia, Christi licet nomen professas. Leo Africanus, lib. 8 narrat Muhammedis lege id praescribi, quamvis in Aegypto tantum et Syria obtineat, munusque id obire vetulas quasdam per vicos Cairi ministerium suum venditantes.

Conclusio quarta. — Conveniens fuit in Evangelica Lege ut aliqua a Christo Domino instituerentur Sacramenta, per quae suam gratiam in homines derivaret.

Probatur quadruplici ratione, petita primo ex parte Dei instituentis Sacramenta: secundo ex parte hominis suscipientis: tertio ex parte institutionis: quarto denique ex parte ipsorum Sacramentorum.

Primo quidem, id est conveniens ex parte Dei, ne videlicet Deus antiqua sive Sacramenta, sive sacrificia quasi sibi utilia et delectabilia imperare videretur; quapropter omnia illa tamquam inutilia et sibi minus grata reprobavit, ut docet S. Paulus ad Hebr. 1. et 10. Hanc rationem subiicit S. Augustinus, lib. De Civitate Dei, cap. 5.: Mutanda erant opportuno, certoque iam tempore, ne ipsi Deus iam desiderabilis, et certe in nobis perceptibilia, iam non potius quae his significata sunt, crederentur.

Ex parte vero hominis, qui cum per Evangelicae legis gratiam novas acceperit vires, et abiecta servili conditione, in Dei filium fuerit adoptatus, etiam perfectioribus Sacramentis initiari debuit. Unde praeclare S. Augustinus, lib. De vera Religione, cap. 17.: Aliter familiae iustissimum aliud imperat iis, quibus servitutem duriorem utilem iudicat, aliter piis, quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Et ibidem: Sic per ministros suos imbecillioribus, atque per semetipsum valentioribus praecepit. Numquid, ait idem in tit. Psalm. 51. quoniam puero dantur quaedam puerilia habilia quibus puer illis annis crescit, propterea grandescenti non excutiuntur e manibus, ut aliquid iam utilius tractet?

Tertio, ex tempore institutionis, quia veteris legis Sacramenta Christum dumtaxat venturum promittebant, nova autem praesentem exhibent: oportet autem aliis signis denotare futura, et aliis praesentia; unde praeclare S. Augustinus, Epist. 7.: Quispiam, inquit, expectet a nobis causas ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti, quum prolixi sit negotii: rerum tamen breviter dici potest, quod homini adulto suffecisset aliis Sacramentis praenunciari Christum cum venturus esset, aliis cum venisset annuntiari oportuisse: sicut modo nos idipsum loquentes, diversitas rerum compulit etiam verba mutare.

Quarto denique, conveniens fuit alia Sacramenta instituere ex parte ipsorum Sacramentorum, quoniam Sacramenta veteris Legis erant egena et vacua elementa, et umbra futurorum: unde adveniente plenitudine gratiae et veritatis, conveniens fuit, ut illa desinerent: Ablata sunt, inquit S. August. in Psalm. 39., signa promittentia, qua exhibita est veritas promissa, cum enim lex esset vana, venit Christus, ut eam impleret: implerit autem, tum per nova Sacramenta charitatem donarit: plenitudo enim legis est charitas. Unde praeclare Tertullianus, lib. De Oratione, cap. 1.: Omnia, inquit, de carnalibus in spiritualia renovavit nova Dei gratia, expuncta re totius retro vetustatis.

Dices 1: Illa Sacramenta non debuerunt mutari, quae instituta sunt, ut durent in perpetuum: sed talia sunt Sacramenta veteris Legis: eadem quippe est ratio caeterorum, ac Agni Paschalis, et Sacerdotii Aaronici: at haec instituta sunt, ut in perpetuum subsisterent: nam de Agno Paschali Levitici 12. praecipitur: Custodi verbum istud legitimum tibi, et filiis tuis usque in aeternum: de Sacerdotio autem Aaronico, cap. 14. et filiorum in Sacerdotium sempiternum proficiet. —

Distinguo maiorem: si instituta sint, ut durent in perpetuum, tum ratione sui, tum ratione significati, concedo: si ratione tantum significati, nego. Et similiter distincta minore, arguo consecutionem: comestio enim Agni Paschalis erat figura Sacramenti Eucharistiae, et Sacerdotium Aaronicum imago et umbra Sacerdotii novae Legis in perpetuum conservandi.

Dices 2: Adventante gratia et veritate, cessare debet figura et umbra: sed gratia et veritas per Iesum Christum facta est: igitur, cum Sacramenta sint veritatis umbra et figurae gratiae, nulla post Christum debent admitti ab eius sectatoribus. —

Distinguo minorem: si veritas iam exhibeatur, ut in futura gloria, concedo: si tantum imperfecte et abstractive, ut in hac vita, etiam sub Lege nova, nego. Cum enim, ut belle observat S. Dionysius, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 5., status novae Legis medius sit inter statum veteris Legis, cuius figurae implentur in nova, et statum gloriae, ubi veritas omnis nude et aperte manifestatur, ideo nulla tunc erunt Sacramenta: nunc autem quamdiu per speculum, et in aenigmate cognoscimus, necessum est, ut per sensibilia Sacramenta spiritualem gratiam consequamur. Debent equidem cessare figurae, quae Christum venturum praesignabant; at non debent desinere signa passionis eius rememorativa, et gloriae electis praeparatae praenuntia. Unde Eusebius Emissenus, Homiliâ De Transfiguratione, ex Hebr. 9. praeclare tria tabernacula distinguit: primum est Synagoga in umbra et figura: secundum est Ecclesia in figura et veritate: tertium est caelum in veritate sola. In primo ostenditur vita, in secundo datur, in tertio possidetur.

Dices 3: Apud Deum non est mutatio, nec vicissitudinis obumbratio, ut ait S. Iacobus, 1. cap.: sed esset aliqua mutatio, si alia subministraret Sacramenta, quibus homines aliter sanctificarentur post, quam ante adventum Christi: igitur, etc. —

Respondet S. Augustinus, Epist. 5. quod:

sicut non ideo mutabilis homo, quia mane aliud, aliud vespere: illud hoc mensi, illud alio: non hoc isto anno, quod illo: ita non ideo mutabilis Deus, quia universi saeculi priore volumine aliud, aliud posteriori sibi iussit offerri, quo convenienter significationes ad doctrinam Religionis saluberrimam pertinentes, per mutabilia tempora, sine ulla sui mutatione disponeret:

Quam utique auctoritatem prius exemplis confirmaverat, scribens:

Nonne hyemi aestas addito sensim calore succedit? Nonne diurna tempora nocturna vertuntur? Quoties nostrae aetates variantur? Adolescentiae pueritia non reditura cedit: iuventus adolescentiae non mansura: succedit finiens iuventutem senectus: senectus autem morte finitur: haec omnia mutantur, nec mutatur divinae providentiae ratio qua fit ut ista mutentur. Nonne autem, opinor, cum agricola aestate aliud iusserit, quam iusserat hyeme, ratio mutatur agricultura: et cum mane surgit, qui ea nocte quiescebat, vitae consilium non mutavit: aliud magister adolescenti, quam puero solebat imposuit? Doctrina igitur constans mutato praecepto non mutat instructionem.