Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

NOTANDA 1. Agrippinum Carthaginensem Episcopum, omnium primum censuisse ac definisse, rebaptizandos esse eos, qui ab haereticis Baptisma susceperant, ut iam praemonuimus in huius Articuli praeludio. Quamquam enim, ut ibi diximus, Tertullianus idem dogma professus fuerit lib. De Baptismo, cap. 17. ubi scribit:

Haeretici nullum habent consortium nostrae disciplinae, quos extraneos utique testatur ipsa ademptio communicationis. Non debeo in illis cognoscere, quod mihi est praeceptum, quia non idem Deus est nobis et illis, nec unus Christus est idem: ideoque nec Baptismus unus, quia non idem: quem cum rite non habeant, sine dubio non habent, etc.:

Attamen non est omnino probabile Tertullianum antiquiorem fuisse Agrippino, quia quo tempore vixerit Agrippinus, et quamdiu sederit, omnino incertum est. Inde non constat, an Agrippinus a Tertulliano hunc de rebaptizandis haereticis errorem hauserit; nam ipse Tertullianus paulo ante dixerat, Circa haereticos sane quid custodiendum sit, digne quis retractet? Ad nos enim editum est. Quibus verbis significat iam ab aliquo Ecclesiae Praesule definitum fuisse Baptisma ab haereticis collatum prorsus esse invalidum. At certe ab alio definiri non potuit, quam ab Agrippino: si enim alius antiquior dogma istud tradidisset, haud dubie laudaretur a S. Cypriano. Insuper si Agrippinus id hausisset a Tertulliano, non tacuissent Augustinus, et alii defensores Baptismi collati ab haereticis. Huius enim defensioni non modicum favisset, ostendere Cypriani et Agrippini sententiam depromptam fuisse a Tertulliano plurimis erroribus laborante. Sed quidquid sit, certum est Agrippinum primum omnium de iterando ab haereticis collato Baptismate sententiam tulisse. Hic enim quodam pietatis praetextu, ratus quod quaecumque haereticorum essent deberet Ecclesia Catholica abominari, collatum ab haereticis Baptismum convellere nisus est. Ne autem solus id sentire videretur collegit Africae atque Numidiae Episcopos anno 217. et celebrato Concilio, ne omnium rogata sententia, de iterando haereticorum Baptismate canonem edidit; cuius constitutionis meminit S. Cyprianus Epistola ad Quintum his verbis:

Quandoquidem et Agrippinus bonae memoriae vir cum ceteris Coepiscopis suis qui in illo tempore in Provincia Africana et Numidia Ecclesiam Dei gubernabant, statuit, et librato consilii communis examine firmavit: quarum sententiam, et religiosam, et legitimam, et salutarem fidei, et Ecclesiae Catholicae congruentem nos etiam secuti sumus.

Ceterum idne recte fecerit Agrippinus, haec Augustinus tractans lib. De Baptismo, cap. 7. aperit his verbis: Hanc consuetudinem suscipienda ex haereticis baptizatos, credo ab Apostolis traditam venientem, sicut multa, quae non incipiuntur in litteris eorum, neque in Conciliis posteriorum, et tamen quia per universam custodiuntur Ecclesiam, non nisi ab Apostolis creditam et commendatam creduntur. Hanc ergo saluberrimam consuetudinem dixit S. Cyprianus per Agrippinum praedecessorem suum quasi coepisse corrigi. Sed sicut diligentius inquisita veritas docuit, quae post magnos dubitationis fluctus ad plenarii Concilii confirmationem producta est, verius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non corrigi.

Similiter Vincentius Lirinensis D. Augustini contemporaneus in Commonitorio cap. 6. eamdem tractans contentionem, haec habet:

Quidam venerabilis memoria Agrippinus Carthaginensis Episcopus, primus hunc motum contra divinum Canonem, contra universalis Ecclesiae regulam, contra sensum omnium Consacerdotum, contra morem ac instituta maiorum, rebaptizandum esse censebat; quae praesumptio tantum mali inrexit, ut non solum haereticis omnibus formam sacrilegii, sed etiam quibusdam Catholicis verisimilem praebuerit erroris.

NOTANDA 2. Quod defuncto Donato Episcopo Carthaginensi anno 250., et Fabiani Papa 12., Carthaginensi Ecclesiae praefectus fuit Sanctus Cyprianus; his enim scribens ad Cornelium Papam, Epist. 50.

Resolved after review per both witnesses: "Quod" opener, "anno 250.", "Fabiani Papa 12.". anno secundo, ex quo ille sublato per martyrium Fabiano factus fuerat Romanus Pontifex, quartum annum tunc elapsum sedis suae testatur: cum autem Cornelius Pontifex post biennium suae sessionis martyrio fuisset coronatus sub Imperatoribus Gallo et Volusiano, ei suffectus fuit Lucius, qui similiter biennio cum sedisset, dum ad martyrium duceretur omnem Ecclesiae potestatem dedit Archidiacono suo Stephano, qui ei in Pontificia sede successit. Eo autem sedente anno sui Pontificatus II reddita Ecclesia pace per extinctos praenominatos errores, occasione Novatianorum et Kataphrygarum magna inter Catholicos Praesules orta est contentio.

Cum enim Novatiani, et ante eos Kataphrygi, quos ab Ecclesia Catholica divulsissent, ut immundos denuo baptizare essent soliti, id provocavit ad amulationem quosdam Episcopos in Africa potissimum consistentes; eorumque Primatem Sanctum Cyprianum, ut ipsi quos ex Novatianis ad Ecclesiam susciperent, tamquam haeretico Baptismate potius maculatos quam mundatos denuo baptizarent; ne secus facientes, apud haereticos vere Sacramenta, proindeque veram Ecclesiam esse probare viderentur, neve liberam ansam praebarent haereticis Catholicis insultandi, si Catholici haereticorum Sacramenta probarent: a Catholicis vero collata ut immunditias haeretici aspernarentur. Iis accedebat, stimulumque adaugebat, quod omnes propemodum Scripturae divinae tum ex veteri, tum ex novo Testamento petitae in hanc ipsam sententiam conspirare viderentur, dum quae ab impiis tacta essent, quo sacratiora, eo execrabiliora Deus habeat ac improbet.

At non primum in Africa eiusmodi controversia coepit agitari, sed primi tempestatis huius fluctus moti sunt in Oriente, ea nimirum occasione, quod ex Cappadocia, Cilicia, Galatia, aliisque vicinis regionibus Iconium convenientes Episcopi, statuerant nihil eorum, quae ab haereticis facta essent, ab Ecclesia Catholica esse recipiendum, non ordinationes, non Baptismum, nec aliud quodvis sacrum. Meminit huius Synodi Firmilianus, Epist. ad Sanctum Cyprianum, his verbis prius recitatis subiunctis: Quoniam quidam de eorum Baptismo dubitabant, qui etsi novos Prophetas recipiunt, eosdem tamen Patrem et Filium nostrum nosse non videntur, plurimi simul convenientes in Iconio diligentissime tractarimus, et confirmavimus repudiandum esse omne omnino Baptisma, quod sit extra Ecclesiam constitutum. Quibus verbis indicat hanc collectam Synodum fuisse adversus kataphrygas, qui Patrem quidem et Filium, ut Catholici affirmabant; Spiritum vero sanctum non alii praeter Montanum suum Auctorem affirmabant.

Verum arbitror dicendum, non solum a Kataphrygis collatum Baptisma repudiasse, sed etiam ab omnibus prorsus haereticis: nullum siquidem Kataphrygarum Baptisma ac irritum fuisse aperte colligitur ex Concilio Nicaeno, Canone 19. Si autem tantum invalidum ab haereticis collatum Baptisma propter formae defectum repudiassent, in eaque sententia repudiandum esse firmiter stetissent, quid causa fuisset Stephano, ut eos excommunicaret, uti fuit?

Nam Dionysius Alexandrinus Episcopus, in Epistola sua, quae legitur apud Eusebium, lib. 7. cap. 5. Stephanum Pontificem excommunicasse hos omnes Episcopos in sententia persistentes affirmat his verbis: *Stephanus antea scripserat Epistolam ad Helenum, ad Firmilianum de omnibus Episcopis, qui erant ex Cilicia et Cappadocia et Galatia et ex omnibus Gentibus quae erant finitimae, quod neque cum iis quidem communicare posset. nam illi inquit haereticos rebaptizant.

Idque Stephanus ipse facto comprobavit. Nam cum Orientales illi Patres, qui haec statuentes Apostolicae sedis communione privati erant, Legatos Episcopos ad ipsum Stephanum Romae misissent reddituros rationem de iis, quae in Synodo gesta erant, eos Legatos nec excepit, nec ab aliquo excipi permisit Stephanus, ut queritur Firmilianus, qui cum Apostolica communione fuisset interceptus, plura Episcopo, et viro Christiano indigna obloquitur in Stephanum Papam in laudata sua Epistola, ubi haec per ironiam habet:

Quid enim humilius aut lenius, quam cum tot Episcopis per mundum dissensisse: parem cum singulis vario discordiae genere rumpentem, modo cum Orientalibus, quod non nos latere confidimus, modo nobiscum, qui in meridie estis, a quibus Legatos Episcopos patienter satis, et leniter suscepit, ut eos nec ad sermonem saltem colloquii communis admitteret: adhuc insuper dilectissimus, et charitatis memor, praeciperet fraternitati universae, ne quis eos in domum suam reciperet, ut venientibus non solum pax et communio, sed tectum et hospitium negaretur.

Hanc autem Iconii prius celebratam fuisse Synodum, quam quidquam hac de controversia in Africa definiretur, aperte testatur Dionysius laudatus apud Euseb., lib. 7. cap. 6. in fine.

Hoc tamen, inquit, didici, quod non Episcopi in Africa solum istum consuetudinem de haereticis rebaptizandis sanxerunt: verum etiam longo tempore ante Episcoporum memoria, qui antegressi sunt in Ecclesiis maxima hominum frequentia celebratis, et synodis fratrum, tum Iconiis, tum aliis multis in locis congregatis, istud decretum fuit: quorum iudicia et sententias condemnare non audeamus.

Unde interea latam illam excommunicationis sententiam non in Africanos, sed in Orientales fuisse; spretosque legatos eos esse non qui ex Africa post Synodum Carthaginensem, sed qui ex Oriente post absolutas illas Synodos Romam adibant, compertum est.

Caeterum dum Cyprianus Carthagine Synodum ex Coepiscopis egisset anno 255. et Stephani 2 rogatus fuit a quibusdam Numidiae Episcopis, ut patet ex Epistola, quam scripsit ad Ianuarium caeterosque Numidiae Episcopos, quae apud eum est 70. ut aperiret, quid cum suis sentiret de Baptismo ab haereticis collato: ad quos ita scribit:

Cum simul in Concilio essemus, fratres Charissimi, legimus litteras vestras, quas ad nos retulistis, de iis, qui apud haereticos, et schismaticos baptizati videntur, an ad Ecclesiam Catholicam, quae una est, baptizari debeant. De qua re quanquam illic ipsi veritatem, et firmitatem Catholicae regulae teneatis, tamen quia consulendos nos pro communi dilectione existimatis: sententiam nostram non novam promimus, sed iam pridem ab Antecessoribus nostris statutam, a nobis observatam vobiscum pari consensione coniungimus, sentientes scilicet, et pro certo tenentes, neminem foris baptizari extra Ecclesiam posse, quum sit Baptisma unum in sancta Ecclesia constitutum, etc.

Cum autem animadverteret plures Episcopos quas acceperant ea de re maiorum traditiones illibatas velle servare, eos errore seduci arbitratus Cyprianus, maiori remedio conatus morbo (quod putabat occurrere cupiens, novam, sed celebriorem Carthagini Synodum 71. Episcoporum egit; cuius meminit ipse scribens ad Iubaianum, Epist. 73. his verbis: Quid in Concilio cum plures adessemus, definierimus, quid item postea Quinto collega nostro de eadem re querenti rescripserimus, et nunc quoque cum in unum convenissemus, provinciaе Africae, quam Numidae Episcopi numero septuaginta unus, hoc item denuo sententia nostra firmarimus. Ut autem quod in hoc pleniori Concilio omnium calculo fuerat stabilitum, huiusce controversiae adhuc inscium Stephanum summum Pontificem certum faceret, omnia ante edita decreta, rescriptasque hac de re ad Numidiae Episcopos, et ad Quintum Epistolas, ad eum per praemissos Romam legatos direxit; ut constat ex Epistola ad eumdem Stephanum, quae est n. 72.

Quid vero responderit et rescripserit Stephanus, licet ipsius litterae non extent, attamen tacite colligi potest ex iis, quae ipse Cyprianus habet Epist. 71. ad Pompeium Episc. Sabratensem in Africa, ubi ait:

Quia desiderasti in notitiam tuam perferri, quae mihi ad litteras nostras Stephanus frater noster rescripserit, misi tibi rescripti eius exemplum; quo lecto magis ac magis eius errorem denotabis, qui haereticorum causam contra Christianos, et contra Ecclesiam Dei asserere conatur; nam inter cetera vel superba, vel ad rem non pertinentia, vel sibi ipsi contraria, quae imperite, atque improvide scripsit, illud etiam adiunxit: "Si quis ergo a quacumque haeresi venerit ad nos, nihil innovetur nisi quod traditum est, etc.

Quam quidem rescriptionem pluribus obiurgat et lacessit S. Cyprianus in ea Epistola, quam paulo ardentius, et minus reverenter in Stephanum scriptam cum Augustinus legisset, nec de singulis in Stephanum prolatis conviciis Cyprianum excusare posset, maluit eam obvolvere silentio, quam ipsam nondum obductis cicatricibus refricare. Unde lib. 5. De Baptismo, cap. 25. meminit dumtaxat prioris Epist. S. Cypriani ad Stephanum, in qua nulla erant convitia.

Cum igitur Cyprianus obnitentem sibi Stephanum cerneret, haud cunctatus convocat ex Africa, Numidia, Mauritania, Episcopos 87. cum eisque Synodum tertiam Carthagini cogit; ubi exceptis omnium calculis statuitur ac confirmatur prior sententia de rebaptizandis ab haereticis baptizatis. Huius autem Concilii acta integra habes apud eumdem S. Cyprianum, et S. Aug., lib. 6. et 7. De Baptismo, contra Donatistas, ubi singulas sententias apprime retexit.

Hoc autem Concilium celebratum fuisse post duo praedicta, exceptaque Stephani Epistola, exinde patet 1. quod Cypriani ad Iubaianum, et Numidiae Episcopos, earumque ad Cyprianum Epistolae initio Concilii legantur: hae autem post duo priora fuerant editae. Tum quia commotus in Stephanum eius animus satis apparet initio eius Concilii, ubi Stephanum, tacito eius nomine, arguit, quod se Episcopum Episcoporum nominaret. Superest, inquit, ut de hac re singuli quid sentiamus aperiamus, neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem si diversum senserit amovientes. Neque enim quisquam nostrum, Episcopum se Episcoporum constituit, aut tyrannico terrore ad observandi necessitatem collegas suos adigit.

Quibus alludi videtur ad id, quod Stephanus more Maiorum in suo decreto dixerat se Episcopum Episcoporum, et quod aliter quam quod definierat, sentientibus excommunicationis poenam erat acriter comminatus.

NOTANDA 3. Post 15. annos a consummato Martyrio sancti Cypriani, qui passus est anno 261. ortum fuisse schisma Donatistarum, anno videlicet 306. quod postmodum in haeresim apertam declinarit; duo namque praecipui notantur Donatistarum errores: primus, quod dixerint Ecclesiam toto orbe terrarum contagione communionis cum Traditoribus esse extinctam, et tantum in Africa penes Donati sectatores integram remansisse: secundus, quod adversus Ecclesiae universae definitionem restaurarent dogma de rebaptizandis, non solum qui ab haereticis baptizati fuerant, sed etiam a Catholicis; quos ut sacrorum codicum, et ararum traditores tractabant: quamquam aiebant se non baptizare accedentes ad partes Donati, sed dare Baptisma, quod antea datum non erat; quia nullum esse apud Catholicos, ut nec aliud Sacramentum, existimabant: nam iterum ungebant, iterum manus imponebant, non solum interioribus Clericis, sed etiam Sacerdotibus, et Episcopis, quorum nonnullos ad Laicorum ordinem redigebant.

Porro cum instigante dissensionis principe, agitetur ac torreatur omnis haeresis, unitatem ac concordiam servare nequit: unde non mirum si, ut observat S. August., in Haeresi 69. secta haec Donatistarum varias in partes scissa fuerit, quibus etiam, ut diximus, diversa inerant nomina; nam alii dicti sunt Maximianistae, a Maximiano Carthaginensi Pseudo-Episcopo; alii Primianistae, a Primiano eiusdem urbis Pseudo-Episcopo; nonnulli Rogatistae a Rogato Episcopo in Mauritania Caesariensi; caeteri Montenses, seu Rupitani, qui circa Romam in speluncis montium et rupium hiatibus suos conventus agebant; dicuntur etiam Campitae seu Campenses. Huius haeresi affinis fuit illa, quae appellata est Circumcellionum, genus hominum agreste, qui nedum in alios, sed et in seipsos insana feritate saeviebant: nam per varias mortes, maxime praecipitiorum, aquarum, et ignium seipsos necabant, ut Martyres viderentur, et alios ad eiusmodi furorem provocabant. Caeterum cum illae sectae veram apud se dumtaxat Ecclesiam subsistere iactitarent, accedentes ad se, etsi alibi baptizatos, iterum baptizabant, quod cum alios ut haereticos haberent, collatum ab eis Baptisma ut irritum et inane repudiabant. Omnes autem perversum illud dogma fulciebant ac tuebantur auctoritate doctrinae S. Cypriani, quem universalis Ecclesia pro sanctissimo Martyre venerabatur.

His praelibatis, maioris claritatis gratia rerum dicendarum, unum superest, videlicet, ut probemus fidem non esse conditionem requisitam in Ministro, ut valide Sacramento conferat, ac subinde collatum ab haereticis Baptisma non esse repudiandum.

Conclusio unica. — FIDES MINISTRI NON EST ABSOLUTE NECESSARIA AD CONFECTIONEM ET MINISTRATIONEM SACRAMENTI. Haec est de fide determinata in variis Conciliis, maxime Arelatensi primo sub Sylvestro primo celebrato an. 314. Can. 8. ubi legimus:

De Africa, quod propria lege sua utuntur, ut rebaptizent: placuit, ut si ad Ecclesiam aliqui de hac haeresi venerint, interrogent eos nostrae fidei sacerdotes Symbolum: et si crediderint in Patre, Filio, et Spiritu Sancto, manus eis imponatur, ut accipiant spiritum. Quod si interrogati, non > responderint hanc Trinitatem, baptizentur.

Cuius quidem Canonis vim, et sui erroris damnationem, ut declinarent Donatistae, creduntur pro ea voce de Africa supposuisse hanc de Arianis; qua utique suppositione colligitur ex eo quod Ariana haeresis Occidentali Ecclesiae nondum innotuerat an. 314. quo verisimilius est celebratum fuisse primum Arelatense Concilium, quam an. 326. ut ferunt aliqua Acta eiusdem Concilii.

Afri autem Cypriano Carthaginensi Episcopo adversantes fuerunt schismatici, ex schismaticis Anabaptistae, ex Anabaptistis Trinitarii, qui paulo post orti dictique Ariani; qui ideo iubentur rebaptizari, quod in eorum Baptismate servata non fuisset debita forma, et Trinitatis invocatio. Ita enim constat ex praedictis verbis:

Si ad Ecclesiam aliqui de haeresi venerint, interrogent eos nostrae fidei Sacerdotes Symbolum, et si crediderint eos in Patre, et Filio, et Spiritu Sancto esse baptizatos, manus eis tantum imponatur ut accipiant Spiritum. Quod si interrogati, non responderint hanc Trinitatem, baptizentur.

Nicaenum primum idem statuit; nam, referente S. Hieronymo in Dialogo contra Luciferianos circa finem, prohibuit rebaptizare haereticos, exceptis Paulianistis, quia necessariam et servari solitam formam non usurpabant, ita enim statuit Can. 19.

Si quis confugerit ad Ecclesiam Catholicam a Paulianistis, et Kataphrygis, statutum est eos rebaptizari debere. Qui vero Clerici erant apud eos, si inculpati fuerint, et irreprehensibiles, iterum etiam ordinentur ab Episcopo Ecclesiae Catholicae. Et Can. 8. Si quis voluerit ad Ecclesiam Catholicam ex Novatianis venire, placuit, ut ei manus imponatur, et si maneant in Clero,

non iubet autem Concilium ut iterum baptizentur, quoniam baptizabant in debita forma et materia.

Refert etiam ibidem S. Hieronym. quod Episcopi, qui cum S. Cypriano in tribus praecedentibus Conciliis Carthaginensibus senserant baptizatos ab haereticis et schismaticis denuo esse baptizandos, ad antiquam Ecclesiae consuetudinem reversi priorem sententiam deponentes, novum emiserunt decretum de ipsis haereticis non rebaptizandis.

Similiter in Carthaginensi primo, tempore Iulii primi, cum Episcopus Carthaginensis quaesivisset a suis Collegis, utrum in aqua semel tinctum iterum tingere liceat, Episcopi universi dixerunt: Absit, illicitas sancimus esse rebaptisationes, et alienas a sincera fide et Catholica disciplina.

Insuper in Arelatensi 2. celebrato anno 330. Can. 16. decernitur, Photinianos, seu Paulianistas secundum Patrum instituta baptizari oportet. Can. autem 17. decernitur, Bonosianos autem ex eodem errore venienties, quos ut Arianos baptizare in Trinitate manifestum est, dum interrogati fidem nostram toto corde confessi fuerint, cum chrismate et impositione manus in Ecclesia recipi sufficit.

Idem definitum est in Concilio Capuensi, seu Capuano celebrato circa an. 377. cuius fit mentio apud S. Ambrosium Epistularum, lib. 1. Epistolis 5 et 9. Similiter et in tertio Concilio Carthaginensi celebrato an. 397. praeside Aurelio Cart. Episc. Decernitur enim Can. 35. Illud quoque suggerimus mandatum nobis, quod in Capuensi plenaria Synodo videtur statutum: non liceat fieri rebaptizationes, et reordinationes, vel translationes.

Tandem haec veritas definita est in Conciliis Florentino, et Tridentino. Tridentinum, Sess. 7. Can. 4. De Baptismo, sic definit: Si quis dicit baptismum, qui datur ab haereticis in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, cum intentione faciendi quod facit Ecclesia, non esse verum: anathema sit.

Probatur primo haec veritas a S. Aug. et Optato, ex variis figuris veteris Testamenti, quibus praesignantur Sacramenta extra Ecclesiam valere. Primo namque Ecclesia figuratur per Paradisum terrestrem, et aqua baptismalis per illum fontem et fluvium, qui egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, et inde dividebatur in quatuor capita; nam, inquit S. August., lib. 2. Contra Cresconium, cap. 13.

Sicut aqua in aliquo ex illis memorabilibus, negari non potest quod sit aqua paradisi, quamvis non sit solum in Paradiso, quod etiam extra inde manavit, ita aqua Baptismatis, quamvis Ecclesiae sit, tamen etiam foras profuit; cum apud illos invenitur, qui ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis.

Secunda figura petitur ex aquis diluvii; nam, inquit S. Augustinus, lib. 6. De Baptismo, cap. 39.

Aqua diluvii constituti intra arcam salutaris fuit, extra arcam vero mortifera; eadem tamen fuit. Cur ergo, inquit, non suscipiunt aliquid celeste vel schismatici vel haeretici? sicut spinae, sive vicia pluviam. sicut ipsi, qui extra arcam fuerunt, aquam de cataractis caeli venientem susceperunt quidem ad perniciem, non ad salutem.

Tertia peti potest ex filiis Iacobi, quorum aliqui ex legitimis uxoribus, alii autem ex ancillis nati, ad eamdem tamen haereditatem vocati sunt. Unde S. Augustinus quaest. super gestis cum Emerito: De Iacob, inquit, novimus in unam haereditatem advocati, simul numerati sunt omnes Patriarchae duodecim, nullum ab altero uteri diversitas separavit: quia omnes charitas sociavit: quid interest ergo ubi Baptismum accipias? Noli superbire, veni ad haereditatem. Quarta petitur ex illo Num. 16. ubi legimus quod cum terra absorberet Core, Dathan, et Abiron cum aliis schismaticis adversus Moysen et Aaron rebellantibus, thuribula, quibus incensum Domino offerebant, non sunt absorpta, sed praecipiente Domino ex eis ductae sunt laminae repositae in angulis arcae Testamenti. Quod utique signum est, quod licet reprobentur schismatici, non improbantur tamen collata ab eis Sacramenta. Unde Optatus lib. 6.

Cum, inquit, eosdem peccatores absorberet terra, remanserunt de manibus eorum excussa thuribula, et tactae sunt inde laminae, et positae in angulis arcae Testamenti, quia nomen Dei illic invocatum fuerat: ita licet reprobandi sint schismatici, non tamen sunt repudianda Sacramenta ab eis collata, quia illic invocatum est nomen sanctissimae Trinitatis.

Quinta denique peti potest ex Samaritanis, qui erant inter Iudaeos sicut haeretici et schismatici inter Christianos, et apud utrosque vigebat Circumcisio, quemadmodum Baptismus viget apud nos: sed Circumcisio Samaritanorum non repetebatur, cum aliquis ex eis accedebat ad Iudaeos; nam, inquit S. Aug., Ep. 203. quae est ad Maximum Episcopum Donatistam, si posset Samaritanus, quem Samaritani circumciderant, fieri Iudaeus, placeret certe iterationis audacia, et id quod apud haeresim sed approbare factum erat, quod praeciperat Deus, non repetere, sed approbare cogeremur. Unde concludit:

Quod si in carne circumcisi hominis non in quo venirent locum, ubi circumcisionem repeterent, quia unum est idem membrum; multo minus invenietur locus in uno corde, ubi Baptismus Christi repetatur: ideo qui duplicare Baptismum vultis, necesse est omnino, ut corda duplicia requiratis.

Probatur secundo, auctoritate summorum Pontificum, qui veritatem illam docuerunt: imprimis vero ex Stephano I in Epistola, quam rescripsit ad S. Cyprianum, et collegas Episcopos Africanos, qui definierant rebaptizandos esse ab haereticis baptizatos: quamquam enim illius epistola integra non extet, tamen illius partem legimus apud Cyprianum in Epistola ad Pompeium, ubi refert Stephanum scripsisse: Si quis a quacunque haeresi venerit ad eos nihil innovetur, sed teneatur ut traditum est: ut manus illi imponatur in paenitentiam: cum ipsi haeretici proprie alterutrum ad se venientes, non baptizent, sed communicent tantum: Quam utique sanctionem sic egregie commendat Vincentius Lirinensis cap. 9. ubi scribit:

Cum undique ad novitatem rei cuncti reclamarent (nempe rebaptizandos esse ab haereticis baptizatos), atque omnes quaquaversum Sacerdotes pro suo quisque studio nitenterentur, tum beata memoriae papa Stephanus Apostolicae sedis Antistes cum caeteris quidem collegis suis, sed tamen prae caeteris restitit; dignum, ut opinor, existimans si reliquos omnes tantum fidei devotione vinceret, quantum loci auctoritate superabat. Denique in epistola, quae tunc ad Africam missa est, idem his verbis sanxit, Nihil novandum, nisi quod traditum est: intelligebat enim vir sanctus et prudens, nihil aliud rationem pietatis admittere, nisi ut omnia, quae fide a Patribus suscepta forent, eadem fide consignarentur filiis, nosque religionem, non qua vellemus ducere, potius qua duceret illa sequi oportere; idque esse proprium Christianae modestiae et gravitatis, non sua posteris tradere, sed a maioribus accepta servare. Quis ergo tunc universi negotii exitus? Quis utique, nisi utilis, et solidus? Retenta est Sacramenti antiquitas, et explosa novitas.

— Idem statuerunt alii summi Pontifices, maxime Siricius I Epist. ad Himerium Tarraconensem Episcopum, cap. 1.

Significasti, inquit, baptizatos ab Arianis plurimos ad fidem Catholicam festinare, et quosdam de fratribus nostris baptizare velle; quod non licet, cum hoc fieri et Apostolus vetuit, et Canones contradicunt, et post Nicaenense Concilium missa ad provincias a Praedecessore meo Liberio generalia decreta prohibeant; quod et nos cum Novatianis, aliisque haereticis, ut est in Synodo constitutum, per invocationem solam septiformis Spiritus, Episcopalis manus impositione Catholicorum conventui sociamus, quod etiam totus Oriens, Occidensque custodit: a quo tramite vos quoque posthac minime convenit declinare, si non vultis a nostro Collegio Synodali sententia separari.

— Idem statuit Innocentius I, Epist. 22. ad Episcopos Macedoniae, cap. 4. Leo Magnus, Ep. 79. ad Nicetam, cap. 7. Anastasius II Epist. ad Anastasium Imperatorem, cap. 7. et Gregorius Magnus, lib. 1. Epist. 61. ad Quirinum, et alios Hiberniae Episcopos:

Ab antiqua, inquit, Patrum institutione didicimus, ut qui apud haeresim in Trinitatis nomine baptizantur, cum ad Ecclesiam redeunt, aut unctione Chrismatis, aut impositione manus, aut professione fidei revocentur. Unde Arianos per impositionem manuum Occidens, per unctionem sancti Chrismatis Oriens reformat ad ingressum Ecclesiae: Monophysitae, et alii ex sola vera confessione recipiunt, quia sanctum Baptisma, quod apud haereticos consecuti sunt, tunc in eis vires mundationis recipit. Haeretici vero, qui non baptizantur in nomine Trinitatis, ut Bonosiani, et Kataphrygae, quia et illi Christum Dominum non credunt, et isti Spiritum Sanctum perverso sensu quemdam esse pravum hominem Montanum credunt, et alii tales, cum ad Ecclesiam veniunt, baptizantur, quia Baptisma non fuit, quod in Trinitatis nomine non acceperunt: Nestoriani vero, qui in sanctae Trinitatis nomine baptizantur, sed eos Iudaicae perfidiae similes, incarnationem non credentes, haereseos errore obcaecati, ideo venientes ad Ecclesiam, de fidei veritate, et confessione docendi sunt, etc.

Obiicies 1. Varios Conciliorum Canones, quibus praecipitur haereticos ad Ecclesiam accedentes esse baptizandos et ordinandos, eorumque Baptismus et Ordinatio reprobatur. Sic sanxerunt Apostoli Can. 26. his verbis:

Episcopum, aut Presbyterum suscipientem haereticorum Baptisma damnari praecipimus. Et si Episcopus aut Presbyter, si eum, ut secundum veritatem habuerit Baptisma, denuo baptizaverit, aut pollutum ab impiis non baptizaverit, deponatur, ut deridens crucem, et mortem Domini, nec veros Sacerdotes a falsis discernens. Et Can. 68. Si quis Episcopus, vel Presbyter, vel Diaconus secundam ordinationem susceperit ab aliquo, deponatur tam ipse, quam qui ipsum ordinavit, nisi forte constet eum ab haereticis ordinationem habere; qui enim a talibus baptizati sunt, aut ordinati, nec fideles, nec Clerici esse possunt.

— Similiter in Nicaeno, Can. 8. statuitur de his, qui se nominant Catharos idest mundos: si qui venerint ad Ecclesiam Catholicam, placuit sancto, et magno Concilio, ut impositionem manus accipientes, sic in Clero permaneant: vel ut habet Editio secunda eiusdem Concilii: Si qui venerint ad Ecclesiam ex Novatianis, placuit, ut ordinentur, et si in Clero maneant. Igitur licet eorum Baptisma admittat Ecclesia, tamen ordinationes, ut illicitas et irritas reprobat. Item ex Can. 95. sextae Synodi in Trullo: Venientes ad Ecclesiam ab haeresi baptizamus. Denique id Carthaginensibus sub S. Cypriano, necnon Iconiensi sub Firmiliano constat decretum fuisse Baptismum ab haereticis collatum esse nullum.

Nego consequentiam, et ad Canones Apostolorum respondeo: Baptismus ab haereticis collatus, qui non formam, ut faciebant veteres haeretici, sicut refert S. Irenaeus, lib. 1. Contra Haereses, cap. 18., reprobatus est ut irritus et nullus concedo: Baptismum collatum ab haereticis in debita forma et materia, nego: licet enim Baptismus ille ab adulto susceptus, ministerio haereticorum, plerumque sit illicitus et infructuosus, propter pravam suscipientis dispositionem, tamen est validus. Ad Canonem Nicaeni, respondeo, per eam manus impositionem, non intelligi ordinatoriam, sed confirmatoriam, qua praescribebatur Clericis Novatianorum, quia Novatiani non sacrum Chrisma, proindeque nec Confirmationis Sacramentum admittebant, ut refert Theodoretus lib. 3. Haereticarum Fabularum. Vel dico, illam manus impositionem non fuisse consecratoriam, sed tantum reconciliatoriam, scilicet benedictionem, per quam Clerici prius ad Ecclesiastica munia inhabiles, ad eadem obeunda recipiebantur. Qua utique explicatio verior apparet: tum quia sic Canonem explicat S. Hieronymus in Dialogo contra Luciferianos, qui negabant Arianos cum suis honoribus recipiendos esse; scribit enim: Nicaena Synodus omnes haereticos suscipit, exceptis solis Samosateni discipulis; quod ius maius est, Episcopo Novatianorum si conversus sit, Presbyterii gradum servat: tum quia in Nicaena secunda Act. 1. cum ambigeretur, utrum Episcopi Iconoclastae recipi deberent, et lectus esset praelibatus Canon Nicaeni, Tarasius Patriarcha Constantinopolitanus rogatus, quid per illam manus impositionem intelligeret, respondit, forte benedictionem esse tantum, non ordinationem, ubi vox illa forte videtur irrepsisse Interpretis incuria: tum denique quia in eadem Synodo, et actione concluditur ex sententiis SS. Patrum, Clericos redeuntes ad Ecclesiam ab haeresi, recipiendos esse cum impositione manuum, et suis gradibus et honoribus restituendos; unde Episcopi Iconoclastae, qui in Ephesino Conciliabulo imagines damnaverant, cum aliis Patribus consederunt, datis prius et lectis suae confessionis et fidei libellis.

— Ad Canonem Trullanum respondeo, per eum dumtaxat repudiari Baptismum collatum ab haereticis in indebita forma; non vero quod ab haereticis sit acceptum; sic enim in eo Canone praescribitur:

Venientes ad Ecclesiam haereticos suscipimus secundum morem, et ordinem antiquorum. Arianos, Macedonianos, et Novatianos, qui se purum vocant, Tetraditas, et Apollinaristas, suscipimus, si libellos afferant, et execrentur quamlibet haeresim. De Paulianistis constitutio ab Ecclesia Catholica facta est, ut omnino rebaptizentur. Eunomiani, qui sub una mersione baptizant, Montanistas, et Sabellianos, et reliquas pestes, qui ex Galatarum regione profecti sunt, venientes ad Ecclesiam, non sicut ethnicos suscipimus, et primo de ipsis facimus Christianos, secundum Catechumenos, tertio ipsos exorcizamus, postquam ter insufflavimus in faciem, et aures, sic illos initiamus, facimusque ut in Ecclesia numerentur, et audiant Scripturas, et tunc illos baptizamus; Manichaeos vero, Valentinianos, Marcionistas, et similes, libellos oportet facere, et execrari haeresim. et Nestorium, Eutychen, Dioscorum, Severum, et reliquos haeresum principes, et ita participes esse sanctae communionis.

— Ad caetera Concilia, nempe Iconiense, et Carthaginense, respondet S. Augustinus, lib. 2. De Baptismo, cap. 3. illa fuisse Concilia Provincialia, quae postmodum per generale totius orbis Concilium proscripta sunt.

Ipsa, inquit, Concilia, quae per singulas regiones, vel provincias fiunt, plenariorum Conciliorum auctoritati, quae fiunt ex universo orbe Christiano, sine ullis ambagibus cedere; ipsaque plenaria saepe priora posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat, et cognoscitur quod latebat. sine ullo typho sacrilego superbire, sine ulla instanti cervice arrogantiae, sine ulla contentione lividae invidiae, cum sancta humilitate, cum pace Catholica, cum charitate Christiana.

Adde quod etiam ipsemet S. Cyprianus haud dubie mutata sententia, Concilia illa damnasset, si eorum Decreta ab universali Concilio proscripta accepisset. Porro plurima post ipsum Oecumenica Concilia approbaverunt Baptisma collatum ab haereticis; ac subinde nulla vis est facienda in auctoritate S. Cypriani hac de re, nec in Conciliis ab eo celebratis. Unde S. Augustinus, lib. 2. De Baptismo, cap. 8. et 9.

Cyprianus, inquit, in fine epistola ad Quintum ostendit in quo, tamquam lectulo auctoritatis, quasi fessus acquieverit: Quod quidem, inquit, et Agrippinus cum caeteris Coepiscopis statuit, et librata Concilii communis examinatione firmavit, quorum sententiam religiosam et legitimam nos etiam secuti sumus. Haec attestatione satis ostendit, multo magis se fuisse commemoraturam, si quod de hac re transmarinum, vel universale Concilium factum esset. Nondum autem tactum erat, quia consuetudinis robore tenebatur orbis terrarum, et hoc solum opponebatur inducere volentibus novitatem: postea tamen dum inter multos ex utraque parte tractatur, et quaeritur, non solum inventa est, sed etiam ad plenarii Concilii auctoritatem roburque producta post Cypriani passionem, sed antequam nati essemus.

Obiicies 2. Anastasius summus Pontifex divina ultione percussus est, quod admiserit baptizatos ab haereticis; nam in Gratiano, dist. 9. legimus: Quia voluit occulte revocare Acacium, et non potuit, nutu divino percussus est. Adde, et quia probavit Sacramenta ab ipso collata, ut patet ibidem cap. praecedenti, ubi refertur idem Anastasius, Ep. 1. cap. 7 et 8. ad Anastasium Augustum ita scribens:

Secundum Ecclesiae Catholicae consuetudinem sacratissimum servitutis tuae pectus agnoscat, quod nullum de his, quos baptizavit Acacius, vel quos Sacerdotes, sive Diacones secundum Canones ordinavit, ulla ex nomine Acaci portio laesionis attingat, quo forsitan per iniquum tradita Sacramenti gratia minus firma videretur.

— Respondeo, Gratianum deceptum esse occasione vitae Anastasii exceptae ex Pontificali Romano, unde hanc auctoritatem deprompsit, et in quo legimus:

Anastasius secundus, natione Romanus, fuit temporibus Theodorici Regis; eo tempore multi Clerici, et Presbyteri se ab eius communione abegerant, eo quod communicasset sine consilio Episcoporum, vel Presbyterorum, et Cleri Ecclesiae Catholicae Diacono Thessalonicensi, nomine Photino, qui communicaverat Acacio, et quia occulte voluit revocare Acacium, et non potuit, nutu divino percussus est:

haec autem narratio prorsus fabulosa est, et verum figmentum a schismaticis Laurentianis ad vitam Anastasii additum; quod vel inde satis ostenditur, ut notat Glossa ad praefatum caput, quia Anastasius dicitur voluisse revocare Acacium, qui longe ante obierat; nam ex Evagrio, lib. 3. cap. 23. et Nicephoro, lib. 16. cap. 12. Acacius obiit tempore Felicis III, qui ipsum excommunicaverat; Felici autem successit Gelasius, et Gelasio Anastasius. Quomodo ergo potuit Anastasius de eo revocando cogitare, quem iam sciebat mortuum? nam ipsemet in praefata Epistola ad Anastasium scribit, Acacium mortuum stare cum Felice ante Iudicem Christum. Neque etiam culpandus apparet, quasi consenserit Anastasio Imperatori, caeterisque defensoribus Acacii, ut scribit Iustinus Imperator, Epist. ad Hormisdam summum Pontificem; nam Symmachus Anastasii successor in suis litteris Apologeticis significat, hoc esse commentitium; ibidem enim ait, se conformiter agere suis decessoribus excommunicando detentores Acacii: quod certe non faceret, si illius praedecessor Anastasius eos fovisset. Neque tandem damnandus apparet, quod probaverit Sacramenta collata ab Acacio: id enim praestitit, quoniam Sacramenta illa in legitima forma et materia ministraverat Acacius; ac subinde non erant reiicienda; quod utique probat sex rationibus: prima, quia in Sacramentis virtus Christi operatur, qua omnem maculam repellit. Secundo, de radiis solis, qui etsi transeant per loca sordida, tamen non coinquinantur. Tertia, de Iuda, qui licet malus fuisset, multa tamen fecit, quae rata sunt habita. Quarta, de auctoritate Domini, qui praecepit verba Scriptorum et Pharisaeorum servanda et implenda. Quinta ratio, quod omne bonum a quocumque fiat, fit a Deo. Sexto denique, quia in Sacramentis non est attendendum qualis vel quis conferat, sed quid conferat; quia incrementum solus Deus praebet. Haec autem omnia Catholicam doctrinam continent; ac proinde est absurdum existimare Pontificem Anastasium propter illa divinitus fuisse percussum. Obicies 3. Eandem distinctione, cap. 1. refertur auctoritas sancti Leonis Magni petita ex Epist. 37. ubi scribit: Manifestum est per crudelissimam insanissimamque saevitiam Dioscori et aliorum Haereticorum in Alexandrina caede omne caelestium Sacramentorum lumen extinctum esse: intercepta est enim sacrificii oblatio, defecit chrismatis sanctificatio, et parricidis manibus impiorum omnia se substraxere mysteria: ergo censet penes haereticos non remanere ius ministrandi et conficiendi Sacramenta, — similiter Pelagius Papa, ut ibidem, cap. Schisma q. 1. ait: Non est Christi corpus, quod schismaticus conficit, si caritate duce erigimur. Praemiserat autem: Qui spiritum non habent corporis Christi, sacrificium habere non possunt. — Item ex Innocentio I qui Epist. I. ad Alexandrum decernit, quod etsi valeat Baptisma Arianorum, tamen irritae sint, et nullae eorum ordinationes. Non videtur, inquit, Clericos Arianorum sine sacerdotio ministerii cuiuscumque suscipere dignitatem, quoniam quibus solum Baptismum ratum esse permittimus, praelationem Spiritus, quam acceperant, amiserunt, nec dare eius plenitudinem possunt, qua maxime in Ordinibus operatur. Quam utique constitutionem ponderans Petrus Damianus Opusculo 6. cap. 22. scribit: In quibus decretalibus verbis manifeste datur intelligi, quod in promotionibus Clericorum non immerito fides ordinantis attenditur, ex quo fideliter pendet, ut ordinatio ipsa sive rata, sive irrita iudicetur. Denique 1. quaest. 1. cap. Daibertum:

Ex Urbano II Daibertum a Nezelone licet simoniaco, non simoniace eiusdem confessione reperimus in Diaconum ordinatum, et beati Innocentii Papae sententia constat declaratum Nezelonem ab haereticis ordinatum, quia nihil habuit, nihil dare potuit ei cui manus imposuit; nos tanti Pontificis auctoritate firmati, et Damasi Papae testimonio roborati, qui ait, reiterari oportet quod male actum est, Daibertum ab haereticis corpore et spiritu digressum ex integro Ecclesiae necessitate ingruente Diaconum constituimus: quod non reiterationem existimari censemus, sed integram Diaconii dationem, quia, ut diximus, qui nihil habuit, nihil dare potuit.

Igitur ex sententia summorum Pontificum collatio Sacramentorum ab haereticis est invalida.

Nego consequentiam, et ad primum dico, S. Leonem loqui dumtaxat de licita, non autem de valida Mysteriorum, et Sacramentorum administratione: cum enim propter illam caedem omnes Praesules, qui Nestorio favebant, incurrissent excommunicationis sententiam, non licebat eis amplius divinis interesse ministeriis ac mysteriis. — Ad Pelagium autem dico: non est Christi corpus, quod schismaticus conficit, quantum ad mysticam significationem, qua Sacramentum Eucharistiae representat unitatem ecclesiae membrorum, tam inter se, quam cum suo capite, ex quibus fit unum corpus mysticum, quod est Ecclesia, iuxta illud Apostoli, Unus panis, unum corpus, multi sumus, qui de uno pane participamus, concedo: nam haec unitas, cum a schismate scindatur ac divellatur, non potest repraesentari per confectam ab illo Eucharistiam: non est Christi corpus, quantum ad veritatem Sacramenti; quasi schismaticus Sacerdos non haberet amplius auctoritatem et virtutem conficiendae Eucharistiae, nego. — Ad Innocentii auctoritatem distinguo: solum Baptisma Arianorum ab eo validum habetur, non autem ordinatio, quantum ad honorem et dignitatem, concedo: quia ab illis baptizati post peractam poenitentiam recipiebantur in coetum fidelium, et erant idonei ad alia Sacramenta suscipienda, etiam ad sacros Ordines; secus vero de iis, qui ab eis fuerant ordinati, quibus honor non servabatur, sed redigebantur in ordinem Laicorum, neque post suam reconciliationem permittebantur fungi suis muneribus ac ministeriis: quantum ad characterem, quasi imprimeretur in baptismate collato ab haereticis, non autem in ordinationibus ab eis factis modo debito, nego. Nec aliud certe voluit Innocentius, ut constat ex Epist. 22. quae est ad Episcopos Macedoniae, cap. 1. ubi scribit: Nostra lex est Ecclesiae, venientibus ab haereticis, si tamen illi baptizati sint, per manus impositionem tantum laicam tribuere communionem, nec ex iis aliquem in Clericatus honorem, vel dignitatem subrogare. — Eadem solutione fit satis auctoritati S. Petri Damiani. Ibi enim distinguit haereticos duplicis ordinis, quorum aliqui peccabant in fidem, non tamen a fide recedebant, sicut Novatiani; alii autem recedebant a fide, ut Ariani. De haereticis primae classis dicit eorum ratam esse ordinationem, et illos in Ecclesia recipi cum suis honoribus et gradibus. De Arianis autem dicit irritam esse illorum ordinationem, nec eos in Ecclesia cum suis honoribus admitti; quod probat auctoritate praedictata Innocentii. — Ad tactum Daiberti ordinati a Nezelone Moguntino Archiepiscopo Simoniaco, ipsemet Urbanus II qui eum ordinavit iterum, dicit priorem ordinationem aestimandam esse ex sententia Innocentii Papae, et testimonio Papae Damasi. Porro secundum utriusque Papae sententiam, haereticorum ordinatio legitime facta est non iteranda. Unde Daibertus ab Urbano reordinatus est, quin Nezelon eum vel in Ecclesiae forma non ordinaraverat, vel non habuerat ordinandi potestatem: sicque illa ordinatio prorsus erat irrita, non defectu fidei, sed ordinis, et characteris Episcopalis: quemadmodum statuit Damasus, Epist. 1. ubi decernit ordinatos ab haereticis iterum ordinandos, si prater Ecclesiae formam et ritum, aut a non habentibus ordinandi potestatem fuerint ordinati: Inquitur enim de iis, qui a Chorepiscopis quibusdam, qui non erant Episcopi, fuerant ordinati: unde circa finem reddit rationem, cur hi non potuerint ordinare: quia, inquit, qui Pontificalem honorem non habuit, Pontificalia iura tribuere non potuit.

Obiicies. 1. Aliquos e Ss. Patribus, qui videntur improbasse Baptismum ab haereticis collatum: primo quidem, Dionysium Alexandrinae urbis Episcopum, qui, ut testatur S. Hieronymus, lib. De scriptoribus Ecclesiasticis, in Cypriani et Africanorum dogma consentiens de haereticis rebaptizandis ad diversos plurimas misit epistolas, in quibus id dogma tuebatur. Item S. Athan., Serm. 3. contra Arianos videtur reprobare Baptisma ab Arianis collatum: Ariani, inquit, in periculum veniunt, ne amittant integritatem mysterii; loquor autem de baptismate: sic enim in nomine Patris, et Filii, datur profutura initiatio: Patrem autem rerum illi non pronuntiant, eo quod negent aliquid ex ipso existere, et simile esse illius substantiae; negant quoque rerum Filium, aliumque ex non entibus conditum Filio comminiscentes in Baptismo proferunt: quomodo igitur non plane vanum ac inutile fuerit Baptisma, quod ab illis datur, cum id nonnisi species sit et inane simulacrum, ipsique ea re nihil solidae opis afferant ad pietatem? Deinde S. Cyrillus Ierosolymitanus in Praefatione ad suas Catecheses ait: Non licet bis, aut ter hoc Sacramentum uti: unus enim Dominus, et una fides, et unum Baptisma: nam soli haeretici rebaptizantur. Et Optatus Milevit. lib. 1. Ante medium: Scimus haereticorum Ecclesias singulorum prostitutas nullis legalibus Sacramentis, et sine iure honesti matrimonii esse. Et infra: Dixistis fieri non posse, ut falso Baptismate inquinetur ablui: etc. Tandem S. Bernardus, Serm. 66. in Cantica loquens de quibusdam haereticis, negat eos habere potestatem conficiendi corpus Christi Domini. Igitur SS. Patres censent nulla esse Sacramenta ab haereticis collata.

Nego consequentiam, et ad primum dico S. Dionysium aliquamdiu stetisse in ea sententia, quod auctoritatem Conciliorum Iconiensis, Synadensis, et similium damnare non auderet: at in illa sententia diu non stetit, quippe sequester et supplex accessit et scripsit ad Stephanum summum Pontificem, pro reconciliandis ei Orientalibus Episcopis: quod utique signum est eum hac in re non fuisse pertinaciter Stephano oblatratum. His adde, quod ipsemet consuluerit Sixtum Stephani successorem, utrum rebaptizare deberet senem quemdam ab haereticis baptizatum, qui eorum Baptisma execratus, a Catholicis baptizari postulabat, ut constat ex eius Epistola apud Eusebium, lib. 7. Historiae, cap. 8. Sic autem non se gessisset Dionysius, nisi sententiam Stephani fuisset amplexus, et opinionem Africanorum Episcoporum deseruisset: nam alioqui incunctanter hunc hominem baptizasset, maxime cum ex eo acciperet praeter Ecclesiae formam ab haereticis fuisse baptizatum. — Ad secundum distinguo maiorem: Baptismus ab Arianis collatus in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, vanus est et inutilis, quantum ad primarium effectum, nempe gratiam, concedo: quantum ad secundum effectum, nempe characterem, nego. Quod autem sic exponendus sit S. Athanasius, constat ex his verbis: in periculum veniunt, ne amittant integritatem mysterii: si enim revera irritum esset eorum Baptisma, quantum ad omnes effectus, non dicerentur in periculum venire amittendae integritatis mysterii, sed absque ulla dubitatione dicerentur talem integritatem amittere. Vel dico, ipsum loqui de Arianis, qui licet Patris, et Filii nomen exprimerent, forte eis addebant nomina Creatoris et creatura, Factoris et facturae: unde subdit: Non in Patre, et Filio tribuunt Ariani Baptisma, sed in Creatore et creatura, in Factore et factura: sicut igitur creatura quiddam diversum est a Filio, ita diversum quiddam a vero Baptismate est, quod ab ipsis existimatur dari. — Ad S. Cyrillum et Optatum respondeo, quod licet absque ulla distinctione dicant, haereticos esse extraneos a Catholicis Sacramentis, et posse esse rebaptizandos, quia prius eorum Baptisma nullum erat; attamen cum distinctione sunt intelligendi, nempe de haereticis qui existimabant peccare in forma: Optatus enim lib. 5. aperte docet, post Trinitatem non licere in Trinitate baptizare: Quid, inquit, nobis risum est, non post nos, sed post Trinitatem Baptisma geminari, cuius de sacramento non levis certamen innatum est, et dubitatur an post Trinitatem in eadem Trinitate iterum liceat facere: vos dicitis, liceat: nos dicimus, non licet: inter licet vestrum, et non licet nostrum, fluctuant animae populorum. — Secundum dico eum ibi loqui de quibusdam haereticis, qui Apostolicos se nominabant, qui cum non essent Sacerdotes ordinati, ut colligitur ex eo quod nominat eos rusticanos, idiotas, et prorsus contemptibiles, dicatque eos detrahere ordinibus Ecclesiae, et aestimare omnes Archiepiscopos, Episcopos, et Presbyteros esse peccatores: cum, inquam, non essent ordinati, nihilominus Manichaeorum haeresim excitantes, cibosque communes aspernantes ut immundos et indignos, qui traiicerentur in Christianum stomachum, asserebant se potestatem habere quotidie in mensa sua consecrandi corporis Christi, ut se in corpus, et membra Christi nutrirent et fovarent.

Obiicies. 2. Sententia de recipiendo ab haereticis collato Baptismate, nullo legitimo fundamento nititur: igitur non est alteri praeferenda.

Probatur antecedens: ecclesiastica dogmata fundari debent, vel in Scriptura sacra, vel in Evangelica et Apostolica Traditione: at ita non est de hac sententia; siquidem nullis Scripturae textibus aperte declaratur: non etiam nititur legitima Traditione: omnis enim legitima Traditio a Divina vel Apostolica auctoritate descendit: at ita non est de illa Traditione, quam Stephanus Pontifex ostendebat: nusquam enim in Evangelio, aut Apostolorum Epistolis, vel actibus habetur, suscipiendos esse haereticos baptizatos cum sola manuum impositione: igitur humana dumtaxat erat illa Traditio, cui propterea merito reluctabatur sanctus Cyprianus cum Africanis Episcopis.

Nego antecedens, et minorem illius probationis: Traditio enim illa est vere Apostolica: nam, ut praeclare docet S. Augustinus, lib. 1 De Baptismo, cap. 21.

Quod universa tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate Apostolica tractum, certissime creditur: at recte baptizatos, a qualibet haeresi veniente ad Ecclesiam, absque novo Baptismate recipiendos, antiquissima consuetudo semper, et ubique tenuit ante Stephanum, et ea nullo sancita Concilio, sed unanimi totius Ecclesiae consensu; ante Agrippinum, et hic eam primus correxit, seu potius corrupit: neque novitas inducta per Agrippinum ubique recepta fuit, nec ab Agrippino viguit apud Africanos ad Cyprianum usque, sicuti supra diximus. Et supra cap. 5. Non invenimus aliquem, cum apud haereticos baptizatus esset, in eo Baptismo admissum esse, et communicasse temporibus Apostolorum: at neque invenimus ab haereticis aliquem venientem qui fuerit apud illos baptizatus, ab Apostolis denuo baptizatum. Et ibidem: quod accepimus ab Apostolis, quod Ecclesia consuetudo semper tenuit, quod plenarium Concilium confirmavit, hoc sequimur. — Et 2. De Baptismo, cap. 6. Nolite nobis obiicere auctoritatem Cypriani ad Baptismi repetitionem, sed tenete nobiscum exemplum Cypriani ad unitatis conservationem. Nondum erat diligenter illa

Baptismi quaestio pertractata, sed tamen celeberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia; in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere, quod pravum est, non iterare, quod datum est, sanare quod vulneratum est, non curare, quod sanum est; quam consuetudinem credo ab Apostolica Traditione venientem.» — His adde, quod tam Cyprianus ipse, quam eius Collegae in Concilio aperte agnoverint consuetudinem et Traditionem Ecclesiasticam sibi adversari: siquidem pluries inculcant consuetudinem debere veritati cedere; nam ibi Libosus Vagensis Episcopus sententiam suam ferens ait: In Evangelio Dominus, Ego sum, inquit, veritas, non dixit: ego sum consuetudo: itaque veritate manifesta, cedat consuetudo veritati. Et Castus Siccensis: Qui contempta veritate praesumit consuetudinem sequi, aut circa fratres invidus est et malignus, quibus veritas revelatur, multo circa Deum ingratus est, cuius inspiratione Ecclesia eius instruitur. Idem proferunt alii plurimi Episcopi in eodem Concilio, ut videre est apud S. Augustinum, lib. 3. De Baptismo, cap. 7. et sequentibus.

Urgebis. Illa traditio censeri non potest Apostolica, cuius contraria vigebat apud plurimas Ecclesias: sed ita est; nam consuetudinis de recipiendis ab haeresi venientibus absque novo Baptismate contrariam consuetudinem obiicit Firmilianus Caesareae Cappadocum Episcopus in sua Ep. ad S. Cyprianum, ubi cum dixisset: Quod autem pertinet ad consuetudinem refutandam, quam videntur opponere veritati, quis tam insanus sit, ut veritati consuetudinem praeferat? aut quis perspecta luce tenebras non derelinquat, nisi etsi coecos Christo adveniente, idest veritate, adiuvet in aliquo antiquissima consuetudo, quod relicta novae veritatis via, in vetustate permanserit? Quod quidem adversus Stephanum, vos dicere Afri potestis, cognita veritate, errorem vos consuetudinis reliquisse; statim subdit: Caeterum, nos veritati consuetudinem iungimus, et consuetudini Romanorum consuetudinem, sed veritatis opponimus, ab initio hoc tenentes, quod ab Apostolis traditum sit, nec meminimus hoc apud nos coepisse; cum semper illic observatum sit, ut nonnisi unam Dei Ecclesiam nossemus, et Sanctum Baptisma nonnisi sanctae Ecclesiae computaremus. Insuper S. Cyprianus, Epist. ad Iubaianum: Non nova, inquit, apud nos aut repentina res est, ut baptizandos censeamus eos, qui ab haereticis ad Ecclesiam veniunt, quando multi iam anni sunt, et longa aetas, ex quo sub Agrippino homine memoriae caro conciliante in unum Episcopi plurimi hoc statuerunt: igitur illa consuetudo, qua nitebatur S. Stephanus Romanus Pontifex, non erat Apostolica, neque universalis.

Distinguo minorem: obiiciebat consuetudinem revera ab Apostolis traditam de rebaptizandis iis, qui ab haereticis baptizati non fuerant in debita forma et materia, concedo: qui legitima forma et materia ab haereticis Baptisma susceperant, nego. Ad Firmilianum autem dico, ipsum studio partium et animi livore percitum, quod a Stephano summo Pontifice una cum suis Collegis excommunicatione fulminatus esset, plura in ipsa Epistola ad Cyprianum comminisci, quae non solum a veritate erant omnino aliena, sed etiam apertam rerum Ecclesiasticarum ignorantiam prae se ferebant. Nam ibidem asserit, Hermogenem, Cerinthum, et Basilidem, post longam aetatem ab Apostolorum tempore vixisse, cum tamen ex S. Ignatii Epist. 2. ad Trallenses, et Epist. 10. ad Smyrnenses, apertissime constet praedictos haereticos fuisse Apostolis coaevos. Ibidem etiam Romanam Ecclesiam damnat, quod diversa die celebraret Pascha ab ea, quam tradiderant Apostoli, quibus aperte Iudaeis et Quartodecimanis, iam antea ab Ecclesia proscriptis, favebat. Tandem falso supponit Stephanum et Ecclesiam Romanam approbare Baptisma quorumlibet haereticorum,puta Kataphrygarum, et aliorum, qui non baptizabant etiam in legitima Ecclesiae forma. Supponit pariter morem viguisse apud Orientales rebaptizandi omnes haereticos ad Ecclesiam venientes, etiam eos, qui baptizati fuerant in debita forma et materia, quod omnino erat alienum a veritate. — Ad S. Cyprianum respondet S. Augustinus, lib. 3. De Baptismo, cap. 12. eius sententiam cum proprio illius facto pugnare; nam, inquit: Si permanebat ab Agrippino usque ad Cyprianum consuetudo baptizandi ab haereticis venientes, ut quid facta sunt a Cypriano de hac re Concilia? Et quid eidem Iubaiano dicit, non se rem novam facere aut repentinam, sed ab Agrippino institutam? Cur enim Iubaianus de novitate turbaretur, ut eum per autoritatem Agrippini sanari oporteret, si ab Agrippino usque ad Cyprianum hoc tenebat Ecclesia? Cur denique tot eius Collegae in Concilio dixerunt, rationem et veritatem consuetudini praeponendam, ac non potius dixerunt eos, qui aliud facere vellent, et contra veritatem, et contra consuetudinem facere?

Obiicies. 6. Ex S. Cypriano: ille non potest valide baptizare, qui non potest dare remissionem peccatorum: sed haeretici non possunt dare remissionem peccatorum. — Respondet S. Augustinus, lib. 5. cap. 2. De Baptismo, distinguendo minorem: haeretici non possunt suis sectatoribus dare remissionem peccatorum, propter defectum potestatis conferendi Baptismum, qua remitterentur peccata, nego: propter defectum fidei et charitatis in suscipientibus, concedit. Proinde, inquit, consentimus Cypriano, haereticos remissionem dare non posse: Baptismum autem dare posse: quod quidem illis, et dantibus, et suscipientibus valet ad perniciem, tamquam tanto munere Dei male utentibus: sicut etiam maligni et invidi, quos et intus esse ipse testatur, remissionem peccatorum dare non possunt, cum eos tamen baptismum dare posse omnes fateantur.

Instabat S. Cyprianus: Illi non possunt dare remissionem peccatorum, qui non habent Spiritum sanctum, siquidem Christus Dominus Ioannis 20. dixit: sicut misit me Pater, et ego mitto vos: hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit: accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, etc.: sed haeretici non habent Spiritum: igitur, etc. — Respondet S. Aug., lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, hoc oraculo significatum iri Baptismum non solum per hominem, sed etiam hominis esse, si postea quam dixit: Ecce ego mitto vos, subiecisset continuo: Si cui dimiseritis peccata, dimittentur: et si cui tenueritis, tenebuntur: cum vero interpositum est, hoc cum dixisset, insufflavit, et ait illis: Accipite Spiritum Sanctum: et deinde illatum per eos remissionem, vel retentionem fieri peccatorum, satis ostenditur, non ipsos id agere, sed per eos utique Spiritum sanctum, sicut alio loco dicitur: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus sanctus qui in vobis est. Spiritus autem sanctus in Ecclesiae praeposito vel Ministro sic inest, ut si fictus non est, operetur per eum Spiritus sanctus, et ad eius mercedem in salutem sempiternam, et eorum regenerationem, vel aedificationem, qui per eum sive consecrantur, sive evangelizantur. Si autem fictus est, quoniam verissime scriptum est, Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, deest quidem saluti eius, ut auferat se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu: ministerium tamen eius non deserit, quo per eum salutem operatur aliorum.»

Urgebat S. Cyprianus: Ille non potest conferre remissionem peccatorum etiam homini bene disposito, qui peccatis inquinatur; etenim Deus peccatorem non audit, et nemo dat quod non habet. — Respondet S. August., ibid. cap. 20. Si ad hoc valet, quod dictum est in Evangelio, Deum peccatorem non audire, ut per peccatorem Sacramenta non celebrentur, quomodo exaudit homicidam deprecantem, vel super aquam Baptismi, vel super oleum, vel super Eucharistiam, vel super capita eorum, quibus manus imponitur? Quae omnia tamen et fiunt, et valent etiam per homicidas, idest, per eos, qui oderunt fratres, etiam in ipsa intus Ecclesia. Cum dare nemo possit quod non habet; quomodo dat homicida Spiritum Sanctum? Et tamen ipse intus etiam baptizat: Deus ergo dat etiam ipso baptizante Spiritum Sanctum.

Instat S. Cyprianus: Non potest spiritualia agere et conferre, qui amisit Spiritum Sanctum: sed haereticus amisit Spiritum Sanctum: igitur, etc. — Respondet Augustinus, ibid. cap. 21. Si quisquis sanctum Spiritum dare non potest, baptizare non potest, cur intus baptizat homicida? aut quomodo Spiritum Sanctum habet homicida, cum omnis, qui sanctum Spiritum habet, illuminatus sit; qui autem odit fratrem suum, in tenebris sit usque adhuc?

Obiicit. 7. S. Cyprianus, Epist. ad Iubaianum: qui foris baptizatur, utique id accipit quod credidit: falsum autem credens verum accipere non potest; adultera et profana, secundum quod credebat, accipit. — Respondet S. August., lib. 3. De Baptismo, cap. 11. Non interest cum de Sacramenti integritate et sanctitate tractatur, quid crediderit, et quali fide imbutus sit ille, qui accipit Sacramentum. Interest quidem plurimum ad salutis viam, sed ad Sacramenti quaestionem nihil interest. Fieri enim potest, ut homo integrum habeat Sacramentum, et perversam fidem, sicut fieri potest ut integra teneat verba Symboli, et tamen non vere credat, sive de ipsa Trinitate, sive de Resurrectione, vel aliquid aliud. Neque enim parva res est in ipsa intus Catholica tenere integrum fidem, ita ut omnino non de aliqua creatura, sed de ipso Deo nihil aliud credat, quam veritas habet. Quid ergo si in ipsa Catholica baptizatus, postea legendo, audiendо, et pacifice disserendo, ipso Domino revelante, cognoverit aliter se ante credidisse, quam debebat, denuo baptizandus est? Quamobrem, ut recte observat S. August., lib. 6. cap. 1. B. Cyprianus cum suis sectatoribus non alia ratione censuit, non esse posse apud haereticos vel schismaticos Baptismum Christi, nisi quia non distinguebat Sacramentum ab effectu vel usu Sacramenti, et quia eius effectus atque usus, in liberatione a peccatis, et cordis rectitudine non inveniebatur, ipsum quoque Sacramentum non ibi esse putabatur.

Obiicit. 8. Epistola ad Pompeium: Ecclesia et Spiritus Sanctus et

Baptisma ab invicem non possunt separari; et ideo qui ab Ecclesia separati sunt, et a Spiritu sancto, etiam a Baptismo separatos esse oportet. — Respondet S. Augustinus, lib. 5. De Baptismo, cap. 23. si ita est, cum quisquis in Ecclesia Catholica Baptismum acceperit, tamdiu in eo manet, quandiu in Ecclesia et ipse manet; si autem inde discesserit, discessit a Baptismo; quod non ita est: nam ideo redeunti non redditur, quia cum discessit, non amisit; quemadmodum autem Spiritum sanctum, sicut habent filii dilecti, non habent filii mali, qui et tamen baptismum habent, sic et Ecclesiam sicut habent Catholici, non habent haeretici; et tamen Baptismum habent. Itaque sicut potest Baptisma esse, unde se aufert Spiritus sanctus, ita potest esse Baptisma, ubi non est Ecclesia.

Obiicit. 9. S. Cyprianus: Non potest vis Baptismi maior esse aut potior, quam confessio, quam passio: sed confessio, et passio, seu Baptismus sanguinis haereticorum non prodest, quamvis Christum confitens extra Ecclesiam fuerit occisus: igitur nec Baptismus prodesse potest. — Respondet S. August., lib. 1. De Baptismo, cap. 17. maiorem esse veram, quantum ad effectum sanctificationis; non vero veritatem Sacramenti: Hoc verissimum est, inquit, extra Ecclesiam quippe occisus charitatem non habuisse convincitur, de qua Apostolus dicit: et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Quod si propter hoc, quia charitas deest, passio nihil prodest, nec illis prodest, quos in invidia intus, et malevolentia sine charitate vivere Paulus dixit, Cyprianus exponit: et tamen verum Baptisma possunt et accipere, et tradere.

Urget S. Cyprianus: Salus extra Ecclesiam non est. — Respondet S. Augustinus, ibidem: Qui negant, et ideo quaecumque ipsius Ecclesiae habentur, extra Ecclesiam non valere ad salutem. Sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. Qui non habet, baptizandus est ut habeat; qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat, corrigendus.

Obiicit. 10. Si haereticorum Baptisma approbatur, haeretici exinde existimabunt se habere veram Ecclesiam, et ideo ad Catholicam Ecclesiam sese recipere renuent: ait autem:

Nec quisquam existimet haereticos, eo quod illis Baptisma apponitur, quasi secundi Baptismi vocabulo scandalizatos, ut ad Ecclesiam veniant retardari; imo vero hoc ipso magis ad necessitatem veniendi testimonio ostensae sibi et probatae veritatis adiguntur. Nam si viderint iudicio ac sententia nostra id decerni et statui, ut Baptisma iustum et legitimum computetur, quo illic baptizantur, putabunt se Ecclesiam quoque, et caetera Ecclesiae munera iuste et legitime possidere; nec erit causa veniendi ad nos, quando habentes Baptisma, habere videantur et caetera. Porro autem cum cognoscunt Baptisma nullum foris esse, nec remissionem peccatorum extra Ecclesiam dari posse, avidius ad nos et promptius properant, et munera ac dona Ecclesiae matris implorant; certi pervenire se omnino non posse ad veram divinae gratiae pollicitationem, nisi prius venerint ad Ecclesiae unitatem.

— Simile argumentum urgebant Donatistae, ut refert S. August., lib. 1. De Baptismo, cap. 11.

Quaerunt etiam, utrum peccata dimittantur per Baptismum in parte Donati? ut si dixerimus dimitti, respondeant: ergo est illic Spiritus sanctus, quia cum insufflante Domino datus esset Discipulis, tunc secutus est, et ait: baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; si cui dimiseritis peccata, dimittuntur ei; si cui tenueritis, tenebuntur. Et si ita est, inquiunt, communio nostra est Ecclesia Christi. Non enim praeter Ecclesiam dimissionem peccatorum Spiritus sanctus operatur. Et si nostra communio est Ecclesia Christi, non est Ecclesia Christi vestra communio. Una est enim, quaecunque illa sit, de qua dictum est: Una est columba mea, una est matris suae. Nec possunt Ecclesiae tot esse, quot schismata. Si autem dixerimus, non ibi dimitti peccata: ergo, inquiunt, non est illic verus Baptismus; et propterea quos a nobis suscipitis, vos baptizare debetis, quod quia non facitis, in Ecclesia Christi vos non esse fatemini.» — Respondet 1. S. August., lib. 5. De Baptismo, cap. 2. S. Cyprianum ibidem fatetur ab haereticis baptizatos revera posse salvari; cum enim sibi opposuisset S. Cyprianus: Quid ergo fiet de his, qui in praeteritum ad Ecclesiam de haeresi venientes sine Baptismo admissi sunt? Respondet: Potens est Dominus, misericordia sua indulgentiam dare, et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Quae verba sic expendit S. August.: Bene quidem praesumpsit, quod charitas unitatis possit cooperire multitudinem peccatorum; quod si habebant Baptismum, et de aliis non recte sentiebant; qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat unitatis charitas, quamdiu inerat ista non diabolica dissensio, sed humana tentatio. — Argumentum autem sic illud retorquet: his ita resistimus secundum Scripturas, eos interrogantes, ut quod a nobis quaerunt, sibi ipsis respondeant. Quaero enim ut dicant, utrum dimittantur peccata, ubi charitas non est; peccata enim tenebrae animarum sunt. Audimus quippe Ioannem dicentem: Qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. Nulli autem schismata facerent, si fraterno odio non excoecarentur. Si ergo dicimus, non ibi dimitti peccata, quomodo renascitur qui apud eos baptizatur? Quid est enim renasci per Baptismum, nisi a vetustate, cui peccata praeterita non dimittuntur? Quod si renatus non est, nec Christum induit, ex quo conficitur, ut denuo baptizandus videatur, quia dicit Apostolus: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis: quem ille si non induit, nec in Christo baptizatus habendus est. Porro quia in Christo dicimus baptizatum, fatemur eum Christum induisse. Et si hoc fatemur, regeneratum fatemur. Quod si ita est, et peccata dimissa sunt.

Instabant Donatistae, ut refert S. Aug., ibid. c. 10. Baptismus Christi collatus ab haereticis generat filios apud ipsos haereticos, vel non generat. Si generet: ergo illi habent Ecclesiam matrem, quae filios potuit de Christi Baptismate generare: cum autem oporteat unam esse Ecclesiam, consequens est eos veram Ecclesiam habere. Si dixerimus, non generat, (inquit S. Aug.) statim subsannunt: cur ergo apud vos non renascuntur per Baptismum, qui transeunt a nobis ad vos, cum apud nos fuerint baptizati, si nondum nati? — Respondet S. August., ibidem:

Quasi vero ex hoc generet, unde separata est, et non ex hoc unde coniuncta est: separata est enim a vinculo charitatis et pacis, sed adiuncta est in uno Baptismate. Itaque est una Ecclesia, quae sola Catholica nominatur, et quidquid suum habet in communionibus diversorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum in eis habet, ipsa utique generat, non illae, neque enim separatio earum generat, sed quod secum de ista tenuerunt; quod si et hoc dimittant, omnino non generant. Haec itaque in omnibus generat, cuius Sacramenta retinentur, unde possit tale quid ubicumque generari: quamvis non omnes, quos generat, ad eius pertineant unitatem; qua usque in finem perseverantes salvat; neque enim hi soli ad eam non pertinent, qui separationis aperto sacrilegio manifesti sunt, sed etiam illi, qui in eius unitate corporaliter mixti per vitam pessimam separantur; etenim Simonem Magum per Baptisma ipsa pepererat; cui tamen dictum est, quod non haberet partem in haereditate Christi. Numquid ei Baptismus, numquid Evangelium, numquid Sacramenta defuerunt? Sed quia ei charitas defuit, frustra natus est, et ei expediebat fortasse non nasci.»

Urgebant Donatistae: Si Baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de vestra communione consulendum putetis? — Respondet S. August., ibidem c. 11. Non Baptismum vestrum acceptamus, quia est Baptismus ille haereticorum, vel schismaticorum: sed Dei, et ubicumque fuerit inventus, et quocumque translatus. Vestrum autem non est, nisi quod prave sentitis, et sacrilege agitis, et impie separamini.

Obiiciebat. 11. S. Cyprianus: Apostoli, ut legimus Act. 19. baptizarunt iterum eos, qui a S. Ioanne Baptista tincti fuerant: sed haeretici non sunt meliores, aut maiores Ioanne Baptista: igitur nec potior eorum Baptismus, ac subinde multo magis, qui ab eis baptizati sunt, iterum sunt baptizandi. — Respondet S. August., lib. 6. c. 9. non ob aliud a Ioanne tinctos iterum fuisse baptizatos, quam quia Ioannis Baptismus non fuerit Christi Baptismus, sed Ioanni a Christo concessus: ideo autem a Ioanne baptizati iterum erant Baptismo Christi initiandi, quia, ut subdit c. 10. Quamquam ita credam baptizasse Ioannem in aqua poenitentiae in remissionem peccatorum, ut ab eo baptizatis in spe remitterentur peccata; reipsa vero in Domini Baptismo id fieret. Unde in forma distinguo minorem: haeretici baptizantes non sunt meliores Ioan. Baptista, quantum ad fidei integritatem, et vitae sanctimoniam, concedo: quantum ad Baptismi dignitatem, et efficacitatem, nego: haeretici enim debite baptizantes conferunt Christi Baptismum, qui longe melior est et praestantior ipso Ioannis Baptismate.

Obiiciebant tandem Donatistae auctoritatem S. Cypriani:

Cyprianus, inquiunt (apud S. August., lib. 1. De Baptismo, cap. 1.) cuius tantum meritum novimus, tantamque doctrinam, cum multis Episcopis suis sententias proprias conferentibus, in Concilio statuit haereticos vel schismaticos, idest omnes qui extra unius Ecclesiae Communionem sunt, Baptismum non habere: et ideo quisquis ab eis baptizatus ad Ecclesiam venerit, esse in Ecclesia baptizandus.

— Respondet ibidem S. August.: *Non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas Cypriani. Magnum quidem meritum novimus Cypriani Episcopi et Martyris. De quo idem Cyprianus in Epist. ad Quintum ita loquitur: nam nec Petrus, inquit, quem primum

Dominum elegit, et super quem aedificavit Ecclesiam suam, cum secum Paulus de Circumcisione disceptaret. Postmodum vindicavit sibi aliquid insolenter, aut arroganter assumpsit, ut diceret se primatum tenere, et obtemperari a novellis et posteris sibi potius oportere. Nec despexit Paulum, quod Ecclesiae prius persecutor fuisset, sed Concilium veritatis admisit, et rationi legitimae, quam Paulus vindicabat, facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint vera et legitima, ipsa potius nostra ducamus.» Ex quibus infert S. August.:

Si ergo potuit Petrus contra veritatis regulam, quam postea Ecclesia tenuit, cogere Gentes iudaizare, cur non potuit Cyprianus contra regulam veritatis, quam postea tota Ecclesia tenuit, cogere haereticos vel schismaticos denuo baptizari? Puto quod sine contumelia Cyprianus Episcopus Petro Apostolo comparatur, quantum attinet ad martyrii coronam. Caeterum magis vereri debeo, ne in Petrum contumeliosus existam: quis enim nescit illum Apostolatus principatum cuilibet Episcopatui praeferendum? Sed etsi distat cathedrarum gratia, una tamen est Martyrum gloria, etc».

Quaeritur. 1. Utrum pax et communio inter SS. Stephanum et Cyprianum in illa celebri de Baptismate controversia soluta fuerit et extincta?

Respondeo, verisimilius esse, salva pace et vigente mutua charitate ac confoederatione, illam controversiam agitatam fuisse, nec inter utrumque mutuae communionis et charitatis vinculum fuisse solutum: tum quia ipsemet S. Cyp., mutuae charitatis et concordiae vigilantissimus, pacem in omnibus semper sectandam praedicavit, ut constat ex omnibus eius Epistolis de eiusmodi controversia scriptis: tum quia ipse hac occasione scripsit librum De Unitate, ut nempe omnes Episcopos ad servandam pacem et concordiam adhortetur: tum quia in tertio Concilio Carthaginensi, ab eo propter hanc controversiam celebrato, Episcopos initio Concilii sic alloquitur: Superest, inquit, ut de hac re singuli, quid sentiamus, aperiamus, neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem si diversum senserit, amovendo: tum denique quia nullibi legitur Stephanum summum Pontificem S. Cyprianum aut eius Episcopos ab Ecclesiastica communione seposuisse. Caeterum hanc veritatem plurimis momentis urget S. August. contra Donatistas schismaticos et haereticos; sic enim scribit lib. 1. De Baptismo, c. 6. Quaestionis huius obscuritas prioribus Ecclesiae temporibus ante schisma Donati magnos viros, et magna charitate praeditos Patres Episcopos ita inter se compulit, saltem parum disceptare, atque fluctuare, ut diu Conciliorum in suis quibusque regionibus diversa statuta mutaverint, donec plenario totius orbis Concilio, quod saluberrime sanciebatur, etiam remotis dubitationibus firmaretur. Hinc lib. 5. De Baptismo, c. 20. scriptam ad Pompeium Epistolam excusat, dicens:

Stephanus abstinendos putaverat eos qui de suscipiendis haereticis prisca consuetudine convellere conarentur; iste autem, (Cyprianum dicit) quaestionis difficultate commotus, et charitatis visceribus largissime praeditus, in unitate censuit esse manendum cum eis qui diversa sentirent: ita quamvis commotus, sed tamen fraterne indignaretur; vicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali disceptatione nullum inter eos schisma oriretur.» Item lib. 1. c. 2. saepe obiurgat Donatistas, quod Cypriani auctoritatem pro suo schismate assumerent, et eius exemplum pro Ecclesiae pace respuerent. Et eodem lib. c. 5. sibi obiiciens quomodo teneant veritatem, qui in rebus obscurioribus diversa sentiunt; aut quomodo accipiant veritatem, cum contra id, quod sentiebant, declaratum esse cognoscunt? Respondet: Quorum duorum manifestatum tenemus: unum in B. Cypriano, idest quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diversum sentiebat; ait enim (in principio tertii sui Concilii): neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem si diversum senserit amovendo. Alterum autem quomodo accipere potuerit veritatem contra id, quod sentiebat, inventam? Et si litterae tacent, merita clamant: si Epistola non invenitur, corona testatur; si Concilium non indicat Episcoporum, consortium indicat Angelorum. Non enim parvum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diversum sentiens noluit separare.

Insuper, lib. De unico Baptismo, cap. 11. contra Petilianum Donatistarum principem, qui S. Stephanum inter Romanos Pontifices annumerabat, et eum illibate gessisse annuebat, sic eum carpit S. August.: Cum ergo Stephanus non solum non rebaptizat haereticos, verum etiam hoc facientes, vel ut fieret decernentes excommunicandos esse censueret, sicut aliorum Episcoporum, et ipsius Cypriani Epistolae ostendunt; tamen cum eo Cyprianus in unitatis pace permansit: quid hic dicturi sunt? Quibus constat indubitatum fuisse, tum apud Augustinum, tum apud Donatistas, Cyprianum nullatenus ab Ecclesiae unitate per excommunicationem fuisse seiunctum. Huius autem veritatis assertor nedum est S. Augustinus, sed et Vincentius Lirinensis contra Haereses, cap. 9. et S. Hieronym. Dialogo adversus Luciferianos, ubi loquens de tertio Concilio a Cypriano celebrato ait: sciant illum hanc rem non cum anathemate eorum, qui se sequi noluerunt edidisse; siquidem in communione eorum permansit, qui sententiae suae contrarii erant.

Insuper ibidem asserit, Omnes prorsus Episcopos ad antiquam consuetudinem reversos, contrarium et novum emisisse decretum. Cuius indicium evidentissimum est, quod Firmilianus ipse cum Orientalibus excommunicatus, in celebri Antiochena Synodo adversus Paulum Samosatensem sederit, et eum in Ecclesiae pace pie sancteque defunctum Graeci colunt, ut constat ex eorum Menologio die 28. Octobris. Immo S. Dionysius Episcopus Alexandrinus ipsis testatur apud Euseb. lib. 7. cap. 3. et seq. S. Cyprianum a S. Stephano non descivisse unitate, sed sententia, aitque se mediatorem extitisse illius pacis, quae tum ex Orientalibus tum ex Afris cum Stephano Pontifice anno sequenti, hoc est 259. inita est omnibus illis suam priorem sententiam rescindentibus, ut una cum Stephano sentirent.

Nec valet obiicere verba Firmiliani in laudata Epistola: in qua saepe inculcat, Stephanum pacem cum singulis vario discordiarum genere rumpentem, modo cum Orientalibus ... modo vobiscum, qui in meridie estis, a quibus legatos, etc. Enimvero supra monui eum indiguatione perditum plura contra veritatem ibi congerere, cumque excommunicasset Stephanus ob eamdem sententiam, putavit ex Cypriani in Stephanum querimoniis, idem actum a Stephano cum Afris; sed dispar erat causa: Orientales enim huius controversiae auctores severiori animadversione erant digni, praesertim quod nulla habita ratione maiorum decretum contra antiquam consuetudinem calculo firmaverant; Cyprianus vero cum sua decreta formaverit, semper contestatus est se pacem ac unitatem servaturum.

Insuper spreti illi legati non erant ii quos miserat Cyprianus; quippe cum nullibi de eo queratur; imo litteras a Stephano per nuntium recepit. Fateor quidem Stephanum fuisse comminatum excommunicationem, sed quod eam non fulminaverit, patet ex dictis.

Quaeres 2. Utrum S. Cyprianus suam mutaverit et revocaverit sententiam ante passionem?

Respondeo. Id probabilius videri; quia quamquam illa retractatio in eius scriptis non appareat, tamen idipsum non levia argumenta suadent. Primo, quia certum est, non modo Orientales cum Firmiliano et Dionysio Alexandrino, verum etiam Episcopos, qui cum S. Cypriano tribus Conciliis Carthaginensibus interfuerunt, suam sententiam revocasse, et adhaesisse communi Ecclesiae Traditioni, quam propugnabat S. Stephanus Pontifex: sed non est verisimile S. Cyprianum solum pertinaciter suae opinioni adhaerere voluisse contra sententiam ab omnibus fidelibus toto orbe propugnatam et assertam: igitur, etc. Minorem nullus negabit, qui compertam S. Cypriani humilitatem et pietatem habuerit; qua ratione enim vir sanctissimus absque manifesta culpa potuisset suum sensum privatum communi Ecclesiae sententiae opponere? Maior vero constat: primo quidem de Orientalibus, et Dionysio Alexandrino, ex ipsius Dionysii Epistola ad Stephanum, quae legitur apud Eusebium, lib. 7. Epist. 1. ubi mutata sententia, errorem vocat novam Novati pravitatem sententiae eorum, qui contendebant rebaptizandos esse ab haereticis baptizatos. Idipsum etiam patet ex altera eiusdem Epistola ad Sixtum Stephani successorem, in qua, ut supra diximus, eum consulit, utrum baptizare posset hominem ab haereticis baptizatum. Constat etiam ex Collegis S. Cypriani: sic enim scribit S. Hieronymus, dialog. contra Luciferanos:

Conatus est, inquit, B. Cyprianus contritos lacus fugere, nec bibere de aqua aliena, et idcirco haereticorum baptisma reprobans ad Stephanum tunc Romanae urbis Episcopum, qui a B. Petro vigesimus sextus erat, super hac re Africanam synodum direxit, sed conatus eius frustra fuit.

Denique illi ipsi Episcopi, qui rebaptizandos haereticos cum eo statuerant, ad antiquam consuetudinem revoluti, novum emisere decretum. Idipsum testatur Vincentius Lirinensis in Commonitorio primo, n. 51. Postremo, inquit, ipsius Africani Concilii, sive decreti, quae vires? Deo donante nulla, sed universa tamquam somnia, tamquam fabulae, tamquam superflua, antiquatae, aboletae, calcatae sunt.

Probatur secundo. Ex S. Aug., qui idipsum affirmat pluribus in locis, maxime Epist. 48. quae est ad Vincentium, ubi post medium ait:

Cyprianus sensisse aliter de Baptismo, quam forma et consuetudo habebat Ecclesiae, non in Canonicis, sed in suis et in Concilii litteris invenitur; correxisse autem Baptisma ab invicem non possunt separari; et ideo qui ab Ecclesia separati sunt, et a Spiritu sancto, etiam a Baptismo separatos esse oportet.

Respondet S. Augustinus, lib. 5. De Baptismo, cap. 23. Si ita est, cum quisquis in Ecclesia Catholica Baptismum acceperit, tamdiu in eo manet, quandiu in Ecclesia et ipse manet; si autem inde discesserit, discessit a Baptismo; quod non ita est: nam ideo redeunti non redditur, quia cum discessit, non amisit; quemadmodum autem Spiritum sanctum, sicut habent filii dilecti, non habent filii mali, qui et tamen baptismum habent, sic et Ecclesiam sicut habent Catholici, non habent haeretici; et tamen Baptismum habent. Itaque sicut potest Baptisma esse, unde se aufert Spiritus sanctus, ita potest esse Baptisma, ubi non est Ecclesia.

Obiicit 9. S. Cyprianus: Non potest vis Baptismi maior esse aut potior, quam confessio, quam passio: sed confessio, et passio, seu Baptismus sanguinis haereticorum non prodest, quamvis Christum confessus extra Ecclesiam fuerit occisus: igitur nec Baptismus prodesse potest. — Respondet S. Augustinus, lib. 1. De Baptismo, cap. 17. maiorem esse vim, quantum ad effectum sanctificationis; non vero veritatem Sacramenti:

Hoc verissimum est, inquit, extra Ecclesiam quippe occisus charitatem non habuisse convincitur, de qua Apostolus dicit: Et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Quod si propter hoc, quia charitas deest, passio nihil prodest, nec illis prodest, quos in invidia intus, et malevolentia sine charitate vivere Paulus dixit, Cyprianus exponit: et tamen verum Baptisma possunt et accipere, et tradere.

Urget S. Cyprianus. Salus extra Ecclesiam non est. — Respondet S. Augustinus, ibidem:

Qui negat? et ideo quaecumque ipsius Ecclesiae habentur, extra Ecclesiam non valent ad salutem. Sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. Qui non habet, est baptizandus ut habeat; qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat, corrigendus.

Obiicit 10. Si haereticorum Baptisma approbatur, haeretici exinde existimabunt se habere veram Ecclesiam, et ideo ad Catholicam Ecclesiam sese recipere renuunt: ait autem:

Nec quisquam existimet haereticos, eo quod illis Baptisma apponitur, quasi secundi Baptismi vocabulo scandalizatos, ut ad Ecclesiam veniant retardari; imo vero hoc ipso magis ad necessitatem veniendi testimonio ostensae sibi et probatae veritatis adiguntur. Nam si viderint iudicio ac sententia nostra id decerni et statui, ut Baptisma iustum et legitimum computetur, quo illic baptizantur, putabunt se Ecclesiam quoque, et caetera Ecclesiae munera iuste et legitime possidere; nec erit causa veniendi ad nos, quando habentes Baptisma, habere videantur et caetera. Porro autem cum cognoscunt Baptisma nullum foris esse, nec remissionem peccatorum extra Ecclesiam dari posse, avidius ad nos et promptius properant, et munera ac dona Ecclesiae matris implorant; certi pervenire se omnino non posse ad veram divinae gratiae pollicitationem, nisi prius venerint ad Ecclesiae unitatem.

Simile argumentum urgebant Donatistae, ut refert S. Augustinus, lib. 1. De Baptismo, cap. 11.

Quaerunt etiam, utrum peccata dimittantur per Baptismum in parte Donati? ut si dixerimus dimitti, respondeant: > ergo est illic Spiritus sanctus, quia cum insufflante Domino datus esset Discipulis, tunc secutus est, et ait: baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; si cui dimiseritis peccata, dimittuntur ei; si cui tenueritis, tenebuntur. Et si ita est, inquiunt, communio nostra est Ecclesia Christi. Non enim praeter Ecclesiam, dimissionem peccatorum Spiritus sanctus operatur. Et si nostra communio est Ecclesia Christi, non est Ecclesia Christi vestra communio. Una est enim, quaecunque illa sit, de qua dictum est: Una est columba mea, una est matris suae. Nec possunt Ecclesiae tot esse, quot schismata. Si autem dixerimus, non ibi dimitti peccata: ergo, inquiunt, non est illic verus Baptismus; et propterea quos a nobis suscipitis, vos baptizare debetis, quod quia non facitis, in Ecclesia Christi vos non esse fatemini.

Respondet 1. S. Augustinus, lib. 5. De Baptismo, cap. 2. S. Cyprianum ibidem fateri, ab haereticis baptizatos revera posse salvari; cum enim sibi opposuisset S. Cyprianus: Quid ergo fiet de his, qui in praeteritum ad Ecclesiam de haeresi renientes sine Baptismo admissi sunt? Respondet: Potens est Dominus, misericordia sua indulgentiam dare, et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi sunt in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Quae verba sic expendit S. Augustinus:

Bene quidem praesumpsit, quod charitas unitatis possit cooperire multitudinem peccatorum; quod si habebant Baptismum, et de aliis non recte sentiebant; qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat unitatis charitas, quamdiu inerat ista non diabolica dissensio, sed humana tentatio.

Argumentum autem sic illud retorquet:

His ita, inquit, resistimus secundum Scripturas, eos interrogantes, ut quod a nobis quaerunt, sibi ipsis respondeant. Quaero enim ut dicant, utrum dimittantur peccata, ubi charitas non est; peccata enim tenebrae animarum sunt. Audimus quippe Ioannem dicentem: Qui odit fratrem suum, in tenebris est usque adhuc. Nulli autem schismata facerent, si fraterno odio non excoecarentur. Si ergo dicimus, non ibi dimitti peccata, quomodo renascitur qui apud eos baptizatur? Quid est enim renasci per Baptismum, nisi a vetustate, cui peccata praeterita non dimittuntur? Quod si renatus non est, nec Christum induit, ex quo conficitur, ut denuo baptizandus videatur, quia dicit Apostolus: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis: quem ille si non induit, nec in Christo baptizatus habendus est. Porro quia in Christo dicimus baptizatum, fatemur eum Christum induisse. Et si hoc fatemur, regeneratum fatemur. Quod si ita est, et peccata dimissa sunt.

Instabant Donatistae, ut refert S. Augustinus, ibid. c. 10. Baptismus Christi collatus ab haereticis generat filios apud ipsos haereticos, vel non generat. Si generet: ergo illi habent Ecclesiam matrem, quae filios potuit de Christi Baptismate generare: cum autem oporteat unam esse Ecclesiam, consequens est eos veram Ecclesiam habere. Si dixerimus, non generat, (inquit S. Augustinus) statim subsannunt: cur ergo apud vos non renascuntur per Baptismum, qui transeunt a nobis ad vos, cum apud nos fuerint baptizati, si nondum nati?

Respondet S. Augustinus, ibidem:

Quasi vero ex hoc generet, unde separata est, et non ex eo unde coniuncta est: separata est enim a vinculo charitatis et pacis, sed adiuncta est in uno Baptismate. Itaque est una Ecclesia, quae sola Catholica nominatur, et quidquid suum habet in communionibus diversorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum in eis habet, ipsa utique generat, non illae, neque enim separatio earum generat. sed quod secum de ista tenuerunt; quod si et hoc dimittant, omnino non generant. Haec itaque in omnibus generat, cuius Sacramenta retinentur, unde possit tale quid ubicumque generari: quamvis non omnes, quos generat, ad eius pertineant unitatem; quam usque in finem perseverantes salvat; neque enim hi soli ad eam non pertinent, qui separationis aperto sacrilegio manifesti sunt, sed etiam illi, qui in eius unitate corporaliter mixti per vitam pessimam separantur; etenim Simonem Magum per Baptisma ipsa pepererat; cui tamen dictum est, quod non haberet partem in haereditate Christi. Numquid ei Baptismus, numquid Evangelium, numquid Sacramenta defuerunt? Sed quia ei charitas defuit, frustra natus est, et ei expediebat fortasse non nasci.

Urgebant Donatistae: Si Baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de vestra communione consulendum putetis?

Respondet S. Augustinus, ibidem c. 11. Non Baptismum vestrum acceptamus, quia est Baptismus ille haereticorum, vel schismaticorum: sed Dei, et ubicumque fuerit inventus, et quocumque translatus; vestrum autem non est, nisi quod prave sentitis, et sacrilege agitis, et impie separamini.

Obiiciebat 11. S. Cyprianus: Apostoli, ut legimus Act. 19. baptizaverunt iterum eos, qui a S. Ioan. Baptista tincti fuerant: sed haeretici non sunt meliores, aut maiores Ioanne Baptista: igitur nec potior eorum Baptismus, ac subinde multo magis, qui ab eis baptizati sunt, iterum sunt baptizandi.

Respondet S. Augustinus, lib. 4. c. 9. non ob aliud a Ioanne tinctos iterum fuisse baptizatos, quam quia Ioannis Baptismus non fuerit Christi Baptismus, sed Ioanni a Christo concessus: ideo autem a Ioanne baptizati iterum erant Baptismo Christi initiandi, quia, ut subdit c. 10. Quamquam ita credam baptizasse Ioannem in aqua poenitentia in remissionem peccatorum, ut ab eo baptizatis in spe remitterentur peccata; reipsa vero in Domini Baptismo id fieret. Unde in terminis distinguo minorem: haeretici baptizantes non sunt meliores Ioan. Baptista, quantum ad fidei integritatem, et vitae sanctimoniam. Concedo: quantum ad Baptismi dignitatem, et efficacitatem, nego: haeretici enim debite baptizantes conferunt Christi Baptismum, qui longe melior est et praestantior ipso Ioannis Baptismate.

Obiiciebant tandem Donatistae auctoritatem S. Cypriani:

Cyprianus, inquiunt (apud S. Augustinum, lib. 1. De Baptismo, cap. 1.) cuius tantum meritum novimus, tantamque doctrinam, cum multis Coepiscopis suis sententias proprias conferentibus, in Concilio statuit haereticos vel schismaticos, idest omnes qui extra unius Ecclesiae Communionem sunt, Baptismum non habere: et ideo quisquis ab eis baptizatus ad Ecclesiam venerit, esse in Ecclesia baptizandus.

Respondet ibidem S. Augustinus:

Non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas Cypriani. Magnum quidem meritum novimus Cypriani Episcopi et Martyris. De quo idem Cyprianus in Epist. ad Quintum ita loquitur: nam nec Petrus, inquit, quem primum Dominus elegit, et super quem aedificavit Ecclesiam suam, cum secum Paulus de Circumcisione disceptaret. postmodum vindicavit sibi aliquid insolenter, aut arroganter assumpsit, ut diceret se primatum tenere, et obtemperari a novellis et posteris sibi potius oportere. Nec despexit Paulum, quod Ecclesiae prius persecutor fuisset. sed Concilium veritatis admisit, et rationi legitimae, quam Paulus vindicabat, facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint vera et legitima, ipsa potius nostra ducamus.

Ex quibus infert S. Augustinus:

Si ergo potuit Petrus contra veritatis regulam, quam postea Ecclesia tenuit, cogere Gentes iudaizare, cur non potuit Cyprianus contra regulam veritatis, quam postea tota Ecclesia tenuit, cogere haereticos vel schismaticos denuo baptizari? Puto quod sine contumelia Cyprianus Episcopus Petro Apostolo comparatur, quantum attinet ad martyrii coronam. Caterum magis vereri debeo, ne in Petrum contumeliosus existam: quis enim nescit illum Apostolatus principatum cuilibet Episcopatui praferendum? Sed etsi distat cathedrarum gratia, una tamen est Martyrum gloria, etc.

Quaeres 1. Utrum pax et communio inter SS. Stephanum et Cyprianum in illa celebri de Baptismate controversia soluta fuerit et extincta?

Respondeo, verisimilius esse, salva pace et vigente mutua charitate ac confederatione, illam controversiam agitatam fuisse, nec inter utrumque mutuae communionis et charitatis vinculum fuisse solutum: tum quia ipsemet S. Cyprianus, mutuae charitatis et concordiae vigilantissimus, pacem in omnibus semper sectandam praedicavit, ut constat ex omnibus eius Epistolis de eiusmodi controversia scriptis: tum quia ipse hac occasione scripsit librum De Unitate, ut nempe omnes Coepiscopos ad servandam pacem et concordiam adhortetur: tum quia in tertio Concilio Carthaginensi, ab eo propter hanc controversiam celebrato, Coepiscopos initio Concilii sic alloquitur: Superest, inquit, ut de hac re singuli, quid sentiamus, aperiamus, neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem si diversum senserit, amovere: tum denique quia nullibi legitur Stephanum summum Pontificem S. Cyprianum aut eius Coepiscopos ab Ecclesiastica communione seposuisse.

Caterum hanc veritatem plurimis momentis urget S. Augustinus contra Donatistas schismaticos et haereticos; sic enim scribit lib. 1. De Baptismo, c. 6. Quaestionis huius obscuritas prioribus Ecclesiae temporibus ante schisma Donati magnos viros, et magna charitate proditos Patres Episcopos ita inter se compulit, salva pace disceptare, atque fluctuare, ut diu Conciliorum in suis quibusque regionibus diversa statuta mutaverint, donec plenario totius orbis Concilio, quod saluberrime sanciebatur, etiam remotis dubitationibus firmarentur. Hinc lib. 5. De Baptismo, c. 20. scriptam ad Pompeium Epistolam excusat, dicens:

Stephanus abstinendos putaverat qui de suscipiendis haereticis priscam consuetudinem convellere conarentur; iste autem, (Cyprianum dicit) quaestionis difficultate commotus, et charitatis visceribus largissime praeditus, in unitate censuit esse manendum cum eis qui diversa sen> tirent: ita quamvis commotus, sed tamen fraterne indignaretur; vicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali disceptatione nullum inter eos schisma oriretur.

Item lib. 2. saepe obiurgat Donatistas, quod Cypriani auctoritatem pro suo schismate assumerent, et eius exemplum pro Ecclesiae pace respuerent. Et eodem libro, c. 5. sibi obiiciens quomodo teneant veritatem, qui in rebus obscurioribus diversa sentiunt; aut quomodo accipiant veritatem, cum contra id, quod sentiebant, declaratum esse cognoscunt? Respondet:

Quorum duorum manifestatum tenemus: unum in B. Cypriano, idest quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diversum sentiebat; ait enim (in principio tertii sui Concilii): neminem iudicantes, aut a iure communionis aliquem si diversum senserit amoventes. Alterum autem quomodo accipere potuerit veritatem contra id, quod sentiebat, inventam? Et si litterae tacent, merita clamant: si Epistola non invenitur, corona testatur; si concilium non indicat Episcoporum, consortium indicat Angelorum. Non enim parvum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diversum sentiens noluit separare.

Insuper, lib. De unico Baptismo, cap. 11. contra Petilianum Donatistarum principem, qui S. Stephanum inter Romanos Pontifices annumerabat, et eum illibate gessisse annuebat, sic eum carpit S. Augustinus:

Cum ergo Stephanus non solum non rebaptizet haereticos, verum etiam hoc facientes, vel ut fieret decernentes excommunicandos esse censeat, sicut aliorum Episcoporum, et ipsius Cypriani Epistolae ostendunt; tamen num eo Cyprianus in unitatis pace permansit: quid hic dicturi sunt?

Quibus constat indubitatum fuisse, tum apud Augustinum, tum apud Donatistas, Cyprianum nullatenus ab Ecclesiae unitate per excommunicationem fuisse seiunctum. Huius autem veritatis assertor nedum est S. Augustinus, sed et Vincentius Lirinensis contra Haereses, cap. 9. et S. Hieronym. Dialogo adversus Luciferianos, ubi loquens de tertio Concilio a Cypriano celebrato ait: sciant illum haec non cum anathemate eorum, qui se sequi noluerant edidisse; siquidem in communione eorum permansit, qui sententiae suae contrarii erant.

Insuper ibidem asserit, Omnes prorsus Episcopos ad antiquam consuetudinem revolutos contrarium et novum emisisse decretum. Cuius indicium evidentissimum est, quod Firmilianus ipse cum Orientalibus excommunicatus, in celebri Antiochena Synodo adversus Paulum Samosatensem sederit, et eum in Ecclesiae pace pie sancteque defunctum Graeci colunt, ut constat ex eorum Menologio die 28. Octobris.

Immo S. Dionysius Episcopus Alexandrinus ipsis verbis testatur apud Euseb. lib. 7. cap. 3. et seq. S. Cyprianum a S. Stephano non descivisse unitate, sed sententia, aitque se initiatorem extitisse illius pacis, quae tum ex Orientalibus tum ex Afris cum Stephano Pontifice anno sequenti, hoc est 259. inita est omnibus illis suam priorem sententiam rescindentibus, ut una cum Stephano sentirent.

Nec valet obiicere verba Firmiliani in laudata Epistola: in qua saepe inculcat, Stephanum pacem cum singulis vario discordiarum genere rumpentem, modo cum Orientalibus... modo vobiscum, qui in meridie estis, a quibus legatos, etc. Enimvero supra monui eum indiCyprianum consensurum universi orbis auctoritati, si tale Concilium plenarium suo tempore actum fuisset.

Respondeo secundo negando minorem, nam Concilium Arelatense non est coactum ex universi orbis partibus, sed ex Occidente tantum: imo ex aliquibus dumtaxat Occidentis partibus, nempe Italia, Africa, Hispania, Britannia, Gallia, unde etiam 26. tantum Episcopi ei Concilio subscripsisse videntur; quamquam enim Ado sexcentos recenseat, ab omnibus reiicitur. Ad Sanctum Augustinum dico, ipsum per illud Concilium Transmarinum, non significare aliquod Concilium reipsa celebratum, sed quod Donatistae potuissent postulare; quod tamen non fecerunt, aut si revera Concilium istud illis datum est, quod tamen non admittit S. Aug.; in eo damnati sunt, quippe cum universus orbis cum ipsis non communicet. Unde post verba in obiectione laudata, ait:

Hoc si factum non est, culpa eorum est a quibus fieri debuit; non orbis terrarum, qui non sibi perlata nesciret. Si autem factum est, quid peccaverunt Ecclesiastici Iudices, qui crimina etiamsi vera, et ad se delata, sibi tamen non probata, damnare nullo modo debebant? Numquid eos mali polluere poterant, qui eis manifestari non poterant? Si autem manifestati sunt eis, et aliqua vel segnitia, vel cohibentes tales a communione removere noluerunt, et perverso iudicio pro eis etiam dixerunt sententias: quid peccavit orbis terrarum, qui causam illam multos iudices habuisse nesciret, et eos male iudicasse non credidit, de quibus iudicare non potuit?

Ex quibus apparet per transmarinum iudicium non intellexisse S. Augustinum Synodum Arelatensem; etenim de illo transmarino iudicio suspensus ac fluctuans loquitur, et ex hypothesi quod habitum fuerit: compertissimum autem erat S. Augustino reipsa coactum fuisse Arelatense Concil. in quo toties testatur Caecilianum fuisse absolutum, et Donatistas illius accusatores damnatos.

Instabis. Concilium secundum Arelatense celebratum an. 330. ut vult Petrus Saxius, aperte significat Can. 18. in prima Synodo Arelatensi sedisse Praesules ex omnibus mundi partibus collectos; ait enim: Ad Arelatensis Episcopi arbitrium Synodum congregandam, ad quam urbem ex omnibus mundi partibus, praecipue Gallicanis, sub S. Martini (Marini) tempore, legimus fuisse celebratum Concilium, atque concentum, etc.: igitur Arelatense primum revera censeri debet Concilium plenarium totius orbis.

Nego consequentiam: illud enim Concil. coactum dumtaxat fuit ex orbe Latino, imo etiam ex quadam orbis Latini parte. Quod utique non solum apparet ex dictis, sed maxime ex Epistola Episcoporum eiusmodi Concilii Arelatensis primi ad Silvestrum Summ. Pontificem; non enim aiunt se congregatos ex omnibus mundi partibus, sed diversis: Quam diversae, inquiunt, sint Provinciae, ex quibus convenimus, ita et cura contingunt, quo nos censemus observari debere. Nec obstat, quod in Epistola Constantini ad Crescum Syracusanum Episcopum legamus, secundum versionem Valesii, Ex locis diversis, et prope infinitis; nam in alia versione, quae extat in nupera editione Conciliorum legimus, ex diversis complurbus locis. Nec aliud certe inferre licet ex ipsamet Episcoporum Epistola; sunt enim dumtaxat n. 26. Episcopi, qui eiusmodi Synodicae Epistolae subscripserunt.

Instabis. S. Augustinus loquens de controversia exorta inter Priminianum et Maximianum Carthaginenses Pseudo Episcopos, quorum primum centum Episcopi Donatistae damnaverant, trecenti vero absolverant; conferens cum eis Caecilianum Carthaginensem legitimum Antistitem scribit: Quod si vos forte numerus moveat, ut ideo contra centum, a quibus damnatus est Primianus, valere arbitremini Bagaiense Concilium, quia in eo trecenti et decem fuerunt; cur in maiori numero Episcoporum orbis terrarum consentire non vultis? Quibus significat causam Caeciliani libratam fuisse ab Episcopis ex toto terrarum orbe collectis, sed a numeroso Episcoporum coetu non fuit alibi ventilata nec definita causa Caeciliani, quam in Synodo Arelatensi: igitur revera censet Synodum Arelatensem esse Concilium totius orbis terrarum.

Nego sequelam maioris: non enim hunc maiorem numerum Episcoporum S. Augustinus ad eos refert, qui iudicarunt, sed qui iudicantibus crediderunt, ac eis credentes censuerunt Caecilianum revera innocentem fuisse, et immunem ab omnibus, de quibus a Donatistis accusatus fuerat. Unde non ait: cur maiori numero Episcoporum consentire non vultis? sed cur in maiori numero Episcoporum, qui nempe legitime absolutum Caecilianum credunt, consentire non vultis? Eo sensu quo lib. 2. Contra Cresconium, cap. 61. dixit:

Omnes, qui tunc erant, vel in propinquis, vel in remotis terris tum longe lateque diffusi Catholici Christiani, ad quos fama de Caeciliano et de collegis eius potuit pervenire, non debuisse accusatoribus victis, sed Ecclesiasticis iudicibus credere; quia ubi iudices omnes esse non possumus, melius illis, qui esse potuerunt, iudicibus credimus, quum credendo litigatoribus victis, quorum esse iudices non potuimus, de ipsis iudicare iudicibus audeamus.

Urgebis. Si quid obesset quominus Concilium Arelatense diceretur non solum universale, sed et oecumenicum totius orbis, maxime quia ex toto orbe Episcopi convocati ad ipsum non convenerant: sed hoc non officit; siquidem Concilium Constantinopolitanum primum solum instituebant Orientales Episcopi: nec minus tamen Oecumenicum et generale appellatur. Hac ratione pariter Concilium Tridentinum non diceretur universale et Oecumenicum, quia nullus ei ex Oriente adfuit, et magna pars defuit Occidentis: quidni igitur Arelatense similiter, quamvis ex Occidente convocatis Episcopis celebratum, si non Oecumenicum, saltem universale censeri debeat?

Nego minorem, et ad eius probationem dico Concilium Constantinopolitanum primum idcirco dici generale et Oecumenicum, quod iunctum sit cum Romano eodem tempore celebrato sub Damaso Papa, ex Occidentalibus Episcopis, qui Constantinopolitano interesse non potuerunt, nec Orientales interesse Romano; nihilominus eadem utrique quantum ad res fidei decrevissent, et qua sancita tuerant Constantinopoli, Romae misissent probata. Ad Concilium Tridentinum dico, non mirum videri debere si Orientalis Ecclesiae Praesules ipsi non adfuerint; quia eo tempore habitum est, quo schismaticus Oriens erat; nec Episcopi tales erant, qui convocari possent, aut convocati velint convenire; quia se a Papae convocantis auctoritate subduxerant; ac propterea plenarium non desinebat esse, etsi Orientales non adessent. Ex illis tamen adfuisse notantur decem nominatim, et inter illos Macarius Chiensis Graecus Archiepiscopus Thessalonicensis, facta fidei professione, ac debita submissione cum Latinis admissus est.

Dico secundo, Concilium istud plenarium nec fuisse Alexandrinum celebratum anno 362, neque Constantinopolitanum celebratum anno 381, neque Capuense celebratum anno 377. vel, ut vult Baronius, anno 380. quia, ut diximus in secunda observatione, Concilium istud, in quo proscriptus est rebaptizantium error, celebratum est ante nativitatem S. Augustini; natus est autem S. Augustinus anno 354. vel ad summum anno 357. ac subinde priusquam cogerentur praefata Concilia.

Dico tertio, multo minus nomine Concilii plenarii S. Augustinum intellexisse Concilium Bagaiense celebratum anno 310. ab Episcopis Donatistis, ut ortum inter eos schisma sedaretur; quanquam enim pluribus locis S. Aug. Concilium istud appellet nunc plenarium, nunc universale, maxime lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, cap. 3. ubi scribit: Quid ergo ponunt, quod in ipso detorqueri non possit, nisi forte de ore aspidum quorum multo ante meminerat Dictator illius sententiae plenarii Concilii 310. qui cum universis Provinciis Africae convenerant. Et paulo infra sic eos describit: Triginta decem plenarii Concilii ore conclusos hos Maximianistas per eamdem plenarii Concilii sui sententiam, talia dixerunt. Idem habet lib. 2. cap. 1. et alibi saepe. Licet, inquam, plenarii appellationem isti Concilio assignet, non tamen appellat plenarium simpliciter et absolute, sed plenarium Donatistarum; sic nempe lib. 3. De Baptismo, cap. 2. dicit: Maximianistas plenario Concilio suo damnatos, etc. Et Contra Epistolam Parmeniani, lib. 2. cap. 2. Plenarii concilii sui sententiam dixerunt, etc. Et Contra Litteras Petiliani, lib. 2. cap. 15. Testis est plenarii vestri Concilii sententia.

Addere possum, quod cum Donatistae praepostera praesumptione assererent, Ecclesiam ubique terrarum periisse, et solum remansisse integram penes suos rectores in Africa; volebantque de sua dumtaxat Ecclesia intelligi illud Cant. 1. ubi Ecclesia Christum suum divinum Sponsum mystice alloquens, ait: Indica mihi, ubi cubes, ubi pascas in meridie? quia nempe Africa meridiana mundi pars est. Cum, inquam, Donatistae ita desiperent, S. Augustinus non serio et ex proprio sensu, sed ex falsa Donatistarum imaginatione Concilium illud appellat universale et plenarium, quia in eo convenerant omnes Donatistae, qui suam Ecclesiam universalem plenariam appellabant. Sic enim lib. 4. Contra Cresconium, cap. 8.

Cum ergo dixerim si quae essent vera vestra documenta, vos Ecclesia Catholica ea probare debuisse, ut vos intus essetis; illi autem, quos convinceretis pellerentur foras, quid est, quod respondere voluisti, ideo separationem factam, quod nos foras essemus propulsi; vestri autem in Ecclesia Plenaria, et Catholica remanserunt?

Et mox hanc ipsam Ecclesiae illorum plenariae praesumptam notionem irridens:

Hoc si totidem verbis, inquit, vobis Maximianenses ipsi dicant, quid respondebis, nisi non refelli dignos, sed tantum rideri, qui Ecclesiam Plenariam cum Episcopis iam minus quam centum contra tantam numerositatem, ac multitudinem cui plusquam trecenti praesident, audeant affirmare? Cum per omnes Africae regiones, ubi Maximianenses sunt, non desiit etiam communio Primiani; per alios autem multo plures, multoque latiores Africae partes unum Maximianensem nemo reperiat, nisi forte peregrinantem: quin igitur ore contra Ecclesiam a Solis ortu usque ad occasum promissam voce veritatis, et redditam audes Ecclesiam Plenariam dicere? > partem Donati: cum ipsa non sit nisi Africae; illa vero cum tot Gentibus sit et Africa.

Ex his apparet qualiter Plenariam et Ecclesiam Catholicam Donatistae non agnoscerent, nisi suam, tametsi solis Africanis terminis limitatam. Quid ergo mirum, si Plenarium Concilium intelligerent suo sensu ad Ecclesiam universam pertinens, quam putabant, et contendebant impudenter sua dumtaxat parte contineri? Hoc nempe sensu Plenarium et Catholicum Augustinus per ironiam praedictis omnibus locis iuxta mentem illorum usurpavit; non quod pro Concilio provinciali, regionali, vel non Oecumenico plenarium putaret sumi posse: cum alioqui suo sensu tot locis prius recensitis hanc ipsam vocem de orbe toto, vel Ecclesia universa tam evidenter explicaverit, ut Contra Litteras Petiliani, lib. 1. cap. 22. Ecclesiae per tot Gentes diffusae Plenariam et Catholicam unitatem appellat.

Dico quarto, per Concilium plenarium S. Augustinum non intellexisse Concilium Sardicense: tum quia inter Canones Sardicenses nullus legitur, quo prohibeatur iteratio Baptismi: tum quia S. Augustinus non videtur aliud Sardicense Concilium agnovisse praeter Conciliabulum Sardicense celebratum ab Arianis eodem tempore, quo legitimum Sardis agebatur Concilium: sicut colligitur lib. 3. Contra Crescon., cap. 31. Cum enim Donatistae gloriarentur, quod in principio Epistolae Synodalis Concilii Sardicensis inscriptum esset nomen Donati Carthaginensis Episcopi; sicque Orientales Episcopi eis communicarent: respondet S. Augustinus: Disce ergo quod nescis, Sardicense Concilium Arianorum fuit, etc. Unde subdit causam cur Orientalis quidam Episcopi communicarent Donatistis, nempe ait: « Africanam haeresim Orientalis haeresis sibi tentavit adjungere ».

Dico ultimo, nomine Concilii plenarii S. Augustinum non aliud intellexisse, quam Nicaenum: quod utique tam apertum, tamque manifestum visum iis, qui S. Aug. editiones recensuerunt, ut ad marginem textus quotiescumque plenarium exprimit, non aliud notarint quam Nicaenum. Ita evidens Maldonato, cum de Sacramento Baptismi agit, ut ex multiplicibus S. Augustini testimoniis ab eo tantum indicatis necessario colligendum asseruerit, quod intelligi de Nicaeno debeant, qui in iis omnibus locis de plenario S. Doctor affirmat; ita demum evidens Bellarmino, ut nullam causam dubitandi subesse affirmarit: cum Concilium orbis terrae ante nativitatem suam celebratum, expresse dicat, nec aliud Concilium esse potuerit, aut fingi possit quam Nicaenum, utraque illa tam insigni expressione designatum.

Probatur insuper primo, quia omnes notae, quibus designat Concilium istud sanctus Augustinus, maxime quod fuerit Concilium totius orbis Christiani, apprime Nicaeno conveniunt: siquidem S. Athanasius, Apolog. 2. Concilium Nicaenum appellat magnam Synodum, et de eo scribit in Epistola, quam ad ipsos Africanos dirigit, quod omnem terram habitabilem, sive orbem implevit universum, nec Indi tantum illud, sed quotquot sunt apud alios quosque barbaros Christiani noverunt; quin et Epistola Synodali de Arimini et Seleuciae Synodis ad Constantinum Imperatorem, quam ipse habet, legimus de Concilio Nicaeno, quod illius doctrina in omnium aures vel mentes penetravit, vel ut publice, ubicumque terrarum penetrat promulgata. Non leve igitur indicium est, quod in hoc universali Concilio non multum diu post excitatam de haereticis rebaptizandis controversiam, et post Synodum Arelatensem celebratam, actum fuisse ea de controversia, qua Africanos schismate tam horrendo et tam pernicioso diviserat; cum potissimum Caecilianus praesens esset, qui maxime tam gravis contentionis a Donatistis fingebatur occasio.

Secundo, idem S. Athanasius Epistola ad Epictetum scribit, in Nicaeno Concilio omnes haereses fuisse profligatas:

Existimabam, inquit, omnem omnium, quot fuerunt, aut sunt, haereticorum vaniloquam vanitatem Nicaeno Concilio compressam esse, ac sopitam: nam fides, quae secundum Scripturas ibi a Patribus tradita est, sufficiens est ad quamlibet impietatem evertendam, et eius, quae in Christo est fidei, stabiliendam pietatem.

Subdit paulo infra: Nulla in Catholica Ecclesia Synodus praeter unum Nicaenum aestimanda, quae omnium haeresum profligatarum, atque imprimis Arianae, trophaeum habenda est. Quomodo autem ad quamlibet haeresim evertendam, non Arianam tantum sufficiens dicitur, si haeresim Donatistarum, seu rebaptizantium, de qua tot lites, totque tumultus non ita pridem excitati fuerant, non proscripsit? quomodo vaniloquentiam omnem haereticorum quorumcunque contudit, omnem impietatem et irreligionem evertit, piam omnem in Christo Domino fidem solidavit, haeresum demum universarum generale trophaeum fuit, si adversus aliquos, et praesertim adversus eos, puta rebaptizantes, nihil plane decrevit?

Tertio, S. Hieronymus in Dialogo contra Luciferianos, cap. 9. respondens ad interrogatum Luciferiani, quod expresserat cap. 8. Quare ab haereticis baptizati suscipiuntur? post prolixam responsionem, in qua etiam meminit controversiae inter SS. Stephanum et Cyprianum, tandem concludit: Synodus quoque Nicaena, cuius paulo ante fecimus mentionem, omnes haereticos suscepit, exceptis Pauli Samosateni Discipulis, etc. Quomodo autem haeretici penitus omnes, praeter Pauli Samosateni discipulos, quia non in nomine Trinitatis Baptismum receperant, in illo Concilio recepti sunt, si de Baptismo Africanorum, et controversia Donatistarum nil prorsus actum est?

Denique, Concilium istud quod plenarium appellat S. Augustinus, generale fuit et Oecumenicum, ut iam diximus, ante ipsius S. Augustini nativitatem celebratum: sed antequam natus esset Augustinus, nullum aliud Concilium generale, praeter Nicaenum, celebratum fuit, quod S. Augustino notum esset: nec, ut dictum est, Sardicense legitimum prorsus ignoravit.

Dices. S. Augustinus illud Concilium intellexit, cuius Canones noverat: sed Canones Nicaeni Concilii sibi non erant noti ante sextum Carthaginense Concilium; cum enim in eo orta esset contentio de appellatione ad summum Pontificem, quam licitam esse ac probatam ferebatur in Concilio Nicaeno, iussit Concilium Nicaenum Canones disquiri ex primariis Sedibus; hoc est Alexandrina, et Constantinopolitana, ut quid in eo decretum esset, appareret: igitur S. Augustinus non noverat quid decretum fuerat in Nicaena Synodo.

Respondeo ad minorem, quod si Augustinus non noverit quid decretum fuisset in Nicaena Synodo, antequam conquisiti fuissent illius Canones ex primariis Sedibus, sequeretur, quod non magis probe tenuisset, post inventos Canones, quid in ea Synodo decretum esset circa rebaptizationem haereticorum: quia non plures, quam qui circumferuntur Canones in praedictis Sedibus inventi sunt: attamen aliquid de eiusmodi controversia determinatum fuisse liquet ex his momentis, quae statim protulimus. Potuit ergo S. Augustinus probe tenuisse, quid actum fuisset in Concilio Nicaeno circa controversiam Donatistarum, vel ex fama per totum orbem pervagata, iuxta testimonium S. Athanasii, maxime vero per Africam, quippe cum isti Concilio praesens fuerit Caecilianus, qui noverat quod in eo decretum esset quoad rem illam, quae maxime ad Afros pertinebat, ut inde posset ad Augustini notitiam post aliquantum tempus, per aliorum traditionem pervenire, cum in Africa ipse viveret. Adde quod falsum appareat ipsum nesciisse Canones Nicaeni: quippe cum in lib. De Haeresibus, haeresi 41. scribat:

Pauliniani a Paulo Samosateno, Christum non semper fuisse dicunt, sed eius initium ex quo de Maria natus est assererant, nec eum aliquid amplius, quam hominem putant. Istos sane Paulinianos baptizandos esse in Ecclesia Catholica Nicaena Concilium constitutum est. Unde credendum est eos regulam baptismatis non tenere, quam quondam multi haeretici, cum de Catholica discederent, abstulerunt, eamque custodiunt.

Quasi per oppositum, virtualiter saltem et implicite dicat eos non esse Concilio rebaptizandos illos, qui Catholicam Baptismatis regulam in haeresi retentam semper observarent.

Obiicies 2. SS. Patres, Epiphanius et Basilius, qui non obscure significant, nihil praescriptum ac definitum fuisse in Concilio Nicaeno circa non rebaptizandos ab haereticis baptizatos. Primo namque S. Epiphanius in Anacephaleosi, post enumeratas Haereses n. 8. quosdam errores alios perstringens, sic habet:

Alii, qui audaciores viderentur, ex Catholicorum partibus privata sibi factione conflati praeter Ecclesiae consuetudinem, ac citra generalis Concilii decretum, eos qui ab Arianis ad suas partes transeunt, iterum baptizare nihil vererentur, cum nondum ea res, ut dixi, universali iudicio definita sit,

etc. Sed nulla ratione id assumeret, si quaestio ista definita fuisset in Concilio Nicaeno: nam S. Epiphanius scripsit istum librum anno 11. Valentiniani, et Valentis, ut ipsemet indicat in praefatione eius operis, hoc est anno 375. Concilium autem Nicaenum celebratum est anno 325. aut 326. Nec valet opponere, forte Canones Conc. Nicaeni latuisse S. Epiphanium; contrarium enim ipsemet convincit: nam Haeresi 69. quae est Arianorum, pag. 11. scribit: Imperator Ecclesiae consulens, Oecumenicam Synodum colligit 318. Episcoporum. eadem in Synodo Canones quidam Ecclesiastici conditi sunt, necnon et de Paschate celebratione, etc.

Deinde S. Basilius, Epist. 1. liberam facultatem admittit rebaptizandi, vel non rebaptizandi baptizatos a Catharis, et Encratitis, et Hidroparastis, etc. ait enim:

Antiquis visum est, Cypriano dicente, et nostro Firmiliano, eos omnes uni calculo subiicere. Catharos, Encratitas, etc. Quare eos, qui ab ipsis haereticis baptizati erant.... iusserunt ad Ecclesiam venientes nostro Ecclesiae Baptismo expurgari: sed quia nonnullis Asiaticis omnino visum est propter meritorum oeconomiam, et dispensationem eorum Baptisma suscipi, suscipiatur.

Et infra: Perspicuum ergo, quod quoniam nihil est de his, nempe Encratitis, aperte dictum, oportet eorum Baptismum abrogare. Quod si hoc universali oeconomiae sit impediens futurum, rursus consuetudine utendum est, et sequi oportet

Patres, quique ad nos pertinent providissent. Sed si controversia illa definita fuisset in Concilio Nicaeno, neque S. Basilius hanc discepta- tionem ad oeconomiam tantum, sed ad fidem pertinere nuntiasset, neque liberum faceret, ut unusquisque sua regionis consuetudinem servaret in baptizandis, vel rebaptizandis haereticis: igitur, etc.

Respondeo ad S. Epiphaniun, eum ibi quaestionem Baptismi non tractare ex professo, sed hoc obiter solum per aliam occasionem de Arianis dicere, quos aliqui rebaptizabant, licet nulla Synodus decrevisset; ait enim:

audent quidpiam sibi praeter Canones arrogare ab orthodoxis incitati, ac sibi ipsis conventiculum congregantes; quin et ab- sque Synodi Ecumenicae statuto rebaptizare, qui veniunt ex Arianis; cum nondum haec res ullo statuto, vel decreto Synodi decisa sit, pro- pter quod permixtim adhuc degunt populi, ac inter se mutuo conver- santur, et multi quoque orthodoxi sunt, ac simulate cum Sacrorum Ministris coniunguntur, donec blasphematoris huius haeresis manifesta segregatio fiat, et tunc ea definientur, quae contra illam pugnant.

Quibus verbis Epiphanius non asserit, nihil fuisse statutum de non rebaptizandis baptizatis ab haereticis: contrarium enim aperte docet S. Augustinus asserens, ut haereticos fuisse condemnatos, qui contra- rium assererent, etiam longe ante nativitatem suam, quae utique multis annis episcopatum Epiphanii antecessit, sed duntaxat innuit, quod nihil adhuc distincte circa rebaptizandos ab Africanis venientes Ec- clesia statuisset. Ad S. Basilium dico, ipsum de Baptismo haereticorum admittendo indefinite non dubitasse, sed solum de Baptismo illorum, qui nati essent in haeresi, vel qui Baptismi formam non tenerent in mente, quam ore proferebant, ut colligitur ex Epistola prima ad Am- philochium, ubi significat, quod quia haereticos, et eorum Baptismum iuxta Ecclesiasticam regulam datum, Concilium Nicaenum susceperat; non declaraverat autem, an etiam intelligeret haereticos, qui de di- vina Trinitate absurde et impie sentientes, errarent circa legitimam formam Baptismi, licet integram illam et legitimam formam pronun- tiarent; utrum, inquam, ab eis collatus Baptismus esset legitimus, necne, in dubium revocare videtur.

Obiicies 3. Concilium Nicaenum nil expresse definit circa non re- baptizandos haereticos indefinite; quia de solis Paulianistis rebapti- zandis agit: igitur S. August. per plenarium Concilium, in quo ven- tilatum et damnatum dicit Donatistarum dogma, non intelligit Ni- caenum, sed Arelatense, in quo id expresse definitum est.

Respondeo primo, quod etsi nullus Nicaenus Canon modo reperiatur, qui rem illam expresse definiat, inde non esse consequens nullum antea exti- tisse; cum extitisse quosdam ex variis testimoniis constet; siquidem S. Hieronymus in Praefatione in lib. Iudith ait: hunc librum Iudith Synodus Nicaena in numero sanctarum Scripturarum legitur compu- tasse: ubi autem Nicaenus ille Canon ubi legatur iste liber compu- tatus? S. Ambrosius Epist. ad Vercellensem Ecclesiam scribit, inter- dictam a synodo Nicaena bigamorum ordinationem. S. Augustinus, Epist. 110. testatur definitum fuisse in Concilio Nicaeno, ne duo Epi- scopi in eadem civitate simul sederent: Adhuc inquit, in corpore po- sito B. memoriae Patre et Episcopo me senem Valerio Episcopus ordi- natus sum, et sedi cum illo, quod Concilio Nicaeno prohibitum fuisse nesciebat. Ubi sunt autem canones eiusdem Concilii, qui modo istud prohibeant? Potuit ergo S. August. rescire damnatos fuisse Donatistas in Concilio Nicaeno fama vulgante per totum orbem, et apud Catholicos invalascente, quod de ea damnatione editus fuerit ille canon: quamvis cum aliis quibusdam iniuria temporum periisset, unde fit, quod S. August. nusquam Nicaeni nomen expresserit, quoties ser- monem instituit de Concilio plenario, vel quia ea de re canon expressus non extaret, aut eum forte non vidisset. Quod autem non respexerit ad Concilium Arelatense, praeter superius dicta, inde etiam est com- pertum, quod Canonem Conc. Arelatensis sibi aliunde compertum nusquam expresse laudaverit, sicut alia multa in utramlibet partem ad huiusmodi controversiam pertinentia, ex Conciliis ipsis haereti- corum refert nominatim, quanto magis ex Concilio Catholicorum, si Canonem illius plenarii Concilii vidisset? Neque enim est eadem ratio de Nicaeno, quod non sic ei notum fuit, ac de Arelatensi, quod notis- simum sibi fuisse, satis probat, cum ad praemissam causam deten- dendam toties illud urget. His adde, quod forte tunc temporis nondum Latine redditi erant, nec consequenter Latinis et Africanis comperti octoginta illi Canones, quos ex Arabico exemplari ab Alexandrino Patriarcha precario acceptos, et in Latinum translatos, edi curaverunt Alphonsus Pisanus, et Franciscus Turianus Theol. societ. Iesu; quos utique omnes Canones Abrahamus Echellensis natione Syrus, et reli- gione Maronita, genuinos esse demonstrare nisus est. Porro inter hos Canones unus est, in quo prohibetur, ne rebaptizentur haeretici; quem utique Canonem fama disseminante rescire potuit S. August.; at cum ipsius tenor illi non esset compertus, idcirco expresse illum laudare noluit.

Instabis. S. August. nomine Concilii plenarii intelligit illud Con- cilium, in quo eliquata fuit Donatistarum causa: ait enim, lib. 2. De Baptismo, cap. 9. Dum inter multos ex utraque parte tractatur, et quaeritur, non solum inventa est (veritas) sed etiam ad plenarii Con- cilii auctoritatem roburque perducta: at illa non fuit librata in Con- cilio Nicaeno; quippe cum ex Africanis Episcopis solus Coecilianus ei interfuisse legatur: igitur, etc. — Respondeo, S. August. censere Do- natistarum causam non alibi, quam in universali et plenario Conci- lio, ubi dicitur definita, ad auctoritatem, roburque perductam: siqui- dem, lib. 2. De Baptismo adversus Donatistas, cap. 1. ait: Diutius per orbis terrarum regiones multis hinc atque hinc Episcoporum di- sputationibus et collationibus pertractatam illam causam fuisse. Inde etiam S. August. non in eodem Concilio id factum significat; sed in singulis Conciliis, quae magna charitate praediti Patres vel Episcopi separatim in suis quibusque Provinciis et regionibus habuerunt: scribit enim, lib. 1. cap. 1. Quaestionis huius obscuritas prioribus Ecclesiae temporibus ante schisma Donati magnos viros, et magna charitate pra- ditos Patres Episcopos ita inter se compulit salva pace disputare, at- que fluctuare, ut diu Conciliorum in suis quibusque regionibus diversa statuta mutaverint: donec plenario totius Orbis Concilio, quod saluber- rime sentiebatur, etiam remotis dubitationibus firmaretur. — Adde quod etiamsi Donatistae unquam adfuerint Concilio Nicaeno, nihilominus ipsis absentibus disceptari potuit, ac utrinque librari eorum dogma a

Catholicis, absentium obiectiones proponentibus, et solventibus, ut definitio fieret explicatior; quemadmodum licet Lutherani, aut Calvi- nistae in Concilio Tridentino disceptatores non fuerint, nihilominus utrinque agitatum, est eorum dogma a Catholicis Theologis, ut inde Catholica veritas constantior effulgeret.