Scotus Academicus, Tomus nonus: De Sacramentis in genere

NOTANDUM 1. Tria hic, in quaestionem venire: primum, utrum peccatores valide conficere ac ministrare possint Sacramenta: secundum, utrum licite, et citra novum peccatum: tertium, an ab eis Sacramenta petere et accipere liceat. Quantum autem ad primum, sciendum est duplicem distingui posse Sacramentorum administrationem: unam quidem validam et illicitam, alteram autem validam, et licitam. Prima est, qua Sacramentum rite confectum, hoc est, adhibita materia, forma, et praerequisita intentione, confert quidem gratiam suscipienti; sed illius confectio et administratio novum infert peccatum conferenti, propter indignam et illegitimam rei sacrae tractationem et ministrationem: secunda vero non solum gratiam confert suscipienti, sed etiam conferenti, propter debitam utriusque dispositionem. Quaeritur autem utrum Minister in peccato mortali existens valide quidem, non autem, licite conficere possit ac conferre Sacramenta. Quod utique intelligi potest, tam de Ministro consecrato, cui videlicet ex officio incumbit Sacramentum ministrare, quam de non consecrato, qui videlicet dumtaxat in casu necessitatis Sacramentum ministrare potest.

NOTANDUM 2. Ex Doctore Subtili, dist. 5, quaest. 2, n. 2. Ministrum peccatorem et improbum censeri talem, vel occulte, vel manifeste, ita quod pravus appareat quidem coram Deo, talis autem non habeatur apud homines, maxime apud eos, quibus ministrare debet Sacramentum.

Insuper, Minister occulte malus dici potest duobus modis; vel quia peccatum eius est occultum et ignotum suscipienti Sacramentum; vel quia, licet ipsi sit notum, non est tamen aliis notorium et manifestum.

Similiter notorie malus Minister, vel est toleratus in Ecclesia, et scientibus Praelatis, nullo reclamante, Sacramenta publice ministrat; vel non est toleratus, sed ab omni Ecclesiastico munere per excommunicationem, degradationem, aut suspensionem, manifeste sepositus; ut declaravit Martinus V in Concilio Constantiensi, qui cum animadverteret gravissima oriri scandala, et plurimos fideles revocari a frequentatione Sacramentorum, quod nescirent an quidam Ministri peccatores, vel aliqua sententia ecclesiastica innodati, possent valide, aut licite conferre Sacramentum Poenitentiae, anno 1418 constitutionem edidit, his verbis: Ad evitanda scandala, et multa pericula, ad subveniendo conscientiis timoratis, constituimus, ut nemo decetero teneatur abstinere, et separare se, neque vitare communicationem alicuius, in administrando, vel recipiendo Sacramento, aut in aliis divinis officiis, aut extra illa, ratione alicuius sententiae, aut censurae ecclesiasticae, aut suspensionis, aut prohibitionis ab homine aut iure generaliter promulgatae: neque servari interdictum ecclesiasticum, nisi sententia, prohibitio, suspensio, vel censura huiusmodi fuerit in, vel contra personam, Collegium, Universitatem, Ecclesiam, aut locum certum, a Iudice publicata, vel denuntiata specialiter, aut expresse, aut si sit notorius Clericus percussor, etc. Quae utique Constitutio innovata fuit in Concilio

Constantiensi, Sess. 20, et in Lateranensi, sub Leone X, Sess. 11, anno 1516.

NOTANDUM 3. Praeter memoratos veteres haereticos initio praesentis Articuli, qui asserebant, peccatores non posse valide Sacramenta conficere, aliquos Recentiores eiusdem errorem instaurasse, maxime vero Waldenses, ita dictos a quodam homine Lugdunensi nomine Waldo, circa annum 1106, qui cum divitiis plurimis abundaret, paupertatem evangelicam palam profiteri cupit: unde illius sectatores dicti sunt Pauperes de Lugduno, sicut colligitur ex Trithemio in Chronico Hirsaugiensi. Nuncupati sunt etiam Albigenses, et Tholozani: quia eorum pestilens doctrina in illis maxime provinciis grassata est, ac disseminata. Inter varia autem eorum capita, quae promulgabant, accusantur, quod asserebant non modo per Sacerdotes, sed etiam Laicos Corpus Christi confici posse, dummodo iusti ac probi censerentur: quia per malos etiam Sacerdotes, confici posse negabant, ut refert Rogerius in Annalibus Anglis. Verum, nullus hunc errorem apertius et audacius professus est, quam Wiclefus: nam inter varios illius articulos in Conc. Constantiensi, Sess. 8, damnatos, hic quartus erat: sc. Episcopus, vel sacerdos est in peccato mortali, non ordinat, non confirmat, non consecrat, non baptizat. Nonnulli eumdem errorem tribuerunt Ioanni Hus, cuius errores pariter damnati sunt in eodem Concilio Constantiensi, Sess. 15. Nec immerito quidem, non solum quia pestilentia Wiclefi dogmata propalabat, ac tuebatur in Bohemia: unde vicesimus articulus eius erat, quod condemnatio 45. articulorum Ioannis Wiclefi facta per Doctores, est irrationalis et iniqua et male facta: sed insuper in 22. articulo aiebat, quod Papa, vel Praelatus, et praesul est tantum aequivoce Pastor, et vere fur, et latro: ac subinde censebat peccatorem, non esse verum Pastorem, proindeque non posse conferre Sacramenta, quae per veros tantum Pastores ac Ecclesiae Ministros conferri possunt.

Statuendum est igitur in praesenti Quaestione, primo, quod Ministri, quantumvis peccatores et pravi, possint valide conficere Sacramenta: secundo, quod illicite Sacramenta conferant: tertio, quandonam liceat eis Sacramenta petere, et recipere.

Conclusio prima. — SACRAMENTA VERE ET VALIDE CONFICI, AC CONFERRI POSSUNT PER MINISTROS PRAVOS ET PECCATORES. Haec est de fide determinata in variis Conciliis, tum universalibus, tum particularibus: maxime vero in tribus Conciliis Romanis sub Leone IX annis 1049, 1050, et 1051, in quibus determinatum est, ut quicumque a Simoniacis consecratus esset, in ipso ordinationis suae tempore, non ignorans Simoniacum, cui se obtulerat promovendum, 40. diebus poenitentiam ageret, et sic in accepti ordinis officio ministraret. Supponunt ergo haec Concilia valide collatum esse ordinem per Simoniacum Episcopum. Item definitum est in Concilio Gallicano celebrato anno 1106, cuius acta describuntur a Rogerio in Annalibus Angliae, ubi contra Tholozates et Albigenses definitum est, quod sicut solis radius per cloacas maculam non contrahit nec sordes, vel sicut aqua pura et nitida transit ad areas per canales intectos, aut sordidos, vel limosos, sic verba Dominica non sordidantur, nec melius, nec nitidius per bonum, quam per malum proferuntur. — Idem definitum est in Concilio Constantiensi, Sess. 8, in quo damnati sunt articuli Wiclefi, et Salisburgensi an. 1420, Rubrica De summa Trinitate, ubi definitur: si aliquis Clericus, vel laicus, ausus sit praedicare, aut occulte docere, credere, vel tenere, quod Sacerdos in mortali peccato existens, non possit conficere Corpus Christi, etc., pro haeretico et incredulo habeatur. Idem aperte definit Concilium Trid., Sess. 7, Can. 12. De sacramentis in genere: si quis dixerit Ministrum in peccato mortali existentem, modo omnia essentialia, quae ad Sacramentum conficiendum aut conferendum pertinent, secutaverit, non conficere aut conferre Sacramentum, anathema sit.

Rationem a priori catholicae veritatis assignat Doctor Subtilis, lib. 4, d. 1, q. 1, n. 1:

Veritas, inquit, quaestionis patet ex auctoritatibus multis, quod quacumque malitia Minister sit malus, sive haeresis, sive schismatis, sive morum, salva unitate Ecclesiae, si intendit facere, quod facit Ecclesia, et servet modum Ecclesiae, vere confert Baptismum, et talis Baptismus vere habet effectum in baptizato, non obstante malitia Ministri, nisi obstet malitia suscipientis in hoc, quod recipit a tali Ministro. Veritas autem istius solutionis non habet nisi rationem unam propter quid, scilicet quia ita placuit Christo instituere, ut malitia Ministri non impediret Sacramentum, nec eius effectum.

Porro hoc Christi Domini beneplacitum maxime colligitur ex perpetua et constanti Ecclesiae traditione, quam contra s. Cypriani auctoritatem a Donatistis obiectam urgebat S. Augustinus, lib. 2 De Baptismo, cap. 7, ubi ita scribit:

Nolite ergo nobis obiicere auctoritatem Cypriani ad Baptismi receptionem, sed tenete nobiscum exemplum Cypriani ad unitatis conservationem. Nondum enim erat diligenter Baptismi quaestio pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia, in ipsis quoque schismaticis et haereticis aequivoce, non iterare quod datum est; sanare quod vulneratum est, non curare quod sanum est. Quam consuetudinem credo ex Apostolica traditione venientem, sicut multa non inveniuntur in litteris eorum, neque in Conciliis posteriorum, et tamen quia per universam custodiuntur Ecclesiam, non nisi ab ipsis tradita et commendata leguntur, etc.

Idem constanti traditione docent SS. Patres variis adductis exemplis. Sic Optatus Milevitanus, lib. 3 contra Parmenianum, circa medium: quid interest, inquit, quales fuerint operarii, dummodo quod operatum est bonum esse constet? nam et vinum a peccatoribus operariis et calcatur et premitur; et sic inde Deo sacrificium offertur: oleum quoque a sordidis conficitur.... et tamen liquor in sapore, in lumine, etiam in sacro chrismate simpliciter erogatur, etc. Similiter S. Nazianzenus, Orat. 40, comparat bonum vel malum Ministrum sigillo aureo, vel terreo, quod eumdem habet effectum, sive aureum sit sive terreum. Sanctus autem Augustinus ad id etiam utitur exemplis, maxime lib. 3 contra Cresconium, cap. 5, ubi utitur exemplo seminis, cui perinde est, quod sordidis, aut lotis manibus seminetur: modo enim ex se fructiferum sit, et terra idonea, ac fecundante solis influxu germinabit, ac ubertim exurget. Tract. autem 5. in Ioannem: Superbus Minister cum diabolo computatur, sed non contaminatur donum Christi, quia per illum purus fluxus transit; et non redit ad fertilem terram. Et paulo post subdit: Lapis ex aqua truncum ferre non potest, et si per lapideos canales transit ad areolas aqua, in canali lapideo nihil generatur, sed tamen hortis plurimum fructum affert: spiritualis enim virtus sacramenti, ut pura lux ab illuminandis recipitur, sed per immundos transiens non inquinatur. Idem lib. 1. De Baptismo, cap. 10, cum dixisset: Non est autem aqua profana et adultera: super aquae nomen Dei invocatur, etiamsi a profanis et adulteris invitetur: quin neque ipsa creatura, neque ipsum nomen adulterum est: Baptismus vero Christi verus evangelio observatus, et per adulteros, et in adulteris sanctus est, quamvis illi sint impudici et immundi, quia ipsius sanctitas pollui non potest: et Sacramento suo divina virtus assistit, sive ad salutem bene viventium, sive ad perniciem male utentium. Id confirmat exemplo: de re solis, inquit, vel lucernae lux, cum per cloacas diffunditur, nihil inde sordium contrahit: et Baptismus Christi potest cuiusquam sceleribus inquinari? si enim ad ipsas res visibiles, quibus sacramenta tractantur, animum conferamus, quis nesciat eas esse corruptibiles? Si autem ad id quod per illas agitur, quis non videat non posse corrumpi, quamvis homines per quos agitur, pro suis moribus, vel promissa percipiant, vel poenas luant!

Eamdem veritatem probat Doctor num. 4, et sequentibus triplici congruentia: Primum repetit ex fine Sacramenti quidem, quia

rationabile est Deum assistere suo signo practico ad causandum signatum ex determinatione voluntatis suae praecedente omnem conditionem Ministri; ut sicut illa determinatio sua, qua tribuit signo esse certum signum, est ab ipso immediate omnino et primo, ita et assistentia consequens illam determinationem ad cooperandum sit immediate ab ipso.

Quibus Doctor significat quod cum Sacramentum omnem suam efficacitatem habeat a Deo, et Christo Domino illius institutore, illi non potest obesse Ministri pravitas. Quam utique rationem etiam protulit S. Augustinus pluribus, sed maxime lib. 2. contra litteras Petiliani, c. 2. Nec aqua nostra inquinamur, inquit, nec vestra mundamur, sed aqua baptismi, cum datur alicui, nec nostra, nec vestra est, sed illius, de quo dictum est: hic est qui baptizat. Unde Tract. 5. in Ioan. circa medium ait: Baptisma tutum est, qualis est ille, in cuius potestate datur, non qualis est ille, per cuius ministerium datur: unde quid tibi facit malus Minister, ubi bonus est Dominus? Quid te impedit malitiosus praeco, ubi bonus est iudex?

Secundam rationem desumit Doctor ex fine ipsius Sacramenti, videlicet ex parte salutis hominum, ob quorum gratiam Sacramenta instituta sunt: si enim ad Sacramenti valorem requireretur sanctitas et fides Ministri, vix ulla esset in fidelibus securitas de sua salute; sicut enim semper essent incerti de bonitate Ministri, ita et de valore Sacramenti ab eo collati. Nam, ut praeclare Doctor ait:

si Baptismus non posset conferri nisi a bono, non esset in magnum remedium viatoris, sed quasi communiter in detrimentum. Cum enim quasi nullus possit esse certus de bonitate propria, multo magis nec de bonitate alterius: ergo si ex bonitate Ministri dependeret Baptismus, numquam posset alicui esse certus se vere recepisse baptismum, quod est inconveniens. Et si obiicias, quod nec modo potest esse > certus, quia nescit dispositionem suam propriam; locus obstat, quia satis potest nosse certitudinaliter, sicut requiritur certitudo, quod ipsemet intendit recipere per Baptismum: et hoc sufficit ex parte eius. Si dicas quod non potest esse certus de intentione Ministri: hoc non obstat, quia probabiliter praesumi potest, quod Ministri talem actum exercentes intendant facere illud, ad quod actus secundum se ordinatus est; sed non ita posset haberi certitudo de bonitate vel sanctitate Ministri. Ita Doctor.

Hanc rationem etiam indicat sanctus Augustinus lib. 1. contra litteras Petiliani, cap. 2, ubi ait: Ergo baptizantur a bonis, ut possint fidem percipere, non reatum. Sed quomodo, et de istis securi erunt, si conscientia dantis attenditur, quae latet oculos accepturi? Ita secundum eorundem sententiam fit salus illa spiritualis incerta, dum contra Scripturas sanctas, quae dicunt: Bonum est confidere in Domino quam confidere in homine (Ps. 117), et: Maledictus omnis, qui spem suum ponit in homine (Ierem. 17): spem baptizandorum auferunt a Domino Deo, et in homine ponendam esse persuadent.

Tertiam rationem repetit Doctor ex parte suscipientis:

Quia omnino iniustum est, inquit, alterum pro iniquitate alterius puniri, quando ille alter nullo modo communicat iniquitati alterius, ita ut possit sibi deputari: sed ille baptizandus disponit se ad gratiam, quantum potest: si ergo malitia Ministri impediret, ille puniretur propter culpam alienam nullo modo sibi imputandam.

Quod utique argumentum urget S. Augustinus lib. 2. Contra litteras Petiliani, cap. 6. Nec ex innocentia baptizantis, inquit, expectatur ut fiat innocentia baptizati, tanto erit quisque innocentior, quanto innocentiorem, a quo baptizetur, invenerit corrigere quod pravum est si autem ministri innocentia sublevat, malitiam eius gestabit: et ita saepius curretur ad Baptismum, non ut remittantur peccata propria, sed potius ut imponantur aliena. Unde lib. De unitate Ecclesiae, cap. 18. Quando Paulus dixit: Gratias Deo, quia neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium, credendum esset irrisisse hominibus meliorem sanctificationem, si quanto melior erat, tanto melius poterant baptizari, qui ab illo baptizarentur: immo vero ad hoc ipsum vigilantis cautissimi et fidelissimi Dispensatoris intentio, ne quisquam inde sanctus se baptizatum putaret, qui a Ministro sanctiore baptizaretur.

Varia proponebantur a Donatistis contra praesentem catholicam veritatem et assertionem, non solum Scripturarum oracula, sed et plurima argumenta, tum ex auctoritate, tum ex ratione petita; quae omnia ut evidentiori ordine dissolvantur, placet ea sub distinctis titulis proponere et refellere.

PROPONENTUR ET REFELLENTUR AUCTORITATES SCRIPTURAE, QUAS IN SUI PATROCINIUM DONATISTAE USURPABANT.

Obiiciebantur 1. Illud Exod. 19: Sacerdotes, qui accedunt ad Dominum, sanctificentur, ne percutiat eos. Item et illud capitis 30: Missa aqua, lavabunt in ea Aaron, filii eius manus suas, et pedes, quando ingressuri sunt tabernaculum testimonii, et quando arcessuri sunt ad altare, ut offerant in ea thymiama Domino, ne forte moriantur; et insuper Levitici 21: Loquere ad Aaron: Homo de semine tuo per familias, qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministerium eius.

— Respondet S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani: primo quidem haec divina oracula significare non posse Dei Ministros in statu peccati mortalis absque gravissima culpa sacrum ministerium implere: ac subinde rei sacrae administratio multum quidem efficit ministranti, non autem suscipienti.

Dicant ergo mihi, inquit s. August., cui Sancto secundum salutem spiritualem obfuerit, vel in Sacerdotibus, vel inter populos constituto malus aut maculatus Sacerdos? Ubi erat Moyses et Aaron, ibi murmuratores sacrilegi, quos Deus a facie sua semper perdere minabatur: ubi erat Caiphas, et caeteri tales, ibi Zacharias, ibi Simeon, et caeteri boni: ubi Saul, ibi David: ubi Hieremias, ubi Isaias, ubi Daniel, ubi Ezechiel, ibi Sacerdotes, et populi mali: sed sarcinam suam unusquisque portabat.

— Respondet secundo, retorquendo argumentum in Donatistas:

Nullanne, inquit, habuit maculam, et vitium, non dico Optatus, sed ipse Parmenianus, aut ipse Donatus? Sed tanto isti amore hominum caeci sunt, et corde impudico adulteros mentis suae, uni legitimo viro coaequare non dubitat, ut quod de solo Domino Iesu Christo dici potuit, etiam in Donato perfectum fuisse contendat..... Sed iterum attendat utrum saltem Optatus habuerit aliquam maculam, aut aliquod vitium. Non usque adeo caeci sunt, ut istius vitam omnino immaculatam, omnino vitio carentem fuisse respondeat. Cur ergo accedebat dona offerre Deo, et ab eo caeteri coniunctis manibus accipiebant quod maculosus et vitiosus obtulerat? Qui rectissime sapiunt, intelligunt quemlibet hominum, quamvis iam pro consortio societatis humanae, non absurde dici possit iustissime vivere; non tamen posse esse sine aliquo vitio, quando caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem, etc.

Obiiciebantur 2. Illud Psalmi 49: Percatori dixit Deus: Quare tu enarras iustitias meas, et assumis Testamentum meum per os tuum? Tu vero odisti disciplinam, et proiecisti sermones meos retrorsum, etc. Necnon, et illud Psal. 140: Oleum peccatoris non impinguet caput meum. — Respondet s. Augustinus, ibidem cap. 9, ad primum Ministro quidem nihil prodesse verba quae ore pronuntiat, si quod dicit ipse, non faciat; verumtamen aliis prodesse, qui etiam per malos audiunt et faciunt. Quod ipse Dominus docet in Evangelio, dicens de Pharisaeis: Super cathedram Moysis sederunt: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite, dicunt enim, et non faciunt. Deinde retorquet argumentum in ipsos Donatistas, demonstratque omnia illius divinae animadversionis iacula in ipsos Donatistas convertere:

Quomodo enim, inquit, non proiiciunt sermones Dei retrorsum, qui pronuntiant pacem, et non amant pacem? Quomodo non odio habent disciplinam, qui damnare audent verbum inauditum? etc.

— Ad secundum textum respondet cap. 10, per oleum peccatoris non intelligi sacramentalem Unctionem, ut perperam interpretabantur Donatistae, sed blanditias adulatoris; quibus repudiatis, Vates regius eligit potius a iusto emendari et argui; ait enim: corripiat me iustus in misericordia: oleum autem peccatoris non impinguet caput meum.

Unde manifestum est, inquit s. Augustinus, oleo peccatoris blanditias adulatoris esse significatas, quibus repudiatis et detestatis, eligit a iusto emendari et argui, quia hoc iustus non fallaci lenitate adulationis, sed veraci asperitate abiurgationis faciens, multo magis misericorditer facit; unde est et illud in Apocalypsi, cap. 3. Ego quos amo, arguo et castigo. Et illud apud Salomonem, Proverb. 27. Meliora sunt vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici.

Obiiciebantur 3. Varia oracula petita ex verbis libri Sapientiae 1. Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu. Et ex illis Ecclesiast. 10. Muscae morientes perdunt odorem suum. Et cap. 31. Ab immundo quis mundabitur? Et ibidem: Qui baptizatur a mortuo, quid prodest lavatio eius? — Respondet S. Augustinus ad primum textum lib. 2. Contra litteras Petiliani, cap. 25, sensum huius oraculi esse, quod qui ficte ministrat, aut suscipit res divinas, non habeat Spiritum sanctum: licet autem divinus ille Spiritus fugiat Ministri fallaciam, si tamen ille exhibeat necessaria ad contectionem Sacramenti, aderit Spiritus sanctus accipienti, veraci credenti, utrumque simul praestans, nempe fugere ministrantem, et servare accipientem; unde sequitur, Spiritum sanctum fugere quidem hominis fallaciam, non Sacramenti virtutem. Lib. autem 2. contra Epist. Parmeniani, cap. 10. sic retorquet in Donatistas, qui iactitabant neminem ex suis apertum esse peccatorem:

Satis est nobis ad necessarium articulum huius causae, quod fictos bonos, idest occultos malos, apud se esse negare non possint. Per multos enim redarguuntur, qui cum ibi perditis et sceleratis moribus viverent, et per ipsam fictionem diu latuissent, aliquando proditi, expulsi sunt. Dicamus ergo: si nolunt ibi adhuc esse aliquos tales, illi certe qui eiecti sunt, si in eadem fictione laterent, et eos fugeret Spiritus sanctus, de quo scriptum est: Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum; quomodo baptizare possunt? cur non recensentur saltem qui vivunt, ut accipiant Baptismum, quem utique a fictis, quos deseruit Spiritus sanctus, accipere nequiverunt? Si autem dicunt, Spiritus quidem sanctus daturis fingentibus deerat iustificandis, sed accepturis credentibus aderat abluendis per ineffabilem efficaciam potentiae suae, utrumque valens facere, illos fugere, istos servare; illos culpare, istos mundare: quam pro se quaestionem solvunt, simul cernant solutam esse pro nobis.

— Idem secundum respondet S. Hieronymus per muscas morientes intelligi peccatores, qui brevi unius peccati stultitia taedent et perdunt suavitatem gratiae et famae. Vel, ut explicat S. August., lib. 2. Contra Epist. Parmen., cap. 10, intelliguntur ii, qui ad vomitum redeuntes perdunt suavitatem gratiae sanctificantis, et exterminant bonum odorem Christianorum suis pravis exemplis, suntque in causa cur blasphemetur nomen Dei, et homines a pietatis semita ad peccati declivia rapiantur:

*Oleum suavitatis, inquit, scilicet bonum odorem, idest bonam famam Christianorum, illi exterminant, qui male victuri, et ad mortem suarum iniquitatum redituri, magna multitudine corrigunt, ut eis per Baptismum peccata donentur, et ad ea denuo revertantur: nam propter numerositatem muscis arbitror esse comparatos: sed hi exterminant oleum > suavitatis, quoniam non ipsam Dei gratiam, sed hominum mores intuentur.

— Ad tertium oraculum dico, sensum illius esse, quod non sit attendendum vanitati somniorum; ait enim ibidem Ecclesiasticus: Ab immundo quis mundabitur, et a mendace quid verum dicetur? Divinatio erroris, et auguria, mendacia, et somnium malefacientium vanitas est. Quibus significat, quod sicut immundus per se alium mundare nequit, sic veritas non est expectanda a mendace, ariolo, et somniorum interprete. Iam vero certum est, rem immundam per accidens, ac per aliud mundari posse, puta si manus immunda, vel scopam, vel lixivium mundandae applicet: igitur et Ministri immundi mundare possunt suscipientem, non per propriam suam virtutem, sed per Sacramenta, quae applicant. — Ad quartum respondet S. Augustinus, loco mox laudato, per illa verba, qui baptizatur a mortuo, quid prodest lavatio eius? Paganorum Baptismata esse dixit notata:

quos homines, et a iustitia, et ab ista vita mortuos colunt, in quorum nomine baptizantur. Quamvis enim et ipsi Sacerdotes per impietatem mortui dicantur, non tamen propter eos sic intelligitur, sed propter mortuos deos eorum, in quorum signatione dicitur: Dominus Deus noster, Deus vivus. Quapropter etsi apud Christianos sint aliqui Praepositi vel Ministri, qui per impietatem et iniquitatem suam mortui sunt: vivit tamen ille, de quo dictum est in Evangelio: Hic est qui baptizat: quia sicut dicit Apostolus: Christus resurgens a mortuis, iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur.

— Eamdem solutionem profert lib. 1. Contra litteras Petiliani, cap. 9. unde cap. 15. sic retorquet argumentum in Donatistas:

Si Maximianistae mortui non sunt, cur in plenario suo concilio (Donatistae) dicunt de Maximianistis quod Aegyptiorum ad modum exemplo pereuntium funeribus plenum sunt littus, quibus in ipsa morte maior est poena, quod post extortam aquis ultricibus animam, nec ipsam inveniunt sepulturam? Si autem mortui sunt, unde venit Baptisma, quod dederunt?

Obiiciebantur 4. Illud Hieremiae 15. Facta est plebs mea mihi sicut aqua mendax, non habens fidem. Et illud Ezechielis 36. Aspergam super vos aquam mundam: autem, inquiebant, aquam mundat et sanctificat homicida, quomodo benedicent oleum tenebrae, nempe peccatores, cum Dominus dixerit Num. 19. Quaecumque tetigerit immundus immunda erunt? — Respondet ad primum S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, circa medium:

Aqua mendax non habens fidem, potest intelligi non falsum Baptisma, sed populus mendax et infidelis, non annumeratus veracibus et fidelibus, sed his solis qui infideles et mendaces sunt.... sic enim dicitur Ioan. Apocal. 17. Aquae, quas vidisti, super quas sedit meretrix illa, populi, et tribus sunt, et gentes, et linguae.

— Ad secundum respondet lib. 5. De Baptismo, cap. 20. per aquam illam mundam significari gratiam novi Testamenti, et abundantiam spiritualem, qua habetur per Sacramenta: verum hanc benedictionem non dat ipse Minister ex se, per aquam baptismalem, cui contulit mundandi virtutem: Sed Deus, inquit, adest Sacramentis, et verbis suis, per quoslibet administrentur, et Sacramenta Dei ubique sana sunt, et multi homines, quibus nil prosunt, ubique perversi sunt.

Obiiciebantur 5. Illud Matth. 7. Numquid de spinis colligunt uvas, aut de tribulis ficus? Et ibidem: Non potest arbor bona malos fructus facere, neque arbor mala bonos fructus facere: igitur peccatores non possunt quidquam ad alterius iustificationem conferre. — Nego consequentiam: nam, ut praclare respondet S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Petiliani, cap. 6.

Omnis homo, etiamsi non sit suis criminibus reus, alterum non facit innocentem, quia non est Deus; et alioquin si ex innocentia baptizantis expectatur, ut fiat innocentia baptizati, tanto erit quisque innocentior, quanto innocentiorem, a quo baptizetur, invenerit; et tanto ipse minus erit innocens, quanto ed ille a quo baptizetur. Et si forte contra aliquem tenet odium, qui baptizat, hoc et illi, qui baptizatur, imputabitur. Ut quid ergo miser currit ad Baptismum? Ut ei dimittantur peccata sua, an ut imponantur aliena? An sicut navis mercatoris alia suscipiat? Arborem autem bonam et fructum eius bonum, et arborem malam et fructum eius malum, homines solemus intelligere, et opera eorum, sicut consequenter ostenditur in verbis, quae tu quoque commemorasti: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Cum autem Dei verbum praedicat, non de suo, si malus est, praedicat, aut ministrat, etc.

Unde lib. 1. cap. 8. sic retorquet argumentum in Donatistas, qui contendebant valere quidem Baptismum collatum ab occulto peccatore, non autem a manifesto:

Si arbor bona bonus baptizator est, ut fructus eius bonus sit ille, quem baptizaverit, quisquis ab homine malo etiam non manifesto fuerit baptizatus, bonus esse non poterit: de mala quippe arbore exortus est; aliud est enim arbor bona, aliud arbor occulta, sed tamen mala. Aut si cum occulta est arbor mala, quicumque fuerit ab illa baptizatus, non de illa, sed de Christo nascitur, sanctius iustificantur, qui baptizantur ab occultis malis, quam qui baptizantur a manifestis bonis.

Obiiciebantur 6. Illud Ioan. 9. Deus peccatores non audit: sed si quis Deum colit, et facit voluntatem eius, hunc audit. Similiter et illud Matth. 12. Qui non est mecum, contra me est; et qui non colligit mecum, dispergit. — Respondet S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, cap. 8. per illa verba:

Deus peccatores non audit, non esse dicta a Domino, sed ab illo, qui oculos corporis iam quidem restitutos habebat; sed ei oculi cordis nondum patebant: unde ipsum Dominum adhuc Prophetam putabat: nam eum postea cognitum Dei Filium adoravit: ipse autem Dominus, cum in uno templo orarent Pharisaeus, et Publicanus, Publicanum confitentem peccata sua, magis iustificatum dicit, quam Pharisaeum iactantem merita sua.... quamquam enim iustificatus destiterit esse peccator, tamen ut iustificaretur, peccator orabat, et peccator confitebatur, et exauditus iustificatus est, ut desineret esse peccator: non utique desineret esse peccator, nisi prius exaudiretur peccator. Quamobrem non quidem omnem peccatorem exaudiri; sed tamen non omnem peccatorem non exaudiri, veritas testis est. His adde quod Baptismi efficacitas non pendet a merito baptizantis, sed a meritis illius, cuius nomine Baptismus confertur. — Idem secundum respondet lib. 6. De Baptismo, cap. 31. illa Christi Domini verba potius in Donatistasquam in Catholicos posse retorqueri: Spargunt enim, inquit, oves Christi, qui eas ad morum suorum labem prava imitatione perducent: unde constat super filios alienos, quod omnes iniqui appellantur, et soboles Antichristi, quod sunt omnes, qui Christo adversantur. Spiritum sanctum per manus impositionem tantummodo non posse descendere, si cordis non adsit vera conversio, cum manifestum sit iniquos, quamdiu iniqui sunt, Baptisma quidem posse habere, sed salutem, cuius Sacramentum Baptisma est, habere non posse.

Obiiciebantur 7. Illud Christi Domini oraculum Ioan. 20. Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Unde sic arguebant: qui per Sacramenti collationem debet remittere peccatum, prius ipse debet immunis fieri ab omni peccato, et habere in se Spiritum sanctum, ut ipsum aliis conferat; sed peccator non habet Spiritum sanctum: ergo nec potest eum alteri per Sacramentum conferre, nec ad alterius peccati remissionem quidquam praestare. — Respondet S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, cap. 11.

Quod Spiritus Sanctus in Ecclesia Praeposito vel Ministro sic inest, ut si fictus non est operetur per eum Spiritus Sanctus, et ad eius mercedem in salutem sempiternam, et eorum regenerationem, vel aedificationem, qui per eum sive consecrantur, sive evangelizantur. Si autem fictus est, quoniam verissime scriptum est: Spiritus enim disciplinae effugiet fictum: deest quidem saluti eius, ut auferat se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu: ministerium tamen eius non deserit, quo per eum salutem operatur aliorum.

PROPONUNTUR OBIECTIONES, QUAS VEL EX SS. PATRIBUS, VEL EX RATIONE THEOLOGIAE DONATISTAE POTERANT OBIICERE.

Obiiciebantur 2. Si debita forma, aut materia, aut intentio desit, non potest valide confici Sacramentum: ergo a simili si desit debitus Minister, non poterit etiam perfici: sed ille censetur debitus et legitimus Minister, qui mundus est ab omni peccato, iuxta illud Levitici 21. Homo qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministerium eius: igitur, etc. — Distinguo maiorem: si in materia, forma, et intentione, aut Ministro desit aliquid essentiale, concedo: si aliquid dumtaxat accidentale, et requisitum solum ex decentia, et maiori congruitate, nego. Hoc autem posteriori modo tantum requiritur Ministri probitas, non autem priori; hinc praclare S. Augustinus, Tractat. in Ioan.

*Omnes dicimus, quia iustos oportet esse tanti Iudicis Ministros: at si noluerint esse iusti, qui in cathedra Moysis sedent, securum me facit Magister meus, de quo Spiritus dixit: hic est, qui baptizat.... non timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam, quia columbam attendo, per quam mihi dicitur: hic est qui baptizat.... dedit Baptismum Iudas, et non baptizatum est post Iudam: dedit Ioannes, et baptizatum est post Ioannem; quia qui datus est a Iuda, Baptismus Christi erat: qui datus est a Ioanne, Ioannis erat: non Iudae Ioanni, sed Christi Baptismum, etiam per Iudae manus datum, Baptismo Ioannis praeferimus. Quos baptizavit Ioannes, Ioannes baptizavit: quos baptizavit Iudas, Christus baptizavit: sic ergo quos baptizaverit ebriosus, adulter, homicida, si Baptisma Christi gratia, Christus baptizavit, quod Sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante polluatur.

Instabis: Idem S. Augustinus, lib. 3. De Baptismo, cap. 18. Mali Ministri remissionem peccatorum non dant: ergo nec gratiam. — Distinguo antecedens: mali Ministri non dant remissionem peccatorum impetratorie, eam scilicet, qua per orationem Sanctorum, et columbae, idest, Ecclesiae gemitus ac preces dantur, concedo: illa enim remissio datur ex opere operantis, quatenus pii Ministri Sacramentorum sanctis operibus aut orationibus obtinent a Deo bonos motus gratiae excitantis et adiuvantis, quibus ad Deum suscipientes convertantur: non dant remissionem peccatorum, quae confertur virtute Sacramentorum, et ex opere operato, nego: nam, ut ipsemet S. Augustinus docet lib. 2. Contra epistolum Parmeniani: Omnia Sacramenta, cum obsint indigno tractantibus, prosunt tamen per eos digne sumentibus, unde dictum est Matth. 23. Quae dicunt facite, quae autem faciunt nolite facere.

Urgebis: Peccatorum remissio fit per gratiae collationem, quae per Sacramenta confertur: sed illa remissio et gratia datur solum per sanctos Ministros, non autem per improbos, ut docet ipsemet S. Augustinus pluribus, maxime vero, lib. 3. De Baptismo, cap. 18. affirmans illa Christi Domini verba: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, non esse dicta, raptoribus, et funeratoribus. Et lib. 5. cap. 21. Sacramentum gratiae dat Deus, etiam per malos; ipsam vero gratiam, non nisi per seipsum, vel Sanctos suos. — Distinguo minorem: remissio peccatorum et gratiae collatio non fit per improbos et malos, decenter et debite, concedo: non fit valide et absolute, nego: nam, ut ipsemet S. Augustinus docet lib. 6. De Baptismo, cap. 5. Nihil infert ad Baptismi sanctitatem, quanto quisque peior id habeat, et quanto peior id tradat; potest tradere separatus, ut potest habere separatus: sed quam perniciose habere, tam perniciose tradere: ille autem cui tradit, potest salubriter accipere, etc.

Obiicies 3. S. Ambrosium, lib. De Initiandis, cap. 1. ubi ait: Est in aliquibus aqua mendax, non sanat Baptismus perfidorum, non mundat, sed polluit. Et Innocentius I, ut refertur q. 1. canone Qui perfectionem, ubi legimus: Qui perfectionem spiritus, quam arripuerant, perdiderunt, non possunt eius plenitudinem dare, quum per suam perfidiam perdiderunt: qui honorem non habuit, honorem dare non potuit, nec aliquid arripiat, quia nihil in dante erat: sed damnationem, quam habuit, per pravam manus impositionem dedit: igitur pravi Ministri non conferunt gratiam per Sacramenta. — Nego consequentiam, et ad primum dico, S. Ambrosium non loqui de Sacramentis rite per malos Ministros collatis, sed de haereticis, qui Baptisma non in Ecclesiae, sed in suae perversitatis forma celebrabant. Ad secundum, distinguo: quando adultus sciens et volens Ecclesiae Sacramenta suscipit citra necessitatem a Ministris ab Ecclesia separatis, cum posset a legitimis Ministris ea facile suscipere, potius damnationem suscepit, quam gratiam, propter Ecclesiae despectum et contemptum, concedo: propter nullitatem et irritationem Sacramenti, nego.

Instabis: Pravi Ministri Sacramenta profanant et inquinant: ergo per illa sanctificare non possunt. — Distinguo antecedens: profanant, ratione sui, propter suam perversam voluntatem et malitiam, qua fit ut rem sacram indigne tractantes, magis inquinantur, dum alios abluunt, concedo: ex parte Sacramentorum, et suscipientium, nego: nam ex Augustino 3. De Bapt., cap. 10. Non est aqua profana et adultera, super quam Dei nomen invocatur: ergo nec ipsa creatura, nec ipsum nomen adulterum est. Baptismus Christi verbis evangelii conservatur, et per adulteros, et in adulteris sanctus est: quia sanctitas eius tolli et inquinari non potest, et Sacramento suo divina virtus assistit, sive ad salutem bene viventium, sive ad perniciem male utentium: nam cera solis aut lucernae lux, cum per cloacas diffunditur nihil inde sordium contrahit; et Baptismus Christi non potest sceleribus inquinari. Et ex Nicolao I ad Consulta Bulgarorum, cap. 1. Non potest aliquis, quantuluscumque pollutus, Sacramenta divina polluere; nec potest solis radius per cloacas transiens inde aliquas contagionis attrahere. Proinde qualiscumque sacerdos sanctum inquinare non potest, tamen si in communi percipienda est, donec Episcoporum iudicio reprobetur: quoniam mali bona ministrantes se tantummodo ledunt, ut cerea lux accensa sibi quidem detrimentum praestat, aliis vero lumen in tenebris administrat.

Conclusio secunda. — MINISTER CONSECRATUS MORTALITER PECCAT QUOTIES SACRAMENTA CONFICIT ET MINISTRAT IN STATU PECCATI MORTALIS.

Probatur prima pars: Toties quis peccat, quoties divinum expressum mandatum transgreditur: at dum Minister consecratus Sacramentum conficit et ministrat in statu mortalis peccati divinum transgreditur mandatum: igitur, etc. Maior constat: peccatum enim est transgressio et praevericatio legis. Minor vero probatur illis omnibus Scripturae textibus, quibus praecipit Deus, ut Dei Ministri sancte sancta tractent: maxime vero ex 21. Levitici: sancti erunt Deo suo, et non polluent nomen eius: incensum enim Domini et panes Dei sui offerunt, et ideo Sancti erunt. Et cap. 22. Dic ad eos (filios Aaron) et ad posteros eorum: Omnis homo, qui accesserit de stirpe vestra ad ea quae conservata sunt, et quae obtulerunt filii Israel Domino, in qua est immunditia, peribit coram Domino. Et Isaiae 52. Mundamini, qui fertis vasa Domini. Unde Psal. 49. Deus peccatorem obiurgans, dixit: Quare tu enarras iustitias meas, et assumis Testamentum meum per os tuum? tu vero odisti disciplinam, etc. Ex quibus inferri licet, quod si summa puritas et munditia requirebatur in Ministris veteris Legis, et si peccator arguatur ex eo quod Dei Testamentum, Legis praecepta, et laudes audeat eloqui; quanto magis conscientiae et animi puritas requiritur in ministris novae Legis, ut digne accedant ad Sacramenta tractanda, quae ordinantur ad conferendum non solum sanctitatem legalem, sed internam et supernaturalem?

Probatur eadem veritas auctoritate summorum Pontificum, et SS. Patrum; nam S. Gregorius, lib. 1. Epistolarum, Epist. 21. Necesse est, inquit, ut esse mundas studeat manus, qui diluere sordes curat, ne tactu quaeque deterius inquinet. Scriptum namque est: Mundamini, qui fertis vasa Domini. Item ex Nicolao I in responsis ad consulta Bulgarorum: Multi, inquit, bona ministrando, se tantummodo laedunt, ut cerea lux accensa sibi quidem detrimentum praestat, aliis vero lumen in tenebris administrat, et unde aliis commodum exhibet, inde sibi dispendium praebet. Urbanus I Epist. ad Lucium: Praedecessores nostri Nicolaus et Gregorius VII, Missis sacerdotum, quos ebriosos vel adulteros esse constiterit, fideles abstinere decreverunt, ut huiusmodi a divinae poenitentiae limine non careant. Gregorius IX, cap. ult. De temporibus ordinationis, removendos esse ait Sacerdotes singulos, et sub interminatione divini iudicii obtestandos, si non purificaverint, ut in susceptis ordinibus non ministrent. Et cap. ultim. De cohabitatione Clericorum ac mulierum: Quemlibet Sacerdotem pro mortali peccato quo seipsum alligavit suspendendum, non quod speciali Ecclesiae censura affectus sit, sed quia ratione sui status est impeditus, ne divina operetur.

Eamdem veritatem docent SS. Patres, maxime S. Augustinus, lib. 2. Contra Epistolam Parmeniani, cap. 10. ubi ait: Sacramenta cum absint indigne tractantibus, prosunt tamen per eos digne sumentibus.

Suadet etiam ratio: Quia irreverentia Dei, sacrorumque contaminatio est peccatum ex genere suo mortale, utpote cum sit sacrilegium, sed Sacramentorum administratio, dum fit a Ministro qui est in peccato mortali, est quaedam Dei irreverentia, et ipsorum Sacramentorum contaminatio; illa namque Minister, quantum est in se, polluit. Deique praesentia se indignum praebet, dum se in ministerium sacrum ingerit in statu odioso Deo: igitur, etc. — Deinde, ille in agendo peccat, qui operatur ut non oportet: sed qui Sacramenta ministrat in statu peccati mortalis non operatur ut oportet, quia Minister debet conformari Domino suo, iuxta illud Ecclesiast. 10. Secundum iudicem populi sic et Minister eius: Dominus autem sanctissimus est. Unde S. Augustinus, Tract. 5. in Ioan. colligit: Omnes dicimus quia iustos esse oportet tanti Iudicis Ministros, etc. — Denique, Sacramentorum sanctitas, cum sit res sacra, debet etiam sancte tractari, non autem profane, idest cum indignitate peccati mortalis, ut exercetur actio profana: sed dum administrantur Sacramenta in statu peccati mortalis, talis actio ex parte Ministri non discernitur a profana, cum sit Deo odiosa et iniuriosa: igitur, etc.

Dices: Peccatores non admittunt novum peccatum, dum exercent opera charitatis: sed Sacramentorum administratio est opus charitatis: igitur peccator, qui illa administrat, non admittit novum peccatum. — Distinguo maiorem: qui exercet opera charitatis ex re non consecrata, et ad quae non tenetur ex iustitia, transeat: qui exercet opera charitatis ex re sacra, ad quae exercenda tenetur ex motivo iustitiae, non peccat mortaliter, nego. Et similiter distincta minore, neganda est consequentia: cum enim Sacramenta ex se sacra sint, et ea Minister ex officio teneatur conferre, in ipso praequiretur vitae probitas, ut sancta sancte pertractet.

Instabis: Si Sacramenta in statu peccati mortalis ministrare mortale sit, maxime quia omnis rei sacrae administratio in statu peccati mortalis novum ingerit mortale peccatum: sed falsum consequens: ergo, etc. Maior constat ex mox dictis. Minor vero probatur: primo, quia si Episcopus in mortali conferat primam Tonsuram, conficiat chrisma, benedicat oleum, aut Ecclesiam consecret, rem sacram conficit; nec tamen mortaliter peccat. similiter Diaconus, vel Subdiaconus, in mortali peccato ministrantes rem sacram perficiunt, nec tamen admittunt novum mortale peccatum. Denique, Concionatores Verbum Dei ex officio nuntiantes in statu peccati mortalis rem sacram administrant, nec tamen videntur peccare mortaliter: igitur nec qui Sacramenta administrant. — Nego minorem, et ad primam illius probationem dico, equidem non improbabile videri Episcopum praefata conficientem non peccare mortaliter, quia ista sunt tantum sacramentalia quaedam, quae per se proxime non sunt instituta ad conferendam gratiam, neque in illis Minister se habet ut legatus Dei sanctificantis animam, ac proinde haec peragendo in statu peccati mortalis, non videntur admittere novum peccatum: ad id enim requiritur non solum quod sit res sacra, sed quod illa actio sit per se consecrata et ordinata ad conferendam proxime sanctitatem animae, et insuper ad eam actionem sit deputatus ex officio: nollem tamen a peccato veniali immunem censere, qui haec in mortali statu perageret: quia Ministri sacrorum tenentur habere sanctitatem praeceteris hominibus; debent enim conformari Domino, cuius sunt Legati. — Quantum ad Diaconum et Subdiaconum in peccati mortalis statu sibi proprium ministerium peragentes, non videntur immunes a novo peccato: siquidem S. Paulus 1. ad Timoth. 3. monet, Diaconos similiter esse pudicos, non bilingues, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura. Hinc Alexander II ut legimus dist. 32. cap. Praeterea, statuit:

Quicumque Sacerdos, Diaconus, Subdiaconus, post constitutum beatae memoriae praedecessoris nostri S. Papa Leonis, ac Nicolai de castitate Clericorum, concubinam vel ductam non reliquerit, ex parte omnipotentis Dei et auctoritate beatorum Apostolorum praecipimus, et omnino contradicimus, ut Missas non cantet, nec Evangelium, aut Epistolam ad Missam legat, neque in Presbyterio ad divina officia cum his, qui beatae constitutioni obedientes fuerint, maneat, neque partem ab Ecclesia suscipiat.

Quamquam autem solum praescribat contra Diaconum et Subdiaconum concubinarios, idem tamen dicendum videtur de ipsis quovis mortali peccato reis, propterea quod rem sacram irreverenter et indigne peragunt. Unde cap. Quaesitum de temporibus ordinationum Gregorius IX ait, quod non modo sacerdotes, sed alii Clerici adulteri, homicidae, periuri, falsi testes sint removendi, et sub interminatione divini iudicii obtestandi, ut in testimonium suae damnationis in susceptis Ordinibus non ministrent, si non poenituerint. Censeo tamen, minorum Ordinum actus exercere in peccato mortali non esse mortale peccatum: tum quia materia levis est: tum quia actus illi nonnisi remote ad sacrificium et Sacramentum ordinantur, neque omnino certum est illos minores Ordines habere rationem perfectam et completam Sacramenti. — Quantum ad Concionatores, verisimile apparet suum ministerium in mortali peccato implentes, peccare mortaliter: quia rem iustam et sanctam exequuntur iniuste: quippe cum exorbitent a sanctitate, tum Evangelii, tum Christi Domini, cuius vicem et ministerium obeunt. Unde etiam acriter eorum audaciam sic redarguit Deus his verbis Psalmi: Quare tu enarras iustitias meas? etc.

Conclusio tertia. — LICET PRAETERE ET ACCIPERE SACRAMENTA BAPTISMI, ET POENITENTIAE A QUOCUMQUE MINISTRO IN CASU NECESSITATIS: LICET ETIAM ACCIPERE A QUOCUMQUE MALO MINISTRO, QUANDO TOLERATUS IN ECCLESIA, SI ALIQUA NECESSITAS URGAT: SED NON ETIAM SI PRAECISUS SIT, NEC ULLA ADSIT URGENS NECESSITAS. Haec Conclusio tribus partibus constat, quarum

Prima traditur in Concilio Trident. Sess. 14. cap. 7. ubi legimus:

In Ecclesia Dei custoditum semper fuit, ut nulla sit relaxatio in articulo mortis: atque idem omnes sacerdotes quoslibet poenitentes a quibuscumque peccatis, et censuris absolvere possunt in extremo vitae discrimine.

Idem statuitur in decreto Eugenii ad calcem Concilii Florentini, ubi decernitur, quod in casu necessitatis etiam Paganus, et Haereticus baptizare possint, dummodo formam servent Ecclesiae, et facere intendant quod facit Ecclesia. Idem etiam docet S. Augustinus, lib. 1. De Baptismo, cap. 2. ubi ait:

Si quidem forte coegerit extrema necessitas, ubi catholicum, per quem accipiat non invenerit, et in animo pacem Catholicam custodiat, ut per aliquem extra unitatem Catholicam positum, acceperit, si statim eum de hac vita migrare contigerit, non eum nisi Catholicum reputamus.

Suffragatur etiam ratio: nam iurisdictionis revocatio et sublatio, quantum ad confectionem et ministrationem Sacramentorum, non fit in poenam fidelium Sacramenta suscipientium, sed in poenam ministrantium improborum. Deinde, inquit Doctor dist. 5. q. 2. n. 3. Praeceptum superioris plus obligat, quam inferioris: Deus autem praecipit Baptismum suscipi, nec determinavit a quibus tempore necessitatis: Ecclesia autem prohibet communiare cum illo, quem praecindit: ergo magis obediendum est praecepto divino, quam Ecclesiae in casu illo. Hoc est, quando obligatio iuris Ecclesiastici concurrit cum obligatione iuris divini, ius Ecclesiasticum divino cedit, et minus maiori: sed obligatio suscipiendi Sacramentum Baptismi et Poenitentiae est iuris divini; prohibitio autem recipiendi Sacramenta a Ministro ab Ecclesia separato est iuris solum Ecclesiastici: igitur, etc. Denique, inquit ibidem Doctor,

plus tenetur excommunicatus vitare alios, quam alii eius consortium debeant fugere, quia vitare excommunicatum est in poenam illius propter suam contumaciam, magisque ipsum obligat vitare caeteros, quam alios obliget ad ipsum vitandum: Sed, inquit Doctor, praecisus, vel excommunicatus in casu illo, non tenetur vitare alium: immo tenetur non vitare: si enim talis praecisus sciret parvulum aliquem non baptizatum statim moriturum, teneretur necessario eum baptizare, et ita eum non vitare in actu baptizandi. Hoc probo, quia si inveniret eum expositum periculo vitae corporalis propter famem, teneretur eum necessario iuvare ad salvandam vitam corporalem: magis autem tenetur diligere vitam eius spiritualem, quam corporalem: ergo quando parvulus expositus est periculo vitae spiritualis, tenetur ille ipsi conferre remedium necessarium ad vitam spiritualem: ergo multo magis alius non tenetur vitare eumdem, communicando cum eo in tali actu.

Secunda pars probatur, nempe quod Sacramenta petere liceat a Ministro malo ab Ecclesia non praeciso, sed tolerato, cui ex officio incumbit ministrare Sacramentum. Probatur, inquam primo, ex decretis summorum Pontificum, maxime Nicolai primi, ut refertur q. 5. cap. Scribentibus, ubi respondens ad consulta Bulgarorum, scribit: Scribentibus nobis, si a sacerdote, qui sit comprehensus in adulterio, sive de hac fama solum respersus est, debeatis communionem suscipere, necne? Respondemus: Ab eo donec Episcoporum iudicio reprobetur, communio percipienda est. Similiter Lucius III cap. Vestra de cohabitatione Clericorum, et mulierum, ubi legimus:

Alicubi dicitur: Nullus audiat Missam Sacerdotis, quem scit indubitanter concubinum habere. Alicubi legitur: Non potest quantumcumque pollutus divina polluere Sacramenta. Sumuntur ergo intrepide ab omni Sacerdote Christi mysteria. Caeterum aliud discrimen notorium, aliud occultum. Notorium definitur, de quo Presbyter canonice condemnatur; occultum, quod ab Ecclesia toleratur: aliud est quando crimen notorium non diffitetur Presbyter, vel de ipso canonice condemnatur. Item aliud est a talium officiis abstinere, ut peccandi licentia caeteris auferatur, et huiusmodi ad poenitentiae Sacramentum trahantur. Aliud, si tamquam in fornicatione iacentium talia mysteria respuantur. Sine dubitatione igitur teneatis, quod a Clericis et Presbyteris tamquam fornicariis, quamdiu tolerantur, nec habent operis essentiam licite divina mysteria audiantur, et alia recipiantur Ecclesiastica Sacramenta. Et ibidem Gregorius IX, cap. Quaesitum est, ait: Quaesitum est de Clericis in fornicationem prolapsis, si eorum sit officium priusquam poenituerint audiendum. Verum, etsi quemlibet pro mortali peccato, quoad seipsum constet esse suspensum, non debet tamen in officiis evitari, quia quantum ad alios, iam in casu proposito suspensus non est, nisi peccatum huiusmodi sit notorium per sententiam, seu confessionem factam in iure, aut per evidentiam rei, quae tergiversatione aliqua celari non possit.

Hanc autem veritatem luculenter explicat Doctor dist. 5. q. 2. n. 15. ubi ait:

*Quantum autem ad secundum membrum distinctionis, scilicet de malo non praeciso ab Ecclesia, si est occultus malus, ita quod vita eius non sit scandalosa populo, satis conceditur quod possit populus aliquis a tali, imo debeat recipere Baptismum, si alias debeat, quia propter peccatum, quod non est notorium, non debet aliquis in actibus notoriis vitare proximum. Si autem est vel notorie malus, utpote publice fornicarius, aut huiusmodi, aut incumbit sibi ex officio dispensare Sacramentum Baptismi, utpote quia est Sacerdos, vel Curatus Parochialis: aut si non incumbit, tamen congruit ratione officii, utpote quia est Sacerdos aliquis datus, vel vocatus in adiutorium Curati. Si primo modo, non peccat qui recipit Baptismum pro se, vel pro parvulo suo, quia non peccat qui a malo debitum petit: ille autem Curatus debitor est Parochiae suae in Sacramentis istis ministrandis. Si secundo modo: si possit habere alium, cui incumbit ex officio baptizare, aut aeque malum, aut meliorem. Si meliorem, peccat qui ab illo recipit: quia non incumbit sibi Sacramenta ministrare: et si aeque malum, debet recipere a suo. Sed si nullus alius possit haberi Curatus, vel Sacerdos, nisi aeque malus isti, possit tamen haberi bonus Laicus: dubium est quis cui sit praeferendus in isto actu, an bonus Laicus Sacerdoti publice malo, an Sacerdos malus bono Laico. Et breviter, quia offi> cium ministrandi Sacramenta in Ecclesia competit Sacerdotibus, videtur dicendum, quoad istum actum, magis est eligendus malus Sacerdos.

Dices 1: Ex Apostolo ad Roman. 1. Digni sunt morte, non solum qui ea peccata faciunt: sed etiam qui consentiunt facientibus: at qui Sacramenta petit, aut recipit a malo Ministro, ei communicat in peccato, nempe in administratione sacrilega Sacramenti: igitur, etc. — Nego minorem, etenim qui Sacramenta recipit a Ministro malo per Ecclesiam tolerato, non communicat illius improbi peccato, sed potius sanctitati Ecclesiae, qua Ministrum illum exhibet, aut tolerat ad res divinas peragendas, et inserviendum fidelium saluti.

Instabis: Qui inducit alium in peccatum, ipse communicat eius peccato: sed qui Sacramentum petit a Ministro, quem novit improbum, inducit eum ad peccandum, nempe ad committendum sacrilegium, igitur, etc. — Negat minorem Doctor, loco supra laudato n. 9. ubi ait:

Dico quod ille, qui petit Baptismum a malo Sacerdote, non cooperatur illi directe ad peccatum mortale; petit enim ab eo actum debitum, et in hoc non delinquit, quia nullius malitia excusat eum solvendo debitum, quo tenetur alteri. Ille etiam actus petitus posset solvi sine peccato, si Baptizaturus converteretur. Unde quantum est ex actu petenti, petens magis necessitat Sacerdotem ad poenitendum, quam ad actum peccandi. Si autem ille non poeniteat, nihil imputandum est ei, qui petit illum actum; quia non in quantum est peccatum petit, sed in quantum debitum est.

Petes: Qualiter se gerere debeat quis erga Ministrum Simoniacum, qui nollet Sacramentum conferre absque accepto pretio? — Respondet Doctor n. 7.

Dico, quod si ille nullo modo vellet baptizare, nisi pro actu baptizandi recipiat pretium, et sic sit perfecte simoniacus, quia vendens Sacramentum, nullo modo recipiendus est Baptismus ab eo, neque pro adulto, quia peccaret mortaliter, et non obligatur ad recipiendum Sacramentum, quando non potest recipere sine peccato mortali; neque pro parvulo suo: esto etiam quod nullus esset, qui vellet baptizare in Provincia. ET SI ARGUAS, tunc exponit parvulum suum periculo damnationis. — Respondeo, baptizet ipse si possit, utpote si non est mancus vel mutus, vel non possit invenire aliquem in baptizando parvulum suum, nisi emendo Baptismum, debet dimittere parvulum suum mori sine Baptismo: non sunt facienda mala, ut inde veniant bona, ad Rom. cap. 3. *et quilibet magis debet diligere seipsum, quam proximum, et per consequens magis in seipso vitare peccatum mortale, quam in alio damnationem. Tamen ille casus de difficili, vel numquam contingeret, quin sine simonia committenda ex parte baptizandi, vel offerentis parvulum baptizandum, possit Baptismus haberi. Si enim ille Sacerdos vellet vendere aquam suam, et nullo modo aliter concederet eam, potest ipsa emi, esto etiam quod sit consecrata; sed nullo modo habendo oculum ad consecrationem, quia tantum valeret, quantum non consecrata. Sic enim licet vendere calicem consecratum, nullo modo oculum habendo ad emendum vel vendendum consecrationem. Si autem Sacerdos nitatur vendere > actum baptizationis, potest ille, qui offert parvulum, emere, non intendens actum emere, in quantum est sacramentale, sed laborem Sacerdotis illo actu. Sicut conducuntur hodie Sacerdotes ad celebrandum Missas, non ut ipsi vendant, et alii emant actum celebrationis, in quantum est Sacramentale, quod absit: sed ipsi vendunt laborem, et alii emunt eum: quia oportet unumquemque de suo labore taliter qualiter vivere, et vitam acquirere.

Probatur denique tertia pars, nempe quod non liceat petere Sacramenta a Ministro ab Ecclesia praeciso: primo quidem, ex Concilio Constantiensi, Basileensi, et Lateranensi supra nominatis, in quibus decernitur poena adversus eos, qui Ordinem, aut alia Sacramenta a prohibitis Ministris susceperunt. Secundo, ex summis Pontificibus, maxime Innocentio I Epist. 22. c. 8. ubi scribit: Dicimus ab haereticis ordinatos vulneratum per illam manus impositionem habere caput. Sancto Gregorio, lib. 3. Dialog., cap. 31. ubi refert et laudat generosam animi constantiam s. Hermenegildi, qui potius voluit cruentam patris imperio illatam necem subire, quam Eucharistiam ab Episcopis Arianis porrectam recipere. — Similiter Nicolaus I ad consulta Bulgarorum cap. 71. respondet:

Qualiscumque Sacerdos sit, quae sancta sunt coinquinare non potest, ideo ab eo usquequo iudicio Episcoporum reprobetur, percipienda est Communio: ac subinde censet, non esse percipiendam ab his, qui Episcopali sententia, et iudicio ab Ecclesia praescinduntur. — Idem statuit Gregorius VII lib. 2. Epistolarum, Epist. 15. quae est ad Rodulphum, et Bertoldum: Vos, inquit, officium vestrum, quos aut simoniace promotos, et ordinatos, aut in crimine fornicationis iacentes cognoveritis, nullatenus percipiatis. Tandem hanc veritatem luculenter tradit Urbanus II Epistola ad Lucium, ubi de Sacramentis a notoriis peccatoribus ministrandis, haec habet: Proprias quidem habent virtutes et dignitates: sed agentibus, vel suscipientibus haec eadem Sacramenta contra praefatorum Pontificum instituta, nisi forte sola morte interveniente, ne sine Baptismo, vel Communione quilibet humanis rebus excedat: his, inquam, agentibus, et suscipientibus in tantum obsunt, ut pene idololatrae sint, cum talibus et ordinationum, et Sacramentorum confectio, et aliter, quam permissum est, scienter susceptio, vehementer a sanctis Canonibus prohibeantur.

Idem docent Sancti Patres, maxime Sanctus Ambrosius, lib. De Initiandis, cap. 4. ubi ait: Non sanat perfidorum Baptismus, non mundat, sed polluit. Et Sanct. Fulgentius lib. De Fide ad Petrum, cap. 36. Firmissime tene, et nullatenus dubites, Sacramentum Baptismatis apud haereticos esse posse: sed extra Ecclesiam Catholicam prodesse non posse. Et lib. 1. De Baptismo, cap. 2. et alibi: Separatim, inquit, formam habere possunt, virtus in eis inesse non potest, quemadmodum sensus non sequitur membrum, quando amputatur a corpore.

Ex his omnibus sequuntur quatuor regulae ex debito iustitiae, religionis et charitatis servandae, quas tradit, et sic explicat noster Hiquaeus in Commentario ad laudatam quaestionem Doctoris num. 11. Prima est: in casu extremae necessitatis, sive propriae, sive infantis, Ministrum etiam praecisum, posse ministrare Baptismum, et hoc posse ab eo peti, et accipi: quia ille ex debito charitatis, ex debito etiam religionis ratione Ordinis ad hoc obligatur extreme indigenti, et sic ex praecepto tum charitatis propria, quam pueri, et ex debito Religionis tenetur petens amplecti Sacramentum a quocumque datum, et haec regula supponit praecisam necessitatem extremam, vel realem, vel moralem.

— Secunda regula est: Sacerdotem toleratum, qui Parochus, ultra debitum charitatis et religionis habere etiam debitum iustitiae ministrandi Sacramentum suis subditis extra necessitatem, quando alius non suppetit; et Parochianum licite etiam ab eo petere Sacramentum, quando sine gravi damno non differretur.

Grave damnum intelligo omissionem, qua lex et consuetudo ecclesiastica non impleretur, vel quando pateretur ex omissione eius detrimentum notabile , et regula haec perinde currit in petitione Sacramenti ab alio; tamen currit obligatio in Ministro, nisi sit ordinarius, aut certe ut Vicarius, et coadiutor a superiore constitutus, in quo casu habet debitum ministrandi non solum ex charitate, sed etiam ex iustitia, modo assumat provinciam illam, et curam supplendi defectum Parochi.

— Tertia regula est: quando quis potest sine damno suo providere sibi aliter, sine damno spirituali sui Parochi, tenetur ex charitatis praecepto affirmativo, non petere Sacramentum a Parocho improbo, quem novit non ministraturum nisi sacrilege, quia ex frequentatione ministerii confirmatur in malo, et datus in reprobum sensum, contemnit conversionem, quam forte subtrahentibus se aliis ab eius communione non differretur; quia plerumque festinantes¹ in malum ex ipsa confusione subsistunt, et convertuntur ad bonum. Et forte Parochianus etiam ad idem tenetur praecepto religionis, et honoris divini, ac reverentiae Sacramenti.

Quid autem horum concurrat in particulari hic et nunc, perpendendum est ex circumstantiis casus applicando has generales regulas, ex quibus singuli casus in particulari resolvi possunt, in quibus communicare potest Ministro notorie malo, sive praeciso, sive non praeciso.

— Quarta regula: quoad Ministrum, qui occulte est malus, et publice et privatim debet ab eo petere Sacramentum, si alius non occurrat, aut expectari non potest commode, si sic servetur regula charitatis, quae praemissa est de scandalo Phariseorum, procurando eius salutem, et reverentiam debitam Sacramento, prout fieri commode potest. Ita Hiquaeus.