On the Divine Institution of The Papacy

Tommaso de Vio Cajetan

On the Divine Institution of The Papacy

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

De divina institutione pontificatus Romani pontificis super totam ecclesiam, a Christo in Petro

First published 1521

In this treatise, Cardinal Cajetan examines the foundations of the Catholic Church and the authority of the papacy, arguing against conciliarism and addressing the question of a heretical pope.


Pars I: Versui Ludativi

Caput I: Quid, quomodo et quo ordine tractandum est

Caput II: Petri Persone & Non Dono Revelationis aut Beatitudinis Promissae Sunt Claves

Caput III: Personae Petri in se et non solum in persona ecclesiae promissas esse claves

Caput IV: Verba Christi, tibi dabo claves, Petro non in persona omnium apostolorum dicta esse

Caput V: Apostolis aliis non esse alias collatum quam Petro

Caput VI: Solum Petrum accepisse claves, consonat ei quod est ecclesiam accepisse claves

Caput VII: Promissum esse Petro totius ecclesiae pontificatum in antedictis promissionibus

Caput VIII: Personae Petri, quis charitate qualificate dictum esse pasce oves meas

Caput IX: Soli Petro, ita quod non aliis apostolis, dictum esse pasce oves meas

Caput X: Petro soli universam committi ecclesiam, per haec verba Christi pasce oves meas

Caput XI: Petro per haec verba pasce oves meas, commissum a Christo pontificatum totius ecclesiae esse

Ecclesiae totius pontificatum Petro per haec verba collatum inficiantur aliqui.

Primo: quia pascere non significat principari aut esse primum.

Secundo: quia verbum Christi est vel exhortatorium vel praeceptorium ad pascendum, non ad subiiciendum oves.

Replica. Et si dicatur: pascere non potest nisi superior: quid ad me? Quaere locum ubi verba sunt conferentia Petro potestatem super ecclesiam: hic enim solummodo pascere committitur.

Verum difficile non est pontificatum monstrare sub his verbis datum. Pascere siquidem Christi oves, actus est auctoritatis in pascente, utilitatis in ovibus, finis in Christo. Eo namque ipso quod Christus suos ut oves pascendas Petro commisit, meridiana luce clarius patet quod ipsum praefecit aliis ut pastorem ovibus.

Non oportet ergo alium quaerere locum ubi Petro potestas data est super ecclesiam: quoniam hic locus eam attestatur datam: nisi quis usque adeo desipiat, ut Petro dictum putet pasce oves meas non officio pastoris, sed officio mercenarii. Quae etiam insipientia confutatur ex trina exactione charitatis Christi a Petro: cui enim amore Christi pascendae oves committuntur, procul abest amor mercenarius.

Ad primum. Unde etsi pascere non significat principari, significat tamen actum ecclesiastici principis: et rursus si non significat principari, praesupponit tamen principatum, quia praesupponit pastorem. Unde et bene respondebatur quod pascere non potest nisi superior.

Ad replicam. Et quum dicitur quid ad me? respondetur multum profecto ex ipsa ratione connexorum: habent enim hoc ut altero collato reliquum tributum intelligatur. Quo fit ut si pascere non potest nisi superior, cui datum est pascere, datum quoque est esse superiorem: unde ex hoc etiam capite liquet quod non est alius quaerendus locus scripturae, ubi Petrus factus est super ecclesiam: quoniam hic clare habetur.

Ad secundum. Affirmamus autem Christi verbum praeceptorium esse: nam si apostolo Paulo vae est si non evangelizaverit, multo magis Petro vae est si non paverit oves Christi. Sed non praeceptorium solummodo est Christi verbum, sed institutorium: nam si in conditione primae partis universi verbum Dei instituit creaturas praecipuas, et simul proprium earum opus praecepit (iuxta illud: statuit ea in aeternum et in saeculum saeculi, praeceptum posuit et non praescribit), par est ut in creatione Christianae ecclesiae primum eius membrum eodem verbo perfecerit, praecipiendo summum pontificatus opus, et instituendo ipsum pontificatum. Eo vero ipso quo Petro ut pascat Christi oves committitur, Christianus populus ut oves iubetur se habere ad Petrum: frustra enim committerentur ut oves pascendae a Petro, nisi ut oves exhiberentur eidem a communi Domino. Unde necessitas non solum pastus sed subiectionis in verbis Domini significatur, quum dicitur pasce oves meas. Attestante etiam hoc Augustino, hic exponente pascere non solum docere sed regere, dum dicit: oves ipsas pascendas, hoc est docendas regendasque, committit. Et Chrysostomus: pasce oves meas, fratrum curam suscipe: et Glo. ex Alcuino: pascere oves est credentes in Christo ne a fide deficiant confortare, terrena subsidia si necesse est subditis providere, et exempla virtutis cum verbo praedicationis impendere, adversariis obsistere, errantes subditos corrigere. Quocirca etsi pascere non significat principari, significat tamen Christi oves regere, in quo clauditur principari: etsi non significat principari, trahit tamen secum principari, sicut trahit secum requirere, reducere, alligare, consolidare, custodire et sanare: quorum meminit Dominus Ezech. XXXIIII. Unde et Petrus princeps apostolorum et princeps super plebem Christi constitutus dicitur: et iuxta Gregorii verba ad Mauritium cura ei totius ecclesiae et principatus committitur.

Et si quaeratur quare Dominus commisit pontificatum Petro non sub vocabulo praelationis seu auctoritatis vel dignitatis, sed actus pascendi suas oves? In promptu ratio est: et ex parte rei, quia praelatio seu auctoritas est propter pascere oves Christi, et non e contra. Et ex parte appetitus regulandi: quia non locus superior, non dignitas aut auctoritas ambienda est, sed pastus ovium Christi appetendus in pontificatu: iuxta quod apostolus postea dixit, qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Et ex parte scripturae adimplendae: dixerat enim ante passionem Luc. XXII: reges gentium dominantur eorum, et qui potestate exercent in eos benefici vocantur: vos autem non sic, sed qui maior est in vobis fiat sicut minor. Hinc enim a ministeriali actu pascendi Christi oves, significavit pontificatum tacitum, tanquam annexum quid, et non aestimandum nisi propter utilitatem ovium Christi: cuius oppositum contingit in regibus et dominis gentium, qui ad hoc ut regnent et domini sint, omnia ordinant.

Porro commissum inter actus pontificios opus praecipuum Petri monstrat pontificatum: pascere siquidem electos praecipuus est pontificis actus. Nam sicut ad supremam divinae providentiae partem spectat cura electorum (ad quorum felicitatem non solum caeli motum ordinavit: testante Ioanne in Apoc. ca. VI. dictum est illis ut requiescerent adhuc modicum tempus donec impleatur numerus conservorum eorum: sed etiam ipsemet descendit de caelis, et homo factus, crucifixus, mortuus, sepultus et caetera omnia sustinuit propter electos) ita ad summam ecclesiasticam curam, quam pontificatum vocamus, spectare oportet pascere electos. Constat autem solos electos significari, quum dicitur pasce oves meas: testante hoc ipso Domino Io. X. dicente: oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea.

Nec propterea Petri pontificatus, quasi ad solos electos se extendat, restrictus est: sed subordinatus electorum pastui, hinc est omnis circa alios pontificatus actus. Sicut enim secundum universi ordinem unicus caeli motus propter implendum numerum est electorum, et idem tamen etiam ad propagandos non electos se extendit: et secundum ordinem gratiae summe bonus pastor Christus animam suam posuit pro ovibus suis, hoc est electis, et tamen eadem mors pro totius mundi vita fuit: ita in sacris mysteriis summus pontificatus propter pascendos est electos, et idem non electos comprehendit. Nec immerito: quoniam eiusdem est cura finis et dispositio eorum quae sunt ad finem: vita autem electorum finis est gubernationis aliorum. Omnia inquit apostolus II ad Thi. II sustineo propter electos: et ad Ro. VIII omnia electis donata testatur: et super omnia bona Domini constituendi affirmantur electi, Matth. XXIII. Nec silentio involutos propterea dixerim praescitos: quoniam sub agnorum nomine comprehendi aliquos praescitorum non inconvenit: sunt enim christiani multi imperfecti semper discentes et nunquam ad perfectionem ovis pervenientes: quos Dominus pascendos simul cum ovibus, hoc est electis, commisit Petro. Unde bis commisit agnos, et tertio oves: non solum quia imperfecti maiore eget cura, sed ut ipso numero diversitatem insinuaret agnorum suorum, hoc est christianorum communem vitam ducentium, dum alii reprobi, alii electi sunt: oves autem semel et ultimo committuntur: quia omnes Christi oves inter electos sunt, et crescens oratio ad summum terminatur. Et quum omnes pastorali Petri curae committantur, soli agni et oves pascendae committuntur: lupi siquidem, leones et ursi commissi intelliguntur cavendi, fugandi aut exterminandi. Unde nullus a Petri pontificatu exemptus relinquitur, etiam si solum fuisset illi commissum pasce oves meas: propter quas fiunt omnia, utpote quibus omnia cooperantur in bonum, ut apostolus ad Ro. VIII testatur.

Fit autem rursum huius excellentiae commissi operis manifestior, discurrendo per pastoralia pontificiaque opera: nam sex illos actus pastorales, Ezech. XXXIIII. positos (scilicet requirere quod perierat, reducere quod abiectum erat, alligare quod confractum fuerat, consolidare quod erat infirmum, sanare quod erat aegrotum, custodire quod pingue et forte) ad pastum ovium ordinari testatur Dominus, arguens de his pastores dicens: vae pastoribus Israel qui pascebant semetipsos! nonne greges a pastoribus pascuntur? lac comedebatis et lanis operiebamini et cetera. Ubi rationem omissionis manifeste reddit, ex eo quod non oves sed semetipsos pastores mali pascunt: tanquam omnium horum operum ratio sit vacare ad pascendum ipsas oves.

Actus quoque iudiciales qui in ecclesia fiunt, tam in foro poenitentiae quam in foro contentioso, ad pascendas Christi oves ordinari non est dubium. Aperire demum et claudere regnum caelorum ad pastum ovium sic spectant, quod aperire regnum caelorum est pascere oves Christi: claudere autem illud ad pastum earundem ordinatur: quandoquidem ad bonum refertur electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. Constat igitur, si colligantur cuncta significata per hanc promissionem pasce oves meas, commissum Petro esse totius ecclesiae pontificatum. Nec ut nova haec cudimus: sed a patribus quae didicimus proferimus, eorundem attestatione Petri pontificatum firmantes: ut in ultimo patebit capitulo.

Caput XII: Petrum habere ex Christi institutione successorem in pontificatu ecclesiae catholicae

Caput XIII: Romanum pontificem succedere Petro in pontificatu totius ecclesiae

Caput XIV: Auctoritates sanctorum antiquorum et conciliorum affirmantes in Petro ac Romano pontifice, successore Petri, totius ecclesiae pontificatum institutum

↑ Top of work