On the Divine Institution of The Papacy
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
De divina institutione pontificatus Romani pontificis super totam ecclesiam, a Christo in Petro
First published 1521
In this treatise, Cardinal Cajetan examines the foundations of the Catholic Church and the authority of the papacy, arguing against conciliarism and addressing the question of a heretical pope.
Pars I: Versui Ludativi
Caput I: Quid, quomodo et quo ordine tractandum est
Caput II: Petri Persone & Non Dono Revelationis aut Beatitudinis Promissae Sunt Claves
Caput III: Personae Petri in se et non solum in persona ecclesiae promissas esse claves
Caput IV: Verba Christi, tibi dabo claves, Petro non in persona omnium apostolorum dicta esse
Exclusis prioribus erroribus, tractanda est eorum opinio qui Petro intelligunt in persona omnium apostolorum dictum a Christo: Tibi dabo claves, et cetera.
Afferunt autem ad hoc argumenta quatuor.
Primo, ex interrogatione Domini: nam non Petrum solum, sed communiter omnes interrogavit: Vos autem quem me esse dicitis?
Secundo, ex persona Petri: quia Petrus primus omnium erat apostolorum, et personam omnium induit pro omnibus respondendo. Unde Christo dicente omnibus discipulis interrogatis, Petrus tamquam os apostolorum et caput pro omnibus respondit.
Et confirmatur: quia nisi in persona omnium Petrus respondisset, fuisset expectanda aliorum responsio; aut rei fuissent alii apostoli omissionis responsionis ad interrogationem Domini: Vos autem quem me esse dicitis?
Tertio, ex fructu: quia claves regni caelorum datae sunt omnibus apostolis.
Quarto, ex consequentibus: quia Christus dixit: Quod uni dico, omnibus dico.
Antequam autem ad haec respondeatur, explano sensum textus evangelici, monstrandum est directe esse haec Domini verba ad Petrum solum.
Patet quidem hoc primo ex principio sermonis Dominici ad Petrum, cum dixit: Beatus es, Simon Bariona; hoc enim non potest referri vere ad omnes. Tum quia exprimitur proprium nomen Simonis, et explicatur: cuius sit filius, Bariona, id est filius Ionae. Tum quia falsum hoc fuisset de Iuda, qui non credidit in Christum, ut testatur Io. VI, ubi, cum refert Dominum dixisse: Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt, statim subdit: Sciebat enim ab initio Iesus qui essent credentes et quis traditurus esset eum. Et rursus in calce eiusdem capitis, dicente Petro pro XII apostolis: Et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei, respondit eis Iesus: Nonne ego vos XII elegi? Et ex vobis unus diabolus est. Non potest ergo verificari quod ad omnes apostolos dictum sit: Beatus es; quia unus eorum non crederet et diabolus esset.
Secundo, ex subiuncta ratione: quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in caelis. Nam ex his Domini verbis constat Petro revelationem factam esse a caelesti Patre; ita quod hoc negare esset contrarium fidei. Sed non propterea hinc constat aliis apostolis huiusmodi revelationem esse factam; Scriptura enim hoc non tradit. Et propterea eadem facilitate contemnitur qua affirmatur. Constat igitur hinc quod ad Petrum verba diriguntur, et non constat quod ad alios extendantur.
Tertio, ex subiuncta affirmatione: Tu es Petrus. Monstratur enim et pronomen tu, et nomen sibi prius impositum a Christo, Io. I: Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus; quae ad solum Petrum sermo dirigitur. Nam si per pronomen demonstrativum ad sensum, adiunctis et nomine proprio a nativitate, scilicet Symon; et nomine patris carnalis; et nomine quo solus cognominatus est a Christo a principio discipulatus, scilicet Petrus; et interiori dono revelationis, quod non constat aliis fuisse concessum: non sufficienter significatum est quod ad ipsum solum et sermonem, quibus quattuor verbis describendum fuit ab evangelista quod ad solum Petrum erat sermo.
Et confirmatur: quia eodem pronomine demonstrativo ad sensum usus est Dominus subiungens: Et tibi dabo, et cetera. Et confirmatur ex eo: quod non pluribus nec maioribus circumstantiis describuntur et nominantur a notariis personae heredes aut legatarii quam persona Petri in hoc textu descripta ac nominata est: ut patet colligendo Symonem filium Ionae, Petrum, ex interna revelatione commendatum.
Ex verbis igitur et ex sensu verborum clara luce patet soli Petro dici: Et tibi dabo claves, et cetera.
Ad primam.
Ad primam autem obiectionem in oppositum dicitur: ex hoc quod Dominus interrogavit omnes, non cogi reliquum sermonem dirigi ad omnes. Frequenter enim divertitur sermo a pluribus ad unum, aut e contra. Mater siquidem filiorum Zebedaei petiit ut sederent duo filii sui, unus ad dexteram et alter ad sinistram; Dominus autem ad filios respondendo sermonem dirigit: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?
Et si diligenter perspectus fuerit evangelicus textus, ipsa conversio sermonis attestatur quod non omnem sermonem ad omnes dirigebat. Inquit enim Matthaeus quod primo et secundo interrogavit discipulos communiter; deinde ad Petrum sermonem vertit; et rursus ad discipulos sermonem convertit. Nam subiungitur: Tunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset Iesus, et cetera.
Si enim totus iste sermo ad omnes fuisset directus, non narrasset evangelista huiusmodi variam conversionem sermonis.
Nec officit quod communis Petro et aliis causa effecta Dominici interrogatione sit: cum haec enim communitas stat quod appropriata sit Petro; nam in maiori causa communi, scilicet creationis, solius Petri ratio habita est: ut ipse Dominus testatur Luc. XXII dicens: Symon, ecce Satanas expetiit vos ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos.
Ubi patet omnes expetitos a Sathana, et tamen Dominum pro solo Petro orasse. Oravi, inquit, pro te, non pro vobis; immo alios Petro commendavit.
Ad secundam obiectionem ex persona Petri dicitur: quod gerere personam communem seu respondere pro omnibus apostolis potest intelligi tripliciter.
Vel ex officio, puta quia habebat curam eorum.
Vel per viam commissionis, puta quia apostoli commiserunt Petro ut in persona omnium pro omnibus responderet.
Vel per viam ratificationis, ut quia responsio data a Petro grata fuit communiter apostolis, utpote congrua ac eximia.
Et quidem quod Petrus non gesserit personam communem ex officio, ex eo patet quod nondum erat constitutus pastor eorum; neque proprie erat caput eorum, nisi sicut primus inter canonicos potest dici caput canonicorum.
Similiter quod non ex commissione apostolorum responderet, non solum ex eo patet quod huiusmodi commissio voluntarie affirmaretur, quin ex Scriptura non haberetur; sed ex eo convinci potest quod Dominus expresse testatur: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus.
Ubi excluditur non solum omne humanum consilium, sed etiam disciplina ex sensibili auditu doctrinae ipsius Christi; dum interiori spirituali revelationi Patris, qui in caelis est, Petri notitiam qua Christum Filium Dei vivi confessus est attribuit.
Si enim ex consultatione cum aliis apostolis respondisset, non sibi dictum fuisset: Caro et sanguis non revelavit tibi; quin inter eos essent consanguinei, et carnalis propinquitas; et similiter non fuisset recursum ad auctorem omnino spiritualem et designatum tam a remotis, scilicet in caelis.
Haec enim omnia manifeste testantur Petri confessionem non ex apostolorum consilio, sed ex interiori ipsius Petro facta revelatione processisse.
Et confirmatur hoc ex contextu Evangelii: nam praeposita Domini interrogatione prima discipulorum: Quem dicunt homines esse Filium hominis?
Quia responsio fuit communis, evangelista dicit: At illi dixerunt; in secunda vero interrogatione eorundem: Vos autem quem me esse dicitis? quia responsio propria fuit Petri, evangelista dicit: Respondens Symon Petrus dixit.
Et confirmatur rursus ex Io. VI. Ibi differentia apte notare possumus inter Petrum in persona omnium loquentem vel in persona propria. Nam ibidem loquens Petrus in persona omnium, Christo Domino dicenti: Numquid et vos vultis abire? respondit ei Symon Petrus in persona omnium: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes; et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei. Et subiicit evangelista, Respondit eis Iesus: Nonne ego vos XII elegi? Et ex vobis unus diabolus est.
Ubi conferendo textum Ioannis textui Matthaei aperte apparet quod tunc quidem apud Ioannem in persona omnium Petrus respondit, locutus est in numero plurali primae personae, dicens: Ad quem ibimus? et Nos credimus et cognovimus; et similiter Dominus respondit non Petro, sed eis. Hic vero apud Matthaeum omnia sunt in numero singulari, cum pronominibus demonstrativis solius Petri, tam in responsione Petri quam in replicatione Domini, et promissionibus ac assertionibus: Tibi dabo, non vobis; quodcumque ligaveris, non quodcumque ligaveritis; tu es Petrus, non vos estis Petri; ut patet in littera.
Huiusmodi enim differentia manifestat quod Petrus ex propriis intus a caelesti Patre habitis solus respondit, solusque a Christo monstratur.
Nec putes propterea hanc eandem esse lectionem apud Matthaeum et Ioannem, quoniam ista Matthaei fuit post ea quae referuntur a Ioanne. Quod ex multis patet. Illa enim Ioannis fuit post miraculum de quinque panibus et in Capharnaum, ut ibidem apparet; quod autem refert Matthaeus fuit non solum post miraculum de quinque panibus, sed etiam post aliud miraculum de septem panibus, ut patet Matth. XVI, et fuit in partibus Caesareae Philippi.
Dicendum est ergo quod responsio Petri, tamquam grata et rata omnibus, dicitur fuisse in persona omnium, sicut frequenter contingit quod collegiis pluribus interrogatis, primo bene respondente, ab omnibus ut rata habeatur responsio, et pro omnibus respondisse primum frequenter usus dicimus.
Et sic intelligenda sunt verba Chrysostomi et glossae interlinearis et quorumcumque aliorum dicentium quod Petrus respondit pro omnibus. Verum est enim os omnium tamquam ratificans ab omnibus.
Unde Chrysostomus super Matthaeum dicit: Solus Petrus respondit, et confestim praeveniens ait: Tu es Christus, et cetera. Ubi vides non consilio aut commissione aliorum respondisse, sed praevenisse.
Et Augustinus, De verbis Apostoli, sermone XXXI, ait: Respondit Petrus unus pro omnibus, quia unitas in omnibus.
Ubi videre potes quare dicitur Petrum respondisse pro omnibus: non ex commissione omnium, non ex officio, sed ex unitate omnium, quia scilicet omnes erant fratres, et quod primus eorum optime respondit unitas omnibus placere fecit. Sicut inter fratres unitos ac unanimes quod ab uno bene dicitur, ab omnibus ratum habetur et ut ab omnibus dictum sumitur.
Et hinc patet responsio ad confirmationem subiunctam. Ex eo enim quod Christus Petri responsionem approbavit et commendavit, Petrumque Beati titulo promisit, vanum apparet expectationem ingerere ut adiungeretur aliquid. Quis enim aliud dicturus esset, et si quid divinitus revelatum, et sic remuneratum videretur?
Unde nec rei manserunt non respondentes alii, quia gratam eis esse Petri responsionem suffecit.
Insinuatur autem Petri responsionem aliis apostolis gratam fuisse, non solum ex hoc quod est rationi consentaneum iuxta humanum morem, sed ex subiunctis statim evangelistae verbis: Tunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset Iesus. Hoc si quidem praecepto monstrantur discipuli Petri confessionem tenuisse; ideo enim non aliis dicant inhibentur.
Ad tertiam.
Ad tertiam autem dicitur: quod si intendit argumentum probare per verba haec omnibus apostolis claves, principium petit; hoc enim est quod probandum erat.
Si vero intendit quod per alia verba Dominus apostolis aliis claves regni caelorum tradiderit, ad sequens spectat capitulum, ubi hoc tractabitur.
Ad quartam.
Ad quartam obiectionem dicitur: quod auctoritatem illam: Quod uni dico, nullibi invenio in Evangelio. Verumtamen ubicumque inveniatur, dicitur quod ad litteram intelligitur de dicere doctrinali: ut Marcus testatur in simili, cap. XIII: Quod vobis dico, omnibus dico: Vigilate.
Potest nihilominus ad propositum dici quod in hac auctoritate non habetur quod uni do, omnibus do: aliud est enim dicere et aliud dare. Praesens autem sermo non de dicere, sed de dare est. Inquit enim Dominus: Tibi dabo claves regni caelorum. Et propterea auctoritas non est ad propositum.
Ex quibus omnibus patere potest quod ex his Domini verbis Matth. XVI solus Petrus promissionem accepit clavium regni caelorum.