On the Divine Institution of The Papacy
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
De divina institutione pontificatus Romani pontificis super totam ecclesiam, a Christo in Petro
First published 1521
In this treatise, Cardinal Cajetan examines the foundations of the Catholic Church and the authority of the papacy, arguing against conciliarism and addressing the question of a heretical pope.
Pars I: Versui Ludativi
Caput I: Quid, quomodo et quo ordine tractandum est
Ad Leonem X Pontificem Maximum, de divina institutione Pontificatus totius ecclesiae in persona Petri Apostoli: libellus Thomae de Vio Caietani, Cardinalis Sancti Sixti.
Illustrem sapientibus sententiam in vulgarem quoque lucem proferri exigunt, Pater beatissime, qui ea quae seipsis manifesta sunt ab his quae per alia nota fiunt non discernentes, nondum (ut aiunt) in scirpo quaerunt, et meridiana in luce caecutientes obtendunt. Obnubendi siquidem evangelicam claritatem tanta est licentia his qui suis non sunt forte contenti, ut ecclesiae vultum (licet serenissimum) novitatum involucris perturbent: quippe quorum studium est certa et lucida in quaestionem vertere, ac obscura alias reddere. Ea propter Petri successorumque eius Romanorum Pontificum principatum, tot aetates, tempora atque civitates tranquilla possessione obtentum, iure Evangelio sole fulgens, impetitum argumentationibus involventibus exercitatos, parum in sacris litteris tueri, tenebris exuere, atque in medium proferre sic intendimus, ut veritas haec omnibus luceat, et propriis splendoribus universae creaturae penetralia attingat. Habeat igitur catholica ecclesia, tibi credita, Pater benignissime, lucubratiunculam hanc pro rudioribus, ne obscuritatibus obruantur.
Principatus Romani Pontificis super universas Christi ecclesias, quamvis quaestionibus multis pulsatus fuerit, nostro tamen proposito unica investigatione absolvendus occurrit. Non enim vertitur hic in dubium an Romanus Pontifex sit de facto caput ecclesiae, nec an idem potestatem habeat a Deo, eo modo quo, iuxta Apostolum Rom. XIII, non est potestas nisi a Deo, et quae a Deo sunt ordinata sunt; et sicut potestas regia in veteri testamento erat a Deo, iuxta illud I Reg. VIII, audi vocem eorum, et constitue super eos regem: eiusmodi enim omnia adversariorum multi affirmant. Sed vertitur in quaestionem an a Christo institutus fuerit Romani Pontificis super omnes ecclesias principatus in beato Petro, quod instituerit Christus Petrum cum eius successoribus suum Vicarium ad gubernandum omnes Christi ecclesias. Quo fit ut loca a rationibus et auctoritatibus affirmantibus Petrum seu Romanum Pontificem fuisse seu esse caput omnium ecclesiarum, a praesenti secreta sint intentione, et ea dumtaxat afferenda sint ex quibus Christum dominum contulisse huiusmodi principatum Petro soli habetur.
Quia vero ex sacris litteris pendet omnis quaestionis huius veritas, et duo sunt praecipui textus, scilicet Matth. XVI et Io. ultimo, expresse de hoc mysterio loquentes, ideo primo iuxta utrumque textum investigandum est an soli Petro verba Christi dicta sint. Secundo an per haec soli Petro pontificatus totius ecclesiae a Christo commissus sit. Tertio an hic totius ecclesiae pontificatus Petro a Christo commissus sit ab eodem domino datus successori Petri. Quarto an sit a Christo hic pontificatus datus Romano Pontifici ut Petri successori.
Ut autem primi clara sit absolutio, Matthaei textus prius discutiendus est, ut in primis tractetur opinio dicentium verba Christi non Petro sed personae qualificatae; deinde dicentium non Petro sed ecclesiae; postea dicentium Petro et apostolis alias; demum negantium soli Petro quia ecclesiae dicta esse. Multifariam siquidem obnubilare conati sunt Dominicam promissionem Matth. XVI relatam: tibi dabo claves etc. Quidam namque adeo restrinxerunt verba haec ut personam etiam Petri ab illis eximerent, et ad solum divinum donum in Petro directa intelligunt. Alii etiam restringentes et eximentes Petri personam, ad solam ecclesiam in Petro significatam Christi verba dirigunt. Multi autem extendentes omnium apostolorum dicta accipiunt. Sed et nonnulli sunt admittentes soli Petro haec dicta, principatus tamen singularitatem collatam Petro negant, eo quod similis potestas aliis Apostolis a Christo collata alibi legitur, puta Matth. XVIII, quaecumque alligaveritis super terram, et alibi. Haesitant denique aliqui quo pacto soli Petro claves datas esse verificatur, et tamen datas quoque ecclesiae esse claves omnes affirmamus. Quocirca ordine quo numerata sunt quinque haec sigillatim tractanda sunt, praeponendo ubique rationes dubitandi, ut opposita iuxta seposita magis elucescant.