De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Caput XV: Quod pars hominum liberatur, ascribi non potest meritis voluntatum: veluti bonos elegerit gratia, malos praeterierit
Caput XVI: Ex eo quod parium parvulorum alii ad aeternam vitam, alii ad mortem aeternam ante intelligentiae usum hinc migrent, ostenditur inscrutabilitas divinorum judiciorum
Caput XVII: Ex impiis qui in extremis conversi salvantur, ostenditur et gratia sine meritis dari, et inscrutabile esse Dei judicium
Caput XVIII: Gratia, sine qua bona merita esse nequeunt, non accipitur a quoquam, nisi ex Dei voluntate, sine meritis
Caput XIX: Qualis sit natura sine gratia
Caput XX: Viscera misericordiae Dominus ad omnium nationum impendit salutem, omnesque salvat: et tamen etiam verum est quod testimonium ejus nemo accipit
Caput XXI: Non esse scrutandum cur Deus alios eligit, alios non eligit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus praetermissis, unum Israelem elegit
Caput XXII: Eos qui discretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit, ad merita referunt voluntatis humanae, docere neminem gratis, sed ex retributione salvari; et ex parvulis aperte confutari
Caput XXIII: Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum esse divinum, et primum hoc ostenditur de fide
Caput XXIV: Omne bonum in homine esse ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitionibus caetera bona consequamur
Caput XXV: Quaestionem cur potius hic quam ille accipiat gratiam, esse impenetrabilem, nec posse ex libero arbitrio solvi
Liber II: Liber Secundus
Caput I: Tria esse in hac quaestione certa, Deum velle omnes salvos fieri, cognitionem veritatis et salutem esse ex gratia, et judicia Dei esse impenetrabilia
Caput II: Scriptura docet Deum velle omnes homines salvos fieri
Caput III: Inscrutabile esse cur Deus judicarit quorumdam vocationem differendam
Caput IV: In praeteritis saeculis semper admonuit divina bonitas homines sui cultus per elementa: sicut populum Israel peculiariter per legem et prophetas
Caput V: Qui inter gentes Deo placuerunt, spiritu fidei et gratiae sunt discreti
Caput VI: Non omnibus, etiam nunc, eadem mensura gratiae confertur
Caput VII: Cum omne bonum ex gratia Dei sit, imparitas meritorum nec in liberum arbitrium est referenda, nec in querelam est vocanda
Caput VIII: Unicuique sine merito datur, unde tendat ad meritum, et a gratia jam donato exspectatur, ut id quod accepit augeat per illum qui dat incrementum
Caput IX: Variatae per diversa tempora gratiae causa a nobis non est investiganda
Caput X: Omnibus saeculis misericordia Dei et corpora aluit, et mentes juvit
Caput XI: Hominibus fere paulatim et particulatim accrescit, quod superna largitas eis dare decrevit
Caput XII: Divinae constitutionis non est nostra a Deo aversio, sed propriae voluntatis; ideoque meriti hominis esse si steterit, quia cadere potuit
Caput XIII: Bonitatem Dei non solum sanctis, sed et impiis instituendis affuisse ante diluvium
Caput XIV: In diluvio, et postea usque ad Christum, revelata sunt opera divinae gratiae, et Christianae gratiae miracula praesignata; etsi abundantia gratiae, quae nunc mundum rigat, pari largitate non fluxit
Caput XV: Meliora non nasci nunc ingenia, quam ante Christi adventum; quin immo tempore adventus Christi inventa est iniquitas robustior, ut gratia Dei manifestaretur
Caput XVI: Quod Christus pro omnibus impiis mortuus sit
Caput XVII: Nationes quibus nondum gratia Salvatoris illuxit, disposito tempore vocandas esse ad Evangelium
Caput XVIII: Prioribus saeculis absconditam fuisse gentibus gratiam Christi, non tamen prophetis
Caput XIX: Deus pro omni tempore vult omnes homines salvos fieri: aut generalibus donis, aut etiam peculiaribus
Caput XX: Objectio ex parvulis contra illud, Qui vult omnes homines salvos fieri
Caput XXI: Juste agi cum parvulis pereuntibus, tam in hoc saeculo, quam futuro, propter originale peccatum
Caput XXII: Divina justitia cuilibet mensuram et modum miseriae ordinat
Caput XXIII: Parvulis pereuntibus generalis gratia tribuitur, dum ea parentibus datur
Caput XXIV: Non esse justam querelam ex discretione parium parvulorum, sed magnam divinae justitiae et gratiae Christi commendationem
Caput XXV: Deum ob generalem gratiam omni tempore velle omnes salvos fieri: at peculiari gratia quosdam tantum
Caput XXVI: Quod in omni justificatione gratia quidem principaliter praeemineat, sed voluntas ei subjungatur, quia gratia primo sibi, tamquam receptricem et famulam donorum suorum, praeparat voluntatem
Caput XXVII: Consensum voluntatis per gratiam gigni, non solum ex doctrina et illustratione, sed etiam ex terrore et metu
Caput XXVIII: Posse eos qui gratia Dei in Christum credunt, non credere, et eos qui perseverant, a Deo recedere
Qui ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis illam mutabilitatem quae potest nolle non auferat. Alioquin nemo umquam fidelium recessisset a fide, neminem concupiscentia vinceret, neminem tristitia elideret, neminem iracundia debellaret, nullius charitas refrigesceret, nullius patientia frangeretur, et collatam sibi gratiam nemo negligeret: sed quia haec possunt fieri, et in consensum talium tentationum facilis nimium proclivisque descensio est, numquam debet in auribus fidelium vox illa Domini non sonare, qua apostolis dicitur, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem (Matth. XXVI, 41). Ubi si de vigilando tantum, non etiam de orando discipulos admoneret, solas liberi arbitrii vires videretur hortatus. Sed cum addidit, et orate, satis docuit superni futurum muneris ut eos etiam vigilantes tentationis procella non vinceret. Tale est et illud quod ait, Simon, Simon, ecce Satanas postulavit ut vos cerneret velut triticum. Ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua; et tu tandem conversus, confirma fratres tuos, et rogate ne intretis in tentationem (Luc. XXI, 31). Si ergo defectura erat fides tanti apostoli, nisi pro eo Christus oraret, inerat ei proculdubio mutabilitas, quae posset in tentatione nutare; et non ita iam perseverantiae fuerat virtute solidatus, ut nullis periculis esset obnoxius. Si quidem tam gravis eum perturbatio etiam post ista concusserit, ut in Caiphae domo unius ancillae interrogatione pavefactus, usque ad trinam negationem Christi, cui commoriturum se spoponderat, constantia deficiente perductus sit. Qui ergo tunc conturbatum cor apostoli non humanis, sed divinis convenit oculis, et ad largos poenitudinis fletus potenti incitavit aspectu, potuit hanc firmitatem animi praecipuo conferre discipulo, ut sicut ipsum Dominum nihil ab explendae passionis proposito deterrebat, ita nec beatum Petrum ulla tunc formido superaret. Sed haec stabilitas illius tantummodo propria fuit, qui solus vere potenterque dicebat, Potestatem habeo ponere animam meam, et potestatem habeo iterum sumere eam (Ioan. X, 18). In caeteris vero hominibus, donec caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem (Gal. V, 17), et donec spiritus quidem promptus est, caro autem infirma (Matth. XXVI, 41), incommutabilis animi fortitudo non potest reperiri. Quoniam non huius, sed alterius vitae est verae pacis perfecta et secura felicitas: in praesentis autem agonis incerto, ubi tota vita tentatio est (Iob. VII), et ab insidiantis superbia nec ipsa est tuta victoria, mutabilitatis periculo non caretur. Et licet innumeris sanctis suis donet virtutem perseverandi usque in finem divina protectio, a nullis tamen aufert quod ipsis repugnat ex ipsis: ut in omnibus studiis eorum atque conatibus semper inter se velle et nolle decertent.
Quam compugnantiam idem beatissimus Petrus etiam in ipsa palmarum omnium consummatione perpessus est. Si quidem hoc ipsi Dominus protestetur et dicat, Amen, amen, dico tibi: quando iuvenis eras, praecingebas te, et ambulabas ubi volebas; cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te praecinget, et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte glorificaturus esset Deum (Ioan. XXI, 18 et 19). Quis ergo ambigat, quis ignoret hanc fortissimam petram, quae ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis, hoc desiderium semper habuisse, ut ei moriendi pro Christo constantia donaretur (Matth. XVI, 18)? Verumtamen ita inevitabilis erat obluctatio trepidationis, ut vir martyrii avidissimus, adepturus quidem denuntiaretur victoriam passionis, sed non sine tentatione formidinis. Merito igitur non solum ab incipientibus, verum etiam a provectis sanctis uniformiter Domino supplicatur, et dicitur, Ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo (Matth. VI, 21). Universis enim qui in fide et dilectione permanent, ab ipso donatur ne in tentatione superentur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31). Ipsamque gloriam iisdem quibus eam impertit, ascribit; ut quamvis auxilio Dei steterint, tamen, quia in se habebant unde caderent, ipsorum sit meritum quod steterunt. Igitur sicut qui crediderunt, iuvantur ut in fide maneant; sic et qui nondum crediderunt, iuvantur ut credant. Et quemadmodum illi in sua habent potestate ut exeant, ita et isti in sua habent potestate ne veniant. Fitque manifestum quod diversis atque innumeris modis omnes homines vult Deus salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire (I Tim. II, 4); sed qui veniunt, Dei auxilio diriguntur; qui non veniunt, sua pertinacia reluctantur.