De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Caput XV: Quod pars hominum liberatur, ascribi non potest meritis voluntatum: veluti bonos elegerit gratia, malos praeterierit
Caput XVI: Ex eo quod parium parvulorum alii ad aeternam vitam, alii ad mortem aeternam ante intelligentiae usum hinc migrent, ostenditur inscrutabilitas divinorum judiciorum
Caput XVII: Ex impiis qui in extremis conversi salvantur, ostenditur et gratia sine meritis dari, et inscrutabile esse Dei judicium
Caput XVIII: Gratia, sine qua bona merita esse nequeunt, non accipitur a quoquam, nisi ex Dei voluntate, sine meritis
Caput XIX: Qualis sit natura sine gratia
Caput XX: Viscera misericordiae Dominus ad omnium nationum impendit salutem, omnesque salvat: et tamen etiam verum est quod testimonium ejus nemo accipit
Caput XXI: Non esse scrutandum cur Deus alios eligit, alios non eligit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus praetermissis, unum Israelem elegit
Caput XXII: Eos qui discretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit, ad merita referunt voluntatis humanae, docere neminem gratis, sed ex retributione salvari; et ex parvulis aperte confutari
Caput XXIII: Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum esse divinum, et primum hoc ostenditur de fide
Caput XXIV: Omne bonum in homine esse ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitionibus caetera bona consequamur
Caput XXV: Quaestionem cur potius hic quam ille accipiat gratiam, esse impenetrabilem, nec posse ex libero arbitrio solvi
Liber II: Liber Secundus
Caput I: Tria esse in hac quaestione certa, Deum velle omnes salvos fieri, cognitionem veritatis et salutem esse ex gratia, et judicia Dei esse impenetrabilia
Caput II: Scriptura docet Deum velle omnes homines salvos fieri
Caput III: Inscrutabile esse cur Deus judicarit quorumdam vocationem differendam
Caput IV: In praeteritis saeculis semper admonuit divina bonitas homines sui cultus per elementa: sicut populum Israel peculiariter per legem et prophetas
Caput V: Qui inter gentes Deo placuerunt, spiritu fidei et gratiae sunt discreti
Caput VI: Non omnibus, etiam nunc, eadem mensura gratiae confertur
Caput VII: Cum omne bonum ex gratia Dei sit, imparitas meritorum nec in liberum arbitrium est referenda, nec in querelam est vocanda
Caput VIII: Unicuique sine merito datur, unde tendat ad meritum, et a gratia jam donato exspectatur, ut id quod accepit augeat per illum qui dat incrementum
Caput IX: Variatae per diversa tempora gratiae causa a nobis non est investiganda
Caput X: Omnibus saeculis misericordia Dei et corpora aluit, et mentes juvit
Caput XI: Hominibus fere paulatim et particulatim accrescit, quod superna largitas eis dare decrevit
Caput XII: Divinae constitutionis non est nostra a Deo aversio, sed propriae voluntatis; ideoque meriti hominis esse si steterit, quia cadere potuit
Caput XIII: Bonitatem Dei non solum sanctis, sed et impiis instituendis affuisse ante diluvium
Caput XIV: In diluvio, et postea usque ad Christum, revelata sunt opera divinae gratiae, et Christianae gratiae miracula praesignata; etsi abundantia gratiae, quae nunc mundum rigat, pari largitate non fluxit
In conservatione autem Noe filiorumque eius et nuruum (Gen. VII), in quibus omnium gentium seminarium disponebatur, quanta divinae gratiae opera revelata sint, sancta Scriptura manifestat, dum in illa mirandae capacitatis arca, universi generis animalium, quantum reparationi sat erat, receptrice, congregatura ad se omne hominum genus Ecclesia figuratur: dum per lignum et aquam redemptio crucis Christi, et ablutio regenerationis aperitur: dum in his qui ex illa mundi vastatione salvati sunt, omnium gentium plenitudo benedicitur; dum donum fecunditatis iteratur, et solo esu suffocatorum et sanguinis interdicto, libertas edendi quod placuerit augetur, salutisque securitas in testimonio versicoloris arcus, hoc est, in signo multiformis gratiae consecratur (Gen. IX). Quae utique mysteria atque sacramenta non unius tantum familiae paucissimos tunc homines, sed in ipsis omnes eorum posteros imbuebant; ut quod eruditioni impendebatur parentum, proficeret scientiae filiorum. Iam vero procurrente humanae propagationis augmento, cum ipsa mortalium numerositas de suis multiplicationibus superbiret, et secundum elationis suae altitudinem, coelo cuperet molem immodicae exstructionis inserere (Gen. XI); quam mirabilis erga cohibendam hanc insolentiam fuit divinae censura iustitiae? quae unam illorum populorum loquelam notis sibi invicem significationibus consonantem, septuaginta et duarum linguarum varietate confudit: ut et inter dissonas voces operantium pereunte concordia, insanae molitionis machina solveretur, et habitando orbi terrarum daret incolas malae congregationis opportuna dispersio. In isto autem opere providentiae Dei praeordinabantur miracula gratiae Christianae, quae omnem hanc dispersionem in illius aedificationis erat coaptatura, compagem, in qua omne genu flectitur Deo, et omnis lingua confitetur quoniam Iesus in gloria Dei Patris est (Philip. II, 10, 11).
Hanc latitudinem gratiae, in plenitudine dispositorum temporum revelandae, facta ad Abraham promissio Dei, signis iam luculentioribus indicabat, quando duplex eius successio, filii scilicet carnis et filii promissionis (Rom. IX, 7), multitudini arenarum comparabatur et siderum, et vir senex per annosam uxoris sterilitatem, ab spe iam prolis alienus, credebat laudabili fide per germen unius filii patrem futurum esse se mundi, prospiciens illum in semine suo, immo conspiciens, qui dixit: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Ioan. VIII, 56). Qua fide Abraham cum iustificaretur, nondum mandatum circumcisionis acceperat; sed cum esset in praeputio naturali, reputata est fides eius ad iustitiam (Rom. IV, 10). Et eadem fides signaculum circumcisionis acceperat in eo corporis membro, per quod semen procreationis perventurum erat ad eam carnem, in qua sine carnali semine Dei Filius, Deus Verbum caro fieret, ac de Abrahae filia Maria Virgine nasceretur; assumptis omnibus in huius nativitatis consortium, qui in Christo per Spiritum sanctum regenerati quod Abraham credidit, credidissent. Haec autem fides antequam veniret hoc semen de quo Abrahae dictum est. In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae (Gen. XII, 3), intra unius stirpis populum continebatur vigente apud veros Israelitas spe redemptionis nostrae. Quoniam etsi fuerunt ex alienigenis, quos temporibus legis veritas illustrare dignata sit, tamen tam pauci fuerunt, ut vix cognoscatur an fuerint. Neque ob hoc excusabiles sint nationes, quae alienatae a conversatione Israel, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo (Ephes. II, 12), sub ignorantiae tenebris perierunt, quia haec abundantia gratiae quae nunc universum mundum rigat, pari antea largitate non fluxit.