De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Caput XV: Quod pars hominum liberatur, ascribi non potest meritis voluntatum: veluti bonos elegerit gratia, malos praeterierit
Caput XVI: Ex eo quod parium parvulorum alii ad aeternam vitam, alii ad mortem aeternam ante intelligentiae usum hinc migrent, ostenditur inscrutabilitas divinorum judiciorum
Caput XVII: Ex impiis qui in extremis conversi salvantur, ostenditur et gratia sine meritis dari, et inscrutabile esse Dei judicium
Caput XVIII: Gratia, sine qua bona merita esse nequeunt, non accipitur a quoquam, nisi ex Dei voluntate, sine meritis
Caput XIX: Qualis sit natura sine gratia
Caput XX: Viscera misericordiae Dominus ad omnium nationum impendit salutem, omnesque salvat: et tamen etiam verum est quod testimonium ejus nemo accipit
Caput XXI: Non esse scrutandum cur Deus alios eligit, alios non eligit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus praetermissis, unum Israelem elegit
Caput XXII: Eos qui discretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit, ad merita referunt voluntatis humanae, docere neminem gratis, sed ex retributione salvari; et ex parvulis aperte confutari
Caput XXIII: Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum esse divinum, et primum hoc ostenditur de fide
Caput XXIV: Omne bonum in homine esse ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitionibus caetera bona consequamur
Abunde, quantum arbitror, his testimoniis (quamvis et alia documenta aggregari potuerint) demonstratum est, fidem qua iustificatur impius, nisi ex Dei munere non haberi, eamque nullis meritis praecedentibus tribui; sed ad hoc donari, ut principium possit esse meritorum, et cum ipsa data fuerit non petita, ipsius iam petitionibus bona caetera consequantur. Unde quaedam de plurimis assumenda sunt testimonia, quae in diversitate donorum ostendant gratiae largitatem. Ex Deo itaque esse, ut homo viam Dei eligat et ut surgat a lapsu, psalmus Davidicus canit dicens. A Domino gressus hominis dirigentur, et viam eius volet. Cum ceciderit, non collidetur, quia Dominus supponit manum suam (Psal. XXXVI, 23). Item idem, quod duce Deo veniatur ad Deum: Emitte lucem tuam et veritatem tuam, ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua (Psal. XLII, 3). Item quod in Domino sit hominis fortitudo, et Dei voluntas praeveniat liberandum: Fortitudinem, inquit, meam ad te custodiam; quia Deus susceptor meus: Deus meus, voluntas eius praeveniet me (Psal. LVIII, 10). In Proverbiis quoque legimus de sapientia et intellectu, Quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie eius scientia et intellectus (Prov. II, 6). Item in eodem libro de dispensationibus sapientiae Dei, sine qua nullae rectae sunt actiones, ita dicitur, Meum consilium et mea tutela, ego prudentia, mea autem virtus. Per me reges regnant, et tyranni per me obtinent terram (Prov. VIII, 14). Item alibi, quod nemo possit recte incedere, nisi Domino dirigente: A Domino corriguntur gressus viri, mortalis autem quomodo intelligat vias suas (Prov. XX, 24)? Item alibi: Omnis vir videtur sibi iustus, dirigit autem corda Dominus (Prov. XXI, 2). Et infra: Praeparatur voluntas a Domino (Prov. VIII, sec. LXX). Item ibidem de cogitatione atque consilio: Multae cogitationes in corde viri, consilium autem Domini obtinet (Prov. XIX, 20). In libro vero Ecclesiastae scribitur, quod et habere necessaria, et eis bene uti, donum sit Dei, Non est, inquit, bonum homini nisi quod manducavit et bibit, et ostendit animae suae bonum in labore suo. Et quidem haec vidi ego, quia a manu Dei est. Quoniam quis manducabit aut pascet absque illo (Eccle. V, 17)? Item in eodem libro legitur, quod corda et opera iustorum in manu sint Dei, et tantum in studiis suis proficiant, quantum ille donaverit. Quantumcumque laboraverit homo ut quaerat, non inveniet; et quodcumque dixerit sapiens ut sciat, non poterit invenire. Quia universum hoc dedi in cor meum, et cor meum universum hoc vidit, quia et iusti et sapientes, et operationes eorum in manu Dei (Eccle. VIII, 17; et cap. IX, 1). In libro autem Sapientiae de eodem gratiae opere ita dicitur: Quoniam ipse et sapientiae dux est, et sapientium emendator. In manu enim illius et nos, et sermones nostri, et omnis sapientia, et operum scientia, et disciplina (Sap. VII, 15 et 16). De continent a quoque, quod ex Dei habeatur munere, eadem Scriptura sic loquitur: Ut scivi quia aliter non possum esse continens, nisi Deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum (Sap. VIII, 21). Cui sententiae Pauli apostoli doctrina concordat in prima ad Corinthios haec scribentis: Volo autem omnes homines esse sicut meipsum; sed unusquisque proprium habet donum ex Deo, alius sic, alius vero sic (I Cor. VII, 7). Dominus vero in Evangelio secundum Matthaeum haec de continentiae dono insinuasse narratur. Dicentibus namque discipulis suis, Si ita est causa viri cum uxore, non expedit nubere; dixit illis Iesus, Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est (Matth. XIX, 10 et 11).
De timore Dei et sapientia ita in Ecclesiastico legitur. Corona sapientiae timor Domini, utraque autem dona sunt Dei (Eccli. I, 2). Item in eodem, Timor Domini super omnia se superposuit: beatus cui donatum est habere timorem Domini (Eccli. XXV, 14). Isaias quoque de divitiis spiritalibus, quarum auctor est Dominus, ita loquitur: In thesauris salus nostra advenit, sapientia, et pietas, et disciplina a Domino: hi sunt thesauri iustitiae (Isai. XXV, sec. LXX). Item de altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, cuius bonitas nullius merito praevenitur, haec dicit: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram pugillo? Quis statuit montes in libra, et rupes in statera? Quis cognovit sensum Domini, aut quis eius fuit consiliarius, qui instruat eum? aut quem consuluit, et instruxit eum? vel quis ostendit ei iudicium, aut viam prudentiae quis ostendit ei, vel quis prior dedit ei, et retribuetur illi (Isai. XL, 12 seqq.)? Unde et in libro Iob secundum eumdem sensum leguntur Domini verba dicentis, Quis ante dedit mihi, ut retribuam illi? Omnia quae sub coelo sunt, mea sunt (Iob. XLI, 2). Ieremias vero quod a Deo sit homini vera sapientia, sic profatur: Scio, Domine, quia non est in homine via eius, nec viri est ut dirigat iter suum (Ierem. X, 23). Item quod ad Deum conversio cordis ex Deo sit, per ipsum Dominus protestatur, et dicit: Restituam illos in terram istam, et reaedificabo, et non destruam, et plantabo eos, et non evellam, et dabo illis cor ut sciant me; quia ego sum Dominus, et erunt mihi in populum, et ego ero illis in Deum, quia convertentur ad me ex toto corde suo (Ier. XXIV, 6 et seq.). Baruch quoque praedicat quod ut Deus cognoscatur, ex Deo sit. Et scient, inquit, quia ego Dominus Deus illorum, et dabo illis cor cognoscendi me, et aures audiendi (Baruch. II, 31).
Quod autem omne verbum bonum, et omne opus sanctum subministratio sit Spiritus sancti, sine quo nihil recte agatur, in prima ad Corinthios Paulus apostolus docet, dicens: Ideo notum vobis facio quod nemo in Spiritu Dei loquens dicit anathema Iesu. Et nemo potest dicere Dominum Iesum, nisi in Spiritu sancto. Divisiones vero gratiarum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae, alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu, alii gratia sanitatum in uno Spiritu, alii prophetatio, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (I Cor. XII, 3 seqq.). Tantum vero unumquemque habere gratiae, quantum Dominus donaverit, idem apostolus ad Ephesios ait: Unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et pater omnium, qui super omnes est, et super omnia, et in omnibus nobis. Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi; propter quod dicit: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus (Ephes. IV, 4 seqq.). Item idem in secunda ad Corinthios dicit quod ne ad cogitandum quidem quod spiritale est idonei simus, nisi per gratiam Dei: Fiduciam autem talem habemus per Christum ad Deum: non quod sufficientes simus aliquid cogitare a nobis, quasi ex nobismetipsis; sed sufficientia nobis ex Deo est, qui et idoneos fecit nos ministros novi Testamenti, non littera, sed spiritu. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat (II Cor. III, 4 seqq.). Et iterum in eadem Epistola, dicens bonorum operum effectum et sufficientiam a Dei gratia ministrari: Potens est autem, inquit, Deus omnem gratiam abundare facere in vobis: ut in omnibus per omnia sufficientiam habentes, abundetis in omne opus bonum; sicut scriptum est: Dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. Qui autem ministrat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et augebit incrementa frugum iustitiae vestrae, ut in omnibus locupletati abundetis in omnem simplicitatem (Psal. III, 9). Ad Ephesios vero scribens Apostolus docet quod omnia bona quibus placetur Deo, dona sint Dei; et quod ab ipso peti oporteat ut ea non habentibus tribuantur: Huius rei, inquit, gratia flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtutem corroborari per Spiritum eius in interiore homine, habitare Christum per fidem in cordibus vestris: in charitate radicati et firmati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo, sublimitas et profundum; scire etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Ei autem qui potens est omnia facere superabundantius quam petimus, aut intelligimus, secundum virtutem qua operatur in nobis, ipsi gloria in Ecclesia et in Christo Iesu, in omnia saecula saeculorum. Amen.
Omnis autem boni Deum esse auctorem, cuius dona nec incerta sunt, nec mutabilia, sed ex aeterna voluntate venientia. Iacobus apostolus ita loquitur: Nolite errare, fratres, mei dilecti. Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius (Iacob. I, 16 et 17). Cui et Zacharias propheta concinit, dicens: Salvavit Dominus in die illa sicut oves populum suum, quoniam lapides sancti volvuntur super terram ipsius. Quia si quid bonum, ipsius est, et si quid optimum, ab ipso est (Zach. IX, 16 et 17). In Evangelio vero secundum Matthaeum, quod scientia et intellectus dona sint Dei, quae quibus voluerit largiatur, ita dicitur: Tunc accedentes discipuli eius, dixerunt ei, Quare in parabolis loqueris ad eos? At ipse respondens, ait illis, Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem non est datum (Matth. XIII, 10 et 11). Ioannes quoque Evangelista pronuntiat, neminem aliquid boni habere, nisi quod desursum acceperit, dicens: Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo (Ioan. III, 27). In eiusdem vero Evangelio doctrina est ipsius Veritatis, quod nemo veniat ad Filium, nisi attractus a Patre: quia venturum Deus et intelligentem et obedientem facit: Nemo, ait, potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum, et ego resuscitabo eum in novissimo die. Scriptum est enim in prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me (Ioan. VI, 44 et seq.). Et infra, Propter hoc dixi vobis, quia nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo (Ibid. 65).
In fide autem et in operibus bonis proficere ac perseverare usque in finem, muneris atque auxilii esse divini sanctarum Scripturarum confirmat auctoritas. Etenim scribens Paulus apostolus Philippensibus ait: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu (Philip. I, 6). Huius autem testimonii virtutem quidam volens ad sui sensus pravitatem convertere, ita quod dictum est, Qui coepit in vobis, volebat intelligi, quasi dictum esset, Qui coepit ex vobis: ut et initium et consummatio operis non ad Deum, sed ad hominem referretur, qui et incipere et perficere voluisset. Sed hanc insanissimam superbiam, in eadem Epistola excellentissimus gratiae praedicator elidit dicens: In nullo terreamini ab adversariis, quae est illis causa perditionis, vobis autem salutis, et hoc a Deo. Vobis enim donatum est pro Christo non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro illo patiamini (Ibidem, 28 et 29). Et iterum, Cum metu, inquit, et tremore vestram salutem operamini. Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13). Item in prima ad Thessalonicenses docet ex Deo esse principium et profectum, consummationemque virtutum, dicens, Ipse autem Deus et Pater noster, et Dominus Iesus dirigat viam nostram ad vos. Vos autem Dominus multiplicet, et abundare faciat charitatem in invicem et in omnes, quemadmodum et nos in vos, ad confirmanda corda vestra sine querela in sanctitate ante Deum, et Patrem nostrum in adventu Domini nostri Iesu Christi cum omnibus sanctis eius (I Thess. III, 11 et seqq.). Ad Corinthios quoque scribens, et omnium virtutum proficientem perseverantiam Dei donum esse commendans: Gratias, inquit, ago Deo meo semper pro vobis in gratia Dei, quae data est vobis in Christo Iesu: quia in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et sapientia: sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ita ut nihil vobis desit in ulla gratia, exspectantibus revelationem Domini nostri Iesu Christi, qui et confirmabit vos usque ad finem sine crimine, in diem adventus Domini nostri Iesu Christi (I Cor. I, 4 seqq.). Item ad Romanos de charitate Christi, qua eos quos diligit, insuperabiles facit, id est, usque in finem perseverantes. (Nam quid est aliud perseverare, quam tentatione non vinci?) Quis nos, inquit, separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? sicut scriptum est, Quia propter te mortificamur tota die, existimati sumus sicut oves occisionis; sed in his omnibus superamus per eum qui dilexit nos (Rom. VIII, 35 seqq.). Item ad Corinthios de victoria quam perficit Christus: Stimulus, inquit, mortis peccatum est, virtus vero peccati lex. Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam per Iesum Christum Dominum nostrum (I Cor. XV, 56 et 57). Item ad Thessalonicenses de perseverantia quam Deus tribuit: Ipse autem, ait, Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela in adventum Domini nostri Iesu Christi servetur. Fidelis est qui vocavit vos, qui etiam faciet (II Thess. V, 23 et 24). Item ad Thessalonicenses, quod omnia bona nostra, sive in operando, sive in loquendo, et in eis perseverantia, dona sint Dei, ita praedicat, dicens: Ipse autem Dominus noster Iesus Christus, et Deus Pater noster, qui dilexit nos, et dedit consolationem aeternam et spem bonam in gratia, exhortetur corda vestra, et confirmet in omni opere et sermone bono. De caetero, fratres, orate pro nobis, ut sermo Domini currat et clarificetur, sicut et apud vos, et ut liberemur ab importunis et malis hominibus. Non enim omnium est fides. Fidelis autem Dominus est, qui et confirmabit vos, et custodiet a malo (II Thess. II, 16, 17, et III, 1, 23). Petrus quoque apostolus, unde esse virtutem perseverantiae doceat, audiamus. Deus autem, inquit, omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam suam gloriam in Christo Iesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidabitque; cui est virtus et potestas in saecula saeculorum. Amen (I Petr. V, 10 et 11). Ioannes vero apostolus, quod victoria sanctorum opus Dei sit habitantis in sanctis, ita loquitur: Vos ex Deo estis, filioli, et vicistis mundum; quoniam maior est qui in vobis est, quam qui in mundo (I Ioan. IV, 4). Item idem: Omne quod natum est ex Deo, vincit mundum; et haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra (I Ioan. V, 4). In Evangelio autem secundum Lucam, Deum dare, ut in fide perseveretur, ita promitur: Dixit autem Iesus Petro: Simon, Simon, ecce Satanas postulavit ut vos cerneret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua: et tu conversus confirma fratres tuos, et roga ne intretis in tentationem (Luc. XXII, 31 et seq.). In Evangelio quoque Ioannis, de ovibus Christi, quae de manu ipsius a nullo rapiantur, haec legimus dicere Veritatem: Sed vos non creditis, quia non estis de ovibus meis. Oves meae vocem meam audiunt, et ego novi illas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do illis, et non peribunt in aeternum, nec quisquam rapiet eas de manu mea (Ioan. X, 26 et seq.). Item in eodem Evangelio, de his quos Pater dat Filio, qui et omnes veniunt ad Filium, et quorum nullus perit, haec ipsius Domini ore dicuntur: Omne quod dat mihi Pater, venit ad me, et eum qui venit ad me non eiiciam foras: quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit me Patris; ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo quidquam, sed resuscitem illud in novissimo die (Ioan. VI, 37 et seq.).