De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Fixa ergo hac fide in cordibus nostris, immobiliterque fundata, qua saluberrime credimus omnia bona, ac maxime ea quae ad vitam aeternam provebunt, Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri; puto quod pius sensus non debeat in ea quaestione turbari, quae de omnium et de non omnium hominum conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his quae occulta sunt, obscuremus, et dum procaciter insistimus clausis, excludamur ab apertis: cum sufficere debeat ut in eo in quod pervenimus ambulemus. Quid enim mirum si quidam ad vitae sacramenta non perveniunt, cum plerique, qui videbantur venisse, discedant, de quibus dicitur, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Ioan. II, 19). Quorum similes sunt illi qui profitentur se Deum scire, factis autem negant (Tit. I, 16). Nam cum scriptum sit, Omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit (Rom. VII, 21), de quibusdam tamen Dominus ait: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum (Matth. VII, 21); et: Multi mihi dicent in illa die, Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemonia eiecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? et tunc dicam illis, Numquam novi vos, discedite a me, operarii iniquitatis (Ibid., 22). Tales non invocant nomen Domini quia non habent Spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, Abba, Pater (Rom. VIII, 15). Nemo autem potest dicere Dominum Iesum, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3); et: Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 14). Qui ad Deum per Deum veniunt, et salvari volentes omnino salvantur: quia ipsum desiderium salutis ex Dei inspiratione concipiunt, et per illuminationem vocantis in agnitionem veniunt veritatis. Sunt enim filii promissionis, merces fidei, spiritale semen Abrahae, genus electum, regale sacerdotium (I Petri II, 9), praescitum et praeordinatum in vitam aeternam, sicut testatur Spiritus sanctus per Ieremiam prophetam dicens, Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et disponam domui Israel, et domui Iuda testamentum novum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem illos de terra Aegypti: quia ipsi non perseveraverunt in testamento meo, et ego eos neglexi, [Al. CAPUT IX.] dicit Dominus. Quia hoc est testamentum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, Dabo leges meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me a pusillo eorum usque ad magnum, quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum memor non ero. Et dabo illis viam alteram, et cor aliud, ut me timeant omnes dies in bonum ipsis, et filiis eorum post eos; et constituam illis testamentum aeternum, quod non avertam post eos; et timorem meum dabo in cor eorum, ne discedant a me, et visitabo eos, ut bonos eos faciam (Ierem. XXXI, 31 seqq.). Per Isaiam quoque de gratia sua Dominus, qua ex omnibus hominibus novam creaturam facit, eadem praenuntiat, dicens: Ecce faciam nova quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in sicca terra flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenae et filiae struthionum quod dederim in deserto aquam, et flumina in sicca terra ad potandum genus meum electum, populum meum quem mihi acquisivi, ut enarrent virtutes meas (Isai. XLIII, 19, 20); et iterum: Per memetipsum iuro, nisi exiet de ore meo iustitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo (Isai. XLV, 23, 24). Si ergo impossibile est ista non fieri, quia nec incerta praescientia Dei est, nec mutabile consilium, nec inefficax voluntas, nec falsa promissio, omnes isti de quibus haec praedicta sunt, sine cuiusquam exceptione salvantur. Dat enim leges suas in sensum ipsorum, easque in cordibus eorum digito suo scribit; ut agnitionem Dei, non doctrinae humanae opere, sed magisterio summi eruditoris accipiant. Quia neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7). Omnes hi a pusillo usque ad magnum cognoscunt Deum: quia ut venirent ad Christum, a Patre audierunt atque didicerunt; omnes educti ab errore, diriguntur in viam vitae; omnibus, corde mutato, recta sapere et recta velle donatur; omnibus timor, quo in mandatis Dei erudiantur, inseritur. Fit in deserto via, et terra arida fluminibus irrigatur: ut qui prius ad confitendum Deum os non aperiebant, et velut muta atque irrationabilia animalia in feritatem transierant bestiarum (Isai. XLIII, 19); divinorum eloquiorum fontibus mundati, benedicant et laudent Deum, enarrantes virtutes et mirabilia misericordiae eius, qui elegit eos, et in filios adoptavit, ac novi Testamenti fecit haeredes (Gal. III, 15). Si autem, ut Apostolus loquitur, hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat, quomodo fieri potest ut ex ulla parte divina promissio resolvatur?
Manet prorsus et quotidie impletur quod Abrahae Dominus sine conditione promisit, sine lege donavit. Quia etsi quidam quibus haec praedicata sunt, non crediderunt, incredulitas eorum fidem Dei non evacuavit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax (Rom. III, 3). Et illi quidem qui audito Evangelio credere noluerunt, inexcusabiliores facti sunt quam si nullum praeconium veritatis audissent: sed certum est eos apud praescientiam Dei Abrahae filios non fuisse, nec in illorum sorte numeratos, de quibus dictum est: Benedicentur in semine tuo omnes tribus terrae (Gen. XXVI, 31, 34). Credituros enim promisit qui dixit: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me a pusillo eorum usque ad magnum (Ier. XXXI, 34). Reconciliandos promisit, qui dixit: Propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum memor non ero (Ibid.). Obedituros promisit qui dixit: Dabo illis viam alteram et cor aliud, ut timeant me omnes dies (Ibid. 35). Perseveraturos promisit qui dixit: Timorem meum dabo in cor eorum, ne discedant a me; et visitabo eos, ut bonos eos faciam (Ibid., 40, 41). Postremo, omnes sine cuiusquam exceptione promisit qui dixit: Per memetipsum iuro, nisi exiet de ore meo iustitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo (Isai. XLV, 23 seq.). Hic si dicamus non fieri quod Deus iuravit esse faciendum, falsitatem Deo (quod absit), et mendacium ascribimus veritati. Si autem, ut pietas fidesque persuadent, Dei verba non excidunt, et fit omnino quod statuit, quomodo nobis veracis promissionis firmitas apparebit, cum multa adhuc hominum millia daemoniis serviant, et idolis genu flectant? Nisi huiusmodi denuntiationes Dei secundum illam incommutabilem scientiam editas noverimus, in qua apud illum iam universitas humana discreta est, et sive de bonis, sive de malis loquatur, ita unius partis meminit, quasi neminem hominum praetermittat. Nam cum dicit Apostolus: Vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova (II Cor. V, 27); numquid non omnes homines videtur dixisse renovatos? Aut cum dicit: Quia in ipso complacuit omnem plenitudinem habitare, et per ipsum reconciliari omnia in ipso (Coloss. II, 19); numquid non ita loquitur, quasi neminem velit exsortem huius reconciliationis intelligi? Aut cum ait: Novissimis istis diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem universorum (Heb. I, 2); numquid aliud sonat forma sententiae, quam omnes homines in Christi haereditate a Patre esse transcriptos, secundum prophetiam David, dicentis: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 8)? Dicente autem Domino: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me (Ioan. XII, 32); nonne universorum videtur promissa conversio? Aut cum de Ecclesia prophetatur et dicitur: Omnis vallis replebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas (Isa. XL, 4); numquid ullus hominum videtur omissus, qui non significatus sit Christo esse subdendus? Quid cum dicitur: Et veniet omnis caro in conspectu meo, ut adorent in Ierusalem, dicit Dominus (Isa. LXVI, 18)? aut illud: Et erit in diebus illis, effundam de Spiritu meo super omnem carnem (Ioel. II, 28)? aut illud: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos (Ps. CXLIV, 14): numquid non ita pronuntiatum est, quasi ab hoc Dei munere nemo discretus sit?
Habet ergo populus Dei plenitudinem suam: et quamvis magna pars hominum salvantis gratiam aut repellat aut negligat, in electis tamen et praescitis, atque ab omnium generaliter discretis specialis quaedam censetur universitas, ut de toto mundo totus mundus liberatus, et de omnibus hominibus omnes homines videantur assumpti. Sicut etiam cum de impiis sermo est, ita locutionem suam divinus stylus ordinat, ut ea quae de quadam parte dicuntur, ad omnes homines pertinere videantur: veluti est illud quod ait Ioannes Baptista: Qui de coelo venit, super omnes est: quod vidit et audivit testificatur, et testimonium eius nemo accipit (Ioan. III, 32). Aut illud Apostoli: Omnes quae sua quaerunt, non quae Iesu Christi (Philipp. II, 21). Aut illud quod psalmus Davidicus canit: Dominus de coelo prospexit super filios nominum, ut videat si est intelligens, aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum (Psal. XIII, 3 seq.). His igitur et aliis documentis, quae possunt ab inquirentibus numerosiora proferri, non dubie demonstratur, interdum et pro parte terrae omnem terram, et pro parte mundi totum mundum, et pro parte hominum omnes homines nominari. Quorum tamen discretionem plerumque Scriptura cito aperit, ut sensus legentis ab universitatis appellatione, ad partem quae intelligenda est transferatur. Sicut est illud Apostoli dicentis: Praedicamus Iesum Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis vero vocatis Iudaeis atque Graecis Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (I Cor. I, 23). Numquid ipsis est Christus virtus quibus scandalum, aut ipsis sapientia quibus stultitia? Sed quoniam quidam ex ipsis iustificabantur fide, quidam autem sua impietate obdurabantur; unum credentium et non credentium genus, sub vocatorum appellatione discrevit; ut quos a fide significabat alienos, eos, quamvis audissent Evangelium, ostenderet vocationis extraneos.