De Vocatione Omnium Gentium

Remotis abdicatisque omnibus concertationibus quas intemperantium disputationum gignit animositas, tria esse perspicuum est, quibus in hac quaestione, de qua secundum volumen incipimus, debeat inhaereri. Unum, quo profitendum est Deum vello omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; alterum, quo dubitandum non est ad ipsam cognitionem veritatis et perceptionem salutis, non suis quemquam meritis, sed ope atque opere divinae gratiae pervenire; tertium quo confitendum est altitudinem iudiciorum Dei humanae intelligentiae penetrabilem esse non posse; et cur non omnes homines salvet, qui omnes homines vult salvos fieri, non oportere disquiri: quoniam si quod cognosci non potest, non quaeratur, inter primam et secundam definitionem non remanebit causa certaminis, sed secura ac tranquilla fide utrumque praedicabitur, utrumque credetur. Deus quippe, apud quem non est iniquitas (Rom. IX, 14), et cuius universae viae misericordia et veritas (Psal. XXIV, 10), omnium hominum bonus conditor, iustus est ordinator; neminem indebite damnans, neminem debite liberans, nostra plectens cum punit noxios, sua tribuens cum facit iustos: ut obstruatur os loquentium iniqua (Ps. LXII, 12), et iustificetur Deus in sermonibus suis et vincat cum iudicatur (Psal. L, 6). Nec damnati iusta querimonia, nec iustificati verax est arrogantia, si vel ille dicat non meruisse se poenam, vel iste asserat meruisse se gratiam.

Sicut autem ea quae ad manifestationem gratiae ex divinis proferuntur eloquiis nulla possunt disserendi arte violari, ut perspicuae consonantesque in tanta numerositate sententiae ad aliquod pravae interpretationis trahantur incertum; ita etiam quod de salvatione omnium hominum in eodem Scripturarum corpore reperitur, nulla contraria argumentatione temerandum est; ut quanto hoc ipsum difficiliore intellectu capitur, tanto fide laudabiliore credatur. Magna enim fortitudo est consensionis, cui ad sequendam veritatem auctoritas sufficit, etiam latente ratione. Proinde vigilanter consideremus praedicatoribus Evangelii quid a Domino iubeatur. Secundum Matthaeum quippe sic ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Euntes ergo, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis. Et ecce vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 14 et seq). Secundum Marcum vero eisdem apostolis ita dicitur: Ite in orbem universum, praedicate Evangelium universae creaturae; et qui crediderit et baptizatus fuerit, ipse salvus fiet; qui vero non crediderit, damnabitur (Marc. XVI, 15). Numquid in hac praeceptione ullarum nationum ullorumve hominum facta discretio est? Neminem merito excepit, neminem genere separavit, neminem conditione distinxit. Ad omnes prorsus homines missum est Evangelium crucis Christi. Et ne praedicantium ministeria humano tantum viderentur opere peragenda, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Id est, cum sicut oves introieritis in medium luporum (Matth. X, 16), nolite de vestra infirmitate trepidare, sed de mea potestate confidite, qui vos usque ad consummationem saeculi in omni hoc opere non derelinquam: non hoc ut nihil patiamini, sed, quod multo maius est, praestiturus ut nulla saevientium crudelitate superemini. In mea enim potestate praedicabitis, et per me fiet ut inter contradicentes, inter furentes Abrahae filii de lapidibus suscitentur (Matth. III, 9). Ego insinuabo quod docui, ego faciam quod promisi. Tradent enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos, et ante reges et praesides stabitis propter me, in testimonium illis et gentibus. Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Tradet enim frater fratrem in mortem, et pater filium, et insurgent filii in parentes, et morte eos afficient, et eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 17-22). Apparuit ergo, ut Apostolus ait, gratia salvatoris nostri Dei omnibus hominibus (Tit. II, 11); et tamen ministri gratiae odio erant omnibus hominibus. Et cum alii essent qui oderant, alii qui odiis persequentium premebantur, neutra tamen pars nuncupatione omnium hominum privabatur: habente quidem salutis suae damnum rebellium portione, sed obtinente plenitudinis censum fidelium dignitate. Dicit enim Ioannes apostolus, Sed et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Iesum Christum iustum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi (I Ioan. II, 1).

Magni autem et inenarrabilis sacramenti mysterium est, quod praedicatoribus, quibus dictum est, Ite in orbem universum, et praedicate Evangelium universae creaturae (Marc XVI, 15): iisdem prius dictum fuerat, In viam gentium ne abi ritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis, sed potius ite ad oves quae perierunt domus Israel (Matth. X, 5). Quamvis enim ad omnium hominum vocationem Evangelium dirigeretur, omnesque Dominus salvos fieri et in agnitionem veritatis vellet venire (I Tim. II, 4); non tamen sibi dispensationum suarum abstulerat potestatem, ut aliter quam occulto iustoque iudicio statuerat, consilii sui ordo decurreret. Unde locum non habent contumacium murmura quaerelarum, quia quod Deus fieri voluit, constat non aliter fieri debuisse quam voluit. Posteriore vero tempore, cum iam Dominus Iesus in Dei Patris gloria consideret, et praedicatores verbi suscepto negotio deservirent, volentes apostoli evangelizare verbum in Asia, vetiti sunt ab Spiritu sancto, et disponentes ire in Bithyniam, prohibiti sunt ab Spiritu Iesu (Act. XVI, 6 et 7): non utique negata illis populis gratia, sed quantum apparuit, retardata. Nam postmodum etiam apud ipsos fides Christiana convaluit.

Quae autem fuerit differendae vocationis causa, non claret; et tamen rei gestae docemur exemplo quod inter generalia, vel promissa, vel opera, vel praecepta, quaedam Deus a communibus excepta causis, occultiore novit ordinare ratione. Credo, ut interpositis quibusdam obumbrationibus, ea quae secretius micant, mirabilius innotescant: ne negligentior fiat acies de facilitate cernendi, et quodammodo dormitet assueris, si non excitetur insolitis. Has autem incognoscibiles illuminationum dilationes, inter quas utique multi in infidelitate deficiunt, non solum in populis remotioribus impiorum, sed etiam in civitatibus fidelium per plurimas domos ac familias novimus fieri, dum Christianae fidei, etiam qui Christiani futuri sunt adversantur. Multi enim quod oderunt amabunt, quod non recipiunt praedicabunt. Et quis inter haec querulis aut curiosis notum faciet, cur adhuc Sol iustitiae (Malac. IV, 2) quibusdam gentibus non oriatur, et a tenebrosis cordibus, etiam nunc radios suos veritas revelanda contineat (Sap. V, 6)? Cur corrigendi tam diu sinantur errare, et quod senibus in fine praestandum est, per tam longam non tribuatur aetatem? Cur filiis iam in Christum credentibus, nec dum credant parentes? Et rursum, a religiosis parentibus soboles prava discordet? Cum tamen Deo, qui initiorum fidei, incrementique largitor est, secundum ipsius praeceptum quotidie pro omnibus supplicetur: ut et si exaudit, nota sit gratia miserationis; et si non exaudit, intelligatur iudicium veritatis.

Sed ne in praeteritis quidem saeculis haec eadem gratia (quae post Domini nostri Iesu Christi resurrectionem ubique diffusa est, et de qua scriptum est, Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae Psal. LXXVI, 19) defuit mundo. Quamvis enim speciali cura atque indulgentia Dei populum Israeliticum constet electum, omnesque aliae nationes suas vias ingredi (Act. XIV, 15), hoc est, secundum propriam permissae sint vivere voluntatem, non ita se tamen aeterna Creatoris bonitas ab illis hominibus avertit, ut eos ad cognoscendum se atque metuendum, nullis significationibus admoneret. Coelum quippe ac terra et mare, omnisque creatura quae videri atque intelligi potest, ad hanc praecipue disposita est humani generis utilitatem, ut natura rationalis de contemplatione tot specierum, de experimentis tot bonorum, de perceptione tot munerum, ad cultum et dilectionem sui imbueretur auctoris, implente omnia Spiritu Dei in quo vivimus, et movemur, et sumus (Act. XVII, 28). Quoniam etsi longe est a peccatoribus salus (Ps. CXVIII,), praesentia tamen salutis ipsius ac virtute nihil vacuum est. Igitur, sicut dicit Propheta, Misericordia Domini plena est terra (Psal. XXXII, 5): quae nullis umquam saeculis, nullis generationibus defuit, eamque providentiam, qua universitatem rerum administrat et continet, regendis alendisque naturis semper impendit, dispositum habens ex incommutabilis aeternitate consilii, quibus quidque temporibus distribueret, et multiformis gratiae suae inscrutabiles investigabilesque mensuras, per quae dona ac sacramenta variaret. Sicut enim ista gratiae largitas, quae in omnes gentes novissime effluxit, non evacuat eam quae super unum Israel sub lege roravit, nec praesentes divitiae fidem praeteritae abrogant parcitati, ita nec de illa cura Dei quae patriarcharum filiis proprie praesidebat, coniiciendum est gubernacula divinae misericordiae caeteris hominibus fuisse subtracta. Qui quidem in comparationem electorum videntur abiecti, sed numquam sunt a manifestis occultisque beneficiis abdicati. Legimus enim in Actibus apostolorum, Paulum et Barnabam apostolos Lycaoniis dicere Viri, quid haec facitis? et nos mortales sumus similes vobis homines, annuntiantes vobis ab his vanis converti ad Deum vivum, qui fecit coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt, qui in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit, benefaciens, de coelo dans pluvias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda vestra (Act. XIV, 14 et seq.).

Quod est autem hoc testimonium, quod semper Domino deservivit, et numquam de eius bonitate conticuit, nisi ipsa totius mundi inenarrabilis pulchritudo, et inenarrabilium beneficiorum eius dives et ordinata largitio, per quae humanis cordibus quaedam aeternae legis tabulae praebebantur, ut in paginis elementorum, ac voluminibus temporum, communis et publica divinae institutionis doctrina legeretur? Coelum ergo cunctaque coelestia, mare et terra, omniaque quae in eis sunt, consono speciei suae ordinationisque concentu protestabantur gloriam Dei, et praedicatione perpetua maiestatem sui loquebantur auctoris; et tamen maximus numerus hominum, qui vias voluntatis suae ambulare permissus est, non intellexit, nec secutus hanc legem est, et odor vitae, qui spirabat ad vitam, factus est ei odor mortis ad mortem (II Cor. II, 16); ut etiam in illis visibilibus testimoniis disceretur quod littera occideret, spiritus autem vivificaret (I Cor. III, 6). Quod ergo in Israel per constitutionem legis et prophetica eloquia gerebatur, hoc in universis nationibus totius creaturae testimonia et bonitatis Dei miracula semper egerunt.

Sed cum in illo populo, cui utraque eruditio praefuit, nemo nisi gratia iustificatus sit per spiritum fidei, quis ambigat eos qui de quibuscumque nationibus quibuslibet temporibus Deo placere potuerunt, spiritu gratiae Dei fuisse discretos? Quae etsi parcior ante atque occultior fuit, nullis tamen saeculis se negavit, virtute una, quantitate diversa, consilio incommutabili, opere multiformi.

Nam et in his diebus quibus totum mundum ineffabilium donorum flumina rigant, non idem modus omnibus, nec eadem mensura confertur. Quamvis enim per ministros verbi et gratiae Dei eadem cunctis veritas praedicetur, eadem cohortatio adhibeatur, Dei tamen agricultura est, Dei aedificatio, cuius virtus invisibiliter agit, ut incremento proficiat quod aedificatur aut colitur. Sicut attestatur Paulus apostolus, dicens: Quid igitur est Apollo? quid vero Paulus? ministri eius cui credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus. Qui plantat autem et qui rigat, unum sunt. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. Dei enim sumus adiutores, Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis (I Cor. III, 5 et seq.). Agriculturae ergo huius atque aedificationis in tantum quisque adiutor, et operarius ac minister est, in quantum unicuique Dominus dederit. Et hi qui ministrorum labore excoluntur, ad eum proficiunt modum, ad quem illos incrementi auctor evexerit. In agro enim Domini non uniformis, nec una plantatio est. Et quamvis in unum decorem totius templi structura conveniat, non idem tamen locus est, nec idem usus omnium lapidum: sicut et in uno corpore non omnia membra eumdem actum habent (Rom. XII, 4), dicente Apostolo, Nunc autem posuit Deus membra, et unumquodque eorum sicut voluit (I Cor. XII, 18).

Haec vero membra unde apta, unde utilia, unde sint pulchra, idem doctor exponit dicens: Ideo notum vobis facio quod nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Iesu. Et nemo potest dicere Dominum Iesum, nisi in Spiritu sancto. Divisiones vero gratiarum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones ministrationum sunt, idem autem Dominus; et divisiones operationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu, alii gratia sanitatum in eodem Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetatio, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (I Cor. XII, 3 seqq.). Haec magistro gentium tanta luce, tanta evidentia praedicante, quae ratio, quae causa dubitandi est, an omnium nobis virtutum germen ex Deo sit? vel quis, nisi insipientissimus, de differentia divinorum munerum conqueratur, aut imparibus ascribendum meritis arbitretur, quod non aequaliter de superna liberalitate confertur? Si enim haec distributio secundum praecedentium operum merita proveniret, non ipsorum donorum catalogum tali conclusione Apostolus terminaret, ut diceret. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (Ibid. 11). Ubi utique si meritorum causas voluisset intelligi, diceret, Dividens singulis prout merentur; sicut plantatoribus aut rigatoribus praemium devotionis spopondit, dicens, Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem (II Cor. III, 8).

Datur ergo unicuique sine merito unde tendat ad meritum, et datur ante ullum laborem unde quisque mercedem accipiat secundum suum laborem. Quod ita esse, etiam ex doctrina evangelicae veritatis agnoscitur: ubi per comparationem dicitur quod homo peregre proficiscens vocavit servos suos, et tradidit illis substantiam suam, et uni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero unum, unicuique secundum propriam virtutem (Matth. XXV, 14 et 13), id est, secundum propriam et naturalem possibilitatem, non autem secundum proprium meritum: quia aliud est posse operari, aliud operari; et aliud est posse habere charitatem, aliud habere charitatem, et aliud est capacem esse continentiae, iustitiae, sapientiae, aliud vero esse continentem, iustum, atque sapientem. Non itaque omnis reparabilis reparatur, nec omnis sanabilis sanus est, quia reparabilem et sanabilem esse, de natura est; reparatum autem et sanum esse, de gratia est. Denique isti quibus secundum modulum capacitatis suae, quem in eis distributor substantiae praevidebat, dispar creditus est numerus talentorum, non meriti remunerationem, sed operis accepere materiam. In qua duorum servorum vigilantissima industria non solum gloriosis laudibus honestatur, sed etiam in aeterna Domini sui gaudia intrare praecipitur (Ibid., 20 et 23). Tertii vero pigrum otium et desidiosa nequitia sic punitur, ut et vituperationis dedecoretur opprobrio, et portione quam acceperat exuatur (Ibid., 26 et seqq.). Dignus enim erat perdere inutilem fidem, qui non exercuerat charitatem. Unde et in subsequenti sermone, quo apertissime declaratur futuri forma iudicii, sedente Filio hominis in sede maiestatis suae, ante quem facta congregatione omnium gentium, alii dicuntur ad dexteram, alii ad sinistram constituendi; laudatis dextris de operibus charitatis, nihil aliud sinistris obiicitur, quam misericordiae benevolentiaeque neglectus (Matth. XXV, 31 et seqq.). Acceperant ergo etiam isti fidem, sed non sectati fuerant dilectionem; nec de non servato, sed de non aucto munere damnabuntur. Quamvis enim omnia bona dona sint Dei, a Deo tamen quaedam etiam non petita tribuuntur, ut per ipsa quae accepta sunt, ea quae nondum sunt donata quaerantur. Semen quippe quod iacitur in terram non ob hoc seritur ut ipsum solum maneat, sed ut fructum afferendo, multiplex atque numerosum sit (Ioan. XII, 24). Cui quidem profectus ab illo est, qui dat incrementum (I Cor. III, 17); sed terra vivens, et rationalis, et de gratiae iam imbre fecunda, habet quod ab ipsa exspectetur, ad id quod accepit augendum.

His recte, ut arbitror, quantum Dominus tribuit, pertractatis, ad id unde digressa est disputatio revertamur. Ad considerationem scilicet differentiarum, quibus divinae gratiae opera ac dona variata sunt. Altitudo quippe divitiarum sapientiae et scientiae Dei, cuius inscrutabilia sunt iudicia et investigabiles viae (Rom. II, 33), sic semper misericordiam suam et iustitiam temperavit, ut secretissima aeterni consilii voluntate, noluerit in omnibus temporibus super omnes generationes, aut super omnes homines aequales donorum suorum esse mensuras. Siquidem aliter eos iuverit, quos ad cognoscendum se, coeli et terrae testimoniis conveniebat; aliter illos, quibus non solum elementorum famulatu, sed etiam doctrina legis, prophetarum oraculis, miraculorum signis, et angelorum cooperationibus consulebat; et multo magis aliter misericordiam suam universis hominibus declaraverit, quando Filius Dei factus est filius hominis, ut inveniretur ab eis qui eum non quaerebant, et appareret his qui illum non interrogabant (Isa. LXV, 1); et non in uno tantum populo honor Israeliticae stirpis excelleret, sed in omni gente quae est sub coelo, multiplicatum Abrahae semen oriretur, inque haeredum successionem non filii carnis, sed filii promissionis intrarent (Act. XIV, 15); et quanta in praeteritis saeculis super caeteras nationes, tanta nunc esset in gente Iudaea parcitas gratiae; cum tamen introducta plenitudine gentium (Rom. IX, 8), etiam ipsorum ariditati earumdem rigationum inundatio spondeatur. Quae itaque causae sint harum sub eadem gratia dissimilitudinum, quaeve rationes, sanctis Scripturis non loquentibus, quis loquetur? Et cum in eis scientia Pauli apostoli a disputatione transeat ad stuporem (Rom. II, 33), cuius erit tanta praesumptio, qui haec disserendo existimet aperienda, potius quam silentio miranda.

Patienter igitur et aequanimiter ignoretur tam remotum ab humana cognitione secretum. Nec tamen quia nequeunt clausa penetrari, ideo etiam reseratorum est praetereundus introitus. Manifestaverunt enim divinorum eloquiorum multae auctoritates, et continua omnium saeculorum experimenta docuerunt, iustam Dei misericordiam, misericordemque iustitiam nec alendis uniquam corporibus hominum, nec docendis iuvandisque eorum mentibus defuisse Semper etenim pluit super bonos et malos, semper solem suum oriri fecit super iustos et iniustos (Matth. V, 45), semper vitales auras praebuit, semper diei et noctis vicissitudines minis ravit, ubertatem agris, multiplicationem seminibus, fecunditatem generandis hominibus semper impendit. Et si quando aliquid horum minuit, benignis correptionibus aversionem desidiamque male utentium castigavit; ut miserationes eius quaererent in adversis, cuius iustitiam non timuerant in secundis. Denique si ad ipsa mundi exordia recurramus, inveniemus, omnium sanctorum qui diluvium praecesserunt, Dei Spiritum fuisse rectorem, propter quod et filii Dei nominati sunt: quoniam, sicut ait Apostolus, Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 14). Et cum iidem, neglecta observantia patrum, illicitis se reproborum connubiis miscuissent, atque ob nefariam societatem digni exterminio iudicarentur, Dominus ait, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis, quoniam caro sunt (Genes. VI, 3). Unde apparet quod iste populus, cuius generationes discreto ordine cum annorum numero digeruntur, spiritalis antea fuit; ea utique voluntate cui Spiritus sanctus praesidebat: sic impendens moderaminis sui regimen, ut declinandi ad vitia non adimeret potestatem: qua potestate hic populus si non uteretur, non relinqueret Deum, nec relinqueretur a Deo, essetque ille de quo dictum est, Felix qui potuit transgredi, et non est transgressus (Eccli. XXXI, 10). Quamdiu ergo apud Deum mansit, ea voluntate mansit quam Deus inspiravit et rexit. Praeparatur enim, sicut scriptum est, voluntas a Domino (Prov. VIII, sec. LXX).

Sed huius praeparationis non unus semper provectus, nec una mensura est. Quoniam multis modis et innumerabilibus differentiis, gratiae opera et dona variantur, inque ipsis singulis generibus munerum dissimiles sunt gradus et impares quantitates. Sicut enim in germinibus herbarum atque lignorum, quae terra producit, non una species, nec unum in omnibus genus est; sed singula quaeque in sui seminis forma, et in suae stirpis qualitate gignuntur, plenum autem decorem non statim ut eduntur accipiunt, sed certis et ordinatis provehuntur augmentis, donec ad perfectam sui habitus quantitatem per succedentia sibi incrementa perveniant; ita et semina charismatum plantaeque virtutum, non in omni agro cordis humani totum hoc pariter, quod sunt futura, nascuntur, nec facile reperitur in exordio maturitas, et in inchoatione perfectio. Exserit quidem frequenter potens et misericors Deus mirabiles istos suae operationis effectus, et quibusdam mentibus non exspectata profectuum mora, totum simul quidquid collaturus est, invehit. In Abrahae lumbis Levi sanctificatur (Heb. VII, 10), et simul cum eo domus Aaron et sacerdotalis ordo benedicitur (Gen. XVII, 16). In Isaac de repromissione concepto, et contra spem (Rom. IV, 18) sterilium senum nato, omnium gentium vocatio, et tota Christi forma praeconditur. Iacob, nullo merito suffragante, dilectus priusquam nascatur, eligitur (Malach. I, 3; Rom. IX, 13). Ieremiae dicitur, Priusquam te formarem in utero, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te (Ierem. I, 5). Ioannes intra Elizabeth matris viscera Spiritu sancto repletus exsultat (Luc. II, 44), et ut nullus inter natos mulierum maior sit (Math. XI, 11), prius sentit initia gratiae quam naturae.

Sed cum et alia similium documentorum exempla non desint, quae brevitatis studio praeterimus, multo tamen crebrior, multoque numerosior pars illa hominum est, cui particulatim quidquid superna largitas donat, accrescit; ut conferendorum munerum causae, de his quae sunt collata, pariantur. Quidam accepta fide, diffidentia non carent, quam utique inesse sibi noverat, qui dicebat, Credo, Domine, adiuva incredulitatem meam (Matth. IX, 24). Quam nec illi abesse penitus a suis animis sentiebant, qui dixerunt, Auge nobis fidem (Luc. XVII, 6). Quidam quod credunt non intelligunt, et multi eorum diu in suae simplicitatis modulo detinentur. Multi vero cito intellectus lumen accipiunt. Ipsa autem intelligentia non in omnibus eumdem habet vigorem, aut similem facultatem. Et plurimi, cum et fide et intellectu videantur ornati, laborant tamen indigentia charitatis, et his quae fide et intellectu vident nequeunt inhaerere: quoniam perseverari in eo non potest, quod non toto corde diligitur. Donum quoque ipsius charitatis non semper eiusmodi est, ut quidquid ad plenitudinem ipsius pertinet, simul a percipiente sumatur. Est enim amor qui potest alio amore superari, et saepe dilectio Dei ex mundi dilectione marcescit; nisi ad eum fervorem, Spiritu sancto inflammante, profecerit, qui nullo exstingui frigore nullo possit tepore languere. Cum itaque in hoc inenarrabili dono Dei, omnium summa donorum, et quaedam cunctarum sit vita virtutum, ad hoc caetera conferuntur, ut habeat animae fidelis intentio per quae ad perfectam charitatem possit eniti. Quae quoniam non solum ex Deo, sed etiam Deus est (I Ioan. IV, 8), stabiles et perseverantes atque insuperabiles facit, quos flumine suae voluptatis impleverit. Qui autem istarum aquarum dulcedinem nesciunt, et adhuc de mundi huius torrentibus bibunt, aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gustaverunt, inebriari tamen aureo Babylonis calice delectantur (Apoc. XIV, 8, et XVI, 19); suo prorsus decipiuntur arbitrio, sua voluntate labuntur: et si in hac desidia perseverant, ipsi se his quae accepere dispoliant. Facile enim quaelibet bona sine charitate possunt perire, quae non possunt sine charitate prodesse (I Cor. XIII, 4).