De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Multa enim sunt in dispensatione divinorum operum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus, ut cum pateat quod geritur, non pateat cur geratur; negotio in medium deducto, et in occultum ratione subducta: ut in eadem re et de inscrutabilibus praesumptio comprimatur, et de manifestis falsitas refutetur. Neque enim si nescio cur ille Graecus creatur, hic barbarus, iste in divitiis, ille in egestate nascatur; hunc valida proceri corporis pulchritudo sublimet, illum debilium membrorum exilitas contracta deformet; iste a catholicis editus, in veritatis cunabulis nutriatur, ille haereticorum: progenies, cum ipso lacte matris hauriat virus erroris; si denique mille alias differentias in habitu corporum, in qualitatibus animorum, in conditione temporum, in more regionum, diiudicare non possum; ideo quod omnium horum Deus sit conditor atque ordinator ignoro. Qui utique singulorum hominum ita et corpora creavit et spiritus, ut praeter illam secuturam ex uniuscuiusque studio voluntariam diversitatem, ipsa conditionis exordia dissimillima numerositate variaret. Turbarent autem nos, et in diversum distraherent multae vaniloquorum opiniones, qui de incognoscibilibus definire inconvenientia praesumpserunt, et has originales inaequalitates fatis (quae nulla sunt) et sideribus deputarunt; nisi certissima notitia teneremus, Deum Creatorem de elementis originalibus, prout vult, vas unumquodque formare, et unam naturam animarum et unam naturam corporum, placitis sibi temperare mensuris. Quae utique opera Dei humanae intelligentiae non subtraherentur, si innotescere debuissent; et manifestaretur cur ita quidque fieret, nisi, quod ita fieret, scire sufficeret.
Dicit Dominus ad Moysen: Quis dedit os homini, et quis fecit mutum et non audientem, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus (Exod. IV, 21)? Et per Isaiam; Nonne ego fecundum et sterilem feci? dicit Dominus (Isai. LXVI, 9). In libro Ecclesiastico legitur, Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt (Eccli. XI, 14). Et Iob dicit: Abundant tabernacula praedonum, et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manibus eorum (Iob. XII, 6). Et idem de omnium rerum humanarum profectu et defectu disputans, omnesque mutationes ad iudicia Dei referens: Apud ipsum est, inquit, sapientia et fortitudo, ipse habet consilium et intelligentiam. Si destruxerit, nemo est qui aedificet; si incluserit hominem, nullus est qui aperiat. Si continuerit aquas, omnia siccabuntur; si emiserit eas, subvertent terram. Apud ipsum est fortitudo et sapientia: ipse novit et decipientem, et eum qui decipitur, adducit consiliarios in stultum finem, et iudices in stuporem: balteum regum dissolvit, et praecingit fune renes eorum. Ducit sacerdotes inglorios, et optimates supplantat, commutans labium veracium, et doctrinam senum auferens, effundens despectionem super principes, et eos qui oppressi fuerant relevans. Qui revelat profunda de tenebris, et producit in lucem umbram mortis. Qui multiplicat gentes et perdit eas, et subversas in integrum restituet. Qui immutat cor principum terrae, et decipit eos, ut frustra incedant per invium. Palpabunt quasi in tenebris, et non in luce, et errare eos faciet quasi ebrios (Ibid., 16 et seq.). Et iterum idem dicens voluntatem Dei irritam esse non posse: Ipse enim, inquit, solus est, et nemo avertere potest cogitationem eius: et anima eius quodcumque voluerit, hoc fiet (Iob XXIII, 13).