De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Caput XV: Quod pars hominum liberatur, ascribi non potest meritis voluntatum: veluti bonos elegerit gratia, malos praeterierit
Caput XVI: Ex eo quod parium parvulorum alii ad aeternam vitam, alii ad mortem aeternam ante intelligentiae usum hinc migrent, ostenditur inscrutabilitas divinorum judiciorum
Caput XVII: Ex impiis qui in extremis conversi salvantur, ostenditur et gratia sine meritis dari, et inscrutabile esse Dei judicium
Caput XVIII: Gratia, sine qua bona merita esse nequeunt, non accipitur a quoquam, nisi ex Dei voluntate, sine meritis
Caput XIX: Qualis sit natura sine gratia
Caput XX: Viscera misericordiae Dominus ad omnium nationum impendit salutem, omnesque salvat: et tamen etiam verum est quod testimonium ejus nemo accipit
Caput XXI: Non esse scrutandum cur Deus alios eligit, alios non eligit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus praetermissis, unum Israelem elegit
Caput XXII: Eos qui discretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit, ad merita referunt voluntatis humanae, docere neminem gratis, sed ex retributione salvari; et ex parvulis aperte confutari
Caput XXIII: Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum esse divinum, et primum hoc ostenditur de fide
Caput XXIV: Omne bonum in homine esse ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitionibus caetera bona consequamur
Caput XXV: Quaestionem cur potius hic quam ille accipiat gratiam, esse impenetrabilem, nec posse ex libero arbitrio solvi
Liber II: Liber Secundus
Caput I: Tria esse in hac quaestione certa, Deum velle omnes salvos fieri, cognitionem veritatis et salutem esse ex gratia, et judicia Dei esse impenetrabilia
Caput II: Scriptura docet Deum velle omnes homines salvos fieri
Caput III: Inscrutabile esse cur Deus judicarit quorumdam vocationem differendam
Caput IV: In praeteritis saeculis semper admonuit divina bonitas homines sui cultus per elementa: sicut populum Israel peculiariter per legem et prophetas
Caput V: Qui inter gentes Deo placuerunt, spiritu fidei et gratiae sunt discreti
Caput VI: Non omnibus, etiam nunc, eadem mensura gratiae confertur
Caput VII: Cum omne bonum ex gratia Dei sit, imparitas meritorum nec in liberum arbitrium est referenda, nec in querelam est vocanda
Caput VIII: Unicuique sine merito datur, unde tendat ad meritum, et a gratia jam donato exspectatur, ut id quod accepit augeat per illum qui dat incrementum
Datur ergo unicuique sine merito unde tendat ad meritum, et datur ante ullum laborem unde quisque mercedem accipiat secundum suum laborem. Quod ita esse, etiam ex doctrina evangelicae veritatis agnoscitur: ubi per comparationem dicitur quod homo peregre proficiscens vocavit servos suos, et tradidit illis substantiam suam, et uni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero unum, unicuique secundum propriam virtutem (Matth. XXV, 14 et 13), id est, secundum propriam et naturalem possibilitatem, non autem secundum proprium meritum: quia aliud est posse operari, aliud operari; et aliud est posse habere charitatem, aliud habere charitatem, et aliud est capacem esse continentiae, iustitiae, sapientiae, aliud vero esse continentem, iustum, atque sapientem. Non itaque omnis reparabilis reparatur, nec omnis sanabilis sanus est, quia reparabilem et sanabilem esse, de natura est; reparatum autem et sanum esse, de gratia est. Denique isti quibus secundum modulum capacitatis suae, quem in eis distributor substantiae praevidebat, dispar creditus est numerus talentorum, non meriti remunerationem, sed operis accepere materiam. In qua duorum servorum vigilantissima industria non solum gloriosis laudibus honestatur, sed etiam in aeterna Domini sui gaudia intrare praecipitur (Ibid., 20 et 23). Tertii vero pigrum otium et desidiosa nequitia sic punitur, ut et vituperationis dedecoretur opprobrio, et portione quam acceperat exuatur (Ibid., 26 et seqq.). Dignus enim erat perdere inutilem fidem, qui non exercuerat charitatem. Unde et in subsequenti sermone, quo apertissime declaratur futuri forma iudicii, sedente Filio hominis in sede maiestatis suae, ante quem facta congregatione omnium gentium, alii dicuntur ad dexteram, alii ad sinistram constituendi; laudatis dextris de operibus charitatis, nihil aliud sinistris obiicitur, quam misericordiae benevolentiaeque neglectus (Matth. XXV, 31 et seqq.). Acceperant ergo etiam isti fidem, sed non sectati fuerant dilectionem; nec de non servato, sed de non aucto munere damnabuntur. Quamvis enim omnia bona dona sint Dei, a Deo tamen quaedam etiam non petita tribuuntur, ut per ipsa quae accepta sunt, ea quae nondum sunt donata quaerantur. Semen quippe quod iacitur in terram non ob hoc seritur ut ipsum solum maneat, sed ut fructum afferendo, multiplex atque numerosum sit (Ioan. XII, 24). Cui quidem profectus ab illo est, qui dat incrementum (I Cor. III, 17); sed terra vivens, et rationalis, et de gratiae iam imbre fecunda, habet quod ab ipsa exspectetur, ad id quod accepit augendum.