De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Caput IX: Quod Scriptura sive de bonis, sive de malis loquatur, sive de electis, sive de reprobis, ita meminit unius partis, quasi neminem hominum praetermittat
Caput X: Quod Scriptura de electis et reprobis ejusdem populi loquitur, tamquam de iisdem
Caput XI: Quod Scriptura de diversorum temporum hominibus loquitur, quasi de ejusdem temporis generatione
Caput XII: Quod illud Apostoli, Vult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur
Caput XIII: Secreti illius profunditas quo Dei salvantis gratia aliquos pro quibus Ecclesia orat praeterit, nobis in hac vita patere non potest
Caput XIV: Multa esse in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus, soli monstrantur effectus
Caput XV: Quod pars hominum liberatur, ascribi non potest meritis voluntatum: veluti bonos elegerit gratia, malos praeterierit
Caput XVI: Ex eo quod parium parvulorum alii ad aeternam vitam, alii ad mortem aeternam ante intelligentiae usum hinc migrent, ostenditur inscrutabilitas divinorum judiciorum
Caput XVII: Ex impiis qui in extremis conversi salvantur, ostenditur et gratia sine meritis dari, et inscrutabile esse Dei judicium
Caput XVIII: Gratia, sine qua bona merita esse nequeunt, non accipitur a quoquam, nisi ex Dei voluntate, sine meritis
Caput XIX: Qualis sit natura sine gratia
Caput XX: Viscera misericordiae Dominus ad omnium nationum impendit salutem, omnesque salvat: et tamen etiam verum est quod testimonium ejus nemo accipit
Caput XXI: Non esse scrutandum cur Deus alios eligit, alios non eligit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus praetermissis, unum Israelem elegit
Caput XXII: Eos qui discretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit, ad merita referunt voluntatis humanae, docere neminem gratis, sed ex retributione salvari; et ex parvulis aperte confutari
Caput XXIII: Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum esse divinum, et primum hoc ostenditur de fide
Caput XXIV: Omne bonum in homine esse ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitionibus caetera bona consequamur
Caput XXV: Quaestionem cur potius hic quam ille accipiat gratiam, esse impenetrabilem, nec posse ex libero arbitrio solvi
Liber II: Liber Secundus
Caput I: Tria esse in hac quaestione certa, Deum velle omnes salvos fieri, cognitionem veritatis et salutem esse ex gratia, et judicia Dei esse impenetrabilia
Caput II: Scriptura docet Deum velle omnes homines salvos fieri
Caput III: Inscrutabile esse cur Deus judicarit quorumdam vocationem differendam
Caput IV: In praeteritis saeculis semper admonuit divina bonitas homines sui cultus per elementa: sicut populum Israel peculiariter per legem et prophetas
Caput V: Qui inter gentes Deo placuerunt, spiritu fidei et gratiae sunt discreti
Caput VI: Non omnibus, etiam nunc, eadem mensura gratiae confertur
Caput VII: Cum omne bonum ex gratia Dei sit, imparitas meritorum nec in liberum arbitrium est referenda, nec in querelam est vocanda
Caput VIII: Unicuique sine merito datur, unde tendat ad meritum, et a gratia jam donato exspectatur, ut id quod accepit augeat per illum qui dat incrementum
Caput IX: Variatae per diversa tempora gratiae causa a nobis non est investiganda
Caput X: Omnibus saeculis misericordia Dei et corpora aluit, et mentes juvit
Caput XI: Hominibus fere paulatim et particulatim accrescit, quod superna largitas eis dare decrevit
Sed huius praeparationis non unus semper provectus, nec una mensura est. Quoniam multis modis et innumerabilibus differentiis, gratiae opera et dona variantur, inque ipsis singulis generibus munerum dissimiles sunt gradus et impares quantitates. Sicut enim in germinibus herbarum atque lignorum, quae terra producit, non una species, nec unum in omnibus genus est; sed singula quaeque in sui seminis forma, et in suae stirpis qualitate gignuntur, plenum autem decorem non statim ut eduntur accipiunt, sed certis et ordinatis provehuntur augmentis, donec ad perfectam sui habitus quantitatem per succedentia sibi incrementa perveniant; ita et semina charismatum plantaeque virtutum, non in omni agro cordis humani totum hoc pariter, quod sunt futura, nascuntur, nec facile reperitur in exordio maturitas, et in inchoatione perfectio. Exserit quidem frequenter potens et misericors Deus mirabiles istos suae operationis effectus, et quibusdam mentibus non exspectata profectuum mora, totum simul quidquid collaturus est, invehit. In Abrahae lumbis Levi sanctificatur (Heb. VII, 10), et simul cum eo domus Aaron et sacerdotalis ordo benedicitur (Gen. XVII, 16). In Isaac de repromissione concepto, et contra spem (Rom. IV, 18) sterilium senum nato, omnium gentium vocatio, et tota Christi forma praeconditur. Iacob, nullo merito suffragante, dilectus priusquam nascatur, eligitur (Malach. I, 3; Rom. IX, 13). Ieremiae dicitur, Priusquam te formarem in utero, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te (Ierem. I, 5). Ioannes intra Elizabeth matris viscera Spiritu sancto repletus exsultat (Luc. II, 44), et ut nullus inter natos mulierum maior sit (Math. XI, 11), prius sentit initia gratiae quam naturae.
Sed cum et alia similium documentorum exempla non desint, quae brevitatis studio praeterimus, multo tamen crebrior, multoque numerosior pars illa hominum est, cui particulatim quidquid superna largitas donat, accrescit; ut conferendorum munerum causae, de his quae sunt collata, pariantur. Quidam accepta fide, diffidentia non carent, quam utique inesse sibi noverat, qui dicebat, Credo, Domine, adiuva incredulitatem meam (Matth. IX, 24). Quam nec illi abesse penitus a suis animis sentiebant, qui dixerunt, Auge nobis fidem (Luc. XVII, 6). Quidam quod credunt non intelligunt, et multi eorum diu in suae simplicitatis modulo detinentur. Multi vero cito intellectus lumen accipiunt. Ipsa autem intelligentia non in omnibus eumdem habet vigorem, aut similem facultatem. Et plurimi, cum et fide et intellectu videantur ornati, laborant tamen indigentia charitatis, et his quae fide et intellectu vident nequeunt inhaerere: quoniam perseverari in eo non potest, quod non toto corde diligitur. Donum quoque ipsius charitatis non semper eiusmodi est, ut quidquid ad plenitudinem ipsius pertinet, simul a percipiente sumatur. Est enim amor qui potest alio amore superari, et saepe dilectio Dei ex mundi dilectione marcescit; nisi ad eum fervorem, Spiritu sancto inflammante, profecerit, qui nullo exstingui frigore nullo possit tepore languere. Cum itaque in hoc inenarrabili dono Dei, omnium summa donorum, et quaedam cunctarum sit vita virtutum, ad hoc caetera conferuntur, ut habeat animae fidelis intentio per quae ad perfectam charitatem possit eniti. Quae quoniam non solum ex Deo, sed etiam Deus est (I Ioan. IV, 8), stabiles et perseverantes atque insuperabiles facit, quos flumine suae voluptatis impleverit. Qui autem istarum aquarum dulcedinem nesciunt, et adhuc de mundi huius torrentibus bibunt, aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gustaverunt, inebriari tamen aureo Babylonis calice delectantur (Apoc. XIV, 8, et XVI, 19); suo prorsus decipiuntur arbitrio, sua voluntate labuntur: et si in hac desidia perseverant, ipsi se his quae accepere dispoliant. Facile enim quaelibet bona sine charitate possunt perire, quae non possunt sine charitate prodesse (I Cor. XIII, 4).