De Vocatione Omnium Gentium
Prosper of Aquitaine (390–463)
First published 1846
*De Vocatione Omnium Gentium* is a theological treatise devoted to the difficult relationship between divine grace, human freedom, election, and God’s will that all men should be saved. Beginning from the controversy over whether the primacy of grace abolishes free will, the work argues that grace does not destroy human volition but heals, directs, and perfects it, while every genuinely salvific good ultimately originates in God. Through sustained engagement with Scripture, it examines the meaning of universal biblical expressions concerning salvation, the distinction between general and special gifts of grace, the mysterious diversity of God’s dealings with peoples and individuals, and the gradual calling of the nations into the Church. Particular attention is given to the history of salvation, from the earliest ages and Israel’s election to the worldwide preaching of the Gospel, while repeatedly insisting that the hidden reasons for divine election and the differing times of vocation remain beyond human scrutiny. The result is a careful attempt to uphold simultaneously the universality of God’s saving goodness, the necessity and gratuity of grace, human responsibility, and reverence before the inscrutable judgments of divine providence.
Liber I: Liber Primus
Caput I: Materiam hoc libro tractandam proponit, ostenditque non recte sentire eos qui praedicatione gratiae liberum negari arbitrium contendunt
Caput II: Omni animae humanae naturaliter inesse qualemcumque voluntatem, quae aut sensualis, aut animalis, aut spiritalis est
Caput III: De voluntate sensuali
Caput IV: De voluntate animali, qua nihil supra mercedem temporalis gloriae acquiritur, etiam si dono Dei in ea sublimius sapiatur
Caput V: Omnes gentes in elementis accepisse praecepta legalia, ut inexcusabiles sint in idololatria
Caput VI: Quod absque divina gratia voluntas tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni, quia non in gloriam Dei vivit
Caput VII: In homine, cum ad pietatem redit, non aliam in eo creari substantiam, sed eamdem quae fuerat labefactata reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitium, priore voluntate correcta
Caput VIII: Gratiam sic reparare opus Dei, ut liberum arbitrium non auferat, sed potius per ipsummet illud sanet
Fuit enim in Adam natura sine vitio, qui per voluntatis inobedientiam mala multa contraxit, et in posteros magis magisque multiplicanda transfudit. Quae ut vincantur atque in nihilum deducantur, non efficit nisi gratia Salvatoris, qui opus suum opere suo reparat: sicut enim dicit Ioannes apostolus, In hoc apparuit Filius Dei, ut solvat opera diaboli (I Ioan. 3, 8). Et sic rumpit vincula captivi, sic vestit nuditatem spoliati, sic sanat vulnera sauciati, ut quod in ipso agit, etiam per ipsum geratur. Cui utique contra hostem suum non expedit sine protectore confligere. Cum illo enim habet certamen a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat de viribus suis, quae etiam cum essent integrae, non steterunt; sed per illum quaerat victoriam qui solus non est victus, et omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet quaerendi affectum ab illo se accepisse quem quaerit. Nec quia Spiritu Dei agitur (Rom. VIII, 14), ideo se putet liberum arbitrium non habere: quod ne tunc quidem perdidit quando diabolo voluntate se dedit, a quo iudicium voluntatis depravatum est, non ablatum. Quod ergo non interfectum est per vulnerantem, non tollitur per medentem: vulnus sanatur, non natura removetur. Sed quod in natura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae: apud quem quod perdidit natura, non periit (Idem Prosp., cap. 26 cont. Collat.). Aeterna est enim sapientia, aeterna veritas, aeterna bonitas, aeterna iustitia, omnium denique virtutum lumen aeternum est, totumque quod virtus est. Deus est. Qui si non operatur in nobis, nullius possumus participes esse virtutis. Sine hoc quippe bono nihil est bonum, sine hac luce nihil est lucidum, sine hac sapientia nihil sanum, sine hac iustitia nihil rectum. Dicit enim per Isaiam Dominus, Ego sum, ego sum Deus, et non est praeter me qui salvet (Isai. XLIII, 11); et Ieremias, Scio, inquit, Domine, quia non est in homine via sua, nec viri est ut dirigat iter suum (Ier. X, 23). Homo namque mortalis damnata in Adam origine carnaliter natus, ad spiritalem novi generis dignitatem, nisi Spiritu sancto regente non pervenit. Sed nec ullo hanc desiderio appetit, qui calorem ipsius desiderii non accepit a Deo, de quo dicit Dominus, Ignem veni mittere in terram: et quid volo nisi ut ardeat (Luc. XII, 49)? Ignis autem iste, dilectio est Dei, quam amator mundi corde captivo non potest concipere; plenus est enim amore vanitatum, quas etiam si potuerit ex aliqua parte vitare, et, transcensis temporalibus ac visibilibus, ad aeterna et invisibilia intelligendo profecerit; si a colendis quoque simulacris recesserit, et venerari coelum ac terram, omniaque mundi huius elementa destiterit; fidem tamen dilectionemque Christi, conturbatus de eius ipsa humilitate, non capiet, et scandalum Dominicae nativitatis ac mortis proprio iudicio non evincet. Propter sapientiam enim mundi resistentem sapientiae Dei, ut superbia de se praesumentium caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes (I Cor. I, 21). Unde qui doctrinis saecularibus tument, ridendam magis quam adorandam crucem Christi existimant; et quanto sublimius quisque ad humanarum disciplinarum instituta conscendit, tanto magis praedicationis nostrae humilia et infirma fastidit.
Nec mirum si Evangelio crucis Christi philosophia gentilis obnititur, cui etiam Iudaica eruditio reluctatur. Nec docti igitur, nec indocti, cuiuslibet stirpis aut ordinis, humana ratione ad Deum ducuntur; sed omnis homo qui ad Deum convertitur, Dei primum gratia commovetur. Non enim ipse sibi lumen est, nec cor suum radio propriae lucis accendit. Si enim beatus Ioannes, quo nemo hominum maior natus est, non erat lumen, quia non suo splendore lucebat, sed de illo vero lumine quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Ioan. I, 9), ut lux esset acceperat: quis ille erit qui tot opinionum colluctationes, tot vincula consuetudinis, tot praeiudicia vetustatis, suo tantum iudicio usus abrumpat; et sola voce extrinsecus sonante doctoris, hoc tantum de gratia habeat quod audivit, et totum de voluntate quod credidit? Quod si ita esset, nihil inter gratiam legemque distaret, nec indulgentiae quemquam spiritus vivificaret, si occidens littera permaneret. Lex enim quod fieri aut non fieri iubet, non praestat ut aut fiat aut non fiat; quoniam severitati eius non libertate, sed timore servitur: Dominus autem ut legem non solveret, sed impleret (Matth. V, 17), per gratiae auxilium efficax fecit legis imperium, et multiplicando clementiam sustulit poenam; ut peccatum non ulciscendo plecteret, sed remittendo deleret. Unde adulteram ex legis constitutione lapidandam, et veritate liberavit, et gratia; cum exsecutores praecepti de conscientiis territi, trementem ream sub illius iudicio reliquissent qui venerat quaerere et salvum facere quod perierat (Luc. XIX, 10); et ideo inclinatus, id est, ad humana demissus, et in opus nostrae reformationis inflexus, digito scribebat in terram (Ioan. XVIII, 6), ut legem mandatorum per gratiae decreta vacuaret, et ostenderet se esse qui dixerat, Dabo leges meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas (Ierem. XXXI, 33). Quod utique quotidie facit, dum cordibus vocatorum suam inserit voluntatem, et stylo Spiritus sancti quidquid in animae paginis diabolus invidendo falsavit veritas miserando rescribit.
Cum igitur verbum Dei per ministerium praedicantium auribus carnis infertur, miscetur operatio potentiae divinae cum sono vocis humanae, et qui incitavit evangelizantis officium, audientis quoque firmavit affectum. Dulcescit enim animae cibus verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur, et obtutus interior caligine antiqui erroris exsuitur: transit animus de voluntate in voluntatem; etsi illa quae pellitur, aliqua cunctatione remoratur; ea tamen quae gignitur electiora quaeque sibi vindicat, ut lex peccati et lex Dei diversas atque discretas in eodem homine habeant mansiones: et concupiscente carne adversus spiritum, carnis etiam concupiscentiis spiritu repugnante (Gal. V, 17), per exteriora quidem insidiari tentator audeat, sed mens auxilio Dei munita praevaleat. Ad magnam enim utilitatem fidelium materia est reservata certaminum, ut non superbiat sanctitas, dum pulsatur infirmitas. Unde et Apostolus dicit: In magnitudine revelationum ne extollar, datus est mihi angelus Satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi ut discederet a me; sed dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 7). Quaerat ergo Dominus imaginem suam, et errantem ovem bonus pastor inveniat: nec dedignetur aegram diuque in invio fatigatam humeris suis ferre, et non revocando tantum, sed etiam portando salvare. Quaerat Dominus imaginem suam, et omnium quae in eam inciderunt sordium concretione detersa, speculum humani cordis enubilet. Scriptum est enim: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es (Iob. XIV, 4)? Quaerat Dominus imaginem suam, ut in renovatione ac iustificatione eius gratia reformantis appareat, sicut in se factum Paulus apostolus protestatur et dicit: Eram autem ignotus facie Ecclesiis Iudaeae, quae erant in Christo: tantum auditum habebant, quod is qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam expugnabat; et in me clarificabant Deum (Gal. I, 22). Sic ergo tunc Christianus populus didicerat, et illi primitivi Ecclesiae, quorum erat unum cor et una anima (Act. IV, 32), sic credebant; ut cum viderent quempiam ad agnitionem veritatis ab errore conversum, glorificarent Deum, et fidem correcti confiterentur muneris esse divini. Ipse quoque Dominus discipulos suos magistros omnium gentium sic docebat dicens: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes opera vestra bona, magnificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16).