On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo

On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo (354–430)

De Spiritu et Littera

First published 412

Written for Marcellinus around 412, this treatise examines the relation of divine law, human freedom and grace, with particular attention to the Apostle Paul’s words that the letter kills but the Spirit gives life.


Caput I: Occasio scribendi huius libri. Aliquid posse fieri, tametsi factum sit numquam.

Caput II: Error eorum qui dicunt vivere hic hominem sine peccato, minus perniciosus. Error negantium gratiam necessariam gravior et acerrime confutandus.

Caput III: Gratia vera donum Spiritus sancti, quo fit in animo delectatio et dilectio boni.

Caput IV: Doctrina legis sine vivificante spiritu, littera est occidens.

Caput V: Quid hic tractandum.

Caput VI: Abundantia delicti per legem.

Caput VII: Bona opera ex quo fonte manent.

Caput VIII: Observatio legis, Iudaeorum gloriatio qualis. Timor poenae. Circumcisio cordis. Pelagiani in quo Deum nostrae iustificationis auctorem agnoscunt.

Caput IX: Iustitia Dei manifestata per Legem et Prophetas.

Caput X: Quomodo iusto non posita est lex.

Caput XI: Pietatem esse sapientiam. Iustitia Dei dicta quam Deus facit.

Caput XII: Cognitio Dei per creaturas. Lex sine gratia.

Caput XIII: Lex operum et lex fidei.

Caput XIV: Decalogus quoque occidit nisi adsit gratia.

Caput XV: Gratia in Vetere Testamento latens, in Novo revelatur.

Caput XVI: Spiritus sanctus cur dictus sit digitus Dei.

Caput XVII: Legis Mosaicae et novae comparatio.

Caput XVIII: Vetus lex mortem, nova iustitiam ministrat.

Caput XIX: Fides christiana de adiutorio gratiae. Prophetia Ieremiae de Novo Testamento. Lex. Gratia.

Caput XX: Lex vetus. Lex nova.

Caput XXI: Lex scripta in cordibus.

Caput XXII: Merces aeterna.

Caput XXIII: Reformatio quae nunc agitur collata cum perfectione futurae vitae.

Caput XXIV: Aeterna merces Novi Testamenti propria praedicta per prophetam. Quomodo omnium erit illa merces. Apostolus vehemens defensor gratiae. Lex scripta in cordibus et merces aeternae contemplationis pertinet ad Testamentum Novum. Minores et maiores in beatis quinam.

Caput XXV: Distantia Veteris et Novi Testamenti.

Caput XXVI: Quaestio in locum Apostoli de Gentibus quae naturaliter facere legem, emaque habere scriptam in cordibus dicuntur.

Caput XXVII: Legem fieri naturaliter, idem quod secundum naturam gratia reparatam.

Caput XXVIII: Imago Dei non omnino deleta in infidelibus. Peccata venialia.

Caput XXIX: Iustitia ex dono Dei.

Caput XXX: An evacuetur liberum arbitrium per gratiam.

Caput XXXI: Fides an sit in nostra potestate.

Caput XXXII: Quae fides laudanda.

Caput XXXIII: Voluntas credendi unde.

Caput XXXIV: Voluntas credendi a Deo.

Caput XXXV: Conclusio operis.

Caput XXXVI: Praeceptum dilectionis quando perfecte implebitur. Ignorantiae peccata. Iustitia huius vitae sine peccato qualis poni possit. Perfecta iustitia etsi hic non inveniatur, non tamen impossibilis.

  1. Sed fortasse quispiam putaverit, nihil nobis deesse ad cognitionem iustitiae quod Dominus verbum consummans et brevians super terram, dixit in duobus praeceptis totam Legem Prophetasque pendere; nec ea tacuit, sed verbis apertissimis prompsit, Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et diliges proximum tuum tamquam te ipsum. Quid verius, his impletis impleri omnino iustitiam? Verumtamen qui hoc attendit, etiam illud attendat, quam in multis offendamus omnes, dum putamus Deo, quem diligimus, placere, vel non displicere quod facimus; et postea per Scripturam eius, sive certa et perspicua ratione commoniti, cum didicerimus quod ei non placeat, poenitendo precamur ut ignoscat. Plena humana vita est documentis talibus. Unde autem minus novimus quid ei placeat, nisi quia et ipse minus notus est nobis? Videmus enim nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Quis vero existimare audeat, cum eo ventum fuerit quod ait, Ut cognoscam sicut et cognitus sum, tantam Dei dilectionem fore contemplatoribus eius, quanta fidelibus nunc est: aut ullo modo hanc illi tamquam de proximo comparandam? Porro si quanto maior notitia, tanto erit maior dilectio; profecto nunc quantum deest dilectioni, tantum perficiendae iustitiae deesse credendum est. Sciri enim aliquid vel credi, et tamen non diligi potest: diligi autem quod neque scitur neque creditur, non potest. At si credendo ad tantam dilectionem sancti pervenire potuerunt, qua certe maiorem in hac vita esse non posse Dominus ipse testatus est, ut animam suam pro fide vel pro fratribus ponerent: cum ab hac peregrinatione in qua per fidem nunc ambulatur,) perventum erit ad speciem, quam nondum visam speramus, et per patientiam exspectamus,) procul dubio et ipsa dilectio non solum supra quam hic habemus, sed longe supra quam petimus et intelligimus erit; nec ideo tamen plus esse poterit, quam ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente. Neque enim restat in nobis aliquid quod addi possit ad totum; quia si restabit aliquid, illud non erit totum. Proinde hoc primum praeceptum iustitiae, quo iubemur diligere Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, cui est de proximo diligendo alterum consequens, in illa vita implebimus, cum videbimus facie ad faciem. Sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admoneremur, quid fide exposcere, quo spem praemittere, et obliviscendo quae retro sunt, in quae anteriora nos extendere debeamus. Ac per hoc, quantum mihi videtur, in ea quae perficienda est iustitia multum in hac vita ille profecit, qui quam longe sit a perfectione iustitiae, proficiendo cognovit.

  2. Sed si dici potest quaedam iustitia minor huic vitae competens, qua iustus ex fide vivit, quamvis peregrinus a Domino, et ideo per fidem ambulans, nondum per speciem: non absurde dicitur etiam ad istam pertinere ne peccet. Neque enim, id esse nondum potest tanta dilectio Dei, quanta illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, iam culpae deputandum est. Aliud est enim totam nondum assequi caritatem, aliud nullam sequi cupiditatem. Quamobrem debet homo, quamvis longe minus amet Deum, quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere illicitum: sicut etiam in his quae adiacent sensibus corporis, potest oculus nullis tenebris delectari, quamvis non possit in fulgentissima luce defigi. Verum ecce iam talem constituamus animam humanam in hoc corruptibili corpore, quae etsi nondum illa supereminentissima perfectione caritatis Dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque consumpserit, attamen in ista minore iustitia ad illicitum aliquid operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat: ut ad illam vitam iam immortalem pertineat, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua; ad hanc autem, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis eius: ad illam, Non concupisces; ad istam, Post concupiscentias tuas non eas: ad illam, nihil amplius quaerere, quam in ea perfectione persistere; ad istam, hoc quod agit in opere habere, et illius perfectionem pro mercede sperare: ut per illam iustus sine fine vivat in specie, quam in ista desideravit; per hanc autem iustus vivat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. (His constitutis peccatum erit hominis ex fide viventis, aliquando alicui delectationi illicitae consentire: non tantum in illis horrendis facinoribus et flagitiis perpetrandis, verum etiam in levioribus; ut vel aurem alicui voci quae audienda non esset, vel linguam alicui quae dicenda non esset, accommodet; vel in ipso corde aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat, et per praeceptum scitur illicitum: etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret.) Tales iusti ex fide viventes, non opus habent dicere, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? falsumque esse convincunt quod scriptum est, Non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens?) et illud, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos decipimus, et veritas in nobis non est? et illud, Quia non est homo qui non peccabit? et illud, Quia non est iustus in terra qui faciet bonum et non peccabit? (utrumque enim hoc testimonium non de praeterito dicit, id est Peccavit; sed de futuro, id est peccabit ) et si qua alia in hanc sententiam sancta Scriptura commemorat? Sed quoniam haec falsa esse non possunt, illud esse consequens video, ut qualemlibet vel quantamlibet in hac vita potuerimus definire iustitiam, nullus in ea sit hominum qui nullum habeat omnino peccatum; omnique homini sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi; et si quid habet iustitiae, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis Dei, et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis vivus, et apud quem est fons vitae: qui sic operatur iustificationem in sanctis suis in huius vitae tentatione laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiiciat, et quod confitentibus clementer ignoscat.

  3. Sed inveniant isti, si possunt, aliquem sub onere corruptionis huius viventem, cui iam non habeat Deus quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur non doctrina legis datae, sed etiam infuso spiritu gratiae, ut talis esset, adiutum; non cuiuscemodi peccati crimen sed ipsius impietatis incurrent. Sane quamquam talem, si testimonia illa divina competenter accipiant, prorsus invenire non possunt: nullo modo tamen dicendum, Deo deesse possibilitatem, qua voluntas sic adiuvetur humana, ut non solum iustitia ista quae ex fide est, omni ex parte modo perficiatur in homine, verum etiam illa secundum quam postea in aeternum in ipsa eius contemplatione vivendum est. Quandoquidem si nunc velit in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem, atque hic inter homines morituros eum iubere vivere minime moriturum, ut tota penitus vetustate consumpta nulla lex in membris eius repugnet legi mentis, Deumque ubique praesentem ita cognoscat, sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens audeat affirmare, non posse? Sed quare non faciat, quaerunt homines: nec qui quaerunt, se attendunt esse homines. Scio quod sicut impossibilitas, ita et iniquitas non est apud Deum.. Et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, Angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Aliquid ergo est in abdito et profundo iudiciorum Dei, ut etiam iustorum omne os obstruatur in laude sua, et non aperiatur nisi in laudem Dei. Hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis investigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia iudicia eius, et investigabiles viae eius! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius illi fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen.

↑ Top of work