On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo

On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo (354–430)

De Spiritu et Littera

First published 412

Written for Marcellinus around 412, this treatise examines the relation of divine law, human freedom and grace, with particular attention to the Apostle Paul’s words that the letter kills but the Spirit gives life.


Caput I: Occasio scribendi huius libri. Aliquid posse fieri, tametsi factum sit numquam.

Caput II: Error eorum qui dicunt vivere hic hominem sine peccato, minus perniciosus. Error negantium gratiam necessariam gravior et acerrime confutandus.

Caput III: Gratia vera donum Spiritus sancti, quo fit in animo delectatio et dilectio boni.

Caput IV: Doctrina legis sine vivificante spiritu, littera est occidens.

Caput V: Quid hic tractandum.

Caput VI: Abundantia delicti per legem.

Caput VII: Bona opera ex quo fonte manent.

Caput VIII: Observatio legis, Iudaeorum gloriatio qualis. Timor poenae. Circumcisio cordis. Pelagiani in quo Deum nostrae iustificationis auctorem agnoscunt.

Caput IX: Iustitia Dei manifestata per Legem et Prophetas.

Caput X: Quomodo iusto non posita est lex.

Caput XI: Pietatem esse sapientiam. Iustitia Dei dicta quam Deus facit.

  1. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est vera sapientia: pietatem dico quam Graeci Θεοσέβειαν vocant: ipsa quippe commendata est, cum dictum est homini quod in libro Iob legitur, Ecce pietas est sapientia. Θεοσέβεια porro si ad verbi originem latine expressam interpretaretur, Dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata. Unde et in ipso verissimo et singulari sacrificio, Domino Deo nostro agere gratias admonemur. Erit autem ingrata, si quod illi ex Deo est, sibi tribuerit, praecipueque iustitiam, cuius operibus velut propriis et velut a semetipsa sibimet partis, non vulgariter tamquam ex divitiis aut membrorum forma aut eloquentia, ceterisque, sive externis sive internis, sive corporis sive animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de iis quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. Quo vitio repulsi a divinae stabilitate substantiae, etiam magni quidam viri ad idololatriae dedecus defluxerunt. Unde idem apostolus in eadem Epistola, in qua vehemens defensor est gratiae, cum se dixisset esse Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus debitorem, et ideo quod ad ipsum pertineret, promptum esse et his qui Romae essent evangelizare: Non enim confundor, inquit, de Evangelio; virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. Iustitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est, Iustus autem ex fide vivit. Haec est iustitia Dei, quae in Testamento Veteri velata, in Novo revelatur: quae ideo iustitia Dei dicitur quod impertiendo eam iustos facit; sicut Domini est salus, qua salvos facit. Et haec est fides, ex qua et in quam revelatur, ex fide scilicet annuntiantium, in fidem obedientium: qua fide Iesu Christi, id est, quam nobis contulit Christus, credimus ex Deo nobis esse, pleniusque futurum esse quod iuste vivimus; unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus.

Caput XII: Cognitio Dei per creaturas. Lex sine gratia.

Caput XIII: Lex operum et lex fidei.

Caput XIV: Decalogus quoque occidit nisi adsit gratia.

Caput XV: Gratia in Vetere Testamento latens, in Novo revelatur.

Caput XVI: Spiritus sanctus cur dictus sit digitus Dei.

Caput XVII: Legis Mosaicae et novae comparatio.

Caput XVIII: Vetus lex mortem, nova iustitiam ministrat.

Caput XIX: Fides christiana de adiutorio gratiae. Prophetia Ieremiae de Novo Testamento. Lex. Gratia.

Caput XX: Lex vetus. Lex nova.

Caput XXI: Lex scripta in cordibus.

Caput XXII: Merces aeterna.

Caput XXIII: Reformatio quae nunc agitur collata cum perfectione futurae vitae.

Caput XXIV: Aeterna merces Novi Testamenti propria praedicta per prophetam. Quomodo omnium erit illa merces. Apostolus vehemens defensor gratiae. Lex scripta in cordibus et merces aeternae contemplationis pertinet ad Testamentum Novum. Minores et maiores in beatis quinam.

Caput XXV: Distantia Veteris et Novi Testamenti.

Caput XXVI: Quaestio in locum Apostoli de Gentibus quae naturaliter facere legem, emaque habere scriptam in cordibus dicuntur.

Caput XXVII: Legem fieri naturaliter, idem quod secundum naturam gratia reparatam.

Caput XXVIII: Imago Dei non omnino deleta in infidelibus. Peccata venialia.

Caput XXIX: Iustitia ex dono Dei.

Caput XXX: An evacuetur liberum arbitrium per gratiam.

Caput XXXI: Fides an sit in nostra potestate.

Caput XXXII: Quae fides laudanda.

Caput XXXIII: Voluntas credendi unde.

Caput XXXIV: Voluntas credendi a Deo.

Caput XXXV: Conclusio operis.

Caput XXXVI: Praeceptum dilectionis quando perfecte implebitur. Ignorantiae peccata. Iustitia huius vitae sine peccato qualis poni possit. Perfecta iustitia etsi hic non inveniatur, non tamen impossibilis.

↑ Top of work