On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo

On the Spirit and the Letter; An Epistle to Marcellinus

Augustine of Hippo (354–430)

De Spiritu et Littera

First published 412

Written for Marcellinus around 412, this treatise examines the relation of divine law, human freedom and grace, with particular attention to the Apostle Paul’s words that the letter kills but the Spirit gives life.


Caput I: Occasio scribendi huius libri. Aliquid posse fieri, tametsi factum sit numquam.

Caput II: Error eorum qui dicunt vivere hic hominem sine peccato, minus perniciosus. Error negantium gratiam necessariam gravior et acerrime confutandus.

Caput III: Gratia vera donum Spiritus sancti, quo fit in animo delectatio et dilectio boni.

Caput IV: Doctrina legis sine vivificante spiritu, littera est occidens.

Caput V: Quid hic tractandum.

Caput VI: Abundantia delicti per legem.

Caput VII: Bona opera ex quo fonte manent.

Caput VIII: Observatio legis, Iudaeorum gloriatio qualis. Timor poenae. Circumcisio cordis. Pelagiani in quo Deum nostrae iustificationis auctorem agnoscunt.

Caput IX: Iustitia Dei manifestata per Legem et Prophetas.

Caput X: Quomodo iusto non posita est lex.

Caput XI: Pietatem esse sapientiam. Iustitia Dei dicta quam Deus facit.

Caput XII: Cognitio Dei per creaturas. Lex sine gratia.

Caput XIII: Lex operum et lex fidei.

Caput XIV: Decalogus quoque occidit nisi adsit gratia.

Caput XV: Gratia in Vetere Testamento latens, in Novo revelatur.

Caput XVI: Spiritus sanctus cur dictus sit digitus Dei.

Caput XVII: Legis Mosaicae et novae comparatio.

Caput XVIII: Vetus lex mortem, nova iustitiam ministrat.

Caput XIX: Fides christiana de adiutorio gratiae. Prophetia Ieremiae de Novo Testamento. Lex. Gratia.

Caput XX: Lex vetus. Lex nova.

Caput XXI: Lex scripta in cordibus.

Caput XXII: Merces aeterna.

Caput XXIII: Reformatio quae nunc agitur collata cum perfectione futurae vitae.

Caput XXIV: Aeterna merces Novi Testamenti propria praedicta per prophetam. Quomodo omnium erit illa merces. Apostolus vehemens defensor gratiae. Lex scripta in cordibus et merces aeternae contemplationis pertinet ad Testamentum Novum. Minores et maiores in beatis quinam.

  1. Proinde etiam per hunc prophetam, cuius testimonium pertractamus, hoc additur: ut in eo merces, in eo finis, in eo perfectio felicitatis, in eo beatae aeternaeque vitae summa consistat. Cum enim dixisset, Et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi populus; continuo addidit, Et non docebit unusquisque civem suum et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me, a minore usque ad maiorem eorum. Nunc certe iam tempus est Testamenti Novi, cuius per Prophetam facta est promissio per haec verba; quae ex illa prophetia commemoravimus: cur ergo adhuc dicit unusquisque civi suo et fratri suo, Cognosce Dominum? An forte non dicitur, cum Evangelium praedicetur, et eius ipsa sit praedicatio, ut hoc ubique dicatur? Nam unde se Apostolus Gentium dicit esse doctorem, nisi quia hoc fit quod ipse ait, Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? Cum ergo nunc ista praedicatio usquequaque crebrescat, quomodo tempus est Testamenti Novi, de quo Propheta dixit, Et non docebit unusquisque civem suum et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me, a minore usque ad maiorem eorum; nisi quia eiusdem Testamenti Novi aeternam mercedem, id est, ipsius Dei beatissimam contemplationem promittendo coniunxit?

  2. Quid ergo est, omnes a minore usque ad maiorem eorum; nisi, omnes pertinentes spiritualiter ad domum Israel, et ad domum Iuda, hoc est, ad filios Isaac, ad semen Abrahae? Ipsa est enim promissio, qua ei dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen. Non enim qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen. Promissionis autem verbum hoc est: Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. De nondum enim natis, neque qui aliquid operati fuerant boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori. Haec est domus Israel, vel domus Iuda propter Christum, qui venit ex tribu Iuda. Domus filiorum promissionis haec est, non operum propriorum, sed beneficii Dei. Hoc enim Deus promittit quod ipse facit: non enim ipse promittit et alius facit quod iam non est promittere, sed praedicere. Ideo non ex operibus, sed ex vocante: ne ipsorum sit, non Dei; ne merces non imputetur secundum gratiam, sed secundum debitum, atque ita gratia iam non sit gratia, cuius vehemens defensor est atque assertor minimus Apostolorum, qui plus omnibus illis laboravit, non ipse autem, sed gratia Dei cum illo. Omnes enim, inquit, agnoscent me: Omnes, domus Israel et domus Iuda. Neque enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israel: sed omnes quibus dicitur in Psalmo pro susceptione matutina, hoc est, pro luce nova, Testamenti scilicet Novi, Universum semen Iacob, magnificate eum; timeat eum omne semen Israel. Universum omnino semen, prorsus omne semen promissorum atque vocatorum, sed eorum qui secundum propositum vocati sunt. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit, quos autem vocavit, illos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et glorificavit. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei tantum quod ex lege est, id est quod ex Vetere Testamento venit ad Novum; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege. Ex fide autem Abraham, id est, imitatores fidei Abraham: qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, Quia patrem multarum gentium posui te. Omnes ergo hi praedestinati, vocati, iustificati, glorificati cognoscent Deum gratia Testamenti Novi, a minore usque ad maiorem eorum.

  3. Sicut ergo lex factorum scripta in tabulis lapideis, mercesque eius terra illa promissionis, quam carnalis domus Israel cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad Testamentum Vetus: ita lex fidei scripta in cordibus, mercesque eius species contemplationis, quam spiritualis domus Israel ab hoc mundo liberata percipiet, pertinet ad Testamentum Novum. Tunc fiet quod dicit Apostolus, Sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia evacuabitur; illa scilicet parvulorum scientia in qua hic vivitur, quae ex parte est per speculum in aenigmate: propter hanc enim necessaria est prophetia, cum adhuc praeteritis futura succedunt; propter hanc linguae, id est, multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae veritatis mente purgatissima contemplatur. Cum autem venerit quod perfectum est, et totum hoc quod ex parte est fuerit evacuatum; tunc quod assumpta carne carni apparuit, ostendet se ipsum dilectoribus suis: tunc erit vita aeterna, ut cognoscamus unum verum Deum; tunc similes ei erimus, quoniam tunc cognoscemus sicut et cogniti sumus. Tunc non docebit unusquisque civem suum, aut fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: omnes enim cognoscent eum, a minore usque ad maiorem eorum. Quod multis modis intelligi potest. Sive quia et illic quisque sanctorum tamquam stella ab stella differt in gloria. Nec ad rem quidquam interest, utrum a minore usque ad maiorem, sicut dictum est, an si a maiore usque ad minorem diceretur: quod similiter nihil interest, etiamsi minores intellexerimus, qui tantummodo credere, maiores autem qui etiam intelligere, quantum in hac vita potest, lumen incorporeum atque incommutabile valuerunt. Sive minores, tempore posteriores; maiores autem tempore priores intelligi voluit. Simul enim promissam Dei contemplationem accepturi sunt omnes; quia et illi pro nobis meliora providerunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. Et ideo velut priores reperiuntur minores, quia minus dilati sunt; sicut in illo evangelico denario per similitudinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius venerunt ad vineam. Sive quolibet alio modo, qui me in praesentia forsitan fugit, minores maioresque accipiendi sunt.

Caput XXV: Distantia Veteris et Novi Testamenti.

Caput XXVI: Quaestio in locum Apostoli de Gentibus quae naturaliter facere legem, emaque habere scriptam in cordibus dicuntur.

Caput XXVII: Legem fieri naturaliter, idem quod secundum naturam gratia reparatam.

Caput XXVIII: Imago Dei non omnino deleta in infidelibus. Peccata venialia.

Caput XXIX: Iustitia ex dono Dei.

Caput XXX: An evacuetur liberum arbitrium per gratiam.

Caput XXXI: Fides an sit in nostra potestate.

Caput XXXII: Quae fides laudanda.

Caput XXXIII: Voluntas credendi unde.

Caput XXXIV: Voluntas credendi a Deo.

Caput XXXV: Conclusio operis.

Caput XXXVI: Praeceptum dilectionis quando perfecte implebitur. Ignorantiae peccata. Iustitia huius vitae sine peccato qualis poni possit. Perfecta iustitia etsi hic non inveniatur, non tamen impossibilis.

↑ Top of work