Sed quoniam divina incarnatione factum est, ut natura divina, et humana in unam Christi Domini personam coniunctis, vere dicamus illum et Deum esse, et hominem (id quod omnes vel in ipsa Christianae fidei catechesi didicimus) aequum est ut pro ratione loci exponamus, cuiusmodi sint hae praedicationes, et caeterae omnes, quibus vel divinae, vel humanae naturae attributa de Christo dicuntur; utrum ad ea universalium genera pertineant, quae hactenus explicata sunt, et a veteribus Philosophis tradita; an ne ad alia, quae illis ignota fuerint, quae proinde qualia sint explicare sit necesse. Neque enim haec prorsus dissimulanda sunt, et abscondenda iis, qui iam Philosophiae praeludia excesserunt, manusque conserere disputando incipiunt, quippe quibus haec dubitatio tanquam de re omnibus nota facile proponi potest, ut intelligant quot, et quae tandem omnino sint universalium species.
Atque ex iis, quae supradicta sunt, per facile cognosci potest, quandocunque Deus, divinaeque naturae attributa de Christo dicuntur, nullam earum praedicationum ad ullum genus universalium posse pertinere, cum divina natura, cum qua idem sunt eius attributa omnia, non modo singularis sit, sed maxime etiam singularis.
At cum homo, et humana praedicata de illo affirmantur, distinguendus est usus, et acceptio nominis Christi, seu IESU. D.N. Nam si illud sumatur pro Christo Domino quatenus singularis quidam homo est, non tantum homo, sed humana quoque praedicata, quae de eo enunciantur, perinde se ad illum habent, atque ad caeteros homines. Subest enim homini Christus Dominus hoc pacto sumptus, ut suae speciei, quemadmodum et caeteri homines; eodemque modo animali, ut suo generi, atque ita caeteris. Si vero sumatur, ut Deus est, secundaque in divinis persona; primum quidem fateri necesse est, hominem veram habere universalis rationem illius respectu, eodemque modo naturae humanae attributa, quae de illo dicuntur, cum aeque potuerint omnia de aliis personis divinis eadem ratione distributeque praedicari, si earum singulae singulas naturas humanas assumpsissent.
Cum autem quaeritur ad quae universalium genera pertineant, sunt qui velint, ea omnia ad quintum ex vulgatis speciebus referenda esse, quod homo et humana attributa non necessario, sed contingenter de verbo divino dicantur. Qua in sententia etsi error est nullus, si intelligatur, ut ab illis exponitur; abstinendum est tamen a nomine accidentis, cum genera nostra, speciemque humanam, eiusque differentias specificas Christo Domino attribuimus, ne asserere videamur, illum naturam nostram non substantialiter, sed accidentaliter sibi univisse (quod credere impium est) neque alio modo eam sibi copulasse, quam quo Angeli induunt ea corpora, quibus in specie humana apparere hominibus solent.
Sunt igitur haec omnia praedicata quaedam contingentia comparatione divini verbi, seu potius spontanea, ac libera; proinde nullum eorum praedicatur de illo quidditative, aut essentialiter, aut necessario, ut vel genus sit, vel species, vel differentia, vel proprium respectu illius, quatenus quidem haec quatuor universalium genera ab Ethnicis Philosophis, nobisque hactenus explicata sunt. Sed tamen alio modo quodam mirabili, multisque seculis incognito (nisi quibus divinae bonitati placuit illum praemonstrare) priora tria dici posse genera, species, et differentias, nempe assumptiva genera, assumptivasque species, et differentias, quod verbo divino per naturam assumptam, non per innatam divinamque conveniant; idque non accidentali unione, sed substantiali, et modis inter se ita diversis, ut ad tres quasdam alias universalium species merito pertineant. Nam genera haec, et species, etsi contingenter, tamen substantialiter praedicantur, idque in quaestione, quodnam suppositum est; genera quidem de specie differentibus, sive incomplete; species vero de differentibus numero, seu complete: at differentiae contingenter, et substantialiter in quaestione quale est.
Quaerenti enim quodnam suppositum sit verbum divinum, seu cuius naturae suppositum; cum haec quaestio substantiam quaerat, apte respondebit, tametsi incomplete, qui dixerit, esse suppositum naturae sensitivae, ac proinde animal, quod eadem ratione praedicari potuisset de differentibus specie, si quemadmodum verbum divinum humanam naturam sibi substantialiter univit, ita univisset spiritus sanctus naturam columbae, cuius forma in Christi Domini baptismate apparuit. Complete vero (quod attinet ad naturam assumptam) respondebit, qui dixerit, esse suppositum naturae humanae, ac proinde hominem, cum in homine contineatur tota communis natura singulorum hominum. Demum quaerenti qualenam suppositum sit verbum divinum substantiali qualitate, recte respondebit, qui dixerit esse rationale, aut sensitivum.
Ex qua re patet, mysterium divinae incarnationis nobis aperuisse, non esse immediatam oppositionem inter praedicationem essentialem, et accidentalem, si proprie in scholis Christianae Philosophiae loquendum est, cum inter utramque sit media praedicatio quaedam substantialis, quae neque essentialis est neque accidentalis proprie cum synceritate orthodoxae fidei appellari potest.
Non videtur autem eadem ratio in proprietatibus, et accidentibus naturae assumptae, atque in generibus, speciebus, et differentiis, ut ex illis duo item alia genera assumptivorum universalium constitui debeant. Omnia enim propria, et accidentia naturae assumptae si cum verbo divino conferantur, vere comprehenduntur in vulgata accidentis specie. Nam et risus capax, et ceterae hominis proprietates, albumque et alia eius communia accidentia praedicantur de verbo divino accidentaliter, et contingenter, tametsi non ei conveniunt cum vera inhaerentia, quo pacto eorum pleraque conveniunt verbo divino, ut homo est, et aliis hominibus. Neque enim necessaria est vera inhaerentia ad veram, et propriam quinti vulgati praedicabilis rationem; ut ex iis quae in eo explicando dicta sunt perspicuum est.
Atque haec de universalibus more Isagogico dicta sint, non tantum ut ab Ethnicis Philosophis sunt tradita, sed etiam ut in Christianae Philosophiae academiis explicari debent.