De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

Caput I: Proponitur quaestio de potestate temporali

Caput II: Papam non esse Dominum totius Mundi

Caput III: Papam non esse Dominum totius Orbis Christiani

Caput IV: Papam non habere ullam mere temporalem iurisdictionem directe iure divino

Caput V: Solvuntur argumenta contraria

Caput VI: Papam habere summam temporalem potestatem indirecte

Caput VII: Rationibus probatur Theologorum sententia

Caput VIII: Idem probatur exemplis

Caput IX: Non pugnare cum verbo Dei, ut unus homo sit Princeps Ecclesiasticus; et politicus simul

Caput X: Solvuntur argumenta contraria

Superest argumenta solvere. Primo obiicit Calvinus lib. IV Inst. cap. 11. §. 8. illud Matth. XX: Reges gentium dominantur eorum. vos autem non sic. « Significat enim Dominus (inquit Calvinus) non modo Pastoris officium distinctum esse ab officio Principis, sed res esse magis separatas, quam ut in unum hominem coire queant ». Et quoniam videbat Calvinus posse obiici exemplum Mosis, subiungit: « Nam quod Moses utrumque simul sustinuit; primum raro id miraculo factum est: deinde fuit temporarium, donec res melius componerentur. Ubi autem certa forma a Domino praescribitur, civilis gubernatio ei relinquitur, sacerdotium iubetur fratri resignare, et merito; est enim supra naturam ut unus homo utrique oneri sufficiat ».

Respondeo dupliciter. Primo, Dominum hic solum instituere meros Principes Ecclesiasticos, ac docere, debere eos ut tales suis praeesse subditis, non more Regum et Dominorum, sed more Patrum et Pastorum: non autem sequitur hinc, non posse unum et eumdem esse Episcopum et Principem.

Exemplum autem Mosis, quod Calvinus conatur eludere, omnino convincit. Quod enim ille dicit, raro miraculo id factum esse, manifeste falsum ostendunt exempla allata de Melchisedech, Heli, Iuda Machabaeo, et aliis. Quod etiam addit, id esse factum ad tempus, donec Aaron consecraretur, falsum esse ostendit B. Augustinus q. 23. in Levit. ubi dicit, eodem tempore ambos fuisse Pontifices, Mosem et Aaronem; et probatur ex eo, quod deposuit Aaronem Moses tanquam Pontifex, consecravitque Eleazarum filium Aaronis in locum eius, ut habetur Num. XX. Et praeterea, si post Aaronem ordinatum non poterat amplius in unam personam coire principatus et sacerdotium, quomodo Heli per annos 40 fuit sacerdos et Princeps? quomodo Machabaei per annos plusquam centum?

Dico secundo: Dominum illis verbis non prohibere Episcopis dominatum, qualis esse potest Regum et Principum piorum, sed qualis est Regum ignorantium Deum, qui saepe tyranni potius sunt quam Reges: id quod patet ex verborum Graecorum proprietate. Nam Matthaeus non ait: κυριεύουσιν αὐτῶν, id est, dominantur simpliciter, sed κατακυριεύουσιν, id est violenter dominantur. Sicut I. Pet. V: Non dominantes in cleris, habetur μηδ' ὡς κατακυριεύοντες τῶν κλήρων, et Iosue XV legimus: Dixit Caleb, qui percusserit Cariath-sepher, et coeperit eam, Graece καὶ κατακυριεύσει αὐτῆς, id est, ubi dominatus fuerit eius etc. Unde II. Pet. II et in epist. Iudae, videmus haereticos reprehendi, quod κυριότητα contemnant.

Secundo obiicit ibidem §. 9. illud Luc. XII: O homo quis me constituit iudicem, aut divisorem inter vos? Dominus reiecit munus iudicandi tanquam non consentaneum muneri Praedicatoris., et ministri verbi: sicut etiam Apostoli Act. VI dixerunt: Non est aequum nos relinquere verbum Dei et ministrare mensis. At non potest haec munera reiicere, qui est Princeps.

Ad verba Domini responderi posset: Dominum in hoc Mundo suscepisse personam Pontificis, non Principis temporalis, et illis verbis monuisse simplices Pontifices, ne se misceant alienis negotiis. At melius potest dici, generaliter in utroque loco admoneri Pontifices et Principes, ne minutis et vilibus officiis ita occupentur, ut omittere cogantur maiora. Hoc modo Iethro cum vidisset Moses tota die sedere ad iudicandum, Exod. XVIII sapienter eum admonuit, non ut deponeret principatum politicum, et servaret solum Ecclesiasticum, sed ut constitueret minores Iudices, qui satisfacerent populo in rebus levioribus, et graviora quaeque tam politica, quam Ecclesiastica ad se referrent. Sic etiam B. Bernardus lib. I de Consider. iisdem verbis Domini in medium adductis, hortatur Pontificem; ut iudicia rerum temporalium aliis dimittat, quem tamen sciebat iam tunc Principem temporalem fuisse.

Sic denique Apostoli ita omiserunt in Hierusalem curam ministrandi mensis, ut tamen praesiderent etiam in temporalibus toti illi Ecclesiae. Unde Gal. II Petrus, et Iacobus, et Ioannes solliciti pro fratribus qui erant in Hierusalem, rogant Paulum et Barnabam, ut memores sint colligere aliquam eleemosynam, et mittere in Hierusalem. Illi vero id fecerunt, et collectam pecuniam ipsimet detulerunt, non ad Diaconos praefectos mensis, sed ad seniores, ut habetur Act. XI.

Tertio obiicit Calvinus ibid. §. 11. verba B. Bernardi lib. II de Consid.: « Apostolis interdicitur dominatus: I ergo tu, et tibi usurpare aude aut dominans Apostolatum, aut Apostolicus dominatum. Forma Apostolica haec est, interdicitur dominatio, interdicitur ministratio ».

Respondeo: Bernardum loqui de Pontifice ut Pontifex est totius Ecclesiae, et secundum id quod habet ex Christi institutione: nam paulo ante dixerat: « Esto, ut alia quacumque ratione haec tibi vendices, sed non Apostolico iure, nec enim ille tibi dare, quod non habuit, potuit etc ». Itaque vult Bernardus, Pontificem ut Pastor est ovium non debere eis dominari, sed eas pascere: at sicut nihilominus iisdem ovibus ut sunt cives Reipublicae dominatur Princeps politicus; ita potest iisdem dominari eadem ratione Pontifex, si sit eorum politicus Princeps.

Quarto obiicit ibid. §. 14. verba B. Gregorii, qui lib. IV, epist. 44. dicit anathema Episcopo, qui iubet, alicui agro more fiscali titulum imprimi.

Respondeo: nihil esse mirandum, si Gregorius noluit, Episcopos, nec etiam praefectos patrimoniorum Romanae Ecclesiae uti more fiscali in agris Ecclesiae recuperandis; nam nondum habuerat Ecclesia politicum principatum, sed possidebat bona temporalia ad eum modum, quo privati cives possideant. Itaque aequum erat, ut agros, quos suos esse censebat Ecclesia, si forte ab aliis occuparentur, in iudicio legitimo eos repeteret, non autem more fiscali propria sibi auctoritate vendicaret.

Quinto obiiciunt alii illud II. Timoth. II: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus; quae verba dicuntur Episcopo: at non potest Princeps non se implicare negotiis saecularibus.

Respondeo: negotia saecularia hoc loco non vocari regimen politicum, sed curam parandi victus, et proinde negotiationes, et mercimonia, et similia. Est enim Graece, τοῦ βίου πραγματείας, id est, negotiis vitae, seu victus. Ubi etiam notandum, non haberi in Graeco, nec in omnibus Latinis codicibus illud Deo, sed generaliter οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις. Et est sensus: dixi ut labores sicut bonus miles Christi. Porro bonus miles non est sollicitus circa victum et corporis curam, sed comedit et bibit quando potest, et quomodo potest, dormit humi, vestitur magis ferro, quam panno etc. Itaque Apostolus non prohibet regimen politicum, sed nimiam sollicitudinem circa vitam corporalem: et, ut bene monuit Chrysostomus, dicuntur haec a Paulo tam Episcopo, quam aliis hominibus: omnes enim, etiam Laici, etiam Reges milites Christi esse debent.

Sexto obiiciunt verba Nicolai I, epist. ad Michael. ubi dicit, fuisse quidem ante Christi adventum eosdem Reges et Pontifices: at Christum verum Regem et Pontificem ista disiunxisse: « Cum ad verum, inquit, ventum est, ultra sibi nec Imperator iura pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen Imperatorium usurpavit etc ».

Respondeo: Nicolaum noluisse negare, posse Pontifici convenire temporale aliquod dominium; nam ipse erat Pontifex, et simul Princeps politicus Romae, et Ravennae, aliarumque civitatum, quas dudum acceperant maiores eius ab Imperatoribus: sed solum voluisse dicere, non convenire ut idem sit Pontifex totius Orbis, et simul Imperator etiam totius Orbis; non quod hoc repugnet Evangelio, et nullo modo possit fieri, sed quia Christus ad conservandam humilitatem voluit, Pontificem indigere Imperatoris defensione in temporalibus, et simul Imperatorem indigere Pontificis directione in spiritualibus. Quod autem Christus voluerit, patet ex eo, quod reliquit Imperium Tiberio, et Petro solum contulit Pontificatum.

↑ Top of work