De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI
Caput I: Proponitur quaestio de potestate temporali
Caput II: Papam non esse Dominum totius Mundi
Caput III: Papam non esse Dominum totius Orbis Christiani
Iam vero, quod secundo loco propositum fuit, non esse Papam Dominum totius Orbis Christiani, docet Hugo de S. Victore lib. II de Sacram. par. II. cap. 4.: « Terrena, inquit, potestas caput habet Regem: spiritualis potestas habet summum Pontificem ». Et clarius Ioann. Driedo lib. II de libert. Christ. cap. 2.: « Christus, inquit, cum praefecit Petrum universali Ecclesiae pastorem, non simul dedit illi imperium temporale super universam Ecclesiam, neque enim abstulit Imperatoribus et Regibus sua regna, neque item voluit, ut omnis potestas regalis, proinde ac Ecclesiastica debeat derivari et descendere ex potestate Petri ». Eadem est aliorum multorum sententia, et probatur Primum. Quia si res ita se haberet, et quidem iure divino, ut volunt, deberet id constare ex Scripturis, aut certe ex Apostolorum traditione: ex Scripturis nihil habemus, nisi datas Pontifici claves regni caelorum; de clavibus regni terrarum nulla mentio fit; traditionem Apostolicam nullam adversarii proferunt. Praeterea, Christus non abstulit, neque auferret regna iis quorum erant; nam Christus non venit destruere ea quae bene se habebant, sed perficere; ergo quando Rex fit Christianus, non perdit regnum terrenum, quod iure obtinebat, sed acquirit novum ius ad regnum aeternum: alioqui obesset Regibus Christi beneficium, et gratia naturam destrueret. Et confirmatur ex hymno Sedulii, quem tota Ecclesia publice canit:
Hostis Herodes impie
Christum venire quid times?
Non eripit mortalia,
Qui regna dat coelestia.
Item si Papa est Dominus totius Orbis Christiani supremus; ergo singuli Episcopi sunt Principes temporales in oppidis suo Episcopatui subiectis; siquidem id quod est Papa in Ecclesia universa, est quilibet Episcopus in particulari: id est, sicut Papa est verus Pastor et Caput Ecclesiae Universalis: ita Episcopus est verus Pastor et caput Ecclesiae particularis; sed non negamus maiorem esse potestatem Papae in universam Ecclesiam, quam sit Episcopi in particularem. At Episcopos esse dominos urbium, quarum sunt Episcopi, nec adversarii concedunt, et est aperte falsum. Unde Ambrosius in Orat. de tradend. Basil.: « Si tributum, inquit, petit Imperator, non negatur, agri Ecclesiae solvunt tributum ». Et infra: « Tributum Caesaris est? non negatur. Ecclesia Dei est, Caesari utique non debet addici ». Et in epist. Athanasii ad solitar. vit. agent. Hosius Episcopus ait Imperatori: « Tibi Deus Imperium, nobis autem ea quae sunt Ecclesiae Christus commisit ».
Denique probatur ex confessione Pontificum. Leo epist. 38. ad Martian. fatetur, Imperatorem Martianum a Deo ad Imperium esse electum, et epist. 43. ad eumdem, fatetur, auctorem imperii Martiani Deum esse. Et similia in omnibus fere epistolis ad Theodosium, Martianum, et Leonem sibi invicem succedentes Imperatores scribit. Gelasius in epist. ad Anastas. Imp. quae habetur etiam in Decr. dist. 96. can. Duo sunt: « Duo sunt, inquit, Imperator Auguste, quibus principaliter mundus hic regitur, auctoritas sacra Pontificum et regalis potestas, etc ». Ubi notandum est, Gelasium non loqui solum de executione, sed de ipsa potestate et auctoritate, ne dicant adversarii (ut solent) Papam quidem habere utramque potestatem, sed executionem aliis demandare.
Gregorius lib. II, epist. 61. ad Maurit.: « Potestas, inquit, super omnes homines dominorum meorum pietati coelitus data est ». Et clarissime Nicolaus in epist. ad Michael.: « Nolite praeiudicium Dei Ecclesiae irrogare. Illa quippe nullum imperio vestro praeiudicium infert ». Et infra: « Idem mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, sic actibus propriis et dignitatibus distinctis officia potestatis utriusque discrevit, ut et Christiani Imperatores pro aeterna vita Pontificibus indigerent, et Pontifices pro cursu temporalium tantummodo rerum Imperialibus legibus uterentur ». Hic etiam Pontifex non de sola executione, sed de potestate et dignitate loquitur.
Praeterea Alexander III, cap. Si duobus, §. denique, extra de appellat. rogatus an appellatio a iudice saeculari ad Papam teneat, respondet: « Tenet quidem in his, qui sunt nostrae temporali iurisdictioni subiecti: in aliis vero secundum iuris rigorem credimus non tenere ». Item cap. Causam 2. extra qui filii sint legit.: « Nos attendentes, inquit, quod ad regem pertinet, non ad Ecclesiam de talibus possessionibus iudicare, etc ».
Denique Innocentius III, cap. Novit, de Iudic. « Cum, inquit, iurisdictionem propriam non sufficiamus explere, cur alienam usurpare vellemus? » Ubi Pontifex usurpationem alienae iurisdictionis appellat, si temporalem iurisdictionem in regno Francorum tentaret assumere. Et infra, non intendimus iudicare de Feudo, cuius ad ipsum spectat iudicium, sed decernere de peccato, cuius ad nos pertinet sine dubitatione censura. Idem cap Solitae, extra de maior. et obed.: « Ad firmamentum, inquit, coeli, hoc est, universalis Ecclesiae, fecit Deus duo luminaria magna, id est, duas instituit dignitates, quae praeest diebus, id est, spiritualibus, maior est, quae vero carnalibus, minor, ut quanta est inter solem, et lunam, tanta inter Pontifices, et Reges differentia cognoscatur, etc ». Ubi nota, quemadmodum non est idem Sidus, Sol, et Luna: et sicut Lunam non instituit Sol, sed Deus; ita quoque non esse idem, Pontificatum et Imperium, nec unum ab alio absolute pendere. Idem, cap. Per venerabilem, extra qui filii sint legit. dicit, Pontificem solum in patrimonio Ecclesiae plenam habere in temporalibus potestatem: in aliis vero regionibus non item, et ibidem: « Cum Rex, inquit, superiorem in temporalibus minime recognoscat, sine iuris alterius laesione in eo se iurisdictioni nostrae subiicere potuit, in quo videretur aliquibus, quod per seipsum (non tanquam patet cum filiis, sed tanquam princeps cum subditis) potuit dispensare. Tu autem nosceris aliis subiacere, unde sine ipsorum forsan iniuria, nisi praestaret nobis assensum, in hoc subdere te non posses ».