De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine

De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice

Robert Bellarmine (1542–1621)

This work is being completed — add a section.


Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA

Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU

Liber III: UBI DE ANTICHRISTO

Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI

Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI

Caput I: Proponitur quaestio de potestate temporali

Restat postrema pars disputationis de Pontifice, quae est de potestate ipsius temporali, de qua quidem quaestione tres inveniuntur auctorum sententiae. Prima est, summum Pontificem iure divino habere plenissimam potestatem in universum Orbem terrarum, tum in rebus Ecclesiasticis, tum in politicis. Ita docent Augustinus Triumphus in Summa de pot. Eccles. quaest. 4. art. 1. Alvarus Pelagius lib. I de planctu Eccles. cap. 13. et multi Iurisconsulti, ut Ostiensis in cap. Quod super his, de voto et voti redempt. Panormitanus in cap. Novit, de iudiciis; Sylvester in Summa de peccat. verbo Papa, §. 2. et alii non pauci. Quin etiam Ostiensis ulterius progreditur. Docet enim, per Christi adventum omne dominium Principum infidelium translatum esse ad Ecclesiam, et residere in summo Pontifice, ut Vicario summi et veri Regis Christi; et ideo posse Pontificem regna infidelium iure suo donare quibus voluerit Fidelium.

Altera non tam sententia quam haeresis in altero extremo posita duo docet. Primo, Pontificem ut Pontificem et iure divino nullam habere temporalem potestatem, nec posse ullo modo imperare Principibus saecularibus, nedum eos regnis et principatu privare, etiamsi illi privari alioqui mereantur. Secundo docet, non licuisse Pontifici aliisque Episcopis accipere temporale dominium, quod nunc habent in quasdam urbes et provincias, sive eiusmodi dominium donatum eis fuerit, sive illud usurpaverint: prohibet enim ius divinum, uni homini gladium spiritualem et temporalem simul committi. Ita docent haeretici omnes huius temporis, ac praecipue Calvinus lib. IV Instit. cap. 11. §. 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14. et Petrus Martyr in cap. XXIII ad Rom. ac Brentius in Prolegom. cont. Petrum a Soto; Magdeburgenses autem Cent. I, lib. II, cap. 4. col. 435. ponunt inter notas Antichristi, quod Pontifex duos gladios gerat, undecumque illos habuerit. Ac deinde Centuria VIII, IX, X et XI. cap. 10. in vitis Pontif. de hoc maxime eos reprehendunt.

Tertia sententia media, et Catholicorum Theologorum communis, Pontificem ut Pontificem non habere directe et immediate ullam temporalem potestatem, sed solum spiritualem; tamen ratione spiritualis habere saltem indirecte potestatem quamdam, eamque summam, in temporalibus. Ita Hugo de S. Victore lib. II de Sacram. p. 2. cap. 4. quem sequitur Alexander Alensis 3. part. Sum. q. XL. m. 5. et 4. p. q. 10. in explicat. can. Missae, in illud: Et pro Rege N. item S. Bonaventura in lib. de Eccles. Hierarch. par. II, cap. 4. Durandus in lib. de orig. iurisdict. q. 3. in fine. Petrus ab Aliaco in q. de re sumpta, utrum Petri Ecclesia Fide confirmetur. Ioannes de Parisio in tract. de potestate regia et papali, cap. 6 et 7. Iacobus Almain in tract. de sup. pot. Eccles. cap. 6. Gabriel Biel explicat. canonis Missae, lect. 23. Henricus de Gandavo, quod lib. VI, q. 23. Ioan. Driedo lib. II de libert. Christ. cap. 2. Ioan. de Turrecremata lib. II Sum. cap. 113 et seq. Albertus Pighius lib. V hierarch. Eccles. Thomas Waldensis lib. II doct. Fid. art. 3. cap. 76, 77, 78. Petrus de Palude in lib. de pot. Eccles. Caietanus in Apol. cap. 13. ad 8. Franciscus Victoria relect. 1. q. 6. de pot. Eccles. Dominicus a Soto in IV. dist. 25. quaest. 2. art. 1. Nicolaus Sanderus lib. II, cap. 4. visib. Monarch. Navarrus Relect. in cap. Novit. de Iudic. Notab. tertio, Antonius Cordubensis lib. I, quaest. 57. dub. 3. et alii plurimi.

De S. Thoma, quid senserit, non est tam certum. Nam in fine II. sent. dicit, in Papa esse apicem utriusque potestatis. Tamen in cap. XIII ad Rom. dicit, clericos exemptos a tributis privilegio Principum saecularium: et 2. 2. quaest. XL. art. 2. dicit, Praelatos posse disponere de bellis solum quatenus ordinantur ad bonum spirituale, qui est finis potestatis ipsorum. Ex quibus colligitur, eum non dissentire a caeteris Theologis.

Nos ergo tria tractabimus. Primo ostendemus, Pontificem iure divino non habere directe temporalem potestatem. Secundo habere eum aliquo modo, id est, ratione suae spiritualis Monarchiae, summam potestatem etiam temporalem. Tertio, non esse contra ius divinum, quod Episcopi habeant etiam actu, et directe iurisdictionem temporalem in urbes et provincias sibi donatas a Regibus, vel alio iusto titulo acquisitas.

Caput II: Papam non esse Dominum totius Mundi

Caput III: Papam non esse Dominum totius Orbis Christiani

Caput IV: Papam non habere ullam mere temporalem iurisdictionem directe iure divino

Caput V: Solvuntur argumenta contraria

Caput VI: Papam habere summam temporalem potestatem indirecte

Caput VII: Rationibus probatur Theologorum sententia

Caput VIII: Idem probatur exemplis

Caput IX: Non pugnare cum verbo Dei, ut unus homo sit Princeps Ecclesiasticus; et politicus simul

Caput X: Solvuntur argumenta contraria

↑ Top of work