De Controversiis, Tertia Controversia Generalis: De Summo Pontifice
Robert Bellarmine (1542–1621)
✦ This work is being completed — add a section.
Liber I: QUI EST DE ROMANI PONTIFICIS ECCLESIASTICA MONARCHIA
Liber II: DE SUCCESSIONE ROMANORUM PONTIFICUM IN PRIMATU
Liber III: UBI DE ANTICHRISTO
Liber IV: DE POTESTATE SPIRITUALI
Liber V: DE POTESTATE PONTIFICIS TEMPORALI
Caput I: Proponitur quaestio de potestate temporali
Caput II: Papam non esse Dominum totius Mundi
Caput III: Papam non esse Dominum totius Orbis Christiani
Caput IV: Papam non habere ullam mere temporalem iurisdictionem directe iure divino
Caput V: Solvuntur argumenta contraria
Caput VI: Papam habere summam temporalem potestatem indirecte
1Explicanda est sententia Theologorum, deinde etiam probanda. Quantum ad Primum, asserimus, Pontificem ut Pontificem, etsi non habeat ullam mere temporalem potestatem, tamen habere in ordine ad bonum spirituale summam potestatem disponendi de temporalibus rebus omnium Christianorum: id quod permulti explicant per similitudinem ad artem fraenifactoriam, et equestrem, et similes. Ut enim duae illae artes sunt inter se diversae, quia distincta habent obiecta, et subiecta, et actiones; et tamen quia finis unius ordinatur ad finem alterius; ideo una alteri praeest, et leges ei praescribit: ita videntur potestas Ecclesiastica et politica distinctae potestates esse; et tamen una alteri subordinata, quoniam finis unius ad finem alterius natura sua refertur.
At haec similitudo non est omnino conveniens: nam in illis artibus inferior est solum propter superiorem, adeo ut sublata superiori tollatur continuo etiam inferior: si enim non sit ars equestris, certe supervacanea est ars fraenorum faciendorum. At potestas politica non est solum propter Ecclesiasticam, nam etiamsi Ecclesiastica non esset, adhuc politica esset, ut patet in Infidelibus, ubi est vera potestas temporalis, et politica, et tamen sine ordine ad aliquam veram potestatem Ecclesiasticam et spiritualem.
Est igitur alia similitudo longe aptior in nobis ipsis, qua hoc ipsum explicat Gregorius Nazianzenus in Orat. ad pop. tim. percul. et Princ. irascen. Et post eum Hugo de S. Victore lib. II de Sacram. par. 2, cap. 4. Thomas Waldensis lib. II doct. Fid. cap 78. Ioannes Driedo lib. II de libert. Christ. c. 2. Victoria et Sotus loc. not. Ut enim se habent in homine spiritus et caro, ita se habent in Ecclesia duae illae potestates: nam caro et spiritus sunt quasi duae Respublicae, quae et separatae et coniunctae inveniri possunt. Habet caro sensum et appetitum, quibus respondent actus et obiecta proportionata, et quorum omnium finis immediatus est sanitas. Et bona constitutio corporis: habet spiritus intellectum et voluntatem, et actus atque obiecta proportionata, et pro fine animae sanitatem et perfectionem: invenitur caro sine spiritu in brutis, invenitur spiritus sine carne in Angelis.
Ex quo apparet, neutrum esse praecise propter alterum. Invenitur etiam caro adiuncta spiritui in homine, ubi quia unam personam faciunt, necessario habent subordinationem et connexionem: caro enim subest, spiritus praeest, et licet spiritus non se misceat actionibus carnis, sed sinat eam exercere omnes suas actiones, ut in brutis exercet; tamen quando eae officiunt fini ipsius spiritus, spiritus carni imperat, eamque castigat, et si opus est, indicit ieiunia, aliasque afflictiones, etiam cum detrimento aliquo et debilitatione ipsius corporis, et cogit linguam ne loquatur, oculos ne videant, etc.
Pari ratione si ad finem spiritus obtinendum, necessaria sit aliqua carnis operatio, et ipsa etiam mors; spiritus imperare potest carni, ut se ac sua exponat, ut in Martyribus videamus.
Ita prorsus politica potestas habet suos Principes, leges, iudicia, etc. et similiter Ecclesiastica suos Episcopos, canones, iudicia. Illa habet pro fine, temporalem pacem, ista salutem aeternam. Inveniuntur quandoque separatae, ut olim tempore Apostolorum, quandoque coniunctae, ut nunc: quando autem sunt coniunctae unum corpus efficiunt, ideoque debent esse connexae, et inferior superiori subiecta et subordinata. Itaque spiritualis non se miscet temporalibus negotiis, sed sinit omnia procedere, sicut antequam essent coniunctae, dummodo non obsint fini spirituali, aut non sint necessaria ad eum consequendum. Si autem tale quid accidat, spiritualis potestas potest et debet coercere temporalem omni ratione ac via, quae ad id necessaria esse videbitur.
Ut autem magis in particulari explicemus haec omnia, comparanda est potestas Papae spiritualis cum personis iudicum, seu Principum saecularium, cum legibus eorum civilibus, et cum eorum foro et iudiciis.
Quantum ad personas, non potest Papa ut Papa ordinarie temporales Principes deponere, etiam iusta de causa, eo modo quo deponit Episcopos, id est, tanquam ordinarius Iudex: tamen potest mutare regna, et uni auferre, atque alteri conferre, tanquam summus Princeps spiritualis, si id necessarium sit ad animarum salutem, ut probabimus.
Quantum ad leges, non potest Papa ut Papa ordinarie condere legem civilem, vel confirmare, aut infirmare leges Principum, quia non est ipse Princeps Ecclesiae politicus: tamen potest omnia illa facere, si aliqua lex civilis sit necessaria ad salutem animarum, et tamen Reges non velint eam condere: aut si alia sit noxia animarum saluti, et tamen Reges non velint eam abrogare.
Itaque optima est regula, quam tradit Glossa ad cap. Possessor, de reg. Iur. in Sexto, quae talis est. Quando de eadem re contrariae inveniuntur leges Imperatoriae et Pontificiae, si materia legis est res animarum periculum concernens, abrogatur lex Imperatoria per Pontificiam. Et hoc modo lex Pontificia, quae habetur cap. Fin. de praescript. abrogavit legem Imperatoriam, quae habetur in Cod. de praescript. 30 vel 40 annorum, etiam cum mala fide, qui non poterat servari sine mortali peccato. At quando materia legis est res temporalis non concernens animarum periculum, non potest lex Pontificia abrogare legem Imperatoriam, sed utraque servanda est; illa in foro Ecclesiastico, ista in foro civili.
Quantum ad iudicia, non potest Papa ut Papa ordinarie iudicare de rebus temporalibus: recte enim Bernardus Eugenio lib. I de Consider. dicit: « Habent haec infima et terrena Iudices suos, Reges et Principes terrae. Quid fines alienos invaditis? Quid falcem vestram in alienam messem extenditis? » Item: « In criminibus, non in possessionibus potestas vestra ». At nihilominus in casu quo id animarum saluti necessarium est, potest Pontifex assumere etiam temporalia iudicia, quando nimirum non est ullus qui possit iudicare, ut cum duo Reges supremi contendunt, vel quando qui possunt, et debent iudicare, non volunt sententiam ferre. Unde ibidem Bernardus: « Sed aliud est, inquit, incidenter excurrere in ista, aliud vero incumbere istis, tanquam dignis tali, et talium intentione rebus ». Et Innocentius III cap. Per venerabilem, qui fil. sint legit. dicit, iurisdictionem temporalem solum casualiter Pontificem exercere.