Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J.

Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)

Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos

Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.


Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei

Ad caput I.

Ad caput II.

Ad caput IV.

Ad caput VII.

Ad caput IX.

Ad caput X.

Quos cavillos Ioan. Gerhardus in suo Bellarmino ὀρθοδοξίας teste, ex hypothesibus Bellarminianis hinc inde indiscriminatim decerptis contexat?

I. – Disp. 1. th. 8. et seqq. ex eo, quod Bellarm. lib. II. de Verbo cap. 2. §. tertium argum. concedit, israeliticam ecclesiam ante Christi adventum «Eloquia divina sibi concredita» fideliter custodisse, sic arguit: «Cuicumque Ecclesiae concredita fuere eloquia Dei, h. e. Scripturae canonicae, et quae Ecclesia depositum illud fideliter custodivit, illius testimonium in secernendis libris apocryphis a canonicis merito amplectimur: iam vero ecclesiae israeliticae concredita fuere eloquia Dei, h. e. Scripturae canonicae, eademque depositum illud ante Christi adventum fideliter custodivit,» fatente Bellarmino; «ergo». Ulterius: «Omnes isti libri, quos in canonem non admittimus, reiecti fuere ab ecclesia israelitica; ergo testimonium et consensum ecclesiae israeliticae in repudiandis a canone controversis illis libris, quos Bellarm. cap. 7. 8. 9. 10. ab Hebraeis reiici asserit, merito sequimur». Resp. 1: concesso argumento ex asse, negatur, subsumptum. Nam ut optime ex P. Sebast. Heissii suggestione adnotat P. Gretserus pag. 107. Lutherani numquam probare poterunt, a Synagoga ante Christum natum, vel etiam tempore Christi in terris versati, extra canonem positos et veluti apocryphos esse reiectos eos, quos iam ipsi reiiciunt cum perfidis Iudaeis post Christum, qui in suo Thalmud, Iobum etiam negant esse canonicum. Resp. 2. Etsi constaret a vetere Synagoga, aut aliquibus eius doctoribus semper illos libros controversos non fuisse positive in canonem admissos; nulla hinc prorsus inferretur positiva reiectio: sed ipsa se respectu illorum negative habuisset; verum a Christo et apostolicis recepti fuere, ut supra dixi. Quis vero hic non stupeat excoecationem Lutheranam, quae cum perfidis Iudaeis malit, quam cum Christiana Ecclesia sentire? Numquid par erat ita subsumere Gerhardum. Iam vero Ecclesiae Christianae Catholicae concredita fuere eloquia Dei, eademque depositum illud semper custodivit; ergo testimonium huius saltem non minus ac Synagogae nos amplecti par est; ergo nefas est sequi perfidos Hebraeos in repudiandis controversis illis libris; ergo mentimur, cum reiectionem eorum librorum affingimus veteri Synagogae, et huius rei testem allegamus Bellarminum, et Hieronymum, cum hos constet loqui de perfidis posteriorum saeculorum Hebraeis? Et per haec etiam evanescit argumentum th. 13.

II. – Th. 14. ex eo quod Bellarm. lib. I. de Verbo Dei cap. 7. statuit, Esdram constituisse canonem Hebraeorum, sic arguit Gerhardus: «Qui sub anathematis comminatione pro canonicis V. T. libris iubet haberi eos, quos Esdras in canonem non recepit, ille refragatur propheticae auctoritati; prius faciunt adversarii; ergo».

Resp. Maiori propositioni nihil deest nisi probatio, quae valde robusta sit. Ex qua enim auctoritate aut ratione irrefragabili convincent Lutherani, post tempora Esdrae nullum fuisse canonicum scriptorem? Esdram ita condidisse canonem, ut nefas esset, ullum addi librum. Et licet gratis daretur, infra tempora Esdrae et Christi nullum illorum controversorum librorum fuisse saltem sub dubio in canonem a nonnullis doctoribus vel scribis relatum; unde probabitur, id a Christo vel Apostolis non factum. At inquit Gerhardus: «Non potest ex ullo probato scriptore demonstrari, controversos illos esse post Esdrae tempora in canonem unquam receptos». Resp.: Iam supra probatum est ex probatissimis scriptoribus, SS. Innocentio, Gelasio, Augustino etc., id convinci. Numquam enim viri illi sanctissimi et sapientissimi in canone illos recensuissent, nisi certissime fuissent persuasi illos saltem a Christo et apostolicis canonizatos fuisse, quidquid sit de veteri Synagoga.

III. – Th. 15. ex eo, quod Bellarmino lib. II. de Verbo Dei cap. 1. fatente «libri canonici V. T. scripti fuerint lingua hebraea, controversi vero illi, vel non sint ea scripti, vel non amplius exstent», (quod Bellarm. concedit), Gerhardus infert: «eos non esse canonicos».

Resp.: mira est vel oscitantia vel impudentia Gerhardi, qui indefinitam Bellarmini propositionem assumit tamquam universalem, cum tamen in ipsis verbis Bellarmini relatis a Gerhardo excipiantur II. Esdrae et Danielis. Quodlibeticum est, quod ibidem addit nec leviter probat: «Divinam providentiam textum originalem librorum canonicorum perire non permisisse». E quo Scripturae loco id habetur? Annon potius oppositum indicatur, cum tam multi libri V. T. plane perierint, qui tamen communius et probabilius putantur fuisse canonici? Annectit hic etiam cavillum supra in cap. 1. initio explosum; et ineptit cum Hunnio etc., circa linguam propheticam.

IV. – A Th. 16. usque ad 25, conatur «evincere, libros controversos non esse in canone, iisdem argumentis, quibus Bellarm.» cap. 20. etc. probat librum III. et IV. Esdrae, orationem Manassis, librum Henoch etc. esse apocryphos. Sed similis est hic cavillo Amesiano, iam supra discusso. Quam vero inepta hyperbole est, cum th. 19. ait: «Genebrardum argumentis aeque solidis probare posse, libros III. et IV. Esdrae canonicos esse, ac Bellarminus probat, controversos illos libros esse canonicos». Probare Genebrardus debebat, eos libros Esdrae citari a Patribus ut divinos et sanctos; haberi eos saltem in Graeco LXX. legi solitos in Ecclesia; a Pontificibus Summis et concilio aliquo inter canonicos referri etc., alias nec umbram maioris soliditatis probat. Th. 21. in fine affingit Bellarmino, quod «provocet a codicibus Graecis ad canonem hebraeum»; hincque infert «sibi quoque circa libros controversos idem ius esse»; sed falsum est quod assumit, ut legenti patebit; et licet in aliquibus circumstantiis id fieri posset, non sequitur semper fieri posse.

V. – Th. 23. et sequentibus struit subtile argumentum, quod in summa est tale: «Rom. Ecclesia in cap. sancta Romana; sequitur iudicium Hieronymi in repudiandis Origenis, Ruffini, et similium operibus ecclesiasticis; ergo eiusdem iudicio acquiescere debet in discernendis canonicis et apocryphis Scripturae libris». Sed probanda erat par utrobique ratio, et refutanda disparitas luculenta a Gretsero tradita in cap. 10. «At», inquit, «cum vulgata editio in conc. Trident. pronuncietur authentica, aequum est, ut hoc Vulgatae editionis prooemium non accusetur falsitatis.» Sed ubi Gerhardus viderit prologum galeatum tamquam Vulg. editionis prooemium praefigi, nescio. Cum aliis eiusdem sancti doctoris praefationibus postponi videmus libris ipsis apocryphis. Cur vero aequum non sit, Ecclesiam in hoc relinquere sententiam sancti Hieronymi et paucorum aliorum, et audire potius concilia et Pontifices? Qui, «per ὁμοούσιον, Trinitatem, et Crucifixum, obtestatus est» S. Damasum, ut sibi «veram de tribus hypostasibus exponeret sententiam». Quidni pari reverentia se quoque submisisset SS. Innocentio, Gelasio et conciliis oecumenicis? Certe Nicaeni auctoritate permotus, Iudithae librum antea in prologo galeato cum Hebraeis reiectum, non dubitavit admittere, ut patet ex praefatione in eum librum.

VI. – Triumphus est inanis, quo th. 26. etiam iuxta Bellarm. «pro se ait stare multos veterum, ut Melitonem, Epiphan., Hilar., Hieron., in exponendo canone iuxta Hebraeos». Nam id universaliter verum non esse, iam contra Amesium supra ostensum est; et ut universaliter id verum esset, non praeiudicant illi quatuor ceteris pluribus.

VIII. – «Etiam Caietanum, Lyranum, Carthus, Hugonem, S. Hieronymi sententiam esse secutos» ait Gerhardus th. 27. fateri Bellarminum. At qui hunc inspexerit, reprehendet fallere Gerhardum, dum loquitur universaliter de libris controversis V. T., Bellarminus vero tantum de 7. capp. Estheris. Atque ut dubitari non posset, eum fallendi animo id fecisse, omisit Sixtum Senensem, quem ibid. ait Bellarm. idem sensisse post conc. Trident. de illis 7. capitibus. Est ergo hic Gerhardi triumphus partim fraudulentus, partim phantasticus. Error innoxius aliquorum Catholicorum theologorum non tollit consensum Ecclesiae Catholicae, praesertim si ille error praecesserit sanctionem concilii sub anathemate.

VIII. – Gerhardus a th. 28. usque ad 38. pleraque repetit, quae ab Amesio supra argumentis Bellarmini cavillatorie opponi vidimus. Lubet ergo tantum singulares aliquos Gerhardi lapsus adnotare. 1 th. 30. ait: «Bellarminum lib. II. de conc. cap. 7. statuere: In quaestionibus fidei concilia priora praeferenda esse posterioribus». Hoc esse vel turpe mendacium, vel stuporem in theologo intolerabilem, aut saltem puerilem lapsum, quis lector intelligens negaverit! Oppositum potius ibi Bellarm. haud obscure indicat. 2. falsum est, concilium Laodic. in 7. Synodo confirmatum; falsum est, omnia acta et canones synodi Quini-sextae in Trullo habitae ab Adriano P. confirmatos. Quod Gratianus distinct. 16. adducit, scire debebat Gerhardus, in nova editione Gregorii XIII, esse correctum. Videantur Binius, Coriolanus etc. in illo concilio. 3. Unde habet Gerhardus: «Concilium Carthaginiense relinquere (duos priores) extra canonem», uti audacter asserit th. 31. In tomis conciliorum adduntur, ut intuenti patebit. 4. Th. 35. ait «librum Enoch ab Apostolo Iuda citari vers. 14». Idem olim dixerat Hunnius, sed cum probationem postularit Gretserus pag. 194. cur eam non praestitit Gerhardus, si potuit? Eadem temeritate asserit th. seq. orationem regis Manasse, tertium librum Esdrae et Machabaeorum etc. fuisse olim lectos in Ecclesia ut sacros, aut adnumeratos canonicis. Sed annexio mere materialis alicuius libri vel partis apocryphae cum libro vel parte canonica, nihil facit ad rem.

Et hactenus quidem Gerhardus de libris V. T. tantum cavillatus est. De controversis autem N. T. tam hic quam in altero tomo (ubi alioquin omnia corradit, quae vel apparenter decreto concilii Trid. de libris canonicis adversantur) magis mutus est pisce. Idem facit Titius in sua ostensione, et alii recentiores Lutherani. Quid hoc? anne Lutherum deserunt purissimi Ienenses? At Biblia glossata Ienensium (in cuius laboris partem, ut dicitur in praefatione eorumdem, venit praecipue Gerhardus) excludunt e canone, ut non apostolicas epistolas ad Hebraeos, Iacobi et Iudae; Apocalypsin vero permittunt arbitrio lectoris. Cur ergo de his tam altum hic Gerhardi silentium? Nihilne quod circa hos cavillaretur in Bellarmino invenit? Tolerabile foret hoc silentium, at prorsus intolerabile et flagitiosum, quod in lib. II. Confess. pag. 9. eum admisisse credimus, donec Ienenses, Gerhardus vel Titius oppositum eius, quod nobis est persuasissimum, ostendant. Sic vero, inquit loc. cit. Gerhardus: «Benedictus Arias Montanus in praef. Bibliorum cum interlineari versione excusorum, et a theologis Lovaniensibus approbatorum, de controversis illis libris sic scribit». Accesserunt etiam huic editioni libri graece scripti, qui vocantur apocryphi, «quos Ecclesia orthodoxa Hebraeorum canonem secuta inter apocryphos recenset». Haec a Gerhardo citata verba non sunt Ben. Ariae viri catholici, et theologi, qui concilio Tridentino interfuit, morique sine dubio maluisset, quam haeresi tam patente libros suos conspurcare. Excusa sunt autem SS. Biblia illa Antuerpiae a Christophoro Plantino anno 1572. cui editioni etiam additur censura theologorum Lovaniensium; quae censura omissa est in altera editione Plantiniana anni 1585. In neutra editione (uti nec in Commeliniana anni 1599.) habetur simile quid, quod a Gerhardo affingitur praefationi. Sed secunda Antuerpiensis sub haereticis (cum illic vir Hispanus tuto esse non posset) habet quidem titulo inserta haec verba: «Accesserunt et huic editioni libri graece scripti, qui vocantur Apocryphi, cum interlineari interpretatione latina ex Bibliis Complutensibus deprompta» reliqua autem a Gerhardo assuta verba, nempe «quos Ecclesia Orthodoxa Hebraeorum canonem secuta inter Apocryphos recenset» sunt sine dubio maligna haeretici glossa. Audeat negare Titius, hoc esse flagitiosum specimen fide Gerhardinae, quo vel solo falsarius iste omnem fidem decoxerit.

Ad caput XI.

Ad caput XII.

Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei

Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei

Vindiciae IV: Pro libro quarto De Verbo Dei

↑ Top of work