Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J.

Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)

Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos

Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.


Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei

Ad caput I.

Ad caput II.

I. – Summa doctrinae Bellarminianae, contra Schwenckfeldianos et Libertinos, solo interno spiritus instinctu contentos, haec est: propheticos et apostolicos libros, iuxta mentem Ecclesiae Catholicae, verum esse verbum Dei, et certam ac stabilem regulam fidei, probatur: tum quia Moses, Prophetae, Christus, Ioannes, B. Apostoli, divina dogmata e SS. Scripturis confirmabant, nec ullum unquam ad interni spiritus iudicium remiserunt: tum quia regula Catholicae fidei certa, notaque esse debet: illa vero privata spiritus revelatio nobis ignota est, nisi forte miraculis fiat evidenter credibilis. Vicissim vero propheticis et apostolicis litteris nil est notius, nil certius. Notissimas esse, testis est universitas Christianorum, et consensio gentium: certissimas esse, et omnino divinas, constat, tum ex veritate vaticiniorum, tum ex incredibili et plane divina conspiratione tot virorum, qui diversis temporibus, locis, linguis, occasionibus, sacra volumina conscripserunt; tum ex testimonio ipsius Dei, qui subinde caelesti animadversione sacrorum librorum profanationem defendit; tum ex ipsius Scripturae testimonio, cuius Prophetias constat esse iam plurimas impletas; tum denique ex divinis miraculis. Accedit denique ratio petita a divina providentia, quae ita res omnes moderatur, uti cuiusque natura postulat; ut scilicet cum ex animo et corpore constemus, et corporalia facilius, quam spiritualia capiamus, per ea, quae corporis sensibus percipiuntur, quasi per quosdam gradus ad spiritualia et divina promoveamur. Quid ad haec Amesius?

II. – Assumit 1. quod Bellarm. hoc cap. dixerat: «Regulam» debere esse «notam» et facilem, adeoque accommodari ad rei notificationem; hinc infert 1. «Cum Scriptura sit regula, non est obscura et difficilis, ut volunt Pontificii». Respondeo: Ipse Amesius cap. 4. th. 1. admittit varias obscuritates S. Scripturae. Ergo et ipse cogetur dicere, eatenus illam non esse regulam. Ergo iuxta omnes non est regula in actu secundo, nisi quatenus verus eius sensus innotescit. Differimus autem in hoc, quod Catholici verum sensum capiant ab Ecclesia, Protestantes a suo quisque spiritu privato.

2. Arg. «Regula proportionis paritatem habet cum alia re, cuius est regula. Si igitur Scriptura sit regula fidei, haec non extenditur ultra Scripturam, atque adeo traditiones non scriptae nihil pertinent ad fidem». Eodem recidit, quod num. 7. cavillatur. Respondeo: Antecedens tantum verum est de regula adaequata; traditiones vero non scriptas esse etiam regulam partialem, infra patebit.

3. Arg. «Regula habet in se rationem exemplaris, adeoque prior est natura suo regulato. Ergo scriptura tamquam regula est prior fide. Si fide, tum et fidelibus. Si autem fidelibus, tum Ecclesia, quae coetus est fidelium, atque ita Ecclesia Romana excidet superiore illo loco, in quo sese nefaria quadam praesumptione collocare solet, quasi esset ante et supra Scripturam. Resp. Plus ex eo antecedente non sequitur, quam S. Scripturam esse priorem iis actibus fidei, quos dirigit. Quis vero negaverit posse innumeros ad fidem converti, et Ecclesiam conflari ex fidelibus, qui solum illud ἄγραφον Apostolorum Symbolum profitentur? Ecclesiam Christi fuisse collectam ante codices Novi Testamenti scriptos, nec Calvinistae dubitabunt, si Apostolorum Actibus credant. Unde evanescit criminatio illa Amesii, de qua suo loco.

4. Arg. «Regula consistit in indivisibili, h. e. ita constituta est, ut nec minimum augeatur, aut minuatur; ergo Scripturas violant, qui suas traditiones ipsis adiiciunt, aut tollunt quidquam ab iis praescriptum: cuius utriusque sceleris Pontifices Roman. manifeste tenentur.» Resp. 1. Antecedens nimis falsum esse, patet ex legibus positivis omnibus, quas constat esse morum regulas, et tamen augeri minuique posse. 2. Concesso toto argumento, negatur subsumptum, quod est manifesta calumnia.

5. Arg. «Si Scriptura sit regula fidei, tum qui in S. Scripturae expositione possunt errare, possunt etiam errare in fide, et falsam fidei regulam aliis commendare. Pontificem autem, et Ecclesiam Romanam insulse et impie multas partes Scripturae interpretari, manifestius est, quam ut egeat probatione. Ergo Pontifex Rom. in suis decretis fidei et morum turpiter potest errare». Resp. Maior, si intelligatur de expositione auctoritative definitiva, conceditur. Sed tunc insulse et impie calumniari Amesium manifestius est, quam ut probatione indigeat.

6. Arg. «Natura huius regulae est, ut sit praeceptio; ergo quidquid admittitur citra directionem huius regulae, aberratio est. Ergo supererogationes omnes Pontificiorum, et pleraque eorum dogmata, errata saltem debent agnosci. Resp. Antec. esse falsum, constabit tom. 2. lib. IV. cap. 2. Multo plura et maiora consuluntur virtutum opera, quam praecipiantur etc. 2. Non esse Scripturam fidei morumque regulam adaequatam, patebit infra. «Denique,» inquit, «fidelium sunt hostes, qui regulam illam e manibus fidelium extorquent.» Resp. 1. Sit ita: quem ferit? Anne Catholici SS. Biblia Vulgatae editionis e cuiusquam manibus extorquent? Num quaelibet Lutheranae et Calvinisticae versiones sunt regulae? Hostisne parvuli est, qui cibum solidum et nocivum ei eripit, et lac praebet?

III. – Qualitates illas a Bellarm. Scripturae in fine 1. cap. concessas (quod sit «regula certa et stabilis»), assumit Ames. et hinc infert 1. «Si in se certa regula, tum certos nos reddere potest de voluntate Dei sine definitione Ecclesiae. 2. Tum incerta omnia mendacium hominum decreta sunt ad istam regulam examinanda. 3. Tum varios et incertos sensus non admittit. 4. Tum omnium controversiarum fidei determinatio ex Scripturis est petenda. 5. Si etiam stabilis sit regula, tunc nihil nobis est creditu necessarium, et utile, quod Apostolorum aevo fuit ignotum. 6. Tum dispensationes Pontificum sunt perniciosae imposturae. 7. Tum denique stabilitas Ecclesiae ex eo tota pendet, si huic regulae constanter adhaereat» Resp. Corollarium primum male infertur. Nam licet genuina Dei revelatio sit in se certissima, nobis tamen evidenter certa non est, cum solum credibilitatis, non autem veritatis evidentiam in via habere possimus, ut infra fusius. 2. Corollarium admitto, dummodo prius constet de vero sensu verbi scripti. 3. 4. et 7. vera sunt de verbo Dei eiusque sensu vero, a Spiritu sancto «scripto in tabulis cordis carnalibus», h. e. in animis fidelium vitaliter expresso; falsa autem de cortice verborum variis interpretationibus obnoxio. 5. In bono sensu verum est: nihil enim credimus etiamnum, nisi quod fuit tempore Apostolorum revelatum, saltem mediate, de quo alibi. 6. Est perniciosa calumnia, quae pariter tollit omnem dispensationem aliam, sive divinam, sive humanam.

IV. – Quod Ames. th. 7. ait: «In plerisque rationum, quibus illa confessio firmatur, Bellarm., causam expresse magis iugulari, idque ex collatione a se subiecta statim apparere; ostendit, se nugacissime cavillari, idque se pro scopo habere. Cum enim falsa de Pontificiis inique assumat, quid mirum est, quod suppositis iis calumniis iuguletur causa Catholica. Veritas sibi clare constat, si sine offuciis instituatur collatio. Nam 1. Moses, Prophetae, Christus, Ioannes, Apostoli, vel divina dogmata ex Scripturis ipsi confirmabant; vel certe ad Scripturas legendas alios hortabantur, non vero ad instinctum spiritus interni etc. Idem nos Catholici dicimus et facimus, si indefinite in utrobique affirmetur. Si vero universaliter de omnibus dogmatibus e Scriptura confirmatis a Mose, Christo, etc. itemque quod hi omnes promiscue ad Scripturas legendas hortati sint, manifeste falsum assumitur. Uti est et illud, quod ex Azor. Instit. moral. quaest. 2. lib. IV. cap. 18. fide Graeca allegatur. 2. S. Moses controversias ex lege diiudicandas docet satis aperte. Idem nos apertissime dicimus et facimus. Non tamen e sola lege in tabulis expressa, id quippe fieri nequit, sed iuxta legis sensum, qui sicut in Veteri petendus erat a Sacerdote Summo, sic et in Nova; alioqui litium finis non foret. 3. Christus Pharisaeos ad Scripturas remisit Ioan. V. vers. 39. Sed an ad solas? Nequaquam. Nam ibidem praeter testimonium Ioannis B. et Scripturarum, remittit quoque Iudaeos ad testimonium Patris in Iordane vers. 32. et miraculosa «opera» a se «facta» vers. 36. Unde evanescunt insulsae cavillationes Amesii, quas putide in seqq. congerit de Ioanne B. Beroeensibus, Apostolis etc. Nec micam salis continent, sed inficetas et protritas calumnias tantum, denuoque recurrent excutienda, cum infra de S. Scriptura, Pontifice, Ecclesia etc. agetur. Unde et patebit, quanta sycophantia Bellarmini conclusionem contorqueat in Catholicos, tamquam Scripturae contemptores; cum ea adamussim quadret in Biblistas, qui idola suorum phantasmatum, sacrorum librorum cortice convestiunt, renuuntque genuinum eorum sensum discere ab iis, quibus Christus dixit: Qui vos audit, me audit etc. Qua vero fronte Puritanus iste privato spiritu, more segregum omnium, ex asse mancipatus, audet pronuntiare: «Pontificiorum religionem nullam certam et stabilem habere regulam?» et nihilominus mox inter regulas credendorum, quas Catholici assignant, recitat «1. Quae aperte in Scriptura continentur. 2. Quae aperte ex illis deducuntur etc.» Quid? an hae non certae et stabiles regulae sunt, ex omnium consensu? Num incertum Catholicis est, unicam illam esse quovis tempore veram Christi Ecclesiam, veraque eius membra omnes et solos eos, qui apostolicae Sedi communione iunguntur? Numquid ab eadem, certa et determinata Scriptura vulgatae editionis, certae traditiones divinae, certa concilia approbata, certus Papa legitimus, certa eius auctoritas in fidei morumque decretis etc. emanant? Ubi vicissim apud infelices Biblistas incerta sunt omnia, praeter privatum vertiginis spiritum, quo quisque sibi Scripturae versionem, canonem, interpretationem et sensum vel fabricat, vel deligit ad libitum.

V. – Tandem Epimetri loco subiicit Amesius: «Huiusmodi considerationibus imbuti, fatentur ipsimet Pontificii, falsi aliquid posse ita proponi, ut obligetur quis ad credendum illi falso fide divina etc. Quaenam vero sunt considerationes istae? Amesianae, an Bellarminianae? Chrysippeum acumen fuerit, et prodigiosa syllogistice, quae ex illis hoc inferre quiverit! Sit tamen ita, quid tum? An adeo absurdum est: «Posse aliquod falsum simplici ita proponi, ut obligetur ad credendum illi falso fide divina?» Equidem licet ea Alex. Pezantii sententia, quam tuentur etiam Bannez, Valentia, et alii, quos citat et sequitur Tannerus, mihi minus probetur, censeamque longe (verius, cum CC. Lugo et Pallavicino, ad veracitatem Dei spectare, ut numquam permittat aliquod falsum fieri evidenter credibile, tamquam dictum a Deo: nihil tamen obstat, quominus error aliquis simplici rustico ita proponatur, ut ex errante conscientia teneatur ad assensum. Hoc inter quoscumque sectarios haud raro evenire, fateri tenentur omnes, qui sentiunt, in coetibus fundamentaliter corruptis salvari simplices inculpate errantes. Quis dubitet, Lutheranos esse persuasos, teneri se, explosa transubstantiatione, ad credendam impanationem in Cena, v. gr. Sacramentarios signum Corporis Christi, etc. Quid ergo omni hoc suo praeludio, nisi perspicue cavillatus est Amesius? Nimirum hoc est: Enervare Bellarminum!

Ad caput IV.

Ad caput VII.

Ad caput IX.

Ad caput X.

Ad caput XI.

Ad caput XII.

Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei

Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei

Vindiciae IV: Pro libro quarto De Verbo Dei

↑ Top of work