Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J.

Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)

Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos

Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.


Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei

Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei

Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei

Ad caput II.

Ad caput III.

Ad caput IV.

Ad caput V.

Ad caput VIII.

Ad caput IX.

Ad caput X.

Dixerat Bellarminus supra cap. 3: Haeretici docent, Spiritum sanctum Scripturae interpretem non esse alligatum Episcopis, vel ulli hominum generi, et ideo unumquemque iudicem esse debere, sive ipse donum interpretationis habeat, sive aliqui alteri adhaerendo, quem eodem dono praeditum viderit. Ad hoc Amesius litem contestaturus dixit: 1. «Non adeo grave crimen est affirmare, Spiritum sanctum libere sua dona distribuere quibus vult I Cor. XII. vers. 11. et non alligari Papae cum suis conciliis. 2. Cum unumquemque iudicem esse dicimus, intelligimus iudicium discretionis, etc.» Videamus ergo, quam praeclare indiscretum hoc iudicium discretionis confirmet. Interim ex supra illatis cap. 4. satis constat, quam grave crimen sit, privatum suum (quantumcumque vocetur discretionis tantum) iudicium praeponere publico Sacerdotis, quod ex Dei lege mortem temporalem aeque ac aeternam meretur. Constat etiam Apostolum I Cor. XII, non loqui de rebus fidei, ut quisque iuxta suam indiscretionem e verbo Dei scripto, sibi sensum et articulos fabricet, sed de gratia interpretandi obscuriora Prophetarum vaticinia etc. Et quidquid sit de gratiis gratis datis alicui privato, fatentur utrumque omnes ordinarium et stabile donum infallibilitatis in controversiis fidei decidendis, nulli privato esse in SS. Scripturis promissum; quod nos soli Papae, et concilio e SS. litteris suo loco vindicabimus. Ridiculum denique est, quod Amesius in patrocinium sui privati spiritus, et iudicii discretionis, refert ex Summa Sylvestrina, voce, «scrupulus». Quid enim ad rem praesentem facit, quod scrupulosis liceat benigne secundum ἐπιείκειαν interpretari leges et praecepta praesertim affirmativa?

Th. 21. et 22. producit Amesius ex Isa. LIV. vers. 13. Ponam universos filios tuos doctos a Domino. Et ex Ierem. XXXI. vers. 33. Dabo legem meam in visceribus eorum. Amesius autem cum expresse nullam hinc inferat conclusionem, sentire debet, vel eas sententias aequivalere suae thesi, vel hanc ex illis inferri. Utrum horum ineptius sit, haud facile dixerim: utrumque perquam ineptum, imo sacrilegae temeritatis esse, quis rectae rationis dubitet? Quid enim est violente detorquere verba sacra ad suas phantasias velandas, si hoc non est? Et numquid vaecors haec sive interpretatio, sive illatio evertit ipsammet Amesii doctrinam, qua admisit; «Iudicium limitatum ex ministeriali vocatione?» Hoc enim ad quid opus est, si omnes immediate doceantur a Deo? Itaque veritas est, quod etsi de lege Dei ordinaria, nemo credat fide divina, et sicut oportet ad salutem, nisi audiat praedicantem a Deo missum: tamen neque eum qui plantat, neque qui rigat esse aliquid, nisi Deus interius quoque simul ita congrue afficiat sensum, ut accommodetur consensus. «Cathedram in caelo tenet, qui corda» (ultimate et efficaciter) «docet», inquit sanctus Augustinus, qui nihilominus alibi passim exterioris Doctoris infallibilitatem exigit. Illa autem Hieremiae verba: «Non docebit ultra vir proximum suum: omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum;» optime a S. August. accipiuntur de Beatis. De Viatoribus certe verificari universaliter nequeunt; cum numquam in Novo Test. etiam defuerint idololatrae, unum verum Deum non agnoscentes. Ut ergo etiam de viatoribus verificentur, necessario accipi debent cum aliqua restrictione. Ienenses Puritani inter tam multas sacrilegas glossas, hunc locum Ieremiae recte sic interpretantur: Salvifica cognitio Dei in Novo Test. multo erit clarior, quam in Veteri, dona etiam Spiritus sancti in Novo Test. multo largius distribuentur, quam factum in Veteri: nec opus erit tanto labore in explicandis mysteriis divinis imo et multo plures gentes ad agnitionem veri Dei pervenient: praesertim autem in aeterna vita perfecte implebitur haec promissio. Ita illi.

Matth. XXIII. vers. 8. Vos autem nolite vocari Rabbi. Quid hinc infertur? Ergo non debent in Ecclesia Christi esse Pastores et Doctores infallibiles usque ad consummationem Sanctorum? Apage impias ineptias, apage insulsam calumniam, quam in Rom. Pontificem tamquam affectantem Magisterii infallibilis honorem iaculatur.

«Ioann. v. vers. 34. Non ab homine testimonium accipio. Ergo nec verbum Dei eget hominum testimonio.» Resp.: In et pro se, concedo: propter nos, nego. Replicat Amesius: «Si Scriptura erga nos nullam habere possit efficaciam, nisi per testimonium hominum, tum ipsa Scriptura pro se, id est, pro suo fine, eget hominum testimonio. Sed prius est Pontificiorum; ergo et posterius.: Resp. Verbum Dei illis quibus primo dictum est immediate, Prophetis et Apostolis, non indigebat ullius hominis testimonio; iis vero, quibus non nisi per praedicationem Ministrorum Ecclesiae iam innotescit, quis sani cerebri neget, innotescere per testificationem hominum? Non vident stolidi ministri Synagogae Calvinisticae, se suam pestilentiae Cathedram hoc modo ipsosmet evertere? Quintum argumentum «ex Ioan. VII. vers. 17. Si quis voluerit voluntatem eius facere, qui misit me, cognoscet de doctrina mea, «utrum ex Deo sit; ergo praeter dilectionem Dei requiritur aliud Magisterium ad Scripturas intelligendas.

Sextum «ex Ioan. x. vers. 27. Oves meae vocem meam audiunt, et sequuntur me. Ergo non egemus alio praeceptore.» Hunnius Lutheranus, et Iunius Calvinista, nolunt hoc argumentum agnoscere ut suum, sed Anabaptisticum, uti et illud infra ex I Ioan. II. vers. 27. «Unctio docet vos de omnibus etc.,» vocant «argumentum lymphaticorum: Quod tamen ut suum tuetur Amesius. Certe frivolum est, et omne Ministerium etiam verbi Lutherani et Calvinistici e medio tollit, si ullam vim habet; uti et priora. Optime dixerat Bellarminus, Christum loqui suis ovibus per Scripturam, per inspirationem, et per os Vicariorum suorum apertissime, possetque hic apte addi illud Ioannis: Et hi tres unum sunt. Explodit hoc Amesius, et ait: «Quasi Vicariorum os magis aperte mentem Domini possit explicare, quam os ipsius Domini: sicut ergo oves Christi, quae tum praesenti adfuerunt, intelligebant ipsius vocem sine interprete, sic etiam hodie possunt ex Scripturis.» Resp.: Si de possibili sermo sit, verum est, quod assumit in antecedente Amesius. De facto autem certum est, plura ex ore Christi ad Apostolos dicta, hos non intellexisse, quae nunc per os Vicariorum Christi etiam idiotae capiunt. Quam caecus est Amesius, si non videt, Ministerium omne sic penitus tolli!

Septimum argum. apud segreges decantatissimum est ex Actor. XVII. vers. 11. de Beroensibus, qui quotidie scrutabantur Scripturas, an ita se haberent, quae Paulus praedicabat; «Ergo laicis licet examinare verba Papae et Conciliorum. Resp.: Vel id fecerunt Beroenses ante fidei susceptionem, ut probabiliter ponit Bellarm. et sic recte fecerunt illi, recteque adhuc hodie faciet ante conversionem infidelis, si examinet ea, quae a Catechista audit. Si vero cum aliis dicatur: eos post fidem susceptam, adhuc quotidie fuisse scrutatos, an ita se haberet (cui consentit Glossa Bibliorum Genevensium, cum loc. cit. vers. 11. ait: Non comme pour juger de leur sens, et authorite, mais pour se conformer et esclaircir tant mieux par le rapport de l’Escritture avec la Verite, qu’ils avoient entendüe) exinde plus non infertur, quam quod Beroenses, cum iam crederent praedicationi Apostoli ob miracula ab eo patrata, studuerint magis apud se confirmare, viso, quod mors et resurrectio Christi dudum fuerit a Prophetis praedicta. Sicut etiam Catholicis iam credentibus licitum et valde laudabile est, studere S. Theologiae, ideoque per Scripturas et rationes confirmare et declarare ea, quae nuda fide crediderant. Utraque responsio bona est, et argumentum solvit. Insulsa vero cavillatio est, cum Amesius ex verbis Bellarmini infert: «Ergo dum quis dubitat de concilio Tridentino, potest veritatem invenire per lectionem Scripturae; cum fidem illi habet, non potest. Resp.: Potest utique invenire, quod ante non habet; quod enim ante habetur, non invenitur tamquam non habitum, sed fortius roborari potest eius possessio. Octavum argum. ex Roman. XII. vers. 6 omitto, quia Amesius ait: «Illud se non urgere,» et revera nil urget.

Nonum ex I Cor. II. vers. 15.: «Spiritualis iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur: Ergo ad spirituales homines pertinet interpretatio Scripturarum, non ad Papam aut Concilia.» Resp.: Iterum hic obtruncant ministerium suum Magistelli cacodoxi. Quid enim dicent nonnulli idiotae aut mulierculae iactanti se esse spiritualem, repudiantique doctrinam sacramentariam? Cur potius clamoso Praedicanti, dicenti se esse spiritualem credere oportebit, quam sibi de se? Cum vero ait Amesius: «Impudentia sola certat Bellarminus, cum certiores nos esse vult, Papas omnes regi a Spiritu S., quam Prophetas esse Prophetas», non videtur mente sobria et sana hoc effrons convicium potuisse evomere. Qua enim via perspicere nos possumus alicuius privati hominis animum interiorem? cum plerumque homo ipse se fallat, putans se agi caritate, cum rapitur vel carnalitate, vel amore proprio. De Prophetis et eorum vaticiniis cognitis ut divinis, nulla quaestio est: sed tantum, unde certitudine fidei scire queam, eum qui alias vere vaticinatus est, nunc quoque a proprio spiritu non deludi? Si Elisai exemplum non sufficit, aperte pronuntiantis, Deum se hoc celasse; addatur alterum de Propheta Natham, qui spiritu proprio deceptus denuntiavit contra Domini voluntatem, ut templum aedificaretur. Ergo, certiores sumus de Apostolicae Sedis Praesulibus e Cathedra de fide pronuntiantibus, quam cuiusquam privati, quantumvis censeretur vulgo illuminatissimus.

Decimum ex I Corinth. XII. vers. 11. Unus atque idem spiritus dividit singulis prout vult: Ergo non est alligatum hoc donum Concilio vel Papa, sed datur a Deo, cui ipse voluerit, uti et experientia testatur.» Resp.: Loquitur Apostolus de particularibus (seu privatis) hominibus: sed alia ratio Concilii et Pontificis. Ridiculus est Amesius, cum replicat: «Etiam Pontifices esse particulares homines, et concilia particularibus hominibus constare.» Utique universales non esse, nemo nisi fatuus ambigit: privatos autem eos esse, et non personas publicas, ac Ecclesiae Pastores a Deo auctoratos, quis pius dubitat?

Undecimum argum. ex I Thessal. v. vers. 21. Omnia probate, quod bonum est, tene. Et I Ioan. Iv. vers. 1. Nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus, si ex Deo sint. Ergo etiam Concilii et Papae sententia probanda et examinanda est.» Resp.: Non sequitur, oportere omnia Ecclesiae membra id praestare, et circa omnia etiam quae iam communi Ecclesiae sensu examinata, et probata sunt. Ergo soli spiritus privati et dubii sub examen cadunt, nec omnium, sed peritorum. Multi enim, immo plerique de plebe, non plus de eiusmodi dubiis spiritibus et doctrinis decernere queunt, quam caecus de coloribus. Principium vero petit Amesius, cum replicat: «ad omnes eos spectare probationem spirituum, ad quos pertinet non omni spiritui credere.» Respond.: Posterius omnium ovium est; prius fere proprium Pastorum, a quibus oves tuto discunt, quid credendum sit. Quam patenter autem falsum est, quod subiicit Amesius: «Per se nulla una doctrina magis dubia est quam alia.» Sed quid certius, quam omnem notitiam minus probabilem, esse magis dubiam per se, quam quae habet indicia summae probabilitatis? De hoc qui dubitat, modicum aliis dubium relinquit, an habeat sanum sinciput. Anne doctrina de Providentia Numinis et animae immortalitate dicenda est dubia, quia nequissimi Athei proterve eam in dubium vocant? Nempe vaecordibus eiusmodi cavillis enervatur Bellarminus!

Duodecimum argum. est ex «Ephes. II. vers. 20. Superaedificati estis super fundamentum Apostolorum et Prophetarum; Papa et Concilium non sunt fidei fundamentum.» Quid hoc! enthymemane, an sylogismus? Si prius; eodem modo licebit inferre: Christus est fundamentum supra quod aedificari debemus; ergo Apostoli non sunt fidei fundamentum; quod repugnat Apostolo. Si est syllogismus, addenda erit haec conclusio: Ergo non estis aedificati supra Papam et Concilium. Resp.: Si minor intelligatur de fundamento primario, admittitur totus syllogismus, qui nihil continet contra nos. Si de secundario fundamento, applicante nobis infallibiliter divinas revelationes, Prophetis et Apostolis olim factas, negatur minor. Quae replicat Amesius, petunt principium, vel aperte falsum assumunt, vel putide cavillantur, ut cum in fine ait: «A Lino et Clemente non expectabant homines certitudinem illius doctrinae, quam Ioannes Apostolus ipsis praedicabat.» Sic est. Quid hinc conficitur? Ergo post decessum Apostolorum (quorum singuli poterant suam praedicationem et Scripturam reddere evidenter credibilem sequentibus signis) etiam non indigemus infallibilibus Pastoribus et Doctoribus usque ad consummationem saeculi etc.? σοφῶς!

Decimum tertium argum.: «Si Pontifex iudicat de Scripturis, sequitur, Pontificem seu Concilium esse supra Scripturam: et si Scripturae sensus sine Pontifice vel Concilio non est authenticus, sequitur Verbum Dei accipere robur a verbo hominum». Resp.: Papa non iudicat de veritate Scripturae, quam supponit, sed tantum de eius vera interpretatione; unde non magis est supra Scripturam quam iurisconsultus supra leges quas interpretatur, hoc solo discrimine, quod hic non sit indefectibilis. Verum alioqui est, «si Scriptura aperte diceret aliquid (puta Cenam Dominicam communicantibus administrandam esse in utraque specie) et Pontifex iudicaret contrarium, eum ita iudicaturum de Scripturis, ut sibimet illas subiiciat»; hoc, inquam, quod Amesius hypothetice affirmat, verissimum est, sicut vicissim id quod tacite supponit, quam verum est de Neo-Evangelicis, tam falsum est de Papa et Concilio. Porro «interpretatio Pontificis» non est «absolute ita recipienda, quia ab illo (ut a persona privata fallibili) proficiscitur», sed quia per assistentiam Spiritus S. ab errore servatur; et ideo «sensus Scripturae, qui non est ipse cortex litterae scriptae, nec quoad hoc proprie et principaliter subiicitur Pontificis, sed Spiritus S. auctoritati. Quod denique addit «Pighium, Cusanum, Coclaeum, Hosium, et alios eiusdem farinae» defendere consequens et consequentiam, videbitur tom. 2. in fine lib. I.

Decimum quartum argum. «Si a iudicio Ecclesiae pendet fides nostra, ergo pendet a verbo hominum». Resp.: Verbum Concilii vel Pontificis ex Cathedra docentis, non est omnino verbum hominis, sed aliquo modo verbum Dei. Non autem sic est «aliquo modo verbum Dei, quidquid cum verbo Dei consentit, quamvis ab uno aliquo privato proponatur. Unde non mirum, a tali verbo, non pendere fidem. Quamvis autem infallibilis interpretatio verbi Dei, absolute diceretur verbum Dei, tamen non nisi fatue (aut certe nimis imperite) hinc inferretur: «nos tot volumina habere verbi Dei, quot sunt tomi Conciliorum, decretorum ac Decretalium Epistolarum, et ea omnia paris esse auctoritatis cum Vetere et Novo Testamento»; uti cavillatur Amesius.

Argum. ultim.: «Patres in Scripturis exponendis non usurpant praetoriam iudicandi potestatem, sed permittunt explanationes suas ab aliis iudicari». Quid inde? ergone Papa et Concilium etiam debent liberam relinquere definitionum fidei admissionem aut reiectionem? Ergo Synodus Nicaena, Constantinop.,Ephesina etc., sub anathemate sua decreta sancientes peccarunt? Ogganniat hoc Puritanus suis Hierarchicis Anglis, Statibus Hollendiae Dordraci coeuntibus, Serenissimo Electori Saxoniae, aliisque Protestantium proceribus. Videantur qua dixi in 2. part. Irenici Anti-Calixt. cap. 2. et in Exam. Examinis Conringiani interrog. 4. 8. ult. De caetero: «In docendo potuerunt Patres et Pontifices errare», ut privati Doctores; sed ex Cathedra definientes, «gubernantur a Spiritu S.», quoad infallibilitatem, non minus ac «Apostoli gubernantur». Coronidis loco hic addere et discutere libet quaestionem, quam Amesius ita format.

§I.: Utrum fides nostra (Calvinistica) an pontificia certiore nitatur fundamento?

Quaestionem hanc movet Amesius, occasione accepta ex argumento 15. Bellarmini, pro cuius solutione sic aiebat: Sciendum est, propositionem fidei concludi tali syllogismo: Quidquid Deus revelavit in Scripturis, est verum; hoc autem revelavit in Scripturis; ergo hoc est verum. Ex propositionibus huius syllogismi prima certa est apud omnes; secunda etiam apud Catholicos est firmissima: nititur enim testimonio Ecclesiae, Concilii vel Pontificis, de quibus habemus in Scripturis apertas promissiones, quod errare non possint. Act. xv. vers. 28. Visum est Spiritui S. et nobis. Et Luc. XXII. vers. 32. Rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua. At apud haereticos nititur solis coniecturis, vel iudicio proprii spiritus. Ita Bellarminus. Ad quae Amesius ait: «Pontificii hominis fides (secundum hanc Bellarmini analysin) est huiusmodi». 1. Quidquid Deus revelavit in Scripturis, illud est verum; «ubi traditiones omnes non scriptae in primo principio fidei excluduntur». Resp.: Non magis excluduntur traditiones per illud principium, quam reliqua tria Evangelia per hanc propositionem: Quidquid S. Ioannes in Evangelio scripsit, verum est. 2. Deus aperte revelavit in Scripturis, Ecclesiam, Concilium, Pontificem Roman. non posse errare Actor. xv. vers. 28. Luc. XXII. vers. 32. «ubi Ecclesiae propter Scripturam credendum esse docetur, non propter Ecclesiam Scripturae». Hoc effatum Amesii esse aperte falsum, patet cuivis, cum nec leviter fiat ullius Scripturae mentio etc. Pergit Amesius, et ait: «Nostra autem fides agnoscitur esse talis: Quidquid Deus in Scripturis revelavit, illud est verum. Sed Deus in Scripturis revelavit aperte, Christum esse mundi Redemptorem» (et in cena tantum esse eius corporis signum). «Nos igitur eadem fidei certitudine credimus Christum, et omnia quae credimus ut necessaria, quae Pontificii dicunt se credere principium ipsum credendorum, Ecclesiam scilicet, Concilium, Pontificem non posse errare. Illam enim fidem non reducit Bellarm. ad auctoritatem Ecclesiae, sed immediate ad Scripturam. Sic autem nos credimus omnia credenda. Nostra igitur fides ex Bellarmini ipsius confessione est certissima. Non negabit enim quisquam opinior sanae mentis quin aeque saltem aperta sint Scripturae testimonia de Christo, ac de Pontifice Romano? Neque ullam aliam coniecturam, aut spiritum privatum sequimur, cum Christum Redemptorem esse credimus immediate propter testimonium Scripturae, quam illos sequi necesse est, cum primum credunt Ecclesiam, Concilium, Pontificem non posse errare». Resp.: Scatent profecto hic omnia Amesii fraudibus et erroribus. Fallit enim aut fallitur. I. Dum putat, aut putare se simulat, Bellarminum resolvere fidem praecise et adaequate in auctoritatem Ecclesiae, ut in principium; et huic principio unice nos niti, quia continetur in SS. Scripturis. Hoc etenim si faceremus, fateor a circulo vitioso excusari nequiremus. Sed longe aliter rem se habere mox patebit. Il. Fucum facit imperitis, dum persuadere satagit in syllogismi sui minore: «Se credere omnia eadem certitudine, qua nos Catholici credimus ipsum credendorum principium». Nimis hoc falsum est. III. Ut facilius incautos deciperet, posuit exemplum de Christo Redemptore admissum non a Catholicis tantum, sed etiam a plerisque omnibus haereticis, qui quoquo modo nomine Christiano gloriantur. Quodsi eius loco ponatur articulus Sacramentariis proprius, mox subsumpti falsitas elucescit. IV. Nequiter etiam fallit, cum Ecclesiae visibilitatem, sub nomine Rom. Pontificis, cum revelatione de Christo in Scripturis facta comparando ait: «Non negabit quisquam sanae mentis quin aeque saltem aperta sint Scripturae testimonia de Christo» (et praesentia eius per figuram panis in Cena) «ac de Rom. Pontifice», Ecclesia Catholica. Sanae mentis profecto fuit, qui in verba illa psal. xxx. vers. 13. Qui videbant me, fores fugerunt, etc. sic scripsit: «Obscurius dixerunt Prophetae de Christo quam de Ecclesia; puto propterea, quia videbant spiritu, contra Ecclesiam homines facturos particulas, et de Christo non tantam litem habituros etc.». Praeterea nimis falsum est, quod ait Amesius: «Se et suos nullam aliam coniecturam aut Spiritum privatum sequi, cum Christum Redemptorem» (eiusque corporis tantum figuram in Cena) esse «credunt immediate propter Scripturas»; contrarium enim uno ore testantur omnes Christiani non Sacramentarii. V. AEque falsum est quod addit: «Necesse esse nos sequi Scripturam, cum primo credimus Ecclesiam, Concilium, Pontificem non posse errare», ut mox patebit. VI. Decumanus error omniumque fere haereticorum parens est ille, quem his verbis depraedicat: «Nostra fides nititur illo testimonio, quod numquam est falsum»: h. e. Fides sacramentaria nititur illo verborum velamine, quo hereticorum quilibet suae imaginationis idola convestit, ut quasi ad oculum monstratur in animadversione Antikedd. Musei §. 10. VII. Fraudulenter ait: «Fides Pontificiorum testimonio nititur Pontificis: quem in multis errare et falli posse ipsi fatentur». Prior pars huius asserti universaliter accepti falsissima est, ut constabit ex infra dicendis: posterior pars est ad decipiendum incautos composita. Papam ut. hominem privatum in plurimis errare et falli posse, fatemur: in iudicio ex Cathedra, pernegamus. VIII. Iterum sycophantur, cum ait: «Nostra (Calvinistica) fides illo testimonio nititur, quo primi fideles (hoc Thrasonismo quis haereticorum non gaudet?) qui primam Ecclesiam Christianam constituebant, adducebantur ad credendum, qui nullum Concilium, Pontificem, aut Ecclesiam, ut fidei suae rationem spectabant. Pontificii autem alio testimonio nituntur, quod illis (primis fidelibus) defuit». Offuciae sunt hae fallendis rudibus idoneae, quibus aperta mendacia velantur. Quis enim primorum fidelium ab Apostolis ad Christum conversus non nitebatur (tamquam fidem infallibiliter proponente) testimonio Ministri Ecclesiae Christianae, quemque talem esse non fieret ei evidenter credibile? Nemo, nemo unus; Loquor de lege ordinaria. Quod denique IX. ait: «Lucem aliquam huic suae considerationi adferri posse ex ista confessione Alexandri Pezantii in 2. 2 quaest. 1 art. 1 Disp. 3: Fides non resolvitur, tamquam in rationem formalem assentiendi, in auctoritatem Ecclesiae, seu Summi Pontificis, vel per se, vel una cum Concilio: quia fides Apostolorum, quae est eiusdem rationis cum nostra, non nitebatur tali auctoritate; ergo nec nostra». Hoc dictum Pezantii recte intellectum est verissimum, nec tantillum communi et vera resolutioni fidei divinae refragatur, quam iuvat hic breviter explicare, ad dissipandas Amesii nebulas, per seqq. assertiones. I. Principium actuum fidei non est aliud, quam ipsa ratio formalis credendi mysteria, nempe, prima veritas revelans. Unde II, sive dicatur fides esse discursiva, sive negetur (quod inter Theologos sub opinione pendet), semper verum est apud omnes Catholicos, quemvis assensum mysteriorum fidei Christianae, vel formaliter, vel virtualiter inniti, indispensabiliter, istis duobus principiis: Quidquid Deus revelavit (sive in Scriptura expressum sit, sive ore tantum traditum ad alios pervenerit), infallibiliter verum, et credendum est: et, hoc N. mysterium Deus revelavit. III. Cum revelatio vel locutio Dei sit varia, variisque innotescat; hinc in primis omnes ii, quibus immediate Deus locutus est (uti de Apostolis aiebat Pezantius, idemque de Prophetis etc.) nullis aliis adminiculis ac regulis opus habebant ad credendum, nisi illis ipsis indiciis, quibus evidenter iisdem fiebat credibile, Deum esse, qui loquitur. IV. Ceteri autem omnes deinceps, praeter motiva credibilitatis, indigemus aliquibus regulis infallibilibus, ne aberremus, tum in ipso numero contextu verbali credendorum, tum in ipso genuino verborum sensu. V. Regula eiusmodi alia est non viva, scilicet Verbum Dei, sive scriptum sive traditum; vel viva, et est Ecclesia loquens per caput suum Rom. Pontificem, sive hoc fiat in concilio generali, sive extra, dummodo ex Cathedra et cum debitis industriis fiat. Hinc VI. patet, non requiri necessario ad omnem fidei assensum etiam nunc, ut propositio fiat per infallibilem Ecclesiae auctoritatem. Nam ipsa infallibilis Ecclesiae auctoritas creditur fide divina, quae docet in Ecclesia esse talem auctoritatem. Sed ante assensum huius articuli non exigitur ipsa auctoritas infallibilis proposita fidelibus, tamquam motivum assensus; ergo non ad omnem assensum fidei opus est, propositione per infallibilem auctoritatem Ecclesiae. Confirmatur experientia, qua constat non modo Actor. II. et IV. S. Petrum, nulla facta mentione Ecclesiae et Praepositorum eius, multa millia ad fidem Christi perduxisse; sed etiam alios plures viso miraculo, aut aliis illustrioribus fidei motivis perspectis credidisse in Christum, et etiam sic martyrio vel aliter vita functos, antequam de Ecclesia et posterioribus Symboli articulis instruerentur. Hinc infertur ulterius VII. necessariam esse propositionem dogmatum fidei per infallibilem Ecclesiae auctoritatem tunc demum, quoties assensus fidei dependet per se ab auctoritate Ecclesiae, uti fit in dogmatibus quibus ante definitionem Ecclesiae inter Catholicos controversis, et sola Ecclesiae definitione communiter credibilibus, Catholice assensum praebemus; ut si iam definiretur immaculata B. Virginis Deiparae conceptio, aut sicut iam definitum est, quinque propositiones Iansenianas esse haereticas. Infertur VIII: ut nunc corpus doctrinae Catholicae universum discatur sine erroris periculo, consueta et ordinaria Dei providentia requiri talem propositionem dogmatum, quae coniuncta sit cum publica auctoritate Ecclesiae; quod patet vel exemplo sancti Augustini, cuius est tritum illud: «Ego autem Evangelio non crederem, nisi me Ecclesiae commoveret auctoritas». Patet denique IX. quomodo sine ullo circuli vitio fides Catholica nihilominus resolvi etiam possit aliqua ratione in Ecclesiae auctoritatem. Nam si quis petat a me: Unde scis, Christum esse mundi Redemptorem, eius corpus realiter et substantialiter esse sub speciebus panis etc.? (idemque est de omnibus articulis) respondeo, propter auctoritatem Dei in divinis litteris ita revelantem. Unde scis, has litteras esse divinas? Respondeo, quia Ecclesia a Spiritu S. edocta eas infallibili auctoritate proponit. Sed unde scis, eam infallibili praeditam auctoritate, ac veritatis magistram a Deo constitutam esse? Respondeo, me id credere propter auctoritatem Dei loquentis per eamdem Ecclesiam. At unde scis Deum per os Ecclesiae vere loqui? Respondeo, me id credere, quia volo, seu, quia voluntatis imperio flecto et captivo intellectum meum in obsequium hoc fidei obscurae (et hic iam mutatur motivi fidei genus transeundo ab intellectu ad voluntatem, non tamen ideo filum resolutionis abrumpitur). Unde vero tibi haec voluntas captivandi te, acceptandi hanc Ecclesiam ut regulam fidei vivam et organum Dei? Respondeo, quia perspicue video id adeo honestatis et prudentiae legibus congruere, ut manifesta sit temeritatis, impietatis ac insaniae, in re tanti momenti id non facere. Quod si demum instes: unde clare sciam, quod haec sit vera et infallibilis Dei Ecclesia? Respondeo, quia evidentissimum est huic Ecclesiae eas notas inesse, quae cetera Dei quaecumque organa reddidere hominibus credibilia, quaeque ad hoc iure desiderari queunt. Evidens enim est, hanc Romano Pontifici ut capiti visibili iunctam congregationem ab Apostolis plantatam esse, nemine in dubium id vocante. Evidens est, eam hucusque perstitisse cum perpetua Pastorum et Doctorum successione in unius Dei et Salvatoris professione. Evidens est, in ea semper floruisse plurimos sapientia, vitae innocentia, saeculi contemptu, miraculorum gloria, ac ipsa sanguinis profusione conspicuos viros. Evidens est, vetera Prophetarum vaticinia de splendore et amplitudine verae gentium Ecclesiae ei soli mirifice convenire. Evidens est, in ea summam esse doctrinae consensionem, nullas sectas; ac denique nullam in ea unquam factam esse doctrinae ad fidem pertinentis mutationem etc. Videantur plura huc pertinentia in Analysi P. Thomae Baconi disp. 3. per totam, ubi etiam circulum illum spiritus privati in Amesio etc., luculente revincit. Sed hoc relicto videamus

§II.: Nonnulla quae ex lib. III. Bellarmini carpit Ioannes Gerhardus.

Gerhardus gravissimam illam quaestionem, de iudice controversiarum, fuse a Bellarmino lib. III. pertractatam obiter et ieiune tangit; tres vero alias quaestiones ex eodem libro movet. Prima, et ordine apud Gerhardum nona, est: «An Scripturae S. interpretatio ex ipsa S. Scriptura peti possit ac debeat?» Producit Bellarminum cap. 9. §. 1. dicentem: Scriptura varios sensus recipit, nec potest dicere, quis sit verus. Et postea: Scriptura seipsam interpretari non potest. Huic asserto opponit Gerhardus locum ex cap. 3. §. Sed quamquam, ubi dicitur: Eum sensum, qui ex verbis Scripturae immediate colligitur, certum est esse sensum Spiritus S. «Si ille sensus, inquit Gerhardus, qui ex verbis Scripturae immediate colligitur, est sensus Spiritus S.; ergo sensus Spiritus S. sive Scripturae sensus ex verbis Scripturae colligi potest». Sed, quaeso, quaenam hic contradictio? numquid optime cohaeret, ut Scripturae sensus in nonnullis sit apertus, certusque, adeoque ab omnibus admissus (E. G. Abraham duos filios habuit Gallat. Iv.), alibi in plurimis sit valde controversus, et difficilis sive ex natura sua, sive ob voluntarias lectorum tenebras? (uti supra vidimus ex Actor. XIX.) De obviis et planis locis loquitur Bellarm. in cap. 3. de difficilibus et controversis in cap. 9.

Th. 17. adducit ex lib. i. de Euchar. cap. 9. verba Bellarmini, quibus demonstrare voluit, quod verba institutionis Eucharisticae proprie, non figurate accipi debeant. Hinc infert Gerhardus: «Idem de reliquis articulis fidei dici potest, ac debet; est enim eadem ratio etiam reliquorum. Proinde in omnibus ac singulis fidei articulis retinendus sensus litteralis, qui est a Spiritu S. intentus». Sit ita, quis hoc negat? Addit: «Et per consequens ex litterali Scripturae sensu colligi potest et debet, quae de singulis fidei articulis sit Spiritus S. sententia». Transeat et hoc de verbis, vel omnium consensu apertis, vel iuxta sensum et interpretationem publicam Ecclesiae.

Th. 19. ex lib. Iv. cap. 4. e verbis istis Bellarmini: Nota duo esse in Scriptura, voces scriptas, et sensum eis inclusum; voces sunt quasi vagina; sensus est ipse gladius Spiritus. Infert Gerhardus: «Ergo si in Scriptura non solum sunt voces scriptae, sed etiam sensus eis inclusus, utique sensus ille ex Scriptura erui potest et debet». Concedo sequelam de Pastoribus et Doctoribus legitimis, quibus a Deo id muneris commissum; nego de verbi Lutherani et Calvinistici ministris, qui illa satis aperta verba: et alia similia impie ad suorum phantasmatum idola detorquent. Idem dicendum ad th. 20.

Th. 21. proponit quaestionem decimam: «An ex solo sensu litterali firma et efficacia argumenta ducantur»? Fingit hic Gerhardus magnam inter Doctores Catholicos dissensionem, et Bellarminum constanter cum Lutheranis docere affirmativam. Sed revera non est (immo vix esse potest) dissensio, si quod res est, bene exponatur, nempe: ordinarie loquendo ex sensu tantum litterali petenda esse argumenta firma, quia saepe non constat de sensu mystico a Spiritu S. intento; si tamen (ut subinde fit) de hoc constet, aeque firma ex eo, ac litterali sensu peti poterunt argumenta. Nec plus hic mysterii.

Th. 28. proponit quaestionem undecimam: «An in fidei articulis etiam consequentiae ex S. Scriptura deductae sint admittendae»? Nulla est hic quoad rem ipsam difficultas, aut articulus controversus nos inter et Lutheranos. Fatentur omnes Catholici, esse ad minimum probabile, quamvis conclusionem evidenter ex praemissis fidei deductam esse saltem obiective de fide. Unde cum Pintus, Gonterius, et Henrici, a Gerhardo citati videntur oppositum sentire, sine dubio non loquuntur de conclusionibus, quae vere evidenter ex veris fidei praemissis deducuntur; sed loquuntur ad hominem contra heterodoxos, qui cum purum putum verbum Dei scriptum identidem iactent, tamen cum ad rem ventum est, sexcenties eventus docuit, eos quoties contra Catholicos argutantur, semper vel in praemissa alterutra aut utraque flagitiose, iuxta suam phantasiam S. Scripturae verba torquere, vel saltem pessime ex principiis in aliquo sensu veris discurrere. Idem Scripturae verbis faciunt Lutherani praecones omnes, quod in Bellarmino sexcenties facit Gerhardus in praesenti opere quod excutimus; grandis ideo aut ruditatis aut imposturae reus.

Vindiciae IV: Pro libro quarto De Verbo Dei

↑ Top of work