Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei
Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)
Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos
Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.
Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei
Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei
Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei
Ad caput II.
Ad caput III.
Ad caput IV.
Ad caput V.
Ad caput VIII.
Ad caput IX.
Quae pro visibili controversiarum iudice Bellarminus in praeced. cap. attulerat, eadem hoc cap. tali, ex ratione deducto argumento confirmat: Non ignorabat Deus, multas in Ecclesia exorituras difficultates circa fidem; debuit igitur iudicem aliquem Ecclesiae providere; at iste iudex non potest esse Scriptura; quia haec varios sensus recipit, nec potest ipsa dicere, quis sit verus: praeterquam quod in omni repub. bene ordinata, lex et iudex distinctae res sint. Lex enim docet, quid agendum: et iudex legem interpretatur, et secundum eam homines dirigit. Denique de Scripturae interpretatione quaestio est; haec autem non seipsam interpretari potest. 2. Neque spiritus revelans unicuique privato iudex esse potest; siquidem ille qui est in te, a me neque videtur neque auditur; iudex autem debet videri et audiri ab utraque parte litigante etc. Item iudex debet habere auctoritatem coactivam, alioqui nihil prodesset eius iudicium; at privati nullam talem habent auctoritatem; ergo. Rursus, si spiritus iste privatus revelans esset iudex, praecluderetur via conversioni haereticorum, nec ullae controversiae unquam terminari possent. Nam nemo est haereticorum, qui spiritum non iactet; et qui spiritum suum non praeponat spiritibus aliorum. 3. Nec princeps saecularis potest esse iudex, quia nihil potest ultra virtutem a causis suis acceptam; causae autem principatus saecularis humanae et naturales sunt. Nam efficiens est electio populi: finis est pax temporalis; ergo princeps qua talis non habet nisi humanam auctoritatem. Unde tandem infertur; hoc iudicium controversiarum esse penes principem ecclesiasticum, vel solum, vel certe cum consilio et consensu coepiscoporum. Hoc Bellarmini argumentum est sine dubio moralis demonstratio invicta, quam Amesius ita in compendium coarctavit, ut ei magnam partem nervorum inciderit (in hoc quippe sensu facile agnoscimus ab eo Bellarminum fuisse enervatum), immo aperte depravavit. Nam ubi Bellarminus dixerat: Scriptura tamquam lex seipsam interpretari non potest; Amesius perverse ita ponit: «Iste (iudex) ipsam (legem) interpretari non potest». Videamus nunc quam viriliter enervet reipsa vim rationis Bellarminianae. 1. ait: «Neque enim ignorabat Deus multas exorituras difficultates circa principem ipsum et iudicem ecclesiasticum; debuit ergo iudicem huius iudicis providere». Resp. neg. sequel. Sicut enim supremus princeps temporalis potest sua iura tueri, sibi ipsi ius dicendo: ita et supremus in Ecclesia Princeps. Neuter in hoc censetur propriam causam agere, sed publicam Regni et Ecclesiae, ut bene observat P. Gretserus tom. 2. lib. II. de Pontif. cap. 14. 2. ait Amesius: «Princeps iste ecclesiasticus, Pontifex Rom. non tollit omnes difficultates, quae circa fidem oriuntur, ne quidem inter suos subditos. Fervent enim hodie controversiae inter Iesuitas et Dominicanos de decretis divinis, praedestinatione, gratia, libero arbitrio, et inter totas fere gentes de potestate Pontificis Rom., tam in temporalibus supra principes, quam in spiritualibus supra concilia generalia, atque adeo de ipso iudice controversiarum». Resp.: Prior illa controversia inter Dominicanos et Iesuitas suspensa hactenus est a Pontificibus Romanis, quia nihil urgere decisionem hactenus videbatur, cum salva fide et caritate ventiletur inter partes. Si bonum Ecclesiae aliud postulare quandoque videretur, maturabitur decisio; sicut ab Innocentio X, factum vidimus circa quinque propositiones Iansenistarum, Calvinistico veneno turgidas. De potestate Pontificis quoad substantiam, tam in temporalibus quam in spiritualibus, magnam esse Catholicorum concordiam, ostendi saepius contra G. Calixtum, et H. Coringium Helmstadienses Lutheranos, qui cum Amesio somniant discordias, ubi nullae sunt. Certe G. Titius Helmstadiensis in nupera sua ostensione cap. et §. 2. haud obscure agnoscit, cessare iam controversias istas, idque factum putat ope Iesuitarum. 3. ait Amesius: «Providit Deus per Scripturas, et Doctores ac Pastores, quos Ecclesiae dedit, quantum satis est ad fidelium ac piorum salutem: aliorum curiositati, et perversitati non debuit providere». Resp.: Hoc quidem, quam verum est de veris Doctoribus et Pastoribus verae Ecclesiae, et nostram sententiam vel maxime confirmat, tam falsum est de ministris haereticorum, qui controversiarum interminabili agitatione, confusioni Babylonicae, et atheismo gnaviter velificantur.
4. Ait: «In rebus mundanis, ubi agitur de rebus externis, quae vi coactiva ordinantur, opus est iudice externo tali vi armato: sed fides non cogitur; atque adeo Principatus iudicis externi in rebus fidei nullum habet locum». Resp. 1: Non est hic sermo de vi coactiva externa praecipue, sed de vi coactiva interna per censuras; uti patet ex praxi antiquissimorum conciliorum, quae per anathematismos sanxere ὁμοούσιον Filium Dei et Spiritum sanctum, unam personam, et duas naturas Christi inconfusas etc. Unde nihil ad rem hic loquitur Amesius. Alter error, quem de fide non cogenda insinuat, infra suo loco excutietur. 5. ait: «Etiam in rebus humanis bene observat Arist. Rhet. lib. I. cap. 3. leges debere, quantum fieri potest, omnia diserte declarare, et quam paucissima iudicum potestati relinquere. Et Polit. lib. I. cap. 7. leges reipubl. dominas esse oportere: principes autem vel iudices, eorum moderatores esse, de quibus leges cavere non possunt. Et cap. 12. Quae lex explicare non poterit, ne homo quidem explicare poterit. Qui legem dominari iubet, is Deum et leges dominari iubet; qui vero hominem iubet esse principem, is hominem et belluam principes esse iubet. Non est igitur cogitandum in perfectissima lege Dei, tantam potestatem relinqui Pontificibus, aut, ut Aristotelis phrasi utamur, belluis Romanis. Quantum detrahitur Scripturae, quae est lex Dei, tantum detrahitur ipsi Deo Legislatori. Resp.: extra oleas vagatur Amesius, et mirum est, quod sui adeo immemor, qui Aristotelis non modo «metaphysicam velut impiam» severissime «profligavit», et e limitibus Theologiae proscripsit proprio opusculo: sed etiam «Ethicae vulgaris» (Aristotelicae) «imperfectionem et inutilitatem» se gloriatur detexisse, utpote, «quae felicitatem plumbeam aut ligneam» sectetur, media autem (virtutes) proponat, «quae nihil sunt nisi splendida peccata». Hic tamen ab Aristotele suppetias emendicet, malae fidei multipliciter reus. Nam et textum Aristotelis haud fideliter allegat, et eidem in tam paucis verbis ἀντιλογίαν affingit (Quomodo enim principes sunt moderatores eorum, quae leges cavere non possunt; si quae lex explicare non potest, neque homo explicare potest?) et quod Aristoteles de lege naturali, seu «mente» pronuntiavit, inepte detorquet ad leges positivas. Piget pluribus immorari in re ad rem prorsus nihil faciente. Quomodo enim et quam admiranda syllogistice e verbis Aristotelis infertur, nullam debere in Republica esse animatam legem, seu legum interpretem, conservatorem, executorem? cuius oppositum passim in eo opere Aristoteles inculcat.