Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei
Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)
Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos
Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.
Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei
Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei
Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei
Ad caput II.
Ad caput III.
Ad caput IV.
Mirum est, Gerhardum in hac quaestione gravissima, et quasi peremptoria et capitali (de Iudice Controversiarum) plane silere, et tacite herbam Bellarmino porrigere. Amesius conatur elidere, vel potius eludere: sed frustra, cum pleraque convincant intentum, nempe: Cum debeant Scripturae exponi eo Spiritu quo factae sunt, hoc est Spiritu sancto II Petr. I. v. 20. Spiritum illum Scripturam interpretantem certo inveniri in Ecclesia, id est, in Concilio Episcoporum confirmato a summo Ecclesiae totius Pastore, sive in summo Pastore cum Concilio aliorum Pastorum. Bellarminus ad hoc evincendum, hoc cap. praecipue argumentatur ex Exod. XVIII. v. 13. Deut. XVII. v. 8. et seqq. II Paral. v.10. cuius vis sic fere explicatur: Deus praecepit Hebraeorum Synagogae in rebus sacris et religionis, iudicem supremum visibilem, infallibilem. Ergo multo magis Christus dilectae suae Ecclesiae in terris militanti. Argumentum hoc tam clarum, quam breve, mirifice torquet Novatores, ut quo se tuto vertant, hactenus non invenerint. Consecutionem, cum a minori ad maius validissime procedat, reiicere vix ausint, nisi frontem omnem decoxisse videri velint. Quomodo enim negasset Deus veritati, quod umbrae indulserat? Anne Christus Ecclesiae caritate perpetua sibi desponsandae non praestaret, quod Synagogae repudiandae praestiterat? cum praesertim illi per totum orbem diffundendae, ubi in variis linguis, nationibus et institutis, plures gravioresque oriturae erant de fide et religione lites, multo magis esset necessarium. Nec verisimiliter confugere ad invisibilem iudicem et caput queunt, cum idem pari facilitate et falsitate de Synagogae principe diceretur. Unde non consequentiam, sed antecedens, vel ex toto, vel ex parte saltem negare solent. Summa effugiorum futilium Amesii haec est. 1. ait «locum Exod. XVIII. vers. 13. ad Scripturae interpretationem nihil omnino spectare: nam Scripturae nullae tum temporis exstabant, teste Bellarm. cap. 2. huius libri». Sed quid hoc ad rem? Numquid poterat etiam necdum exstantibus Scripturis nihilominus oriri quaestio de fide et religione? 2. ait: «Moses tunc extraordinario munere fungebatur». Sed hoc ait tantum; nec potest probari, quod fuerit ratione muneris, et non tantum ratione successionis extraordinarius. Quod de «consilio Iethronis» mox subiicit, multo minus ad rem facit, cum certissimum sit, etsi Moses partitus sit laborem cum iudicibus inferioribus, tamen reservasse sibi causas graviores, religionis praesertim, quis dubitet? 3. ait «Deuter. XVII. vers. 8. et seqq. non agi de interpretatione Scripturae, sed de iudicio inter caedem et caedem, id est, de quaestionibus facti. Item, non agi ibi de sacerdotibus tantum, sed et de iudice civili, vers. 9. et 12. Rursus, agi de iudicio ex loco tabernaculi, ubi fuit Deus consulendus. II. Paralip. xix. vers. 10. ait recte distingui officium Pontificis ab officio regis: id vero nihil ad Scripturae interpretationem spectare». Sed futilia haec esse, et potius corroborare quam elidere vim argumenti nostri, patet 1. quia si Deus constituit summum de caede, de plaga, de lepra, etc., Iudicem, qui audiendus simpliciter esset, poena mortis contumacibus proposita, quanto magis ecclesiastica, et lites de religione per illum dirimi voluit, graviores utique illis, et sine comparatione nocentiores? 2. Immediate illa verba Deut. XVII. vers. 5. praecesserat sermo de idololatra interficiendo. Numquid hic poterat oriri ambiguum difficileque iudicium, an reus ille vere commiserit idololatriam, haeresim, blasphemiam? nec modo de ipso facto, sed sensu verborum legis. Hoc ergo casu vel potuit Summus Pontifex de eo decernere, et verum legis sensum, cui omnes acquiescerent, exponere, et sic habetur intentum. Vel non potuit? ergo frustra fuit tribunal hoc supremum, si non potuit graviores causas expedire, cum faciliores pronum esset, decidi a pedaneis. 3. Etsi gratis demus, non fuisse difficile iudicium, nec nisi de stillicidiis, cloacis, caede, furtis etc. faciendis aut omittendis: poterat tamen tota lis tandem devolvi ad veram legis intelligentiam, quae subinde non erat adeo perspicua. Ergo vel hanc potuit dirimere iudex supremus, et sic habetur tribunal de «credendis»; vel non potuit: ergo nec potuit ferri sententia de «faciendis» iuxta legem. Si dicas, potuisse ferri sententiam, quae tantum imperaret executionem operis externi, licet contumaciter reluctante intellectu de vero legis sensu: at haec evasio manifeste praecluditur verbis Deuter. vers. 10. Facies quodcumque dixerint, sequerisque sententiam, etc. Quomodo enim facit omnia, et discit a Sacerdote non facienda superbiens, qui sensum suum privatum iudicio summi Sacerdotis antetulerit? Ad haec quid si ille proprii cerebri homo dixisset, expositionem legis a Summo Pontifice profectam manifeste divinae legi contraire, et se quidem indicata praestiturum credere tamen firmiter, se contra legis praescriptum damnari: quis hunc auderet dicere nec superbum nec contumacem, adeoque eximere ab illa comminatione vers. 12. Qui autem superbierit, nolens obedire Sacerdotis imperio, morietur homo ille? 4. Iuxta illud II. Paral. xix. vers. 11. Summi Iudaeorum Pontifices «praesidebant in his quae ad Deum pertinebant». Ergo vel praesidebant in iudiciis de Fide et Religione, vel haec non pertinebant ad Deum. Hoc posterius nemo nisi impius, et blasphemus dixerit; ergo admittendum prius. Nec declinabis hoc telum, si cum Calixto, Conringio, etc., dixeris: «Esto fuerit iudex in illis Summus Pontifex, at non ideo fuisse hunc erroris immunem, cum in civilibus quoque controversiis tenerentur sententiae supremi iudicis, etsi is revera erraret, acquiescere»: Resp. enim, longe aliud esse in quaestionibus de iustitia, similibusque agibilibus, aliud vero in quaestionibus de speculativa veritate. In prioribus sufficit ferre sententiam, quae hic et nunc omnibus pensatis censetur formaliter iusta et honesta (habet enim practicam veritatem iudicii); at in controversiis fidei numquam habetur «veritas iudicii», nisi hoc etiam materialiter cum re ipsa consentiat. Fuit ergo Hebraeorum Pontifex in eiusmodi fidei quaestionibus etiam indefectibilis; tum quia rationali illo vatidico erat instructus, cui Urim. et Thumim, h. e. «Doctrina et Veritas» inscripta visebatur (ut etiam indicat Ames. th. 6. num. 3). Tum quia si fuisset fallibilis, postulantes informationem de veritate, non accepissent tuto ab eo iudicii veritatem, quod tamen promisisse videtur Deus Deuter. XVII. vers. 9. Tum, quia incredibile videtur, Deum voluisse sub poena mortis omnes acquiescere falsae sententiae, (quod esse grande inconveniens agnoscit etiam G. Calixtus). Nec obstat, quod Matth. XXVI. vers. 66. inique pronuntiarit Caiphas de Christo, quod reus sit mortis. Quid enim mirum delirasse, tunc Summum Pontificem, cum Synagoga agonizaret, mox exspiratura cum vivifica morte verissimi Summi Pontificis Iesu Christi? 5. Amesius, etsi in omnem partem quaesierit effugia, videtur tandem th. 6. num. 4. agnoscere «legem expressam in Vet. Test. de Sacerdotibus, et Iudicibus Summis in certo loco: sed de Rom. Pontifice, ait, nullam legem habemus». Verum haec responsio est omnium subditorum perduellium, nec tantillum luxat vim argumenti nostri, a minori ad maius.
Testimonium ex Eccl. XII. vers. 11. 12. petitum bene defenditur a P. Gretsero pag. 1250, sed non urgeo, quia etiam aliqui Catholici per «unum Pastorem» intelligunt Deum vel Christum.
Ex Aggai et Malach. cap. 2. ait Bellarminus, non esse privatorum iudicare de sententia legis Domini, sed Sacerdotis, qui cum sit Angelus, h. e. «nuntius Dei», Amesius th. 8. ad hoc nil aliud respondet, quam: «Quis negat?» Bene est! Vel ergo plane acquiescit Bellarmino, et deserit pessimam suam causam; vel si tantum particulam, et non integram sententiam Bellarmini profitetur se non negare, numquid cavillatur, et impostorem agit?