Expositio super orationem Dominicam

Et dimitte nobis debita nostra.

Qui perfectam fidem habet orando uel etiam iubendo potest transferre corporales et etiam spirituales montes¹ sicut Paulus de Elima mago quem et oculis et arte nefanda priuauit² et de Phitonissa in Philippis. Qui autem ad fastigium tante perfectionis ascendere nequeunt petant sibi peccata dimitti quod ad uitam mereantur intrare perpetuam et sine dubio impetrabunt si tamen in se peccantibus primo dimittant. Vnde secure potest dici: dimitte nobis debita nostra etc.

Debita dicimus in hoc loco significare peccata. Sed distinguendum est inter peccatum et peccatum. Est enim peccatum originale et est peccatum actuale. Item actualium aliud criminale, aliud ueniale. Originale peccatum est concupiscentia carnis cum qua nascitur homo, que paruulum habilem ad concupiscendum, adultum uero concupiscentem facit.

Hoc ergo peccatum remittitur in baptismo non ut non sit sed ut non imputetur in peccatum. Transit enim culpa sed remanet pena. Transit reatu sed remanet actu. Remanet enim in membris tirannus carnis nostre qui mouet illicita desideria quorum primus motus dicitur passio, secundus delectatio, tercius consensus. Primus motus non est in nostra potestate quin surgat. Sed potest reprimi per gratiam ne delectetur homo uel consentiat suggestioni nequam et peruerse.

Est igitur in omnibus concupiscentialiter genitis carnalis concupiscentia que non est permittenda regnare que potest cotidie minui sed finiri non potest. Semper enim pugna est in nobis quamdiu sumus in corpore mortis huius³. Actuale uero peccatum dicimus actum malum tam interiorem quam exteriorem i.e. cogitationem locutionem operationem. In hiis tribus peccamus quandoque criminaliter quandoque uenialiter. Criminale peccatum est cui debetur eterna dampnatio. Veniale peccatum uero est cui non debetur eterna dampnatio. Precipue tamen in uoluntate consistit peccatum ex qua tanquam ex arbore mala procedunt opera mala tanquam fructus mali. Voluntas ergo mala furatur anime uim penetratiuam et pungitiuum saporem celestis nuclei.

Attende nucem. Nux quidem tres cortices habet. Primus uiridis est et amarus, secundus durus et testeus, tercius subtilis et medulle contiguus. Primus non potest comedi cum nuce. Secundus nucleum claudit in se. Tercius comeditur cum nuce sed sapor minus est delectabilis. Primus significat originalia peccata cum quibus nascimur. Secundus criminalia cum quibus non potest esse salubris dei noticia. Tercius uenialia cum quibus dei noticia minus est delectabilis. Primus est abiciendus, secundus frangendus, tercius purgandus. Et sic erit de celesti nuce dulcis refectio.

Nota dominus noster Ihesus Christus cum sanaret egrotum⁴ demissum remisit ante se per tegulas: primo remisit ei peccata que fuerant causa morbi quatinus cessante causa cessaret illud quod factum erat propter causam. Cum igitur constet quod pro peccatis egrotet homo, medicus uisitans egrum debet illum ad humilem et puram confessionem et satisfactionem prouocare ne, peccato tanquam ferro remanente in uulnere, frustra sit apponere malagma. Peccatum criminale trifariam diuiditur: scilicet in flagitium, in scelus, in contemptum. Flagitium est quando quis uiciose se ipsum corrumpit. Scelus est quando fratrem suum maliciose ledit, deum superbe contempnit. Venialia uero peccata sunt leuia quedam pro quibus cotidie dicimus: dimitte nobis debita nostra. Sequitur: