Summa Theologiae Scotisticae Vol. I
Sébastien Dupasquier (1630–1718)
Summa theologiae Scotisticae, in qua ex fidei lumine, S. Scripturae oraculis, Ecclesiae traditionibus, & decretis, ss. pp. & theologorum sententia, et rectae rationis ductu, religionis christianae mysteria explicantur, et propugnantur ad mentem doctoris subtilis
First published 1698
Late-Scotist scholastic summa in Latin by Sebastian Dupasquier O.F.M. Conv., first printed at Chambery in 1698 and reprinted at Padua (1706; corrected second edition 1719-1720; 1743), arranged as tractatus divided into disputationes and quaestiones after the Scotist manner. It expounds and defends Catholic doctrine ad mentem Doctoris Subtilis and became one of the standard late Scotist handbooks of the early 18th century. Vol. I opens with the proemial disputation on the nature of theology.
✦ This work is being completed — add a section.
Disputatio I: Proemialis, seu de Theologia in se
Quaestio I: An sit, et quid sit Theologia, et quotuplex
Quaestio II: An Theologia sit scientia? qualis? an practica, vel speculativa? an sit sapientia?
Quaestio III: De objecto Theologiae
Quaestio IV: De subalternatione, unitate et nobilitate Theologia nostra
Quaestio V: De necessitate Theologiae nostrae
Quaestio VI: De supernaturalitate Theologiae
Quaestio VII: De locis theologicis
Quaestio VIII: De Scriptura Sacra, et variis eius sensibus
Quaestio IX: An Theologia nostra sit pure declarativa, an vero etiam argumentativa, et adhaesiva?
Iam vidimus non semel, quod Theologia nostra procedit ex principiis fidei scholastice, et per viam argumentationum, deducendo suas conclusiones ex praemissis, quarum saltem una est de fide, aut ex fide deducta; altera de Philosophia, et ratione naturali, imo et id notavimus de ipsa Scriptura S. in qua saepe legimus veritates ex aliis illatas. Restat videre, an argumentetur, ut probet sua principia; et ut per suas argumentationes suadeat, et inducat ad assentiendum, et adhaerendum; et ita sit adhaesiva; 2. ait vero pure ad cognoscendum, ita ut sit pure declarativa eorum, quae credenda sunt.
Supponimus autem, dupliciter aliquid probari posse, scilicet 1. Positive, quando per aliquod medium probatur necessaria connexio praedicati cum subiecto Propositionis, quae asseritur; ut si probes in Christo esse duas voluntates, quia in eo sunt duae naturae, scilicet divinitas, et humanitas; vel 2. Negative, quando ostenditur, propositionem assertam nullam involvere contradictionem; et id fit solvendo rationes, quibus videtur impugnari per allegationes implicantiarum, seu contradictionum. Ut si asseras possibilitatem Incarnationis, quia nullam involvit contradictionem; et tunc ista probatio dicitur evidens; cum evidenter solvantur omnes obiectiones, quae contra assertionem afferri possunt; et sic tandem reducitur ad positivum. Rursus probatio fit vel 1. per locum intrinsecum, quando scilicet medium sumitur ex visceribus, seu ex essentia rei, ac necessario connexis cum illa, ut cum arguitur a definitione ad definitum, vel a causa ad effectum; vel 2. Per locum extrinsecum, quando sumitur ab his, quae sunt extra essentiam rei, seu terminorum, ut diximus in Logica. Theologus argumentatur pro novo Testamento ex veteri contra Iudaeos; et ex novo realem praesentiam corporis Christi in Eucharistia contra Calvinistas.
Quaeritur ergo hic 1. an Theologia possit argumentari, ut probet positive sua principia; 2. an habitus Theologiae sit pure explicativus veritatum fidei, an vero etiam illativus, et adhaesivus, ita ut ex praemissis inferat Conclusionem aliquo modo inducentem, et necessitantem ad assensum.
Concl. 1. Theologia nostra est argumentativa, et sic probare potest positive, et suadere sua principia, non tamen demonstrare.
Prob. 1. ex Scoto. Dum quia ipse affert octo, vel decem motiva, seu media, ex quibus convinci possunt Haeretici damnantes Sacram Scripturam, quae, ut diximus, est potissimum principium Theologiae. Octo sunt viae eos Haereticos damnantes S. Scripturam, vel partem eius rationabiliter convincendi, etc. Hoc igitur tenendum est tanquam certum, quod revelatorum in Scriptura est a nobis fides acquisita ex auditu, et actibus nostris, qua eis firmiter adhaeremus; ergo ex Scoto Theologia nostra, quae spectat ad fidem acquisitam, est argumentativa, probans sua principia, nempe revelationem divinam Scripturae Sacr. et est adhaesiva, non autem pure declarativa.
Prob. 2. quoad 1. par. 1. quia, ut dicebamus ex Scoto, Theologus aut habet instruendum, vel convincendum Infidelem, qui nihil agnoscit de Scriptura, nec revelatione divina; vel Iudaeum, qui recipit vetus Testamentum, ut revelatum a Deo, et reiicit novum; vel Haereticum, qui aliquid recipit de S. Scriptura tam in novo, quam in veteri; sed in his omnibus Theologia habet argumenta, quibus probet et sua principia, ut revelata, et suas conclusiones per Scripturam; ergo est vere argumentativa. prob. min. quoad Iudaeos, nam omnia, quae ipsi habent, et credunt in veteri Testamento, sunt figurae, promissiones, vel Prophetiae eorum, quae facta narrantur, et creduntur in novo iuxta illud, Omnia in figura contingebant illis; ergo ex oraculis, et figuris, et promissionibus, et Prophetis possunt convinci de veritate Evangelii. 2. contra Haereticos, qui admittunt aliquas partes utriusque, potest argumentari pro aliis, quas nolunt admittere; et pro articulis fidei, quos negant; et loca, quae pro suo errore allegant depravato sensu, possunt in bono sensu sustineri per alia; ut praestitum est in Conciliis, et decretis Ecclesiae, per quae fides est explicata, et determinata; ut legentibus patebit.
Denique contra Protervos, et Infideles potest suaderi veritas, et sanctitas Scripturae, ut a Deo revelatae, ex allatis motivis credibilitatis. 1. ex Prophetiis, quas continet; ut enim cognitio certa futuri Deo soli reservatur; sic illae Prophetiae a Deo solo potuerunt revelari Scriptoribus illis, seu Prophetis; ergo quoad illas Scriptura S. fuit a Deo revelata. Infidelibus dicebat Isaias, Annuntiate, quae ventura sunt, et sciemus, quia Dii estis.
-
Ex concordia Scripturarum: nam moraliter impossibile esse, ut tot Scriptores maxime inter se distantes et loco, et temporibus, et ingeniis, seu affectibus, tam unanimiter convenissent in articulis fidei scribendis, aut explicandis, nisi fuissent a Deo specialiter inspirati; v.g. Ezechiel prophetabat Babylone eodem tempore, quo Ieremias Ierosolymis; et sic de aliis; non ita est de Philosophis, qui in tot, et tam diversas sectas, et opiniones divisi sunt. In his igitur, quae non sunt evidentia ex terminis, vel ex principiis evidenter deducta, impossibile est, saltem moraliter loquendo, ut multi diversimode affecti conveniant unanimiter, nisi Deus direxerit specialiter eorum intellectus, et calamos; sed Scriptores Sacri in circumstantiis illis diversissimis sic convenerunt in rebus fidei, et morum, quas scripserant; ergo etc.
-
Ex Scriptorum authoritate, gravitate, et fama sanctitatis, quales fuerunt Moyses, Prophetae, Evangelistae, Apostoli, et alii. Quis enim suspicaretur, illos mentitos in suis Scriptis, et dictis, qui toti fuerunt in mendaciis, et vitiis confutandis; et pro veritatis defensione tot, et tantos labores, et tormenta, et denique mortem passi sunt?
-
Ex summa diligentia tam Synagogae, quam Ecclesiae in colligendis, et seligendis Libris canonicis ab Apochryphis: maxima enim fuit utriusque sollicitudo, Synagogae pro suis, et Ecclesiae pro suis, ut patet ex Conciliis provincialibus, et generalibus, in quibus praecipua cura fuit Libros canonicos a falsis discernere; quod de nullis aliis Scriptis, aut libris unquam videtur factum per tot saecula.
-
Ex rationabilitate contentorum in illis omnibus; nihil enim in eis legitur, quod non tendat ad suadendum Dei cultum, et amorem; et quod non spiret sanctitatem morum tam erga Deum, quam proximum, scilicet ut Deum super omnia diligamus, et proximum sicut nos ipsos; In his duobus mandatis universa lex pendet, et Prophetae. Nihil, inquam, in Scripturis non sanctum, non iustum, non honestum, nihil turpe, aut flagitiosum spectandum, inquit August. imitandumque proponitur; ubi veri Dei aut praecepta insinuantur, aut miracula narrantur, aut dona laudantur, aut beneficia postulantur.
-
E contra convincuntur corruptionis, et erroris aliae Scripturae, quae impietatibus Idololatriae, et erroribus obscuris, et incentivis vitiorum, et fabularum ineptiis scatent; ideo paucissimos habuerunt sectatores, et parum durarunt in comparatione Religionis Christianae in illa doctrina fundatae.
-
Ex Ecclesiae firmitate, et sanctitate, quae Libros illos non proponeret, ut sacros, et ut a Deo revelatos, nisi de hoc certa esset, et nisi a Spiritu S. ita docta, et super hanc doctrinam stabilita esset, non ita feliciter perseverasset ab initio conditi orbis usque in praesens, et duratura esset usque in finem saeculorum victrix Insidiarum, et persecutionum Inferni, et mundi. Portae inferi non praevalebunt adversus eam. Imo inter persecutores, et persecutiones, ac tempestates floruit, et crevit, dum aliae omnes sectae tam Infidelium, quam Haereticorum, imo et ipsa Synagoga olim Sancta, evanuerunt.
-
Ex miraculis, quae non nisi a Deo fieri potuerunt, et quae facta sunt tum a Scriptoribus, tum ab aliis in testimonium veritatum, quas continent hae Scripturae. Deus enim minime faceret miracula in testimonium mendacii, vel falsitatis. Domine, inquiebat Richardus, si est error, a te decepti sumus; nam tantis signis confirmata sunt, quae non nisi per te fieri possent. Quod si, inquit Doctor, dicantur miracula non esse facta, aut etiam quod ipsa non testentur veritatem; quia Antichristus etiam faciet miracula; contra primum dici potest cum Augustino; si ista miracula facta esse non creditis, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod iam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Nota valde illud capitulum, quia si quidquid credimus, dicatur incredibile esse, non minus est incredibile (inquit August.) ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis persuadere potuisse, ut mundus illud credat, sicut iam credidisse videtur, nisi per illos aliqua miracula fierent, per quae mundus ad credendum induceretur... qui propterea exiguo numero ignobilium, infirmorum, imperitorum hominum credidit; quia in tam contemptibilibus testibus multo mirabilius divinitas se ipsa persuasit. Quid enim incredibilius, quam ut ad legem contrariam carni, et sanguini Doctores pauci, et rudes, et pauperes possent plurimos potentes, ac sapientes convertere? quod patet de multis sapientibus, primo fidei rebellibus, postea conversis; ut de Paulo prius persecutore, postea gentium Doctore; de Augustino prius per Manichaeos seducto, postea Doctore Catholico, vide textum illum Doctoris.
-
Addit aliud motivum non invalidum, scilicet testimonia extraneorum, quae tanto sunt fortiora, quanto minus suspecta adulationis; ut Iosephus, Sibyllae, et alii, quibus eo magis credendum est, quia nihil impellebat eos ad praedicandam, et laudandam Christianam Religionem, et pro illa mentiendum ergo cum doctrina haec ab ipsis inimicis probetur, maxime credenda est, et divinae authoritatis, ac veritatis supernaturalis evidens est indicium.
-
Denique adduci potest, quod Deus non deest quaerentibus ex toto corde salutem. Multi autem diligentissime inquirentes salutem, ad hanc sectam conversi sunt, et quanto frequentiores facti sunt inquirendo, tanto in hac secta amplius confirmati, subitoque in ea paenitentes de malitia ad bonam vitam mutati sunt, tormentaque pro ea plures in magna exultatione Spiritus perpessi sunt; quae non videntur probabilia, nisi Deus hanc sectam Sacrae Scripturae innitentem irrefragabiliter approbaret, et ordinaret ad salutem.
His ergo, et aliis mediis probat Theologus existentiam doctrinae datae divinitus, et in S. Scriptura contentae ad hoc, ut illi firmiter credat homo, et ex ea quasi ex infallibili fundamento eliciat Conclusiones in illius articulis virtualiter contentas, aut necessario, et evidenti vinculo connexas.
Prob. 2. nam demonstratio in rigore logico constat praemissis certis, veris, et evidentibus; sed praemissae Theologicae non possunt esse tales, scilicet evidentes; nam una illarum, cum sit de fide, vel immediate ex fide sequens, non potest esse nisi obscura; et ideo diximus Theologiam nostram non esse Scientiam.
Prob. 2. p. Quia mysteria Fidei superant humanam capacitatem, nec continentur intra naturae limites; ergo nullum est medium naturaliter scibile, et notum, per quod illa probari possint evidenter. Ant. patet. Prob. conseq. Nam medium verae, et propriae demonstrationis est vel definitio subiecti, vel aliquod intrinsecum subiecto, aut causae per se, ut suppono ex Logica, Sed de re supernaturali nihil horum agnoscitur naturaliter, ergo, etc.
Obiic. 1. contra 1.p. ex S. Ambros. Auferte hinc argumenta, ubi fides quaeritur; scilicet per Theologiam firmanda, et defendenda. Et ex Tertulliano: Nobis curiositate opus non est post Christum, nec inquisitione post Evangelium: cum credimus, nihil ultra credere desideramus. Et ex S. Ioanne: Haec scripta sunt, ut credatis; non dixit, ut disputetis, vel ut sciatis; ergo vera Theologia non est argumentativa, sed tantum declarativa eorum, quae credenda sunt.
Resp. neg. conseq. nec enim id sequitur, nec intendunt ea loca Patrum, et Scripturae. S. Ambrosius auferri vult argumenta humanae ratiocinationis, non autem ea, quae in verbo Dei fundantur: Non creditur Philosophis, inquit, creditur Piscatoribus; non creditur Dialecticis, creditur Publicanis; qui scilicet ex divina revelatione loquuntur. Ipsemet contra Haereticos Arrianos pluribus argumentis utitur. Idem est de Tertulliano. Ioannis autem dicto sufficiat, quod credatur eius Evangelio, nec contradicitur, cum ex iis, quae scripsit, eliciuntur rationes, quibus revelata firmius credantur.
Obiic. 2. vel Theologia argumentatur ex authoritate, vel ratione; sed neutrum dici potest; ergo non argumentatur. Prob. min. 1. non ex authoritate, quia talia argumenta sunt debiliora; ergo non decent certitudinem, et dignitatem Theologiae, quam dicimus aliis scientiis certiorem. 2. non ex ratione, quia ratio evacuat meritum fidei, Quia non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum, inquit S. Gregorius; ergo neutro modo Theologia est argumentatrix.
Resp. neg. min. et dist. ant. 1. prob. Ex1 authoritate humana, conc. ant. ex authoritate divina, neg. ant. Nam Theologia nostra argumentatur ex revelatione divina, qua nihil certius, nec sublimius. Sic dist. etiam ant. 2. prob. Si Conclus. Theologica pure innitatur motivo rationis, et ista dominetur, conc. ant. si principaliter innitatur revelationi divinae, et ratio tantum inserviat ad illustrandam veritatem Fidei, neg. ant. itaque Theologia nititur praecipue authoritate divina revelante, et utitur ratione naturali velut ancilla, et face illustrante.
Concl. 2. Theologia nostra non est pure explicativa veritatum fidei, sed etiam illativa, et adhaesiva. Est communis.
Prob. 1. ex Scoto cit. qui expresse asserit, habitum fidei esse adhaesivum; ergo et Theologia, quam dicit esse fidem acquisitam.
Prob. 2. Si Theologia esset tantum explicativa, Haereticus, vel Infidelis, qui melius intelligeret, et explicaret textum Scripturae sine assensu, esset magis, et melior Theologus, quam alius Fidelis minus peritus in scientia linguarum; sed consequens istud est falsum, ergo Theologia non est pure explicativa, sed etiam illativa, et adhaesiva. Patet conseq. Nam per Theologum omnes intelligunt hominem imbutum, et adhaerentem veritatibus fidei ex cognitione ipsarum. Prob. ant. Nam ille Haereticus, vel Infidelis ob peritiam linguarum melius explicaret, et discurreret de sensu litterali Scripturae; ergo quoad hoc esset magis Theologus.
Prob. 3. Syllogismus Theologicus non magis obligat intellectum ad assensum legitimae conclusionis posito assensu praemissarum, quam philosophicus; sed philosophicus, posito assensu praemissarum, cogit intellectum ad assensum legitimae conclusionis, ut suppono ex Logica; ergo et Theologicus. Prob. mai. Conclusio legitima in materiis Fidei, et Theologicis non minus continetur virtualiter in principiis, seu praemissis, quam philosophica; concludit enim vi formae, et materiae; ergo etc.
Obiic. 1. Scotum, qui aperte videtur dicere contrarium. Notitia, quam habet aliquis de his, quae traduntur in Canone Bibliorum, non est tradita per modum Scientiae demonstrativae, mendicando scilicet notitiam illam, sive habitum de intellectu litterae ab aliquibus principiis, ex quibus demonstrative concluditur. Et quod intellectus immediate assentitur tam conclusioni, quam praemissis, seu omnibus traditis in Scriptura, non uni propter aliud, per discursum syllogisticum, etc. Ergo Theologia ex Scoto non est argumentatrix, nec illativa, nec adhaesiva.
Resp. neg. conseq. Nam Scotus ibi loquitur de processu demonstrativo, et de syllogismo, in quo tam praemissae, quam conclusiones sunt revelatae, et continentur explicite, et formaliter in Scriptura; et de his non loquimur, sed de conclusionibus, quae inferuntur ex praemissis, in quibus continentur virtualiter, et implicite; quales sunt conclusiones theologicae, scholasticae, aut positivae, de quibus loquimur. Item loquitur de assensu purae fidei, qui non debet niti illationi syllogisticae, sed revelationi divinae etiam purae; at conclusiones Theologicae sunt mixtae (ut alibi dicebat) ex fide, et scientia.
Obiic. 2. ex eodem, et S. August. Mysteria in Scriptura nobis commendata sunt divinis eloquiis; quamvis per homines non argumentorum concertationibus inculcata, etc. Item Theologiam vocat habitum, quo fides nutritur, et roboratur, sed hoc fit per solam explicationem Scripturae, non vero per argumentationes; ergo Theologia non est illativa, sed pure explicativa.
Resp. ad 1. locum, ibi loqui de habitu fidei, quo creduntur mysteria prout a Deo revelata, non ex motivo ratiocinationis humanae. Ad 2. neg. min. Nam licet explicatio Scripturae faciat ad gignendam, et nutriendam, et tuendam fidem; utilis est tamen saepe argumentatio, ut diximus supra de utilitate huius doctrinae. Haec de prolegomenis sufficiant.