Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Diximus in Logica, Locos esse sedes argumentorum, scilicet ex quibus desumuntur media, et argumenta ad discurrendum circa materias, et Locum divisimus in Intrinsecum, quando argumenta petuntur ab his, quae pertinent ad essentiam rei; et Extrinsecum, quando argumenta sumuntur ab his, quae sunt extra essentiam rei, seu terminorum in quaestione positorum. Loci ergo theologici sunt veluti sedes, in quibus continentur media, quibus utitur Theologus ad argumentandum, et ad probandas suas conclusiones. Suppono autem ex dictis huc usque, Theologiam nostram esse discursivam, seu argumentativam, et ex principiis notis deducere conclusiones, quae in eis delitescunt. Imo et id de fide nostra divina asserunt communiter Theologi. Quod probant ex ipsamet Scriptura Sacra, in qua saepius occurrunt argumentationes, et illationes; et propositiones aliquae fidei probantur per alias; ut cum Iudaei improbarent laudes, et benedictiones puerorum in Christum, arguit eorum iniquitatem ex Psalmis. Utique nunquam legistis, quia ex ore infantium, et lactentium perfecisti laudem. Et cum iidem Iudaei dicerent, Messiam esse purum hominem, et pure filium David, arguit eos ex eodem Psalmo, Quomodo ergo David vocat eum Dominum dicens, dixit Dominus Domino meo; Sede a Dextris meis? Sic D. Paulus ex resurrectione Christi praeterita colligit nostram futuram, et sic de aliis multis. Sunt ergo loci theologici praecipuae quaedam propositiones, et Maximae (ut cum Dialecticis loquar) ex quibus eruuntur praemissae argumentorum theologicorum, quae, ut saepe diximus, constant vel utraque, vel altera praemissa de fide. Unde loci Theologiae generales duo sunt, nempe Authoritas divina, ex qua propositiones, seu praemissae a Deo revelatae sumuntur; et ratio naturalis, ex qua sumuntur propositiones, seu praemissae naturaliter evidentes. Authoritas divina potissimum locum obtinet in argumentis vere theologicis; Ratio vero naturalis licet non contemnatur; tamen minoris longe ponderis est; praemissae enim ex ea sumptae ministerialiter potius, quam magistraliter usurpantur, et velut loca extranea, quam principaliter; nec tanquam principia propria huic doctrinae; tamen aliter solent dividi, et assignari, ideo fit.

Concl. 1. Loci theologici sufficienter enumerantur hi septem 1. verbum Dei Scriptum, seu Scriptura Sacra. 2. verbum Dei non scriptum, seu traditiones Apostolicae. 3. decreta SS. Pontificum. 4. definitiones conciliorum oecumenicorum. 5. sententiae SS. PP. 6. sensus communis Ecclesiae, seu Fidelium. 7. veritas certa, et evidens naturalis. In hoc conveniunt omnes.

Prob. quia ex his omnibus locis, et principiis sumuntur praemissae argumentorum Theologiae, et nullus alius assignabilis est, qui non reducatur facile ad unum ex enumeratis; ergo divisio, et enumeratio est sufficiens. Ant. patebit explicatione singulorum. Fateor quidem ab aliis pauciores, ab aliis plures enumeratos; quidam enim addunt authoritatem Doctorum Ecclesiae, et Philosophorum; et alii addunt, Doctorum scholasticorum, alii narrationes historicas, et iurisperitorum placita; Sed hae omnes authoritates, vel non faciunt vere argumenta theologica, sed probabilia, et opinativa; vel reducuntur ad aliquem ex assignatis.

Porro 1. ponitur Sacra Scriptura, quae est verbum Dei scriptum, et continetur libris canonicis veteris, et novi Testamenti; praecipuumque locum tenet, quia firmissima, et plurima suppeditat tam pro materiarum, quam sensuum diversitate Theologizandi principia.

2. Ponuntur traditiones Apostolicae; quae sunt verbum Dei non scriptum ab aliquo Scriptore canonico, et a Deo constituto, ac inspirato specialiter ad hoc; sed est doctrina revelata, seu tradita a Deo, vel Christo verbis, aut factis, et hoc Prophetis, vel Apostolis, et ab his in Ecclesiam, et ab Ecclesia in posteros successive transmissa; ut Virginitas Mariae Deiparae, existentia ipsius Scripturae Sacrae, et Librorum Canonicorum, in quibus continetur, etc. Et haec doctrina est eiusdem authoritatis, sicut et authoris scilicet Dei cum Scriptura ipsa; est enim aeque verbum Dei, licet non scriptum, nisi in mente, et memoria Fidelium. Has recipit, et veneratur Ecclesia Catholica, reiiciunt autem Haeretici praetendentes, quod Scriptura sufficienter contineat omnia credenda, et facienda. De hoc videndi controversistae.

3. Ponuntur Decreta summorum Pontificum: Quia sunt dogmata, quae ut supremus, et universalis Ecclesiae Doctor, ex specialissima Spiritus S. assistentia, ut credenda ab omnibus Christi fidelibus, ex Cathedra, seu ex suprema authoritate docendi, aut iudicandi, proponit, atque decernit summus Pontifex. Haec firmam, et irrefragabilem habent vim in rebus fidei decidendis, obliganturque Fideles omnes iis stare, et obedire. De hoc loco videbimus in Tr. de Fide.

4. Definitiones Conciliorum oecumenicorum, seu generalium, Congregatorum authoritate summi Pontificis, graves personas Ecclesiasticas, et inprimis Episcopos, et alios Praelatos maiores convocantis. Huiusmodi Conciliorum, et definitionum authoritas plenissima, et summa est, si adsit eiusdem summi Pontificis confirmatio, et hoc propter infallibilem Spiritus Sancti, in quo congregantur, assistentiam Ecclesiae Christi promissam.

5. Sententiae SS. Patrum; illae scilicet, in quibus SS. Patres, et Doctores Ecclesiae unanimiter conveniunt; hos quippe Deus providit Ecclesiae suae Pastores, et Doctores, ut non circumferamur omni vento doctrinae: et, ut sal terrae, posuit, et dixit, ut condiant mentes, et corda populorum; ne vermes, et putredinem falsorum dogmatum ex prava Scripturarum intelligentia, et Haereticorum consuetudine, ac veneno contrahant. Hic locus est valde firmus; quippe, ut legimus in Concil. Lateranensi 1. Dogmata, et Sermones SS. PP. uno corde, et ore unanimiter confirmamus, nihil addentes, nihil subtrahentes ex his, quae ab ipsis tradita sunt nobis, sicque credimus, sicut Patres tradiderunt, ita praedicamus, sicut docuerunt. Certe quando unanimiter consentiunt in aliquem Scripturae sensum circa fidei dogmata, et mores, non licet aliter sentire; ut patet ex Decretis Conciliorum Constantinopolitani in Trullo c. 19. et Lateran. III. decreto 1. Leonis, et Trid. sess. 4. ubi de editione, et usu SS. Librorum statuit, ut nemo suae prudentiae innixus, in rebus fidei, et morum ad aedificationem doctrinae Christianae pertinentium, Sacram Scripturam ad suos sensus contorquens, contra unanimem consensum Patrum interpretari audeat, etc.

His succedunt Theologi Scholastici, de quibus sic scribit D. Greg. Pro Patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos Principes super omnem terram. In virtute quippe antiquorum Patrum, si qui postmodum Praelati sunt, subrogantur, quia et cum annosa arbusta succiduntur, in eorum labore tenera virgulta succrescunt. Unde quando Theologi Scholastici concordant in aliquo dogmate, quod sustinent esse de fide, non solum temerarium, sed etiam errori, vel haeresi proximum esset, ab eis dissentire. In aliis vero authoritas eorum praecise non excedit gradum opinionis, nec facit locum vere theologicum. Idem sentiendum arbitror de Doctoribus Canonistis ob easdem rationes.

6. Ponitur Ecclesiae totius, seu fidelium omnium consensus unanimis; et hic locus est sine dubio magni ponderis; nam Deus non permitteret errorem adeo universalem in tota Ecclesia, et universo populo. Ideo propositiones universim receptae possunt credi conformes fidei, ac Religioni; et si posset talis error cadere in populum universum, censeretur etiam in totam Ecclesiam, quae ex tali populo constat; aut quae illum in populo, et filiis tolerare censeretur. Ego vero crediderim, hunc locum videri confusum cum 3. nam tota Ecclesia non minus repraesentatur in Conciliis generalibus, quam in universo populo; nec in isto magis, quam in Concilio videtur errare posse; ergo quod ab universis Christi Fidelibus tenetur ut certum in rebus fidei, aut morum, potest assumi ut certum ad probandam conclusionem theologicam.

7. Denique ponitur rationis, aut scientiae naturalis authoritas; Id est veritas evidens, et per se nota, aut demonstrata, aut saltem corroborata omnium Philosophorum, et peritorum consensu generante moraliter evidentiam, et certitudinem, quae ideo unita praemissae certae ex fide causare poterit conclusionem theologicam, et paris certitudinis. Fateor tamen, quod hic locus prae caeteris est maxime extrinsecus, et extra ordinem theologicum. Nam aliae omnes authoritates important directe, vel indirecte divinam revelationem, qua fulciuntur, ut patet non solum de decretis Papae ex cathedra loquentis, et Conciliis universis legitime congregatis in Spiritu S. et confirmatis; sed etiam de doctrina SS. PP. et Theologorum, seu Doctorum, et totius coetus Fidelium; qui ut tales non loquuntur nisi de rebus fidei, et principiis eius; et obiecto formali motivo, qualis est revelatio divina. Rationis vero naturalis auctoritas, licet adhibeatur, ut connexionem habens cum obiectis, et rebus revelatis, tamen non ita sapit Theologiam, eo vel maxime, quia scientiarum naturalium axiomata ut plurimum non excedunt probabilitatem; Id a fortiori verum est de Historiis, quae fidem humanam sapiunt: et de auctoritatibus, et placitis Philosophorum, qui longe minus attigerunt veritates supernaturales.