Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Ab hac quaestione incipit suum Prologum Doctor noster ; sub hoc titulo. Utrum homini pro hoc statu sit necessarium aliquam doctrinam specialem supernaturaliter inspirare ad quam non possit attingere lumine naturali intellectus ? Et hoc potest quidem intelligi generaliter de quacunque Theologia, etiam de fide ipsa ut dicetur in tr. de fide et necessitate eius. Nos vero hic examinamus eam de Theologia nostra qua fides ipsa et Scripturae et veritates revelatae explicantur et defenduntur ; sive per simplicem explicationem ut facit Theologia positiva, sive per argumentationes in quibus varias conclusiones elicimus ex revelatis , ut praestat Scholastica. Uno verbo Theologiam hic sumimus pro doctrina revelata , aut ex revelatis acquisita circa Deum et divina ; deinde id examinamus pressius de Theologia scholastica qualis nunc habetur in Ecclesia , et quaerimus de utraque an sit necessaria homini viatori ad consequendam salutem , et hoc absolute et simpliciter : an autem secundum quid et ad melius esse ?

Porro ut notat Doctor ; non est nobis haec quaestio cum catholicis , quia hi agnoscunt et confitentur necessitatem auxilii supernaturalis ad cogitandum et agendum aliquod opus bonum conducens ad salutem. Id patet 1. ex Scriptura dicente quod Non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis sed sufficientia nostra cum Deo est. 2. ex Concil. Arausicano decernente ; Qui dixerit nos posse bonum aliquod quod ad salutem pertineat vitae aeternae naturae vigore... cogitare aut eligere... absque illuminatione et inspiratione Spiritus S.... haeretico fallitur spiritu , etc. Et infra , Divini muneris est cum et recte cogitamus , et pedes nostros a falsitate , et in iustitia detinemus , etc. Quod ex aliis multis Conciliorum et Pontificum decretis colligitur. Agimus g. contra Philosophos , Qui tenent perfectionem naturae, inquit Scotus , * et negant perfectionem supernaturalem. Theologi vero cognoscunt defectum naturae et necessitatem gratiae et perfectionum supernaturalium.* Sit igitur conclusio 1. Aliqua Theologia , seu cognitio de Deo supernaturalis est necessaria homini viatori , et de facto datur. Est communis et de fide.*

Pb. 1. p. ex Scoto contra Philosophos. Omni agenti per cognitionem necessaria est distincta cognitio sui finis (quia omne agens propter finem agit ex appetitu finis et ut appetat debet illum cognoscere) Sed homo non potest scire ex naturalibus finem suum distincte . g. necessaria est sibi tradi aliqua cognitio supernaturalis : Pb. min. 1. si posset naturaliter cognosci distincte qui sit ultimus finis hominis et summum eius bonum , illud cognovissent ipsi Philosophi et maxime Aristoteles ; sed id nescierunt distincte, seu positive , et determinate g. etc. Pb. min. quia ipse Aristoteles dubius in hoc fuit ; aliquando posuit illud in cognitione substantiarum separatarum acquisita ; Et revera non cognovit aliquam felicitatem nobis possibilem in aeternitate ; sicut nec alii Philosophi 2. quia nulla sunt principia naturalia ex quibus cognoscere possimus quod post hanc vitam iusti habebunt illam felicitatem : ut patet experientia nihil enim in nobis sentimus ex quo id naturaliter colligamus.

Pb. 2. ex eodem ; quia agenti propter finem non solum est necessaria cognitio determinata finis ; sed etiam 1. quomodo pervenire possit ad finem . 2. necessaria media ad illum consequendum ; et 3. sufficientia et efficacitas illorum mediorum ; sed haec naturaliter scire non possunt ab homine in statu isto , g. necessaria est cognitio supernaturalis. Pb. min. 1. beatitudo non acquiritur a nobis nisi per modum meredi s , feu ex meritis , vel haereditatis, et haec pendet ex mero Dei beneplacito sic statuente et disponente ; 2. quia media necessaria ad consecutionem sunt auxilia gratiae ; Sacramenta et bona opera ex gratia facta , et haec etiam ex nulla causa naturali possunt cognosci , quia etiam pendent a puro Dei beneplacito largiente gratias , instituente Sacramenta et acceptante opera , et 3. quia sicut naturaliter non agnoscimus existentiam gratiae nec Sacramentorum , etc. aliorum mediorum ad salutem , ita nec eorum efficaciam aut sufficientiam g. naturaliter non possunt cognosci tria illa.

Confirm. ex erroribus Philosophorum circa finem ultimum et media ad ipsum ; nam, inquit S. August. Vitam beatam Volunt omnes , sed ad hanc tam magnam possessionem qua tur ? instruxerunt sibi vias erroris philosophi ; alii dixerunt hac via eundum : alii non hac sed hac . latuit eos via , quia Deus superbis resistit : lateret et nos nisi venisset ad nos ipse qui est via veritas et vita. Et narrat ex Varrone 288. diversas de summo bono sententias , et S. Prosper dicit quod Graeci et Latini ex mecellentissima orbis ingenia studiis acerrimis laborarunt ad inveniendum summum illud bonum ; et quod Laborando nihil egerint nisi ut evanescerent in cogitationibus suis , et obscuraretur insidieus cor eorum qui ad noscendam veritatem se ipsis utebantur. Et ut scribit S. Iustinus , circa Deum innumeros errores admiserunt. Thales milesius naturalis Philosophiae autor , rerum omnium principium aquam esse censuit ; Anaximander infinitatem ; Anaximenes aerem; Heraclitus et Hipasus ignem ; Anaxagoras particulas inter se similes , sive similaritates ; Archelaiis aerem infinitum , et quae circa eum sunt densitatem et raritatem. Pithagoras numeros : Epicurus corpuscula . Empedocles elementa, etc. Et in hos errores ceciderunt , quia non a peritis discere voluerunt, sed seipsos humanae mentis scientia solertia caelestia clare pervidere posse confisi fuerint , cum ne terrena quidem prospicere quiverint. Ideo concludit Tertullianus , Sapientia saecularis est temeraria interpres divinae naturae et dispositionis. Et S. Hilarius , a Deo discendum quid de Deo intelligendum sit , quia nisi se autore cognoscitur. Quod fatetur ipse Plato qui de divinis altiora scripsit inter Philosophos. Veritatem omnem uno duntaxat addici modo posse, si eum vel ab ipso Deo , vel ab iis quae a Deo sunt orti doceamur.

Pb. 2. p. 1. ex Script. et Patribus qui ex parabola de parte familias mittente operarios in vineam colligunt Deum ab initio mundi providisse operarios, seu Doctores qui Ecclaefiam colerent. Primo *mane conducere operarios in vineam. Id est a mundi huius initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium Praedicatores congregare non destitit. Inquis S. Greg. Quia et prius per Patres ( in lege naturae) et postmodum per legis Doctores et Prophetas ( in lege scripta) ad extremum vero per Apostolos ; (in lege Evangelica ) dum plebis suae mores excoluit quasi per operarios in vinea cultura laboravit. Adam non caruit Theologia revelata de Deo et necessariis ad salutem , nec omisit ea docere filios per nongentos et plures annos quibus vixit cum illis. Idem constat de Seth , Enoc , Enos , Cainam , Malaleel, Matusalem et aliis usque ad Noe ; et de Noe usque ad Abraham ; et de aliis Patriarchis usque ad Moisem. Hic vero primas accepit a Deo legem Scriptam secundum quam erudiebantur populi per scribas , Sacerdotes , et Prophetas usque ad Christum D. qui novus venit Doctor Evangelii quod tradidit Ecclesiae , cui dedit Quosdam quidem Apostolos, quosdam autem Prophetas, alios Evangelistas, etc. Ad consummationem Sanctorum ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento Doctrinae in nequitia hominum.

Pb. 2. eadem pars , nam cum Doctrina aliqua supernaturalis de Deo et rebus necessariis ad salutem , necessaria sit homini in hac vita , Deus non satis illi providisset de necessariis ad eam finem si haec illi scientia defuisset. Sed hoc sine impietate dici non potest de bonitate et providentia Dei , g. dicendum est talem Doctrinam semper extitisse.

Dixi, Aliqua Theologia, seu cognitio supernaturalis, etc. Ut videas hoc intelligi de Theologia in largiori sensu ; sc. pro cognitione supernaturali de Deo , rebusque divinis , scituque necessariis homini ad salutem , de potentia Dei ordinata secundum praesentem statum hominis ab Adamo ; nam de Theologia positiva aut Scholastica et in strictiori significatione mox dicemus quid sentiendum.

Ob. 1. cont.1.p. Intellectus agens in homine est sufficiens principium producendi omnes notitias , et patiens seu passibilis , sufficiens ad eas recipiendas; g. frustra , aut saltem sine necessitate asseritur alia cognitio supernaturalis.

R. d. ant. est sufficiens quantum est de se , et suppositis aliis concausis notitiarum; conc. se solo et absolute , seu quoad totalem efficientiam : n. ant. et conseq. intellectus non est se solo totalis causa notitiae suae ; ad illam concurrit obiectum partialiter , et istud debet applicari debite et proportionari, Nam ab obiecto et potentia paritur notitia ; Quando g. obiectum est supernaturale et extra naturalem attingentiam intellectus , iste non potest sine lumine ac revelatione supernaturali quibus obiectum fiat illi praesens , et ille iste proportionetur ut possit producere notitias de illo , et ita est de intellectu hominis respectu Dei et rerum divinarum.

Inst. intellectus possibilis est naturaliter receptivus omnis notitiae ; g. debet dari etiam naturaliter activus omnis notitiae. Pb. conseq. frustra esset illa potentia in intellectu possibili , nisi posset reduci ad actum per intellectum pariter activum.

R. n. conseq. et rationem eius ; nam , ut diximus, corpus est naturaliter receptivum animae rationalis, et tamen nullum datur agens creatum et naturaliter productivum eius; a solo Deo creari potest. Sufficit igitur ut detur potentia aliqua sive naturalis sive supernaturalis per quam possit produci illa forma cuius potentia passiva est receptibilis.

Inst. 2. sensus possibilis habet activum eiusdem ordinis a quo possit perfici , g. et intellectus possibilis. Pb. conseq. alioqui enim intellectus esset ignobilior et deterioris conditionis quam sensus , quod falsum est et absurdum.

R. n. conseq. et rationem eius. Nobilitatis enim est in passivo quod non possit perfici nisi a supremo et nobilissimo agente. Sic summa est dignitas hominis quod quoad animam pendeat a solo Deo ; ita est de intellectu quod sit capax cognitionum quae a solo agente supernaturali possunt in ipso causari et quod per illas attingere possit obiecta ad quae nulla creata potentia potest naturaliter attingere viribus creatis.

Posset etiam negari ant. quis enim scit num potentia sensitiva possit elevari a Deo ad sensationes supernaturales quarum sit naturaliter receptivus ? Talis est potentia obedientialis passiva , de qua diximus in Phisica. Cave tamen aequivocationem in voce, Naturalis, quae aliquando opponitur Violento ; aliquando vero Libero, hic autem opponitur supernaturali.

Ob. 2. ens ut ens pro ut comprehendit creatum seu finitum et in creatum seu infinitum est obiectum adaequatum intellectus ; g. tam Deus quam quaevis creatura potest cognosci etiam naturaliter ab intellectu humano. g. sufficit homini scientia naturalis quae haberi potest de Deo.

R. d. ant. obiectum adaequatum naturalis inclinationis et aliqualis attingentiae : conc. naturalis attingentiae : n. ant. inclinatur quidem ad Dei cognitionem , et eius est capax supernaturaliter , non vero naturaliter saltem distincte et in ratione ultimi finis.

Inst. naturaliter scimus dari aliquod ens summum habens plenitudinem omnis esse et boni : g. naturaliter cognosci potest Deus in ratione ultimi finis , et summi boni.

R. d. ant. scimus confuse et per aliquos conceptus ex communibus : conc. distincte et per conceptus proprios ex propriis : n. ant. et conf. ex creaturis cum lumine rationis naturalis habemus aliquos conceptus de Deo ut summo ente , quos vocamus Proprios ex communibus, quia sumuntur ex illis quae sunt aliqualiter communia creaturis; sed illi conceptus sunt confusi et imperfectissimi , nec sufficiunt homini ad directionem sui in illum finem et ad salutem.

Inst. 2. ad salutem sufficit credere aut scire de Deo quia est et quod inquirentibus se remunerator est. Ideo Philosophi qui hoc sciverunt , inexcusabiles sunt in sua Idololatria ; quia inquit Apostolus, Cum Deum cognovissent , non sicut Deum glorificaverunt, etc. Sed hoc sciri et credi potest naturaliter ; g. etc. Pb. min. tum ex illis locis, tum ex aliis, v.g. Invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, etc. Ita ut sint inexcusabiles , etc. g. 1. ex naturali Philosophia sciri et credi potest de Deo quidquid sufficit ad salutem.

R. d. mai. sufficit credere et scire distincte et ex fide supernaturali : conc. confuse et imperfecte : n. mai. ex Philosophia scire potest Deus confuse, imperfecte et a posteriori ; et inde poterant Philosophi inquirere maiorem scientiam ab ipso Deo sic cognito ; Eis Deus filens quodammodo loquebatur ipsis mundi operibus et eos ad quaerendum artificem rerum, mundi species invitabat, Inquit August. et Serm. 143. saltem debebat haec cognitio illos avertere ab Idololatria ; unde arguuntur quia illa male usi sunt , nec ut talem coluerunt saltem , qualem agnoverant.

Dupliciter Deum cognoverunt. Inquit S. Thom. r. sicut eminentem, et sic cum deberent ei gloriam et honorem, Non sicut Deum glorificaverunt, nec ei debitum cultum impenderunt, vel quia virtuti eius et Scientiae terminum imposuerunt. 2. cognoverunt ut omnium causam bonorum, unde ei in omnibus gratiarum actio debebatur, quam tamen ipsi non impenderunt, De hoc fusius ubi de necessitate gratiae et fidei.

Concl. 2. Theologia Scholastica et positiva est Ecclesiae utilissima, et multum necessaria, non tamen singulis immediate. Ita communiter contra Haereticos huius saeculi qui in eam acriter invehuntur, quia errorum inimica. Per Theologiam Scholasticam intelligo disciplinam proprio studio et labore comparatam, per quam ex fidei, quam supponit, principiis speculative inferantur plures conclusiones et veritates circa res divinas et humanos mores, quibus conclusionibus ipsa fides explicatur et defenditur ac roboratur, impugnantur et profligantur errores contrarii, et expenduntur obscuriores, Scripturae sensus et veriores educuntur; et hoc vel stilo argumentativo et stricto, more Dialecticorum et Philosophorum in scholis usitato; (ob id dicitur scholastica et rigorosa); vel stilo oratorio et liberiore; ut facit Positiva; Sive methodo et ordine novo iam usitato in scholis a tempore Magistri sententiarum; sive antiquo, qualis erat apud SS. Patres, qui alio non utebantur ordine quam quem ferebant occasiones scribendi et disputandi. Hoc supposito.

Pb. 1. p. 1. ex Scoto. Quia nulla scientia omnia scienda explicavit (inquit Origenes) Sed illa ex quibus possunt alia sufficienter elici. Unde multae veritates necessariae non exprimuntur in scriptura, et si ibi virtualiter contineantur sicut conclusiones in principiis, circa quarum investigationem utilis fuit labor expositorum et Doctorum. g. haec Theologia utilissima est Ecclesiae, ut explicentur sensus reconditi Scripturae, ut facit positiva, et inferantur per legitimam consequentiam conclusiones et veritates multae atque necessariae quae latent in articulis fidei et Scripturis in quibus tamen continentur virtualiter, sicut conclusiones in praemissis.

Pb. 2. ex scriptura. Nam inquit D. Paulus, Omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia, ut perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum instructus. Sic argumentor; necessaria est in Ecclesia doctrina per quam homo doceatur veritates et arguatur cum errat; corripiatur cum peccat; instruatur cum resistit fidei; sed haec omnia praestat Theologia scholastica et positiva, g. est necessaria Ecclesiae; min. patet ad haec enim introducta est, ut sc. praestet haec bona. Confirm. ex alio textu in quo dicit idem Apostolus Deum dedisse Ecclesiae, Quosdam quidem Apostolos; et maxime Pastores et Sacerdotes, ad consummationem Sanctorum, ut non circumferamur omni vento doctrinae, etc. Per Doctores, inquit Hieronimus, intelligit eos qui sunt idonei ad alios instruendos. Sc. aperiendo sensus reconditos Scripturarum; hortando tepidos et imperfectos, et comminando protervos. Ideo etiam dicit, Oportet Episcopum esse amplectentem eum qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana et eos qui contradicunt arguere. Contradictores autem sunt Haeretici qui Scripturas obtendunt, * et hac sua audacia statim quosdam monent; in ipso vero congressu, praest. quosdam quidem fatigant, infirmos capiunt, medios cum scrupulo dimittunt.* Inquit Tertull. g. Ecclesiae necessarii sunt Periti et Docti qui Haereticorum sophismata diluant et retorqueant; Veros sensus Scripturae a falsis secernant, quippe in Scripturis sacris, tria sunt difficilia quadam intellectu quae Indocti et instabiles depravant, sicut et caeteras Scripturas ad suam perditionem.

Pb. 3. ex SS. PP. qui omnes agnoscunt difficiles esse Scripturas in pluribus locis et egere viris Doctis qui veros sensus aperiant. Alii quoque cordati viri, inquit Orig. Scrutando Scripturam intellectum eius invenire potuerunt; licet revera sit multis in locis obscura. Et ut dicit Ambros. Mare est Scriptura divina habens in se sensus profundos. Idem fatetur doct. August. Mira profunditas est eloquiorum tuorum Christe Domine... et hoc Deus permisit ad edomandam labore superbiam et intellectum fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. S. Greg. idem docet, *Magna utilitatis est ipsa obscuritas eloquiorum Dei, quia exercet sensum ut fatigatione dilatetur et exercitatus capiat, quod non potest capere otiosus. Habet quoque et aliud maius; quia si Scriptura intelligentia in cunctis esset aperta, vilesceret, etc.

Confirm. ex iisdem tum 1. quia dicunt Haereticos ex ipsis Scripturis praetextus errorum sumere, perverse illas explicantes et detorquentes a vero sensu. Dum Scripturae bonae intelliguntur non bene (ait Aug.) Et quod in eis non bene intelligitur etiam temere et audacter asseritur. Tum quia 2. hanc doctrinam directe laudant. Ut idem S. Doctor; nam huic scientiae tribuitur id quod fides salaberrima gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: Et Doctores vocat Plantatores, rigatores, aedificatores et nutritores Ecclesiae. Certe sicut aegroto corpori opus est medicus; ita his quorum ager est animus opus est Doctore qui nostram animam ad cognitionem deducat, (ait Clemens Alexandrinus.) Tum 3. quia ipsimet tam in disputationibus contra Haereticos quam in exhortationibus et instructionibus ad fideles erudiendos aut arguendos argumentis ex Scripturis, ex principiis fidei, ex lumine rationis et ex aliis scientiis ac Philosophorum ipsorum placitis usi sunt, ut legentibus facile patebit.

Pb. 4. ratione, ex iisdem; nam Ecclesiae necessaria est doctrina per quam res fidei explicentur; doceantur, et defendantur contra Haereticos et Infideles; sed haec praestat Theologia nostra in sensu conclusionis accepta g. est Ecclesiae necessaria. Min. pat. experientia. Nam Christus ipse usus est argumentatione in Evangelio, ut cum suadet recursum ad Deum Patrem in nostris indigentiis et eius in nos charitatis exemplo hominum in filios et amicos. Si ergo vos cum sitis mali, inquit, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis pater vester caelestis dabit vobis Spiritum bonum petentibus se. Item ex principiis naturalibus et politicis; arguit Pharisaeos tribuentes Daemoni miracula eius quibus liberat daemoniacos probat quod si hoc esset, regnum Daemonis caderet, Omne regnum in se divisum desolabitur. Sed si eiicio Daemonia in Belzebub principe Daemoniorum, Regnum eius divisum est in seipsum. Quomodo g. regnum eius stabit? Sed non sic ageret Christus, nisi hoc esset utilissimum aut necessarium ad inculcandas veritates fidei et convincendos protervos, quales erant Pharisaei. g. etc.

Pb. etiam illa mai. primi argumenti 1. quia sicut necessaria est fides in Ecclesia sine qua Impossibile est placere Deo, Ita et doctrina per quam fides explicetur, doceatur et defendatur. Cum enim plures articuli fidei sint difficiles, intellectus noster eget auxilio luminis rationis naturalis ad assentiendum; sicut enim peccant tardiores et duriores ad credendum sufficienter propositis et revelatis et explicatis; ita et peccant faciliores assentientes inconsiderate quibuscumque propositis. Qui cito credit, levis est corde, Inquit sapiens, Et qui crediderit non festinet, g. pro utrisque necessaria est Theologia quae illorum duritiem convincat, et istorum mollitiam firmet et ignorantiam erudiat rationibus. Pb. 2. eadem mai. quia eadem providentia quae permittit adesse protervos qui Ecclesiam erroribus vexent, (Oportet haereses esse) ut Fideles exerceant circa veritates fidei et morum; item et alios qui rationes exigant eorum quae illis credenda proponuntur et difficultates apparenter contrarias opponunt, sive ex Scriptura male intellecta, sive ex ratione naturali; eadem, inquam, providentia debet Doctores suscitare qui et illos convincant et istis satisfaciant et respondeant; ut faciunt Theologi scholastici et positivi; et de facto semper Deus providit Ecclesiae tales Doctores ab Adam qui primus fuit Theologus usque in praesens et sic providebit inposterum.

Denique id pater ex universae Ecclesiae praxi quae ubique hanc disciplinam approbat, eique scholas publicas aperit et assignat.

Pb. 2. p. quia singuli non sunt capaces amplioris Scientiae quam simplicis assensus principiorum fidei; ut sunt rudiores et simpliciores, Unde hac Scientia non pollent plurimi fideles, inquit Aug. Quamvis polleant fide plurimum aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat ad adipiscendam vitam Beatam quae non nisi aeterna est; aliud autem scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur et contra impios defendatur. Confirm. ex Apostolo docente varietatem gratiarum et donorum singulis dividi, ita ut non omnes sint Doctores; Numquid omnes Doctores! 2. quia multi etiam non indigent; quia ex dono gratiae satis firmiter capiunt et assentiuntur et adhaerent articulis fidei absque auxilio ulterioris explicationis et rationis et pro suo statu et conditione privata; g. singulis non est necessaria haec Scientia saltem immediate.

Dixi. Singulis immediate. Nam mediate dici potest necessaria, sc. ratione totius corporis Ecclesiae, in quo vix posset conservari fides vera, contra errores sine illa Scientia; et sic non conservaretur saltem facile in singulis membris. Praeterea, quia cum articuli fidei sint sublimes veritates et obscurae, minus prudenter et minus firmiter illis assentirentur homines nisi in eis confirmarentur rationibus et exemplo et autoritate illorum quos norunt prudentes et doctos.

Ob. 1. ad salutem sufficit fides, g. frustra est alia Theologia. Pb. ant. 1. ex Evang. Qui crediderit et Baptizatus fuerit salvus erit 2. Quia fides sufficienter ostendit finem ultimum et media ad ipsum g. sufficit fides ad salutem, non enim alia est necessitas Scientiae supernaturalis.

R. d. ant. prob. eius. Sufficit unicuique in particulari; conc. ant. omnibus in communi seu toti corpori Ecclesiae: n. ant. nam Christus in Evang. loquitur de singulis in particulari; et quidem suppositis caeteris conditionibus ad salutem requisitis. Ratio etiam concludit quoad aliquos particulares et quidem quoad hoc non illis necessaria amplior Scientia immediate, bene vero mediate; Nam sine hac Theologia fides ea docens non conservaretur in Ecclesiae corpore, et sic posset deperdi pro particularibus, stante praesenti hominis conditione et rerum ordine ac providentia in quibus tot quotidie excitantur difficultates et dubia et errores circa fidem et Religionem.

Inst. 1. sunt multae provinciae et saecula in quibus nulli aut paucissimi fuerunt Doctores, et tamen viguit fides, et multi salvati sunt. g. falsa responsio. Pb. ant. in tota lege naturae multi salvabantur et fideles erant et vix ulli narrantur tunc Doctores Theologi.

R. n. ant. et rationem eius, nam, ut diximus, ab initio mundi semper fuerunt aliqui Theologi et maxime Patriarchae; et si defuerunt in aliquibus regnis aut partibus, defecit etiam fides; aut si aliqui ibi fuerunt fideles, id factum est ex Dei speciali providentia, ut dicitur de Iob in terra Hus pio et iusto inter iniquos, et de Loth in regnis Sodamae et Gomorrhae.

Ob. 2. Theologiam hanc dicimus utilem ad explicandam et tuendam fidem sed haec ratio falsa est. g. et utilitas. Pb. min. nam, inquit Calvinus, Non obscurriorem veritatis suae sensum Scriptura praesefert quam coloris sui res alba aut nigra. Quod patet ex Scriptura. Nam Praeceptum Domini Lucidum et illuminans oculos. Et mandatum lucerna est et lex lux. Et ut ait D. Petrus. Habemus firmiorem Propheticum sermonem cui benefacitis attendentes tanquam lucernae lucenti in caliginoso loco. g. sicut lux non se se per se ipsam explicat ita et Scriptura sacra; et non eget alia doctrina.

R. n. min. et d. ant. Lux est clarissima alicubi, conc. in omnibus et ubique; n. ant. in aliquibus locis adeo est obscura et difficilis ut non nisi Deo illustrante et summo labore Doctorum erui possit sensus legitimus, ut patet ex ipsis SS. PP. imo et ex ipsa Scriptura. Orabat enim David; Da mihi intellectum et scrutabor legem tuam, revela oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua: faciem tuam illumina super servum tuum, et doce me iustificationes tuas. Quod si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, inquit S. Hieron. qua non putem parvulos et pene lactentes inscitiae nocte circumdasi; hoc velamen non in facie Moisis (in veteri testamento et Prophetis) Sed etiam in Evangeliis et Apostolis positum est.

Inst. illa obscuritas non est in Scriptura, sed in legentibus quos exercet superbia vel nequitia g. si legatur recte, ut debet, erit clarissima. Pb. ant. ex Apost. Si opertum est Evangelium in his qui pereunt, opertum est in quibus Deus huius saeculi mentes excaecavit infidelium ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii quod fatetur S. Chrisost. Philosophi obscure locuti sunt, Apostoli vero et Prophetae omnia fecerant manifesta, claraque prodiderunt veluti communes orbis Doctores ut per se quisque discere possit ea quae discuntur ex sola lectione.

R. n. ant. utrimque enim venit, et ex Scripturae ac misteriorum sublimitate et obscuritate et ex legentium caecitate malitiosa, sed tamen ex obscuritate illa non excusantur isti, nam Apostoli et Doctores veritatem manifestant quaerentibus et audientibus ea qua docet dispositione, non enim ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei (ut faciunt haeretici) Sed in manifestatione veritatis commendantes nos metipsos, etc. Hoc confirmat conclusionem: nam praesto sunt in Ecclesia Doctores et Apostoli qui manifestent veritatem, ita ut obscuritas Evangelii non noceat nisi pereuntibus ex malitiosa caecitate qua vel lumen respuunt, vel Scripturarum sensum detorquent et adulterant. Chrisostomus autem loquitur de libris historialibus, quos nequidem ubique claros censet; dicit enim. Lege historiam omnem; qua nata sunt, memoria tene, et quae obscura sunt, parumque manifesta, frequenter percurre, quod si non potueris assiduitate lectionis invenire quod dicitur, accede ad Sapientiorem; vade ad Doctiorem. Vides hic impudentiam Haereticorum qui sententias Scripturae et Patrum detruncatas obiiciunt ut incautos decipiant.

Inst. 2. si adsint obscuritates, non a Theologis, sed a Deo solo per internas illustrationes tolluntur; g. semper inutilis est aut perniciosa Theologia, quae sibi usurpat quod soli Deo convenit. Pb. ant. ex Scriptura. Ponam universos tuos Doctos a domino (non ab hominibus) * et dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam;* Imo id prohibet attentari ab hominibus. Non docebit ultra vir proximum suum, dicens cognosce Dominum, omnes enim cognoscent me, a minimo usque ad maximum. g. Si adsint difficultates in Scriptura, tolluntur, non a Theologis nostris, sed a solo Deo.

R. n. ant. et conf. prob. docemur enim quidem a Deo interius illuminante, et etiam ab homine exterius docente et praedicante; Ego plantavi, inquit D. Paulus, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit. Et ideo, dedit quosdam Apostolos, alios autem Doctores, etc. Et hoc sensu scribit legem in cordibus nostris per se, sed ad aures defert illas per Doctores. Quomodo credent quem non audierunt et quomodo audient sine praedicante. Ieremias autem loquitur de Deo per filium suum Christum Evangelium docente; non autem amplius per Moisem aut Prophetas. Olim Deus loquens Patribus in Prophetis novissime locutus est nobis in filio. Et hoc sensu S. Ioannes dicebat, Non necesse habetis vos doceat, sed unctio docet vos de omnibus. Sc. interne dum Apostoli et Doctores docent externe; alioqui ipsemet Ioannes frustra laborasset praedicando et scribendo. Cur Christus ipse praecepisset Apostolis Docete omnes gentes? Haec ipsa argumenta Haereticorum faciunt contra ipsos: docent enim evidenter quantum Scripturae indigeant explicatione ob ipsas apparentes contradictiones.

Ob. 3. Theologia scholastica, qualis usurpatur apud nos, potius nocet doctrinae ac merito fidei; g. ableganda est ut inutilis, imo et ut perniciosa. Pb. ant. 1. relictis principiis fidei ex Scriptura et revelatione, omnia decidunt ex rationis et argumentorum lumine; et sic Philosophiam et Scientiam sapit, non fidem; quae, non habet meritum si humana ratio praebeat experimentum, Inquit S. Greg. 2. fere tota versatur in contentionibus et quaestionibus vanis et Philosophicis; circa quas rixantur et dividuntur in varias partes; ita ut inter Theologos nostros nihil sit fixum et certum; et ideo illos cavendos monet Apostolus. Videte ne quis vos decipiat per Philosophiam et inanem fallaciam. 3. quia ex Philosophis potius quam ex Scriptura et Patribus elicit sua argumenta, Philosophia vero est inimica fidei. g. Theologia Scholastica potius nocet quam servit Religioni.

R. n. ant. et prob. eius, quae sunt potius calumniae; nam germana Theologia scholastica primo et principaliter fundat suas assertiones in verbis Dei scriptis aut traditis et decretis Ecclesiae in Conciliis, in sententiis Sanctorum Patrum; et si in auxilium aliquando advocet Philosophiam et Scientias humanas et rationis lumina; sequitur in hoc ductum ipsiusmet Scripturae et Apostolorum; qui et Philosophorum et Poetarum sententias aliquando usurpant, ut sc. Gentiles per ipsosmet convincant, et per rationis naturalis lumen; at semper, ut diximus, praecipuum motivum assensus est revelatio et principium fidei. 2. Theologi ubique conveniunt in veritatibus fidei; in aliis vero in quibus dissentiunt, nihil ad fidei substantiam faciunt. Et qui nugas et rixas inutiles ac vanas inferunt, in hoc corrigendi. 3. et denique veritates Theologicae nituntur principiis fidei; et nullo modo Philosophorum placitis, quamvis aliquando allegentur ad confutandos protervos et Infideles per se ipsos. Ratiocinationibus vero ad detegenda Sophismata Haereticorum. Certe Apost. Paulus Dialecticus erat, inquit Aug. et ideo conferre cum Stoicis non timebat, quia non solum acute sicut illi; sed etiam veraciter, quod non illi. Cave ne cuidam dialecticam pro crimine obieceris quo usos Apostolos confiteris. . si autem Christum dixeris Dialecticum, laudabis Dialecticam, quam pro crimine obieceras.

Cete ipsimet Haeretici ex Philosophis multa desumunt ut catholicas veritates impugnent v. g. Eucharistiae, ex impossibilitate positionis eiusdem rei in diversis locis; sic Arriani contra mysterium Trinitatis; unde SS. PP. ut Basilius, dialecticam dixerunt esse muri instar sacris dogmatibus, quod ea non finit facile diripi et quorumlibet incursioni patere.

Hinc colligis rationem cur in Scholasticam Theologiam tam acriter invehantur hostes veritatis Haeretici; quia per illam dissipantur tenebrae quas in Religionem nituntur afferre; et ideo illorum exprobrationes et vitia, potius illam commendant; sicut noctuae odiunt lucis, hanc non inhonorat. Inde vocaverit Lutherus, Ignorantiam veritatis et inanem fallaciam, et Scholas nostras. Antichristi Lupanaria; Vuiclephus, castra Cainina; Melancton, Theologiam Prophanam; alii Errorum et abominationum sentinam et lernam; Calvinus accusat Theologos Scholasticos velut obducto velo Christum texisse et plurima mala illis accepta referri debere, etc. Quibus responderet Tertulianus. Talibus dedicatoribus damnationis Theologia etiam gloriemur; qui enim scit illos, intelligere potest non nisi aliquod bonum grande ab Haereticis damnatum; probatio enim veritatis nostrae accusatio ipsorum atque calumnia. Tenebra ipsorum veram Theologae lucem non comprehendunt nec obscurant. De huiusmodi viris dixit etiam S. Iudas. Quod quaecumque ignorant blasphemant, quaecumque autem naturaliter tanquam muta animalia norunt, in his corrumpuntur.

Igitur aliqua scientia divinitus inspirata, est hominibus absolute necessaria ad salutem consequendam, et quidem singulis hominibus adultis; Scholastica vero et positiva est utilissima et moraliter necessaria corpori Ecclesiae ad fidem explicandam nutriendam, et defendendam.

Porro ab initio utebantur SS. PP. positiva, quia illis temporibus quibus fides Christiana nondum plene adoleverat, aptior erat Oratorio simbolico et familiari stilo insinuare veritates, nec circa illam decebat formare varias quaestiones quae fidelium animos turbassent potius quam iuvassent; sed postea quam robustior effecta est, congruum fuit totam illam doctrinam in unum corpus et per ordinem redigere; eamque fortiori stilo Aristotelis, sc. Philosophandi modo tradere.