Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Non sufficit scire, quod aliqua doctrina supernaturalis requiratur in homine ad salutem, nisi sciamus, an, et quae, et quo sensu habitus Theologicus dicatur supernaturalis. Pro quo Notandum ex Scoto, et ex dictis in Physica, quod potentia passiva, seu receptiva potest comparari vel ad formam, quam recipit, vel ad agens, a quo eam recipit. Sub 1. respectu dicitur Naturalis, si inclinatur ad formam illam, ut Lapis ad descensum, vel Violenta; si aversatur formam, ut Lapis ad ascensum; vel Neutra, si sit indifferens ad illam; id est si nec positive appetat formam, nec positive aversetur, ut Lapis ad albedinem, vel nigredinem. Sub 2. respectu dicitur potentia Naturalis, si agens fit naturaliter inductivum formae in illud subiectum, quod dicitur potentia, vel Supernaturalis, si agens non sit inductivum illius formae nisi supra totum naturae debitum, et ordinem; id est, si in toto agentium naturalium ordine, vel modo agendi nullum sit, quod possit eam inducere. Sic calor est naturalis in aqua prope ignem; et frigus est supernaturale in igne; quia nullum agens creatum, et naturale potest inducere frigus in ignem. Rursus Naturale dicitur 1. in agente ex determinatione naturae ad unum, et pro ut opponitur libero, aut Voluntario. Sic ignis est agens naturale caloris. 2. in agente per respectum ad subiectum, in quod agit, seu ad passum; et sic dicitur Naturale, si agat secundum ordinem statutum universi; Supernaturale, si agat supra talem ordinem, et sic Deus solus est proprie agens Supernaturale; Omnis autem creatura erit semper agens naturale.

Hinc forma aliqua dicitur Naturalis, quando est secundum appetitum, et inclinationem positivam subiecti, ut frigus in aqua, vel Violenta, si fit contra illam inclinationem, ut calor in eadem aqua; Dicitur Neutra si sit indifferens subiecto, ut albedo lapidi. Dicitur Supernaturalis vel secundum substantiam, si ex sua natura, et de se non contineatur in virtute activa ullius agentis creati in tali subiecto, ut sunt habitus gratiae, fidei, spei, et charitatis, et lumen gloriae, vel quoad modum, si ex se quidem possit produci ab aliquo agente, et in illo subiecto; sed non in talibus circumstantiis, et modis; ut curatio febris subitanea, et solo verbo, et iussu, nam per remedia, et artem medicinae potest fieri, sed non in talibus circumstantiis, et mediis; idem esset de scientia Philosophiae, si alicui daretur subito, et absque ullo studio, vel labore. His praesuppositis, quaerimus hic, an Theologia Scholastica, de quo hic agimus, sit supernaturalis, an naturalis, et quidem naturalitate opposita Supernaturalitati quoad modum, seu per accidens, an in substantia, seu per se, nam certum est, eam non esse violentam respectu potentiae passivae intellectus humani, quia certum est illum esse inclinatum, et perfectibilem per quamcumque notitiam.

Concl. Theologia nostra est habitus vere supernaturalis, saltem mediate, et radicaliter.

Prob. 1. ex Scoto, qui postquam docuit supernaturalitatem in formis peti ab agente, non a potentia passiva subiecti, arguit Theologiam nostram esse supernaturalem absolute, dicens, quod posita tota actione intellectus agentis, et phantasmatum, multae complexiones remanebunt ignotae.... istarum igitur notitiam est necesse nobis supernaturaliter tradi, quia nullus earum notitiam potest naturaliter invenire, et eam aliis docendo tradere, quia sicut uni, ita cuilibet ex naturalibus erunt neutrae. Vides ex Scoto veritates complexas de rebus divinis, sine praevia revelatione supernaturali, remansuras incognitas; et docet conclusiones Theologicas deductas ex principiis partim ex fide, partim ex scientiis Metaphysicalibus, et aliis, immiscendo Philosophiam Scripturae sacrae, non esse naturales: nam.... cum praemissa sumpta ex Scriptura non sit evidens ex terminis, sed credita; igitur nec conclusio erit demonstrata, generans scientiam, quamvis possit generare alium habitum ex fide. Sed non generabit illum viribus purae naturae, quia conclusio, per quam generatur, erit supernaturalis, sc. ex fide supernaturali. Denique docet nos assentiri illis conclusionibus: Non propter evidentiam crediti, sed propter veritatem revelantis, cui assentimur, et illa est eadem respectu primorum articulorum (immediate revelatorum) et respectu aliorum explicatorum ex illis: quia idem est obiectum sub eadem ratione formali, ergo illi actus conclusionum sunt supernaturales in substantia; ergo et habitus Theologiae per illos acquisitus.

Prob. 2. ille habitus est supernaturalis in substantia, qui non potest generari, nisi a principio supernaturali; sed habitus Theologiae nostrae non potest generari, nisi a principio supernaturali; ergo est supernaturalis in substantia. Prob. min. ex Scoto mox cit. nam generari non potest sine habitu fidei, et revelatione divina, cui innititur assensus tam conclusionum, quam praemissarum; nam assensus illi sunt supernaturales, cum sint ex fide, et propter revelationem divinam; et illi assensus generant habitum istum, sicut actus charitatis elicitis ex habitu charitatis supernaturalis sunt in substantia supernaturales, et generant habitum etiam supernaturalem.

Dixi Saltem mediate, et radicaliter; Nec enim praetendimus, quod omnes actus, et conclusiones, quibus generatur habitus ille, sint in substantia, et immediate ab habitu, vel lumine supernaturali fidei, vel ab obiectis proxime revelatis, vel ab agente supernaturali; sed solum quod fundantur, et radicantur in principiis revelatis, et ope luminis fidei, aut gratiae cognitis, et creditis. Nec negamus etiam, quod intellectus noster ad eius acquisitionem concurrat per facultatem sibi propriam, et naturalem, sicut et ad actus; sed hoc non debet impedire supernaturalitatem, ut praetendit Lamazeres: nec etiam disputamus, an propterea dicendus sit habitus supernaturalis in substantia, vel quoad modum; hoc enim est longioris discussionis, et pertinet ad Tract. de Habitibus supernaturalibus.

Sic conciliantur, ni fallor, opiniones, quae videntur contrariae circa naturalitatem, et supernaturalitatem huius doctrinae; nam qui dicunt eam esse naturalem, loquuntur de causalitate eius immediata, et proxima; nam causatur a creatura per actus nostros ratiocinandi, et speculandi; et ex illorum frequentatione generatur habitus iste inclinans, et facilitans ad similes actus. Actus illi, inquam, sunt causae naturales habitus istius, sicut et in omnibus aliis scientiis, et artibus. Qui vero censent hunc habitum esse supernaturalem, ut Vulpes noster; hoc dicunt, quia prima cognitio principiorum, super quibus fundantur discursus, et conclusiones Theologicae, venit ex obiectis supernaturalibus, qualia sunt mysteria fidei, et per revelationem divinam, et supernaturalem, et ordinarie ex habitu fidei, et auxilio gratiae; nec puto in hoc posse esse difficultatem, nisi de nomine; et hinc solvuntur obiectiones.

Ob. 1. cum P. Frassen. Ille habitus non est supernaturalis intrinsece, qui nostris actibus, et studiis comparatur; sed habitus Theologiae nostrae sic comparatur; ergo, etc. Mai. patet. Quod enim actibus nostris comparatur, non excedit vires nostras. Prob. min. experientia, qua constat, nos per tales actus speculandi, et discurrendi acquirere hunc habitum, quod non faciunt otiosi, et minime studentes.

R. dist. mai. non est supernaturalis pure, et proxime, conc. mai. radicaliter, et saltem remote, si ad eius acquisitionem concurrat aliquod principium, et agens supernaturale, neg. mai. et dist. similiter prob. quod actibus nostris, cum concursu obiectorum, vel principiorum, et agentium pure naturalium, conc. cum concursu obiectorum, vel principiorum supernaturalium, neg. Nam alioqui actus fidei, spei, et charitatis perfectissimi, imo et visionis Beatae dicerentur naturales, quia, ex Scoto, ut videbimus, intellectus, et voluntas illos producunt per vires suas naturales, sed elevatas, et adiutas auxiliis supernaturalibus divinis, aut lumine fidei, aut gloriae, aut habitu charitatis.

Ob. 2. ipsimet actus Theologici, quibus generatur habitus, sunt naturales; ergo et ipse habitus. Pat. conf. nam effectus non est altioris ordinis, quam sua causa, saltem univoca, quales sunt actus respectu habituum, quos causant; hi enim inclinant ad similes actus. Prob. ant. illi actus sunt conclusiones elicitae ex praemissis per vim discursivam, et consequentiam legitimam; sed utraque est pure naturalis; ergo, etc.

R. dist. ant. et mai. prob. sunt naturales formaliter, et quoad artem dialecticam, et connexionem, quam habent cum suis principiis, conc. sunt naturales radicaliter, et absque dependentia ab obiectis, et lumine supernaturali, neg. ant. et mai. prob. Connexio conclusionum Theologiae nostrae cum suis principiis est quidem naturalis; sed sicut illa principia non sunt cognita naturaliter, saltem ex toto, sed per revelationem divinam, et obiecta ipsa sunt supernaturalia, et tam illa prima cognitio, quam obiecta supernaturalia concurrunt moraliter, aut physice, et mediate, ac fundamentaliter, ideo illae non sunt pure naturales.

Inst. ut actus circa obiectum supernaturale sit supernaturalis, debet illud respicere, ut supernaturale; sed conclusiones omnes Theologiae nostrae non sic respiciunt obiecta sua, licet haec sint in se supernaturalia, ergo illi actus sunt pure naturales. Prob. min. respicimus illa obiecta ut certa, non autem ut supernaturalia, nam licet essent naturalia, modo essent certa, non minus certo concluderemus.

R. neg. mai. nam ad supernaturalitatem actus fidei, v.g. aut visionis beatificae minime requiritur cognitio supernaturalitatis, sed sufficit, ex Scoto, et ex ratione, ut illi actus superent vires nostras naturales, et non possint elici, nisi agente Deo supernaturaliter. Ita est de actibus Theologicis nostris, ad supernaturalitatem sufficit, quod eos non possimus habere, nisi aliquo principio supernaturali concurrente.

Ob. 3. ex fide, spe, et charitate supernaturali possunt generari habitus acquisiti, et naturales circa eadem obiecta; sed hoc esset falsum, si propter praesuppositionem revelationis supernaturalis, aut propter supernaturalitatem obiectorum, actus, et habitus essent supernaturales; ergo supernaturalitas revelationis principiorum, et obiectorum Theologiae non impedit naturalitatem eius. Prob. mai. ex dicendis suo loco, et de mente Scotistarum omnium. Theologus Catholicus cadens in haeresim circa unum articulum fidei, amittit habitum fidei supernaturalis, et tamen eodem modo, et facilitate discurrit circa alia obiecta, et alios articulos fidei, sed id non facit ex habitu supernaturali, quem amisit; ergo ex habitu naturali acquisito; ergo ex habitu fidei supernaturalis, et per actus eius frequentatos potest acquiri habitus naturalis; ita est de spe, et charitate ob eamdem rationem.

R. neg. min. nam in casibus allatis perseverat quidem habitus acquisitus; sed cessat influxus habitus fidei supernaturalis, et aliorum auxiliorum supernaturalium, qui concurrunt in Theologo Catholico ad actus eius Theologicos; et ideo actus istius habent aliquid supernaturalitatis, quod deest in Haeretico.

Constat igitur, Theologiam nostram esse supernaturalem in suo principio, et radice, quatenus nascitur ex obiectis, et principiis revelatis a Deo supernaturaliter. Et ideo haec revelatio est supernaturalis; quia, inquit Doctor 1. est ab agente, quod non est naturaliter motivum intellectus nostri pro statu isto viae, in quo pendemus a phantasmatibus, et haec a sensibus, sine quibus nihil est in intellectu. 2. Quia est ab agente supplente vices obiecti supernaturalis: nam obiectum naturaliter causat notitiam huius veritatis; Deus est trinus, et unus, et similium; est essentia sub propria ratione Deitatis cognita. Ipsa autem sub tali ratione cognoscibilis est obiectum supernaturale. Id enim facit Deus, non per essentiae ostensionem, sed per voluntatem suam, qua id revelat nobis: Et haec revelatio ex parte Dei semper influit in omnes notitias, et conclusiones, quas ex illis primis veritatibus immediate revelatis elicimus, sicut et ipsae primae veritates, in quibus virtualiter, aut eminenter continentur istae posteriores; et idem habitus fidei, per quem assentimur illis primis, in Catholicis semper, et per se influit, suo modo, saltem moraliter, in assensum conclusionum istarum; licet etiam in eum influat consequentia naturalis, et vis discursiva.

Non diffiteor, quin supposita prima revelatione mysteriorum, et veritatum supernaturalium fidei, possit homo illis per actum pure naturalem assentiri; ut puer Iudaeus, vel Ethnicus ante Baptismum a Catholico instructus posset assentiri omnibus articulis fidei vel ex fide humana, vel ex motivis aliis credibilitatis, ut docet Scotus, Sed id non est verum, ut diximus, de Theologia fidelium Catholicorum, in quorum assensum semper influit fides infusa, et prima revelatio; sed de hoc fusius, ubi de habitibus infusis.