Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Suppono ex dictis in Philosophia sciri quid sit obiectum scientiae et quotuplex et quae conditiones ad illud requirantur, nec id placet repetere. Quaerimus ergo, quodnam sit obiectum tam materiale quam formale Theologiae, et quidem nostrae; nam de beatifica et divina nihil ad nos, saltem pro nunc.

Concl. Deus est obiectum totale theologiae nostrae, et quidem, ut Deus quatenus ex revelatione, et discursu in revelatione fundato nobis innotescit.

Prob. 1. ex Scoto. Qui relatis variis opinionibus circa hanc quaestionem, concludit Deum non esse obiectum Theologiae sub ulla formalitate, vel ratione speciali v. g. Boni aut Reparatoris, aut Glorificatoris, etc. Sed sub ratione essentiae, seu Deitatis. Contra istas omnes opiniones duplex est via; una probando istam affirmativam, quod Deus sub ratione divinitatis est primum subiectum huius scientiae. Alia probando istam negativam quod non sub aliis rationibus quae assignantur. Paulo aliter loquitur in scripto oxoniensi, ubi videtur pro formali assignare infinitatem; sed ibi non loquitur de obiecto formali continentiae, et ultimo, sed de obiecto evidentiae et quasi de formalitate nobis magis nota et primo revelata. Theologiae nostrae, ut nostra est, non oportet dari obiectum primum, nisi primum notum . . . . illud primum notum est ens infinitum.

Prob. 2. ex eodem quoad 1. p. Dico quod primum subiectum Theologiae in se, non potest esse nisi Deus, et idem est de Theologia nostra. 1. Quia primum obiectum continere debet virtualiter omnes veritates illius habitus cuius est obiectum; sed nihil continet omnes veritates theologicas nisi Deus ergo etc. Prob. min. omnia quae traduntur in Theologia, continentur in Deo ut Deus est ut in causa, aut ad illum reducuntur per aliquam attributionem, ut facile patebit discurrenti per singula ergo etc. Prob. ant. in 1. libro agitur de Deo in se et divinis attributis et personis; in 2. de Deo in creaturis quas creat aut gubernat et ad suos fines naturales dirigit; in 3. de Deo ut Redemptore et per gratiam ac media supernaturalia elevante ad finem supernaturalem; scilicet per mysterium Incarnationis, per auxilia gratiae, per habitus fidei, spei et charitatis. In 4. de Deo ut Sanctificatore per Sacramenta et Glorificatore et Remuneratore, qui bonos remunerat gloriae corona; aut vindice, qui punit malos per supplicia aeterna. ergo omnia quae traduntur in Theologia Deum respiciunt et in ipso continentur virtualiter ut in causa, aut ad ipsum pertinent per attributionem.

Prob. 2. p. quia nihil aliud congrue potest assignari pro tali obiecto praeter Deum, ut Deus est, ita ut Deitas sit obiectum formale, ergo ita recte dicitur. Prob. ant. discurrendo per alias opiniones, 1. Petrus Lombardus dicebat illud esse res et signa, seu symbola sub quibus divina figurabantur in veteri Testamento, aut Sacramenta quae gratiam significant et efficiunt in novo; sed hoc ab omnibus reiicitur, quia rerum naturalium cognitio secundum se pertinet ad Physicam, et significatio ad Logicam aut Grammaticam: et quatenus significarent divina, Deum ipsum haberent pro obiecto, ergo quatenus haec Theologia haec respicit semper Deus est primum et totale eius obiectum. 2. Durandus vult illud esse opus meritorium, aut hominis salutem. Sed contra 1. quomodo enim ad haec pertinet cognitio unitatis essentiae, et trinitatis, personarum, et ordo processionum divinarum. 2. ipsamet opera ulterius ordinantur ad Deum et sunt a Deo. 3. quia etiamsi nullum daretur meritum, nec ulla speranda esset salus, adhuc daretur Theologia, ergo in his non ponendum est obiectum Theologiae.

3. Hugo, et alii putant quod illud sit Deus ut salvator ut Christus, vel opus redemptionis, ut volunt alii, inter quos numeratur S. Bonav. sed contra, nam ad Deum ut Salvatorem, aut ad Christum non referuntur omnia, nec ille continet virtualiter omnia; ergo neque Deus ut Salvator, neque Christus est obiectum Theologiae nostrae. Prob. ant. generatio aeterna verbi, innascibilitas patris, spiratio activa et passiva, creatio et similes veritates non pertinent ad Deum ut Salvatorem neque ad Christum, ergo vel non pertinent ad Theologiam nostram, vel aliud est obiectum eius. Praeterea, obiectum attributionis debet esse quid prius contentis sub illo; sed Christus, et Deus, ut salvator non est quid prius ipso Deo, ut Deo, nec aliis praedictis veritatibus, sed potius sub ratione salvatoris est posterior, et quid contingens ac dependens a Deitate, omnipotentia, sapientia, etc. ergo sub illis rationibus non potest esse obiectum Theologiae nostrae, sed Deus sub ratione Deitatis sub qua est principium Incarnationis et salutis.

4. Alii volunt Deum esse quidem obiectum materiale sub ratione finis ultimi, seu summi boni; sed neque hoc dici potest. ergo etc. Prob. min. nam ratio obiecti formalis, debet esse primum principium continentiae virtualis omnium quae dicuntur, vel agnoscuntur in scientia; sed ratio ultimi finis seu boni, non est prior ipsa Deitate et aliis multis praedicatis quae de Deo agnoscuntur et dicuntur in Theologia; illa enim ratio est attributalis, et velut extra essentiam, ergo prior est Deitas a qua illae perfectiones fluunt velut accidentia et proprietates, ergo Deitas potius quam bonitas est obiectum Theologiae.

Alias rationes videbis in textu Scoti v. g. 1. quia Theologia nostra agit de iis quae sunt Deo naturaliter nota, sed talis est Deus ipse, ut Deus, ergo tale est obiectum Theologiae. 2. in nulla alia scientia traditur distinctior notitia de Deo; alioqui haec non esset suprema doctrina, nec sapientia, sed daretur alia superior. 3. quia ex Aug. Theologia est de illis quibus Fides gignitur, defenditur et roboratur. ergo est de eodem obiecto ac fides, sed haec est de prima veritate; ergo et Theologia.

Prob. denique, et clarius eadem 2. pars illud est obiectum formale, quod, in scientia, quod est ratio per quam obiectum totale continet virtualiter omnia quae in ea tractantur, sed talis est Deitas, ergo est obiectum formale Theologiae nostrae. Prob. min. veritates necessariae ut, quod Deus sit unus, trinus, infinitus, aeternus, omnipotens, etc. manant a Deitate velut a fonte et radice; idem est de contingentibus; ut quod sit Creator, Sanctificator, Redemptor, Glorificator, et similia quae ex operationibus ad extra tribuuntur aut singulis Personis aut toti Trinitati, haec enim omnia continentur in Deitate ut per se nota, et in eam ultimate resolvuntur, ergo, etc.

Prob. denique. Quia per hoc Theologia nostra specificatur et distinguitur ab aliis habitibus qui versantur circa Deum, v. g. a Metaphysica quae Deum considerat, non ut Deum absolute, sed ut primum ens, primam causam, ens infinitum, etc. ergo etc.

Prob. 3. p. scilicet quod sit, Deus ut Deus, quatenus ex revelatione et discursu in ea fundato nobis innotescit. Quia non nisi per hanc conditionem Theologia nostra supernaturalis distinguitur a Theologia Dei et Beatorum; ergo haec conditio habet rationem obiecti formalis quo. Prob. ant. nam Theologia Dei attingit Deum in se et per se ac necessario et comprehensive; Beatorum vero, Deum ut clare visum, et ex clara visione essentiae possunt inferre conclusiones prorsus scientificas; nos vero non cognoscimus Deum nisi obscure et per revelationem supernaturalem; Theologia vero naturalis Deum agnoscit ex creaturis et quasi a posteriori et imperfecte, ergo per hanc conditionem Theologia nostra supernaturalis distinguitur ab aliis omnibus.

Prob. 2. ex Scoto. Nam quando habitus cognoscitivus est in aliquo intellectu, non habens evidentiam ex obiecto, non debet ei assignari obiectum primum quod contineat virtualiter omnes veritates ut nobis notas, sed Deus secundum essentiam seu Deitatem non est nobis notus evidentia obiecti, sed ex revelatione supernaturali; ergo non est obiectum Theologiae nostrae nisi ut notus ex revelatione et discursu in ea fundato.

Dixi, ex discursu in ea fundato, ut habitus Theologiae nostrae distinguatur ab habitu fidei qui respicit etiam Deum ut revelatum, sine discursu et ob solam authoritatem revelantis: Theologia vero per discursum in revelatione fundatum; et ideo certior est quam omnes aliae scientiae creatae; quia scilicet ultimo resolvitur in authoritatem Dei revelantis.

Ob. 1. contra 1. p. ad obiectum totale debent pertinere omnia quae tractantur in scientia; sed ad Deum non reducuntur omnia quae tractantur in Theologia ergo etc. Prob. min. Theologia nostra agit de vitiis et peccatis; sed haec non pertinent sed repugnant Deo. ergo etc.

R. d. mai. ordinantur omnia directe vel indirecte; conc. mai. directe tantum n. mai. similiter d. min. non pertinent directe conc. min. indirecte n. min. et conseq. Ad prob. distin. maiorem directe neg. indirecte conc. mai. et similiter dist. min. nego consequentiam. Dico igitur, quod indirecte considerantur, caeterum directe vitia et peccata repugnant Deo, ipsum offendunt, ab eo prohibentur et puniuntur, et avertunt ab ultimo fine.

Ob. 2. Theologia nostra probat existentiam Dei; ergo ipse non est obiectum eius: ant. patebit infra. Prob. conseq. nam omnis scientia supponit obiecti sui existentiam, ut diximus alibi.

R. d. ant. probat existentiam Dei a posteriori, per effectus, et ex principiis alienis; conc. a priori et ex propriis suis principiis; n. ant. et conseq. nam Dei existentiam credimus et in Theologia nostra supponimus ex fide.

Ob. cont. 2. p. 1. Si Deus, ut Deus, sub ratione Deitatis esset obiectum Theologiae, deberemus eum comprehendere et de illo cognoscere infinitas veritates; sed falsum est conseq. ergo et ant. Prob. mai. scientia debet adaequare suum obiectum, et sic illud cognoscere secundum omnes veritates quas continet; sed illae sunt infinitae; et hoc est comprehendere Deum; ergo etc.

R. n. 1. mai. et d. 2. scientia perfecta et adaequata: conc. imperfecta et inadaequata n. mai. et conseq. nam Theologia non solum nostra, sed etiam omnis creatura est inadaequata respectu Dei ac Deitatis; haec enim est infinita et incomprehensibilis, illa vero est limitata, imperfecta et inadaequata. Deus quidem ut Deus adaequat totam Theologiam nostram, quia nihil illa cognoscit quod ad illum non referatur aliquo modo; sed haec illi non adaequatur, sed ab eo infinite deficit.

Ob. 2. diversorum habituum non potest esse idem obiectum formale; sed Deus, ut Deus, esset obiectum diversorum habituum; scilicet fidei et Theologiae nostrae scholasticae ergo id dici non potest. Prob. mai. habitus distinguuntur per obiecta, ergo diversorum habituum diversa sunt obiecta formalia.

R. d. mai. habituum essentialiter et specie distinctorum; conc. mai. diversorum accidentaliter; n. mai. similiter d. min. nam fides et Theologia scholastica non distinguuntur essentialiter; utraque est de Deo ut Deo sub lumine revelationis; fides quidem pure et simpliciter; Theologia vero suas conclusiones elicit partim ex revelatis, partim ex principiis aliarum scientiarum, et praecipue Metaphysicae; sed pertinent semper ad fidem. qua, inquit Doctor, cum praemissa ex Scriptura non sit evidens, sed credita, igitur nec conclusio erit demonstrata et generans scientiam, etc. Ideo conclusio Theologiae nostrae sequens ex praemissis, una de fide, alia de scientia, erit semper inevidens quia iuxta regulam Logicalem, Conclusio sequitur debiliorem partem.

Ob. 3. Deus non potest cognosci a nobis sub ratione Deitatis; quia non potest cognosci secundum praedicata essentialia; ergo ut Deus, non est obiectum nostrae Theologiae.

R. d. ant. non potest cognosci distincte et intuitive et per proprias species; conc. obscure et abstractive, per revelationem et ex creaturis n. ant. et rationem eius, et id constat ex Apostolo: nam, Invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus, et divinitas. Rom. 1.

Ob. 4. obiectum formale debet esse radix et causa formalis omnium quae de obiecto materiali dicuntur in scientia; sed talis non est Deitas; non enim est causa formalis proprietatum personalium, ut sunt innascibilitas in Patre, generabilitas in verbo, et spirabilitas in spiritu S. alioqui haec praedicata essent omnibus personis divinis communia sicut et Deitas.

R. d. mai. causa formalis mediata vel immediata; conc. immediata tantum; n. mai. et ad min. dico, quod Deitas non est quidem causa immediata innascibilitatis (et sic de generabilitate et spirabilitate) sed est mediata, scilicet mediante paternitate; et sic essentia Dei quatenus suppositata per paternitatem, est causa formalis innascibilitatis: et sic de aliis.

Ob. Denique. Scotus docet quod Deitas non est obiectum nisi Theologiae in se, non autem in nobis. Nam, inquit, Theologia nostra, ut nostra est, non oportet dare obiectum primum nisi primum notum... illud autem primum notum est ens infinitum, etc. ergo conclusio haec quoad hanc partem est contra Scotum.

R. n. conseq. nam Scotus vult tantum quod facilius a nobis cognoscatur Deus ut ens infinitum, quam sub ratione Deitatis; sed non negat quin ipsa Deitas sit vere obiectum primarium formale in essendo et in rei veritate; nam ideo sic loquitur, quia, Iste est conceptus perfectissimus quem possumus habere de illo quod est in se primum subiectum; qualis est Deitas, et addit quod *idem est obiectum Theologiae nostrae, quod est primum subiectum Theologiae in se (et illud est sine dubio Deus ut Deus, sub ratione Deitatis) sed quia illud non est nobis evidens; ideo non continet ista ut nobis notum.

Id mihi videtur probari ex eo quod ipse sibi obiicit, ergo Non est primum subiectum nostrae Theologiae. R. Non est primum subiectum dans evidentiam, sed subiectum primum continens omnes veritates et natum dare evidentiam, si ipsum cognosceretur. Insignes eius commentatores Lichetus, et Poncius putant eum loqui de infinitate, sed immerito, ni fallor, nam sub ratione infinitatis, Deus est obiectum notum et dans evidentiam; ut patet ex discursu allato. Loquitur ergo de Deo, ut Deus est, et sub ratione Deitatis; ratione cuius est primum subiectum continentiae veritatum omnium Theologiae nostrae; non autem primum obiectum evidentiae: quia hoc tribuit infinitati. Sic intelligit eum Pater Frassen, et bene.

Ob. contra 3.p. ratio formalis qua, seu motiva obiecti primarii scientiae debet esse illi intrinseca; sed revelatio non est intrinseca obiecto Theologiae nostrae, scilicet Deo ut Deus est, ergo revelatio non est obiectum formale quo, seu motivum Theologiae nostrae. Prob. min. revelatio fundatur in veracitate Dei revelantis; ergo non est intrinseca obiecto primario.

R. ex Scoto d. mai. in habitu habente evidentiam ex obiecto, ut in scientiis naturalibus; conc. in non habente evidentiam ex obiecto, ut est Theologia supernaturalis: n. mai. et conf. quando igitur habitus habet evidentiam ex obiecto, tunc primum obiectum illius non tantum continet virtualiter illum, sed etiam ut notum illi intellectui continet ipsum habitum, ita quod notitia illius obiecti continet evidentiam habitus; in habitu vero non habente evidentiam ex obiecto, sed causatam aliunde quam ex obiecto noto; (Ut Theologia nostra, quae Deum cognoscit ex revelatione) *non oportet dari obiectum primum eius habens duas illas conditiones. Igitur ratio formalis, sub qua Deus cognoscitur a Theologia, non est quid intrinsecum ipsi, quia haec notitia non habet evidentiam ex obiecto, sed ex revelatione.