Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Non repetam quae dicta sunt in Logica de subalternatione, unitate, et distinctione Scientiarum et habituum; haec meminisse iuvabit ad intelligentiam et decisionem harum quaestionum quae sunt 1. an Theologia nostra subalternetur Theologiae Dei ac Beatorum. 2. an et qualis sit unitas eius, et 3. an praestet aliis nobilitate.

Concl. 1. Theologia nostra minime subalternatur Divina; nec Beata.

Pb. 1. ex Scot. quia, adversarii dicunt quod, scientia non potest stare cum fide, g. Theologia nostra non potest esse subalternata; quia haec stat cum vel fide. g. in hoc contradicunt sibi. Subalternata enim stare potest cum subalternante; quomodo autem Theologia nostra quae involvit fidem stare cum Theologia Dei et Beatorum? 2. Scientia de Deo non potest esse nisi una, scilicet aut clara; sicut Beata et divina, aut obscura sicut nostra. 3. Scientia secundum rationem non dependet nisi ab obiecto, seu subiecto vel lumine, sed respectu intellectus viatorum, visio Beatorum nullam habet rationem causae, g. Nostra nullo modo subalternatur illi.

3. Quia scientia subalternata et subalternans non sunt primo de eisdem veritatibus vel praedicatis scitis; nam ubi subalternata incipit, ibi subalternans desinit. Sed haec (nostra) potest esse de eisdem veritatibus et praedicatis, de quibus est scientia Beatorum. G. nostra non subalternatur illi, etc.

4. Quia habens subalternatam potest habere subalternantem, et e converso: Sed hoc est impossibile de istis, quia una est fides et obscura, alia est visio clarissima g. etc. Pb. mai. nam habens scientiam de principiis ut subalternans, potest scire conclusionem, qualis est subalternata, et sciens conclusiones potest scire principia quae sunt universaliora et per consequens prius nota. g. subalternans et subalternata possunt esse simul, ut patet de phisica et medicina.

Pb. 5. nam subalternata nequit haberi sine subalternante; sed Theologia nostra potest haberi sine beata, g. illa huic non subalternatur. Mai. patet ex conditionibus subalternationis. Pb. min. nam implicante Theologia beata, seu visione Dei, adhuc posset haberi fides et cognitio quam hic habemus.

Pb. denique; quia conditiones subalternationis desunt inter has Theologias, g. et subalternatio. Pb. ant. 1. conditio subalternationis est ut obiectum subalternatae contineatur sub obiecto subalternantis et illi addat rationem aliquam accidentalem sub qua non consideretur a subalternante, ut Medicina respectu Phisicae; utraque considerat corpus naturale; sed medicina considerat illud ut sanabile, non autem Phisica. 2. est ut principia subalternatae sint conclusiones subalternantis; sed neutra ex his conditionibus adest inter has Theologias. g. etc. Pb. min. de prima; nam nostra considerat Deum ut Deum, et sub ratione Deitatis aeque ac beata g. est idem prorsus obiectum et sub eadem ratione.

Dices. Nostra considerat Deum ut notum obscure; beata vero ut clare visum, et haec obscuritas est ratio accidentalis in nostra.

Contra. g. illae duae Theologiae differunt essentialiter; non vero tantum accidentaliter; sed in subalternatis differentia non est essentialis, sed accidentalis, quia subalternata debet continuari cum subalternante, ut Medicina cum Phisica; g. obscuritas et claritas non salvant sed impediunt subalternationem. Quod autem nostra non possit continuari cum Beata, patet ex Apostolo. Quando enim venerit quod perfectum est, Scilicet clara visio Dei, Evacuabitur quod ex parte est, Scilicet cognitio obscura.

Pb. eadem min. de 2. conditione, nulla enim conclusio aut veritas cognoscitur de Deo in Theologia nostra quae non cognoscatur in beata, g. conclusiones scientiae Beatae non sunt principia in Theologia viatorum. g. deest quoque in illis haec 2. conditio subalternationis.

Ob. 1. ad veram subalternationem sufficit quod principia subalternatae sint cognita in subalternante; sed hoc reperitur in his Theologiis; nam principia quae in nostra cognoscuntur obscure, sunt clare cognita in beata, g. nostra est vere subalternata beatae.

R. n. mai. tum quia plura requiruntur quam illa inaequalitas et ordo, ut suppono ex Logica; tum quia illud non importat ullam dependentiam nostrae ad beatam; ad hanc enim deberet nostra ubi conclusionibus scientiae beatae pro principiis ex quibus deduceret suas, et quod istae non cognoscantur per se in illa superiori; patet autem quod nihil concluditur aut agnoscitur in nostra quod non sciatur in beata, ut discurrenti patebit. Tum denique quia nostra non potest continuari cum beata, sed illi repugnat.

Ob. 2. Theologia nostra ordinatur ad consecutionem beatae; g. nostra dependet et subalternatur beatae.

R. 1. n. conseq. hoc enim minime infert propriam subalternationem; imo id eam impedit, quia subalternans debet praecedere, non sequi subalternatam, cum huic debeat viam sternere et subministrare principia.

R. 2. d. ant. ordinatur ad consequendam beatam per modum meriti et moraliter, et ex ordinatione divina; conc. per se et Philice; n. ant. unde implicante visione beatifica in creaturis, adhuc possibilis esset nostra, ut diximus.

Concl. 2. Theologia nostra est una in se unitate specifica distincta ab aliis scientiis et a Theologia Beatorum, sed non ab habitu supernaturali fidei nisi accidentaliter.

Pb. 1. ex Scoto 1. quia, Theologia nostra habet aliquod subiectum formale aliud; ou. a subiectum illius est singulare, secundum vero Arist subiectum aliarum est aliquod universale. quia id patet discurrendo per alias scientias quae diversa habent obiecta; nam subiectum in thisica est corpus vel ens mobile, Deus vero non est mutabilis. Subiectum in mathematica est quantitas, etc. Hinc.

Pb. 2. unitas specifica scientiae petitur saltem extrinsece ab unitate obiecti formalis, ut diximus in Logica; sed obiectum tam materiale quam formale Theologiae est unum et distinctum specie ab obiectis et modis scientiarum naturalium: g. est una in se et distincta specie ab aliis. Pb. min. ex dictis de obiecto tam materiali quam formali quo et sub quo. 1. enim est Deus, 2. Deitas et 3. revelatio cum discursu; tendit enim in Deum ut Deus est, et cognitus ex revelatione et per discursum.

Confirm. nam omnia quae tractatur in Theologia nostra considerantur sub hac una formalitate et medio, sc. sub revelatione aut, quatenus sunt conclusiones ex principiis revelatis deductae; et haec ratio est una in tota Theologia, et nulla alia scientia naturalis id praestat, imo nec divina aut beata g. quo ad hoc est vere in se una et distincta ab omnibus aliis scientiis. Dico, unitate specifica. Nam de entitativa, et indivisibilitatis; certum est eam non esse aliam quam aggregationis et ordinis, sc. ex multis habitibus partialibus secundum diversas materias particulares et veritates; nec in hoc aliter discurrendum quam in aliis scientiis et habitibus; ut diximus in Logica.

Pb. 2. p. Theologia Beatorum tendit in obiectum, sc. Deum intuitive et mediante lumine gloriae, estque essentialiter intuitiva et clarissima; nostra vero in Deum abstractive et mediante revelatione ac lumine fidei, et ideo est essentialiter obscura; g. haec specie distinguitur ab illa.

Pb. 3. p. 1. ex Scoto citato et dicente quod Cum praemissa sumpta ex Scriptura non sit evidens ex terminis sed credita; igitur nec conclusio erit demonstrata generans scientiam ... quamvis posset generare habitum alium a fide, Sc. medium inter opinionem et scientiam, quia certior erit opinione et inevidentior scientia.

Constat igitur Theologiam nostram scholasticam (de illa enim loquor qua fides gignitur, defenditur, explicatur et roboratur ex principiis revelatis mediante discursu) in hoc differre ab omnibus aliis doctrinis et scientiis, quod conclusiones eius omnes deducuntur ex principiis revelatis et revelationi nituntur, saltem maiori ex parte; et a scientia tam divina quam beata; quia principia nostrae sunt semper obscura, et denique convenit quidem cum habitu fidei; quia inclinat ad assentiendum suis conclusionibus ex motivo revelationis divinae; differt autem quia immixtum aliquid habet ille assensus de veritate consequentiae propter legitimum discur-sum, licet principalius adhaereat eis propter veritatem praemissae revelatae.

Constat etiam quod sicut sunt diversissimae veritates partiales circa quas versatur, ita et diversissimi partiales habitus generantur ex earum contemplatione; nam ex studio misterii Trinitatis acquiritur habitus assentiendi et discurrendi de illo, potiusquam de misterio Praedestinationis aut Incarnationis, aut de gratia, etc. Imo et in singulis, ut dantur veritates diversae, ita et diversi habitus; et de his, ut iam praemisimus eodem modo discurrendum hic.

Ob. ex Scoto. Scientia de Deo non potest esse nisi una sed tam scientia beata et divina quam nostra est de Deo, g. non distinguuntur.

R. 1. d. mai. nisi una generice et obiective: conc. specifice et ex aliis principiis aut mediis: n. mai. Theologia autem nostra est ex mediis specie et essentialiter diversis, ut patet. R. 2. d. eandem mai. nisi una, id est, aut sola beata aut sola non beata: conc. mai. ita ut utraque et omnis notitia de illo sit una specie, n. mai. potest enim cognosci alterutra notitia, et ambae inter se sunt distinctissimae et incompatibiles.

Ob. 2. Si Theologia nostra esset una in tanta obiectorum et rerum diversitate, maxime propter unitatem revelationis sub qua considerantur; sed hoc non sufficit ad unitatem scientiae, g. non est una mai. patet ex fundamento nostro pb. min. Deus eadem volitione et actu posset revelare scientias diversissimas, v.g. Logicam et Metaphisicam, etc. Sed quamvis omnes convenirent in esse revelatae adhuc differrent specie; g. ita est de veritatibus theologicis.

R. n. 1. min. et d. 2. adhuc differrent specie materialiter, si homo eis non assentiretur praecise ex motivo revelationis, nec propter solam veritatem Dei testificantis, sed propter evidentiam earum realem; conc. min.; si assentiretur eis ex solo motivo revelationis; n. min. et conseq. igitur omnes conclusiones et veritates Theologicae, et habitus totius Theologiae ideo est unus; quia isdem ex eodem motivo revelationis inclinat ad assensum earum; et quoad hoc omnes uniuntur. Scientiae illae essent plures et diversissimae materialiter ratione obiectorum. Imo et formaliter si eis assentiremur, non praecise propter revelationem, sed propter evidentiam veritatis earum; si vero meice propter revelationem eis assentiremur; non essent plures scientiae nisi materialiter.

Inst. actus quibus assentimur illis diversis conclusionibus sunt specie diversi; g. et habitus earum; patet ant. nam actus quo assentior huic propositioni; Deus est trinus, differt specie ab eo quo assentior isti, Deus est incarnatus, aut, baptisma est Sacramentum novae legis. Nam actus specificantur ab obiectis. Pb. conseq. nam singuli actus generant suos habitu. Dum frequenter credo Trinitatem, acquiro habitum facilitantem et inclinantem ad similes actus, non vero praecise ad credendam incarnationem, et illi omnes habitus credendi sunt separabiles sicut actus, g: acquiruntur successive.

R. d. ant. et conseq. sunt species diversi materialiter et ex obiectis, et generant habitus partiales theologicos, similiter diversos materialiter et obiective; conc. ant. et conseq. diversi formaliter; n. ant. et conf. nam obiectum formale motivum et per consequens specificativum formaliter est semper idem; sc. revelatio applicata per discursum, et haec ratio est una in omnibus revelatis tam mediate quam immediate; nam conclusioni deductae ex praemissis revelatis assentior, non tam propter vim consequentiae naturalis quam propter revelationem divinam ex qua sequitur et in qua fundatur, quod valde notandum est.

Inter veritates Theologiae nostrae, aliquae sunt immediate formaliter et expresse revelatae, ut ista Verbum caro factum est. Aliae sunt revelatae mediate, virtualiter et implicite; ut sunt conclusiones omnes quae necessario sequuntur ex primis illis, ut est, Verbum factum est animale rationale; Quia necessario sequitur ex illa prima formaliter et explicite, et immediate revelata. Primae pertinent ad fidem, et sunt principia prima istarum quae pertinent ad Theologiam, sed utrisque assentimur ex eodem motivo, sc. propter veracitatem Dei revelantis. Non ita est in scientiis naturalibus in quibus assentimur conclusionibus deductis ex earum principiis propter earum naturalem evidentiam; et sicut singulae habent suam evidentiam inseparabilem a suis principiis, ita et singulae habent suum obiectum formale distinctum.

Inst. 2. tam in conclusionibus theologicis quam in scientificis assensus fundatur in evidentia sequelae, seu consequentiae; sed evidentia consequentiae diversificatur pro diversitate principiorũ et conclusionum g.etc.

R. n. conseq. nam assensus conclusionis fundatur in assensu praemissarum sed in Theologia assentimur praemissis aut saltem uni earum propter revelationem g. et conclusioni; de hoc iterum in tr. de fide.

Concl. 3. Theologia nostra supereminet omnibus scientiis naturalibus notabilitate et certitudine est communis.

Pb. 1. ex Scoto quo ad 1. p. licet Theologia sit practica, et licet Aristoteles praeferat speculativas practicis; tamen illa praestat caeteris, quia notabilitas est in inferiori attingere suum superius ex Philosopho, ideo praefert speculativas, quia non ponit aliquam scientiam esse conformem praxi voluntatis circa finem habere praxim, sed quandam motionem simplicem naturalem, etc.

Pb. 2. nobilitas scientiae et habitus petitur ab obiecto quod attingit; sed nulla scientia naturalis habet nobilius obiectum quam sit Deus sub ratione Deitatis et per lumen supernaturale; et sub revelatione divina g. etc.

Confirm. nam Theologia adiuvatur per se ad ultimum finem cognoscendum appetendum, prosequendum et consequendum per media supernaturalia et perfectissima, g. ex fine suo nulla est nobilior, nec sublimior.

Pb. 2. p. ille habitus est certior et meretur assensum intellectus firmiorem et cum minori metu erroris, qui firmiori et infallibiliori motivo innititur; sed talis est habitus Theologiae nostrae in conclusionibus vere theologicis, respectu scientiarum naturalium g. est illis certior. Pb. min. motivum quo intellectus determinatur ad assentiendum conclusioni Theologicae (quando ambae praemissae aut una illarum est de fide, et altera evidens aut certa) est supernaturale et infallibile, g. etc. Pb. min. motivum illud est revelatio Dei et veracitas eius cui repugnat fallere aut falli in suis dictis; Scientiae autem naturales nituntur lumine naturali rationis quae de se est fallibilis. g. etc.

Ob. 1. Evidentia est perfectio scientiae ; sed haec deest Theologiae nostrae et adest in aliis scientiis ; g. in hoc aliae sunt nobiliores.

R. d. mai. est perfectio in ordine ad certitudinem conc. mai. in ordine ad se ipsum aut quae non compensetur aliunde, aut quae sit necessaria, habita certitudine sufficienti: n. mai. et conseq. nam evidentia quaeritur in scientiis propter certitudinem qua intellectus quietetur sufficienter ad dirigendas suas operationes prudenter in finem suum, et talem habemus in Theologia, propter certitudinem revelatorum in quibus fundantur conclusiones eius.

Ob. 2. illae scientiae sunt perfectiones quae perfectiori modo attingunt et comprehendunt obiectum suum ; sed tales sunt scientiae naturales prae Theologia nostra g. etc. Pb. min. illae enim quasi compraehendunt obiecta sua ; habent demonstrationes evidentes de illo, eiusque proprietatibus omnibus ; sed non ita est de Theologia respectu Dei, de quo pauca scimus, et fere nihil prae magnitudine eius ; Videmus per speculum in aenigmate, inquit Apostolus.

R. d. mai. si limitatio veniat ex parte habitus praecise et ex se absolute : conc. mai. si veniat ex dispositione intellectus cum obiecto, sc. ex limitatione potentiae et elevatione ac magnitudine ac incomprehensibili perfectione obiecti ; n. mai. et conseq. nam quod non possimus Deum comprehendere venit ex limitatione et improportione intellectus nostri cum sublimi et incomprehensibili obiecto : Unde fit ut minimum quod haberi potest de cognitione rerum altissimarum desiderabilius est quam certissima cognitio de rebus minimis. Confusa cognitio de homine vel angelo est nobilior quam distinctissima cognitio muscae et generaliter. Nobilius est parum attingere de nobilioribus quam multum de aliis, inquit Philos. denique actus credendi est simpliciter perfectior anim. quam actus intelligendi elicitus ab habitu naturali perfecto primorum principiorum, Inqui. Doctor, 3. d. sc. in se, quia non potest produci nisi a Deo et versatur circa Deum. Ita est de habitu et actibus theologicis qui sunt supernaturales et fundantur in revelatione divina, et sunt circa divina ; et sic venit a sublimioribus principiis, circa nobilius obiectum versatur.

Ob. cont. 2. p. ibi certitudo est maior, ubi minus dubitationis, seu timoris de falsitate ; sed in scientiis naturalibus minus est dubitationis et timoris de falsitate, g. et maior certitudo quam in Theologia. Mai. patet ex definitione certitudinis. Pb. min. certitudo veritatis seu conclusionis theologicae non est mai. certitudine fidei ; sed haec non excludit omnem dubitationem, inquit Scotus, sed dubitationem vincentem et trahentem in oppositum rei credibilis.

R. d. mai. ubi minus timoris venientis de et ex natura principii ac motivi ; conc. mai. ex parte potentiae seu subiecti n. mai. et fic d. min. in scientiis est minus timoris, ex parte potentiae ac subiecti conc. min. ex parte obiecti ac motivi ; n. min. et ant. prob. nam Scotus loquitur de dubitatione subiectiva, non de obiectiva, nec motiva. Obiecto Theologiae ac fidei, nihil certius : quia est prorsus immutabile ; sic de motivo quod est veracitas Dei in revelando qua nihil certius nec infallibilius ; sed subiective, nempe quo ad firmitatem assensus ex parte intellectus nostri, aliquando est debilissimus ; ideo petebant Apostoli a Christo, Adauge fidem nostram; Et ille exprobrat Petro, Modicae fidei quare dubitasti?

Igitur triplex est certitudo. 1. obiectiva, quae venit ex immutabilitate obiecti complexi, vel incomplexi. 2. Subiectiva, quae consistit in firmitate adhaesionis intellectus ad propositionem ; sive illa in se vera sit an falsa ; talis est certitudo in haereticis qui tenacius haerent suis erroribus quam multi fideles veritati. 3. est motiva ; quae venit a connexione medii cognitionis cum re cognita. Ut si credas, quia vides. Sic assensus fidei nititur veritati Dei revelantis, et sicut nihil est infallibilius tali medio, sic fides est certissima ; sicut et Theologiae conclusiones quae ex praemissis eliciuntur, quarum saltem una est de fide ; altera de scientia naturali ; Ut Christus est risibilis, ex his praemissis, omnis homo est risibilis, sed Christus est homo ; 1. est de scientia. 2. de fide, et sic conclusio habet certitudinem ex fidei motivo; scilicet ex veritate Dei revelantis quod Christus est homo.

Ob. 2. certitudo conclusionis theologicae pendet aliquando a certitudine praemissae naturalis ; g. non est certior scientiis naturalibus. Ant. patet ex dis-cursu posito. Pb. conseq. quia effectus non superat causam suam.

R. d. ant. pendet partialiter ; conc. adaequate : n. ant. et conseq. et sic dist. rationem eius ; effectus non superat causam adaequatam, bene vero inadaequatam, qualis est praemissa ex lumine naturali.

Inst. conclusio sequitur debiliorem partem, sed praemissa naturalis est debilior quoad certitudinem, g. conclusio Theologica, saltem ex hoc capite non erit certior.

R. d. mai. sequitur debiliorem partem ita ut participet de illius imperfectione, conc. ita ut nihil participet perfectionis alterius praemissae n. mai. et conseq. nam hoc etiam patet in Phisicis, genita ex parentibus diversae speciei, aliquid habent ab utroque parente ; non superant quidem nec adaequant perfectiorem, sed superant imperfectiorem, hoc patet de mulo genito ex equa et asino ; ille est imperfectior equa, sed perfectior asino et sic de aliis. Axioma illud logicum non est in omnibus rigorose verum ; sed tantum in Sillogismis ubi una praemissarum est negativa aut particularis ; in aliis vero aliquid perfectionis accipit a perfectiori ; imo et in illis ; non nisi una praemissarum esset affirmans aut universalis, conclusio non esset bona ut diximus ex Scoto ; in conclusione theologica attenditur connexio quam habet cum principio supernaturali et revelato, quae connexio est principale motivum assensus quem ei praebemus, de quo iterum dicemus tr. de fide.

Fateor tamen conclusionem theologicam esse minus certam praemissa quae est immediate revelata et de fide. 1. propter illa axiomata. Propter unumquodque tale et illud magis g. si conclusio theologica est certa propter praemissam revelatam in qua continetur, haec debet esse certior. 2. propter istud aliud, conclusio sequitur partem debiliorem. Nam ex consortio praemissae debilioris contrahit etiam aliquid Imperfectionis eius ; licet aliunde habeat aliquid perfectionis a praemissa de fide quae est certior. Loquor de conclusione elicita ex praemissis quarum una est de fide, alia de scientia naturali ; nam si utraque praemissa esset de fide ita et conclusio.