Summa Theologiae Scotisticae Vol. I

Scientiae nomen late sumitur pro omni cognitione vera; et hoc sensu eam definit Arist. qua anima affirmando, vel negando dicit verum, et sic fides qua cognoscimus Deum ex revelatione divina; imo et Romam, et Oceanum ex revelatione humana, dici potest scientia: absit, inquit S. Aug. Ut scire nos negemus quae testimonio didicimus aliorum, alioquin esse nescimus Oceanum. Stricte autem significat cognitionem certam, et evidentem rei necessariae partam per demonstrationem; ideo ad hanc scientiam, requiritur 1. ut sit vera et certa, et sic distinguitur ab errore et opinione. 2. Ut sit de re necessaria quae aliter non possit se habere quam ut cognoscitur, alioqui certa non esset. 3. Evidens, sc. per causas aut effectus quorum connexio clarissime appareat intellectui; et sic distinguitur etiam a fide divina quae quidem est certissima et de rebus necessariis, v. g. de Deo, sed obscura et aenigmatica; quippe nititur solo dicto Dei revelantis. 4. Ut sit parta per discursum Syllogisticum, et sic differt ab habitu primorum principiorum, qui dicitur Intellectus, quo cognoscuntur prima principia ex sola terminorum apprehensione, differt etiam a visione beata quae est simplex intuitio Dei. An autem discursus ille debeat esse formalis et explicitus, an virtualis et eminentialis sufficiat? lis est de nomine. Deus non discurrit formaliter sed eminenter et tamen illi tribuitur scientia. Unde theologia in se non est scientia quantum ad hanc ultimam conditionem, sed quantum ad alias tres conditiones est scientia in se et in intellectu divino, inquit Doctor. Omnia enim sunt nuda et aperta oculis eius, ait Sapiens, sed non potest formaliter discurrere, quia omnia novit uno ac simplicissimo intuitu. Restat ergo difficultas de Theologia beatorum et nostra.

Rursus cognitio nostra de Deo potest niti vel lumine fidei quod obscurum est, sicut lumen nocturnum et quo videmus per speculum in aenigmate, vel 2. Lumine scientiae aut Infusae a Deo, aut acquisita per discursum quo ex propositionibus revelatis et adminiculo scientiarum naturalium, seu rationis naturalis, elicimus conclusiones de rebus divinis. 3. Vel lumine speciali divinae contemplationis quo Deus specialiter aliquos elevat, et rapit ad mysteriorum et arcanorum suorum intelligentiam in hac vita; ut contingit Paulo et aliquot aliis. De isto lumine non discurrimus, nec de primo; nam istud tertium est clarissimum et extra ordinem; primum vero est obscurum: sed de 2. quod partim nascitur ex primo a quo habet aliquid evidentiae. De natura et conditionibus scientiae diximus in Logica et de differentia, et conditionibus practici et speculativi.

Concl. 1. Theologia Beatorum dici potest satis proprie scientia, non autem nostra. Est communis quoad 1.p. et communior quoad 2.

Pb. 1.p. ex Scot. dicente. Potest concedi quod Beatus vere potest habere scientiam theologicam quantum ad omnes conditiones scientiae, etc. ergo et pb. ant. 1. quia est cognitio certa et evidens; vident enim essentiam Dei in lumine gloriae et facie ad faciem, quo nihil certius, nec evidentius; 2. de obiecto summe necessario, scilicet de Deo, apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio. 3. per causas et effectus; vident enim omnia in essentia quae est fons et causa omnium attributorum et aliarum perfectionum quae illi tribuuntur. 4. Per discursum saltem virtualem et eminentialem, nec illis repugnat formalis; nam ex visione essentiae possent inferre per legitimam conseq. reliquas omnes veritates quae inde manant; Licet forte unico haec de facto videant intuitu; nam, inquit Doctor, quidditas subiecti, in quocumque lumine videatur, continet virtualiter veritates quas potest facere notas intellectui passivo a tali obiecto, nec discursus essentialiter requirit successionem temporis, notitiarum causae et effectuum, vel praemissarum et conclusionis; Nec ordinem ipsius sed ordinem naturae, qui consistit in hoc quod principium discursus seu praemissa, sit naturaliter prius notum; et ut sic sit causativum alterius extremi discursus, scilicet conclusionis, ergo ex Scoto et ratione, Theologia Beatorum habet omnes conditiones verae scientiae.

Dixi autem, satis proprie, quia, in toto rigore philosophico, videtur requiri formalis discursus quo ex notis ignota inferantur; sed tamen de hoc non convenit, nec valde curandum est; et sufficit virtualis.

Pb. 2. ex eodem; nam evidentia est necessaria et essentialis conditio verae scientiae; sed Theologia nostra non potest esse evidens. ergo nec proprie scientia. pb. mai. ex Scoto. Dico hoc, quod in scientia perfectionis est quod sit evidens et certa, et alibi dicit quod fides est infra scientiam quae est ex evidentia obiecti. Probatur min. quia omnis conclusio Theologiae nostrae est inevidens; non enim potest esse evidentior suis principiis; conclusio enim sequitur debiliorem partem; et perfectio quae non est in causa nequit esse in effectu; probatur min. in omni argumento nostrae Theologiae principia seu praemissae sunt de fide, aut eam supponunt, fides autem est argumentum non apparentium. Ex Apostolo.

Dices 1. evidentiam non esse essentialem scientiae, sed accidentalem; quia requiritur ut propter firmitatem adhaereat intellectus propositioni aut conclusioni; hoc autem praestat certitudo quae nascitur ex principiis revelatis.

Contra 1. cognitio clara est intrinsece perfectior obscura, et non potest esse sine certitudine, sicut certitudo potest esse sine claritate, ut patet de fide quae certa est et obscura: et si claritas quaereretur tantum propter certitudinem et firmitatem assensus, habita certitudine quiesceret intellectus; sed hoc conseq. est falsum et contra experientiam; quilibet enim quaerit assentiri per se et ex proprio fetu, non vero tantum ex alieno, ut facit fides sed hoc consequens est falsum. ergo et ant. Contra 2. quia si evidentia esset tantum conditio accidentalis, non faceret eam differre a fide essentialiter; sed per evidentiam scientia differt essentialiter a fide, ut omnes fatentur: ergo est illi essentialis. Probatur mai. accidens non facit differentiam essentialem, nec constituit essentiam rei; sed quod facit essentialiter differre constituit essentiam; iuxta illud axioma receptissimum, Idem est principium constitutivum et distinctivum rei.

Dices 2. Theologiam nostram esse evidentem in Theologia Beatorum cui subalternatur tanquam inferior superiori; et hoc sufficit ut nostra habeat veram scientiae rationem.

Contra 1. quia gratis et sine fundamento supponitur illa subalternatio, ut dicemus. 2. Quia etiam supposita subalternatione illa, adhuc lumen fidei quo intelligimus principia conclusionum nostrae Theologiae est obscurum ergo et ipsae conclusiones; nec illa subalternatio affert illis aliquam evidentiam; ergo nec facit ut habeant rationem verae scientiae. Probatur conseq. ut aliqua cognitio nostra sit scientia, debet esse evidens in nobis; sed licet veritates fidei sint evidentes Beatis, id non facit eas evidentes in nobis; ergo neque ut sint in nobis scientificae.

Dices 3. eas esse evidentes evidentia consequentiae et illationis; non vero consequentis; quod sufficit ad rationem scientiae.

Contra, vera scientia debet esse ex praemissis certis et evidentibus, ergo non sufficit evidentia illationis seu consequentiae; alioqui sophismata et conclusiones probabiles, essent scientificae; concludunt enim vi formae quae evidentem habent consequentiam vi formae sillogisticae; Nam, evidenter infertur quod asinus est risibilis, ex his praemissis; asinus est homo, sed omnis homo est risibilis ergo asinus est risibilis. Ita et in isto; omnis mater diligit filium, sed Anna est mater Petri ergo diligit Petrum; et tamen nullus dixerit has conclusiones esse scientificas. 2. Quia si assensus conclusionis theologicae attenderetur penes vim formae et illationis, non pertineret ad Theologiam sed ad Logicam. Attenditur ergo penes veritatem et assensum praemissarum et veritatem consequentis qui spectat ad fidem et Theologiam. Et id clarum est ex S. Thoma, de memoriter tenente geometriam, si non propter media geometrica eis assentitur, non habet scientiam geometriae.

Ob. praeterea 1. ex Script. et PP. Fides et theologia dicitur scientia, ut cum D. Paulus dicit, quod scientia destruetur, et quod aliis datur sermo scientiae nempe Theologis, et D. Augustinus eam vocat scientiam qua fides gignitur et nutritur ergo est vere scientia.

R. n. ant. non enim haec loca loquuntur de scientia proprie; alioqui non destrueretur in patria, ut docet Apostolus, sed potius maneret et perficeretur in claritate; nec diceret nostram visionem esse nunc per speculum in aenigmate, sed evidentem. Loquitur ergo de cognitione per fidem quae est obscura. Idem est de Augustino.

Inst. S. Hieronymus dicit Theologiam nostram perseverare in caelis, discamus in terris quorum scientia perseveret nobiscum in caelis, sed in caelis erit scientia ergo et in terris.

R. d. ant. et locum Hieronymi; perseverabit quoad propositiones obiectivas et materiales; conc. ant. quoad propositiones formales, lumen aut principia et formalem rationem scientiae; n. ant. et conseq. In caelis erunt eadem obiecta, sed evacuabitur obscuritas fidei, et succedet claritas scientiae beatae.

Inst. 2. omnis habitus cognoscitivus et intellectualis, est vel intellectus seu habitus principiorum, vel scientia, vel ars, vel prudentia, vel opinio; sed Theologia nostra est habitus cognoscitivus, et non est intellectus, nec ars, nec opinio, nec prudentia, ergo est scientia.

R. n. mai. nam fides supernaturalis quam non novit Aristoteles, nec numeravit, est etiam habitus cognoscitivus et intellectualis, et ad eam pertinet Theologia nostra; est enim fides explicata et acquisita per studium cum intellectu et lumine naturali, et aliarum scientiarum auxilio, supposita revelatione divina cui maxime innititur. Potest etiam reduci ad scientiam propter suam certitudinem et propter modum procedendi, qui est scientificus; atque etiam ad habitum sapientiae quatenus est de primis et altissimis causis, inquit Scotus ex S. Augustino.

Ob. 2. quilibet fidelis tenetur firmiter credere articulos fidei. ergo sunt veri evidenter. Probatur conseq. nemo tenetur credere id cui potest suspicari subesse falsitas, sed possumus suspicari subesse falsitatem rei quae non apparet evidenter vera, ergo si articuli fidei non sunt evidenter veri, nemo tenetur illos firmiter credere.

R. n. ant. et min. prob. nam non possumus suspicari falsitatem in articulis, qui revelantur ab infallibili veritate; qualis est Deus qui est necessario et summe verax, et a quo revelati sunt articuli fidei ideo tam firmiter debeo credere hoc, Deus est trinus, quam istud, dies est, orto sole; aut istud, totum est maius sua parte.

Inst. ergo fides et Theologia nostra est evidens in suis principiis, prob. assumptum. Evidens est Deum esse veracem, ergo evidens est articulos fidei quos revelavit esse veros, ergo veritas fidei est evidens. ergo et Theologia est scientia; quia est ex principiis evidenter veris.

R. 1. n. 1. conseq. et d. 3. veritas fidei est evidens, si evidens est revelatio; conc. si non fit evidens n. conseq. est quidem evidens quod quidquid Deus revelat, est verum; sed non est evidens quod Deus hoc vel illud in particulari, v. g. Deus est trinus, revelaverit hoc quidem verum est, sed creditum, quatenus id nobis Ecclesia proponit ut revelatum a Deo. De hoc ex professo dicemus in tr. de fide.

Inst. 2. cognitio Theologi de divinis est clarior cognitione quam habet simplex Fidelis de eisdem; ergo illa est scientia, cum ista sit fides alioquin ille non esset doctior isto.

R. n. conseq. et rationes eius: nam in fide est plus et minus claritatis et obscuritatis; cognitio Theologi differt accidentaliter a cognitione idiotae; Licet utraque pertineat ad fidem, illa est magis explicita et clarior, ista obscurior et implicitior.

Inst. 3. ex Aug. Lumen theologiae differt a lumine fidei propter claritatem. Aliud est lumen ad credendum, aliud ad intelligendum Lux increata illuminat hominem duplici lumine sapientiae qua sapientiam loquimur inter perfectos, ut dicebat D. Paulus.

R. Augustinum et Patres loqui de scientia in communiori sensu, non in rigoroso, ut nos hic loquimur: et per lumen intelligentiae forte intelligit lumen contemplationis de quo diximus supra; quod quidem est clarius lumine fidei, imo et ipso habitu ordinario Theologiae; est Theologia infusa, et de hac non loquimur.

Ob. 3. Scotum dicentem quod Prophetae, Apostoli et alii Doctores Ecclesiae habuerunt scientiam, non quia eorum notitia de divinis erat evidens, sed quia erat adeo firma ut nullo modo potuerint dubitare. Tales habuerunt habitum praebentem magnum assensum ita quod illo stante non potuerunt non assentiri veritati. Illa tamen certitudo non fuit evidens ex evidentia rei... Fuit tamen certitudo illa firma sicut est certitudo scientialis. Et ergo ex Scoto Theologia propter certitudinem et non obstante inevidentia habet veram scientiae rationem.

R. n. conseq. aliud enim est quod fides et Theologia tam firmiter, imo et forte firmius adhaereat articulis fidei et principiis licet obscure notis, quam scientia suis principiis aut conclusionibus propter evidentiam; et aliud quod propter illam certitudinem habeat rationem verae scientiae. Certitudo theologiae venit a vericitate Dei revelantis eius principia; certitudo vero scientiae venit ab evidentia; ideo non dicit de illa notitia quod fuerit scientialis, sed de certitudine quod fuerit sicut certitudo scientialis. Imo dicit quod in discursu theologico cum praemissa sumpta ex Scriptura non sit evidens ex terminis, sed credita; igitur nec conclusio erit demonstrata generans scientiam, quamvis possit generare alium habitum a fide.

Concl. 2. Theologia nostra potest dici sapientia supernaturalis acquisita, sed non evidens.

Prob. 1. ex Scoto. Sapientia est altissimus mentis habitus occupatus circa universalissima, difficillima, certissima, omnium causas et principia evidenter proferens, maxime propter se expetendus, et caeteri, habitibus scientificis tanquam famulis imperans. Sed has omnes conditiones habet Theologia nostra excepta evidentia. ergo in hoc sensu dici potest sapientia. Prob. min. nam 1. Est altissimus mentis habitus occupatus circa universalissima et praestantissima, scilicet circa Deum, et divinas eius perfectiones, quibus nihil sublimius, nec praestantius nec universalius; scilicet, ex quo omnia, et per quem omnia. 2. circa difficillima, Deus enim est ineffabilis et incomprehensibilis infinitus, etc. Altitudo sapientiae et scientiae, incomprehensibilia sunt iudicia eius et investigabiles viae eius. 3. Circa certissima, quid enim certius quam quod Deus dixit, quam eius existentia et lumen ipsum fidei quo mediante investigat illa? Deus autem est summa necessitas essendi, nec potest mutari, nec fallere nec falli. 4. Omnium causas et principia (non quidem evidenter, sed ex principiis certis scilicet ex revelatis quibus non potest subesse falsum) Proferens. Agit enim de Deo ut omnium Creatore, Conservatore, Gubernatore, et in suos fines sapientissimo et potentissimo ac infallibili Directore; et sic Theologus omnia cognoscit, non quidem distincte et in specie, sed confuse et in suo fonte et causa et ex lumine ac principiis supernaturalibus et certioribus omni scientia creata. 5. Est habitus maxime propter se expetendus, sc. super omnes alias scientias, et habitus intellectuales humanos; cum enim sit super illos longe praestantissimus; ita et maxime propter se, non propter illos expetendus. 6. Caeteris habitibus scientificis imperans. Quippe est finis ordinatus et naturalis earum; ideo enim alia omnia scire cupimus ut ex eis discamus Deum et supernaturalia et aeterna. ergo Ilii applicatur dictum sapientis, quod misit ancillas suas ut vocarent ad arcem, et haec est vita aeterna ut cognoscant te Deum verum, ut docet S. Thomas. Sic aliis praecit et de aliis iudicat, ut quidquid in aliis scientiis invenitur veritati huius scientiae repugnans, totum condemnatur ut falsum inquit D. Thomas. ergo Theologia nostra habet omnes conditiones verae sapientiae excepta evidentia.

Prob. 2. Ex Scriptura quae huic doctrinae qua fides proponitur, explicatur et defenditur, vocat sapientiam. Sapientiam loquimur inter perfectos sapientiam vero non huius saeculi.... Sed Dei sapientiam in mysteriis, et hoc Christus Apostolis promiserat. Dabo vobis os et sapientiam cui non poterunt resistere omnes adversarii vestri. Et S. Augustinus loquens de scientia Scripturarum sacrarum, ait, Hic est Physica quoniam rerum naturalium causa in Deo sunt. Hic Ethica, quia vita beata et honesta non aliunde sumitur, quam cum ea quae sunt diligenda, diliguntur ut diligenda sunt: quod docet haec scientia: hic Logica, quia veritas, lumenque naturae rationalis Deus est. Sic D. Ambrosius docet hanc, continere quodammodo scientias omnes.

Dixi autem 1. quod est Supernaturalis, et per hoc distinguitur Metaphysica quam diximus esse sapientiam sed naturalem: agit enim de ente et de Deo, pro ut est naturaliter cognoscibilis, haec vero procedit ex lumine fidei, quod est supernaturale. 2. acquisita, et per hoc distinguitur ab illa sapientia supernaturali et infusa, quae numeratur 1. inter dona spiritus sancti, et est diversissima a lumine fidei, ut suppono ex dicendis suo loco. 3. Sed non evidens; ut patet ex concl. praecedenti, et huius conditionis defectu absolute et in rigore dicenda non esset sapientia; sed cum adfint omnes aliae, ita potest appellari et maxime ob supereminentiam eius ad omnes alias scientias humanas.

Ob. 1. vera sapientia debet tradere principia aliarum scientiarum et eas sibi subalternare; sed hoc non facit Theologia nostra ergo non est sapientia, nec habet alias conditiones sapientiae.

R. d. mai. sapientia naturalis et physica, conc. mai. supernaturalis n. mai. nam propter eminentiam luminis cui innittitur non descendit per se ad scientias naturales nisi ut iudicet de illis si quid a veritate et sanitate doctrinae fidei alienum doceant, ut illud reprobet et reiiciat a Christianis scholis. d. etiam min. non tradit principia cognitionis; conc. min. existentiae et entitatis n. min. agit enim de Deo prima et universalissima omnium causa et de omnium creatione; de Angelis et hominibus, de substantia, subsistentia et personalitate; de accidentibus, de habitibus, saltem incidenter et occasione mysteriorum et sacramentorum et praeceptorum moralium.

Ob. 2. Theologia agit de contingentibus, v. g. de Creatione, de Incarnatione et de Sacramentis; sed de contingentibus non datur scientia, et multo minus sapientia ergo non est scientia nec sapientia.

R. Ex Scoto n. min. non datur scientia nec sapientia si non possint habere cognitionem certam et evidentem conc. min. si possint habere n. min. et conseq. et hoc verissimum est de Theologia in se; nam inquit Doctor, Contingentia ut pertinent ad Theologiam, nata sunt habere cognitionem certam et nata sunt videri in primo obiecto theologico, etc. Scilicet in Deo. Et pro nostra Theologia haec videntur in revelatis per lumen fidei quod est certissimum et infallibile. Quid certius quam existentia Incarnationis, et creatio mundi et futuritio iudicii, et c? Deinde non omnia quae in ea traduntur sunt contingentia; Deus attributa, et trinitas, sunt necessaria: et denique sufficit ut sit scientia, pro ut scientia, opponitur opinioni et suspicioni et per eam determinate dicamus verum.

Concl. 3. Theologia nostra est simpliciter practica; Ita Scotistae cum Doct.

Prob. 1. ex Scoto. Cum actus voluntatis elicitus sit verissime praxis, etiamsi non comitetur aliquis actus imperatus... et extensio cognitionis practicae constat in conformitate ad praxim et prioritate aptitudinali... sequitur quod illa est cognitio practica quae est aptitudinaliter conformis volitioni rectae et naturaliter prior ipsa. Sed tota Theologia necessaria in intellectu creato est sic conformis volitioni rectae, quia a ratione eius sumuntur principia prima rectitudinis in volitione, etc. ergo ex primo obiecto sequitur tam conformitas quam prioritas Theologiae ad volitionem, et ita extensio ad praxim a qua ipsa extensione cognitio dicenda sit practica.

Ut vim rationis capias, repete ex Logica, quae diximus de praxi et scientia practica et speculativa; vel ista lege in praesenti quaestione apud Doctorem subtilem. Diximus scientiam dici practicam a praxi quam dirigit; praxis autem est alterius potentiae actus quam intellectus. (Seu est actus voluntatis) naturaliter posterior intellectione, et natus elici conformiter rationi rectae ut sit rectus. Et primam conditionem probat Doctor ex Philosopho dicente quod intellectus extensione fit practicus; Scilicet extendendo se, ad actus voluntatis quos dirigit. Hoc supposito.

Prob. Conclusio ex Scoto, ille habitus est simpliciter practicus qui de se et ex obiecto suo est directivus praxis, seu, actuum voluntatis ut sint recti; sed habitus Theologiae de se, et ex obiecto suo est directivus actuum voluntatis ut sint recti. ergo est simpliciter practicus. Maior est certa, nec ab ullo negatur. Prob. min. ut habitus dicatur practicus ex obiecto, non requiritur ut ipsum sit operabile, alioqui Medicina non esset practica, quia non facit corpus sanabile, sed sufficit ut sit virtualiter conforme operationi rectae; seu ut ab eo sumantur principia prima operationis rectae; sed tale est obiectum Theologiae nempe Deus: ergo habitus Theologiae de se et ex obiecto est directivus volitionum ut sint rectae.

Prob. min. cognito Deo ut summo ente et bono et fine, inde summuntur prima principia actuum voluntatis, v. g. Deus est amandus, colendus, quaerendus, etc. ergo ab obiecto Theologia sumuntur prima principia operationis rectae.

Confirmatur ex Scriptura. Christus enim docet eum esse finem totius doctrinae evangelicae, ut credentes vitam habeamus. Haec scripta sunt ut credatis quia Iesus est Christus filius Dei, et credentes vitam habeatis. Io. 20. Imo et totius Scripturae sacrae, Nam plenitudo legis est dilectio. Rom. 13. Et his in mandatis pendet universa lex et prophetae. Matt. 22. Item ex D. Petro dicente finem fidei et per consequens Theologiae, esse salutem animarum; 1. Pet. 1. et D. Paulus. Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum... et quidem ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus 2. Tim. 3. et D. Iacobus c. 4. Scienti bonum et non facienti peccatum est illi. C. 4.

Confirmatur ex Patribus maxime ex August. Tria haec sunt quibus, et scientia omnis (scilicet Christiana) militat et prophetia: fides spes, charitas, 1. Do. christ. 18. 1. de cognitione verae vitae, qui habetur inter opera eius. Constat profecto naturam rationalem ad hoc solum factam ut factorem suum Deum intelligat, intelligendo diligat, et diligendo in eo qui est vita aeterna aeternaliter beate vivat. Certe nulla est conclusio theologica quae non sit ordinabilis ad praxim; nequidem illae quae videntur purius speculativae; ut istae, Deus est trinus; pater generat verbum dictione, etc. Sunt enim virtualiter practicae. Prima enim includit virtualiter notitiam rectitudinis dilectionis tendentis in tres personas, inquit Scotus, ita quod si actus dilectionis eliceretur circa unam solam excludendo alias, sicut Infidelis eliceret, esset actus non rectus, etc. Ibid. n. 32.

Prob. 3. Ille habitus est practicus cuius finis est opus; sed finis Theologiae est opus; nempe amor et cultus Dei; ergo est practica, et quidem simpliciter. min. patet ex locis Scripturae citatis, et ex omnium Patrum et Doctorum consensu; quis enim audeat dicere hanc doctrinam a Deo inspirari vel ab homine addisci, ut sistat in simplici cognitione Dei, rerumque divinarum non vero ad eum colendum et amandum? mai. etiam patet ex Philosopho. Finis practicae est opus; speculativae, veritas.

Ob. 1. Ex Scriptura, nam Christus ipse docet, Haec scripta sunt ut credatis, ergo finis primarius et principalis est contemplatio.

R. n. conseq. tum quia ipsa fides et omnes actus credendi sunt practici, et ordinantur ad actus voluntatis circa Deum dirigendos; tum quia ipse habitus et actus fidei habent aliquid mixtum de voluntario; ille enim etiam inclinat voluntatem ad piam illam affectionem qua movetur intellectus ad assentiendum veritatibus quas non videt, ut suppono ex dicendis, et ex omnium sensu.

Ob. 2. Si ideo Theologia diceretur practica quia obiectum eius contineret virtualiter principia operationis rectae; Metaphysica pro ut agit de Deo, diceretur practica, et nulla esset scientia speculativa; quia nulla est cuius obiectum non contineat talia principia; sed consequens est falsum et absurdum, et contra nos, qui asserimus Metaphysicam et Physicam esse speculativas; ergo et ant. prob. mai. nullum est ens, vel obiectum scientiae quod ex se non fit aptum dirigere operationes voluntatis circa Deum ut causam primam et ultimum finem eiusque assecutionem iuxta illud, a magnitudine speciei et creaturae poterit creator horum videri.

R. n. mai. et d. ant. prob. nullum est obiectum quod non potest dirigere operationem voluntatis per accidens, et ex voluntaria applicatione talium cognitionum; conc. per se, ex institutione divina vel humana talium scientiarum: n. ant. nam istae scientiae, ut Metaphysica, Physica, Astronomia, etc. Sunt pure naturales, nec datae a Deo ut est finis supernaturalis, nec acquiruntur medio ullo supernaturali, nec necessariae, nec per se connectuntur cum redemptione et salute; ut Theologia. Nec enim, ait August. Christus mortuus est pro nobis, ut Mathematici aut Rhetores, aut Philosophi essemus; sed ut iusti essemus; et secundum virtutem recte viveremus. Ibid. Non ergo illae aliae scientiae faciunt per se ad directionem morum, sed valde indirecte et per accidens, et cum extrahuntur extra proprios limites, qui sunt naturales; nam Philosophi et primi Metaphysici, non cognoverunt Deum nisi ut nobilissimam speciem obiecti sui, scilicet entis, non ut ultimum finem, nec ut obiectum voluntatis.

Ob. 2. maior pars conclusionum Theologiae est pure speculativa ex se, ergo Theologia, saltem ex maiori parte, est pure speculativa. Pb. ant. maior pars est de essentia Dei, de Personis, de Trinitate, et unitate, de subsistentia, et personalitatibus, quae per nos non dicunt perfectionem positivam in Deo, et sic non reddunt eum amabilem, nec terminant amorem nostrum, aut cultum; sed sola essentia et essentialia.

R. n. ant. et prob. eius. Nam, ut dicebamus ex Scoto, actus religionis et dilectionis circa Deum respiciunt essentiam pro ut subsistentem in tribus personis, ita ut si excluderent personas vel alteram illarum, essent non recti, imo et irreligiosi; personalia igitur terminant actus illos ut quod, et essentialia, ut quo.

Inst. theologia prius considerat Deum in ratione Deitatis, quam ultimi finis, ergo prius attingit obiectum suum ut speculabile quam ut operabile: ant. patet: prius enim est Deum esse summum ens, summum bonum; quam esse a nobis fruendum; sed sub illa priori ratione, est obiectum speculationis, et sub 2. tantum est operabile: ergo Theologia nostra primo et per se est speculativa et secundario tantum practica.

R. n. conseq. nam obiectum Theologiae continet principia practica primo et fundamentaliter sub ratione Deitatis, summi entis, summi boni, etc. Quia hinc oritur ratio ultimi finis quae est relativa; omne autem relativum fundatur in positivo.

Ob. 3. Theologia est nobilissima inter scientias, et habitus intellectuales, ergo speculativa ant. supponitur receptum ab omnibus. Prob. conseq. speculativae sunt gratia sui, scilicet propter scire, practicae vero sunt propter aliud, scilicet propter operari, sed quod est propter se est nobilius; ergo speculativae sunt nobiliores.

R. n. conseq. et mai. prob. ex Scoto. Nam nobilitas in scientia petitur ex ordine ad nobiliorem potentiam et operationem, quales sunt operationes voluntatis circa Deum ut finem ultimum; quod Ibid. B. B. n. 42.

7 Pol. c. 9. vel 14. probat ex philosopho, Nobilitatis est in inferiori attingere suum superius.

Ob. 4. Si Theologia esset practica ex obiecto, idem esset de Theologia Beatorum, imo et Dei; sed falsum conseq. maxime de divina ergo etc. prob. mai. idem est obiectum Theologiae Beatorum et Dei et viatorum, ergo si ista est practica ab obiecto, ita et illae.

R. Conc. mai. de Theologia Beatorum; nam visio beatifica est etiam directiva amoris Beatorum circa Deum; de divina autem n. mai. et ratio-disparitatis est, quia voluntas Dei de se est essentialiter recta et ideo incapax dirigibilitatis; est ipsamet sibi proxima regula suarum operationum; et amat se necessario; amor eius non cadit sub electionem; ideo non est dirigibilis. Non ita est de nobis nec de Beatis. ergo Theologia illorum dici potest practica sicut et nostra.

Responderi potest 2. ex Scoto, concessa tota maiori, n. min. absolute; nam licet de facto et ex parte voluntatis divinae quae non est dirigibilis, visio qua Deus se videt et cognoscit non dirigit amorem quo se amat, quia iste non eget directione, nec cadit sub electionem, id non impedit quin illa ex obiecto, et quantum est de se fit capax directivitatis. Hinc vides quid sit dicendum de Theologia Beatorum; scilicet quod sit practica sicut et nostra ob easdem rationes. De divina autem, Scotus videtur problematicus, ut patet ex duplici resp. ad ultimam hanc obiectionem. Porro solet agitari quaestio de Theologia contingentium et necessariorum, sed mihi videtur quoad nos id esse superfluum; tam enim cognitio contingentium quam necessariorum tendit ad directionem operationum voluntatis nostrae circa Deum, et hoc sufficit ut dicamus absolute Theologiam nostram esse simpliciter practicam.